Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Ezechiel videt gloriosum currum, et Deum in suo throno praesidentem. Primo, ergo videt ventum procellosum, nubem et ignem venientem ab Aquilone. Secundo, vers. 5, ex igne videt quatuor animalia emergentia, singula quatuor faciebus, scilicet hominis, et a dextris leonis, a sinistris bovis, et desuper aquilae, quae instar fulguris movebantur. Tertio, vers. 15, videt quatuor rotas altitudinis horrendae, plenas oculis, quae una cum quatuor animalibus procedebant, quia spiritus vitae erat in eis. Quarto, vers. 22, videt super animalia firmamentum quasi crystalli horribilis, et in eo thronum sapphirinum. Quinto, vers. 26, videt sedentem in throno hominem, superne electro similem, inferne totum igneum et iride amictum.
Textus Vulgatae: Ezechiel 1:1-28
1. Et factum est in trigesimo anno, in quarto mense, in quinta mensis, cum essem in medio captivorum juxta fluvium Chobar, aperti sunt coeli, et vidi visiones Dei. 2. In quinta mensis, ipse est annus quintus transmigrationis regis Joachin, 3. factum est verbum Domini ad Ezechielem filium Buzi sacerdotem in terra Chaldaeorum, juxta flumen Chobar: et facta est super eum ibi manus Domini. 4. Et vidi, et ecce ventus turbinis veniebat ab Aquilone: et nubes magna, et ignis involvens, et splendor in circuitu ejus: et de medio ejus quasi species electri, id est, de medio ignis: 5. et in medio ejus similitudo quatuor animalium: et hic aspectus eorum, similitudo hominis in eis. 6. Quatuor facies uni, et quatuor pennae uni. 7. Pedes eorum pedes recti, et planta pedis eorum quasi planta pedis vituli, et scintillae quasi aspectus aeris candentis. 8. Et manus hominis sub pennis eorum in quatuor partibus: et facies et pennas per quatuor partes habebant. 9. Junctaeque erant pennae eorum alterius ad alterum: non revertebantur cum incederent, sed unumquodque ante faciem suam gradiebatur. 10. Similitudo autem vultus eorum: facies hominis, et facies leonis a dextris ipsorum quatuor; facies autem bovis a sinistris ipsorum quatuor, et facies aquilae desuper ipsorum quatuor. 11. Facies eorum et pennae eorum extentae desuper: duae pennae singulorum jungebantur, et duae tegebant corpora eorum. 12. Et unumquodque coram facie sua ambulabat: ubi erat impetus spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebantur cum ambularent. 13. Et similitudo animalium, aspectus eorum quasi carbonum ignis ardentium, et quasi aspectus lampadarum. Haec erat visio discurrens in medio animalium, splendor ignis, et de igne fulgur egrediens. 14. Et animalia ibant et revertebantur, in similitudinem fulguris coruscantis. 15. Cumque aspicerem animalia, apparuit rota una super terram juxta animalia, habens quatuor facies. 16. Et aspectus rotarum, et opus earum, quasi visio maris: et una similitudo ipsarum quatuor: et aspectus earum et opera, quasi sit rota in medio rotae. 17. Per quatuor partes earum euntes ibant, et non revertebantur cum ambularent. 18. Statura quoque erat rotis, et altitudo, et horribilis aspectus: et totum corpus oculis plenum in circuitu ipsarum quatuor. 19. Cumque ambularent animalia, ambulabant pariter et rotae juxta ea: et cum elevarentur animalia de terra, elevabantur simul et rotae. 20. Quocumque ibat spiritus, illuc eunte spiritu, et rotae pariter elevabantur, sequentes eum. Spiritus enim vitae erat in rotis. 21. Cum euntibus ibant, et cum stantibus stabant: et cum elevatis a terra, pariter elevabantur et rotae sequentes ea, quia spiritus vitae erat in rotis. 22. Et similitudo super capita animalium firmamenti, quasi aspectus crystalli horribilis, et extenti super capita eorum desuper. 23. Sub firmamento autem pennae eorum rectae alterius ad alterum: unumquodque duabus alis velabat corpus suum, et alterum similiter velabatur. 24. Et audiebam sonum alarum, quasi sonum aquarum multarum, quasi sonum sublimis Dei: cum ambularent, quasi sonus erat multitudinis ut sonus castrorum: cumque starent, demittebantur pennae eorum. 25. Nam cum fieret vox super firmamentum, quod erat super caput eorum, stabant et submittebant alas suas. 26. Et super firmamentum quod erat imminens capiti eorum, quasi aspectus lapidis sapphiri similitudo throni: et super similitudinem throni, similitudo quasi aspectus hominis desuper. 27. Et vidi quasi speciem electri, velut aspectum ignis intrinsecus ejus per circuitum: a lumbis ejus et desuper, et a lumbis ejus usque deorsum, vidi quasi speciem ignis splendentis in circuitu. 28. Velut aspectum arcus cum fuerit in nube in die pluviae: hic erat aspectus splendoris per gyrum.
Versus 1: Et factum est in trigesimo anno
1. ET FACTUM EST. — Conjunctio et, ait S. Gregorius hic Homil. 1, et S. Augustinus in Psalm. IV, connectit exteriora Prophetae verba cum interiori ejus visione. Prius ergo interius viderat vel audierat quaedam a Deo in mente, quae silentio praeterit, et conjungit cum aliis quae postea vidit et audivit, quae hic enarrat, per conjunctionem et. Sed simplicius et solidius S. Augustinus ibidem, Origenes, Maldonatus et alii hic observant vocem et pleonastice adjici ex usu Hebraeo, ideoque redundare et superfluum esse. Hebraei enim vav, id est et, ponunt in initio libri vel narrationis, ut patet in libro Exodi, Levitici, Numerorum, Josue, Judicum et Regum, qui omnes incipiunt a vav, id est et.
Vatablus notat vav, in principio librorum positum, solum convertere futurum tempus in praeteritum.
IN TRIGESIMO ANNO — vitae Ezechielis, ait Origenes, Hom. 1, S. Gregorius, Hom. 2, et Torniellus in Chronol. Verum hoc rejicit S. Hieronymus: Prophetae enim non solent in publicis scriptis annos consignare a numero propriae vitae, vel alterius privatae personae. Secundo, in anno 30 ab ultimo jubilaeo, ait S. Hieronymus et R. David. Tertio, in anno 30 ab anno 18 Josiae, quo inventus est liber legis et solemne Pascha celebratum; ita et Jonathan Chaldaeus Paraphrastes, ut dicunt Maldonatus et Theodoretus, praenuntiata est captivitas Babylonica (de hac enim hic agitur), IV Reg. XXII, 16, his verbis: Ecce ego inducam mala super locum istum, etc., universa verba legis quae legit rex Juda; ab hoc enim anno 18 Josiae ad annum 5 captivitatis Joachin sunt precise anni 30. Rursum, quidam insignis Chronologus hunc putat esse annum 30 regni Astyagis, avi Cyri. Quarto et certius, noster Prado: In trigesimo, inquit, anno a quo Nabopolassar coepit regnare, pater Nabuchodonosoris et Chaldaicae monarchiae conditor. Ab anno enim primo Nabopolassaris, auctoritate publica inita est aera, a qua Babylonii suos annos numerabant, et documenta publica consignabant. Sicut Daniel, Esdras et Nehemias res suas consignant per annos Cyri, Darii et Artaxerxis, regum Persarum, quia inter eos vivebant et iis erant subjecti: ita et Ezechiel sua oracula per initium regni Chaldaici consignat, quia inter Chaldaeos vivebat et cum omnibus Judaeis, ipsaque Judaea, iis erat subjectus.
IN QUARTO mense. Ita Septuaginta; quod enim nos exprimimus praeponendo vocem mensis, dicentes in quarto mense, Hebraeus exprimit subintelligendo mensem.
JUXTA FLUVIUM CHOBAR. — Chobar est Euphrates (hic enim fluvius Babylonem alluit, in qua captivus tenebatur Ezechiel), uti notat Lyranus. Vel potius, Chobar est fluvius vel canalis prope Babylonem, uti tenent Chaldaeus, Theodoretus, Maldonatus et alii. Simili modo, cum Christus baptizaretur, aperti sunt coeli, Matth. III, 16, et Stephano martyrium subeunti, Actor. VII, 55.
APERTI SUNT COELI — id est, coelum, vel potius aether, visus est mihi dividi et aperiri, rima in eo apparente, per quam videre potui quae superne erant in firmamento et in empyreo, sicut qui per fenestram inspicit in cubiculum regis videt magnificentiam intus contentam.
ET VIDI — visione imaginaria et mentali: si quis ulterius contendat eum oculis corporeis haec vidisse, non multum reluctabor.
VISIONES DEI — id est, mirandas, magnificas, divinas visiones. Sic cedri Dei, montes Dei, ob excellentiam sic dicuntur.
Quaeris cur Ezechiel et Daniel suas visiones et divina mysteria prope aquas viderint. R. Solomon et R. David respondent Shekinam, id est divinam praesentiam et revelationem, non venire super tristem, sed tantum super laetum: hinc Ezechiel habitabat juxta fluvium, ut loci amoenitas eum exhilararet ad divinas visiones recipiendas.
Apollinaris causam dat mysticam: Quia, inquit, Spiritus Sanctus, qui instruit Prophetas, comparatur aquae, ut Joan. 7:38: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae.
Symbolice, fluvius nihil aliud est quam magna vis aquae fluentis, qua significatur prophetiae vim, divinam gratiam et revelationem instar fluvii a Deo in Prophetas fluere.
Versus 2: In quinta mensis
2. IN QUINTA — supple DIE.
IPSE EST ANNUS QUINTUS TRANSMIGRATIONIS REGIS JOACHIN. — Joachin hic idem est ac Jechonias, id est filius Joakim, qui a Nabuchodonosore in Babylonem abductus est, una cum Ezechiele. Vide dicta in Prooemio.
Versus 3: Factum est verbum Domini ad Ezechielem filium Buzi
3. FACTUM EST VERBUM. — Quod antea visionem vocavit, hic verbum vocat, scilicet oraculum et prophetiam continentem tum visa tum verba.
AD EZECHIELEM — id est, ad me. Est enallage personae, de se enim in tertia persona loquitur.
FILIUM BUZI — id est, filium contemptus: talis enim est Ezechiel, qui significat robur Dei. Quem enim mundus contemnit, Deus roborat.
Allegorice, S. Gregorius, Hom. 2: Ezechiel, inquit, id est Christus, qui est robur Dei, filius est Buzi: quia a viris contemptus est, juxta Isaiam 53:3.
ET FACTA EST SUPER EUM IBI MANUS DOMINI. — Manus, id est potentia, efficacia, impulsus, et virtus potens, scilicet spiritus propheticus, qui movebat Prophetam ad prophetandum.
Versus 4: Spiritus grandis veniebat ab Aquilone
4. ET ECCE — res miranda.
VENTUS TURBINIS — ventus turbulentus, qui vocatur tornado. Hinc Theodotion vertit: turbo venti.
NUBES MAGNA — quasi vehiculum Dei: vel potius magna quia obscura et gravida pluvia, grandine et tempestate.
ET IGNIS INVOLVENS. — Vatablus vertit: Ignis reciprocans sese, quasi dicat: haec nubes erat ignea, et ignis videbatur sese in se revolvere et intra nubem convolvere.
ET SPLENDOR IN CIRCUITU EJUS — scilicet, nubis. Circa ignem enim non poterat non esse splendor, quasi nubes nimbo lucis cingeretur.
ET DE MEDIO EJUS — Non nubis, ut tenet Chaldaeus, sed ignis, ut patet ex Hebraeo — apparuit QUASI SPECIES ELECTRI, id est, de medio ignis.
De natura electri
Quaeris quid sit electrum. Respondeo: Hebraice est chasmal, quod nusquam reperitur nisi in Ezechiele. Recentiores Rabbini interpretantur celeriter loquens, sed probabilius vox denotat metallum aurei aspectus.
Primo ergo, Antonius Nebrissensis in Quinquagena cap. XVIII, et multi alii putant electrum esse id quod vulgo succinum vocatur — illud aureum, pellucidum, odoratum.
Secundo, Plinius, lib. XXXIII, cap. IV, et post eum S. Gregorius et noster Alcazar in Apocal. cap. IV, 3, nota 4, putant electrum esse mixturam auri et argenti, quod erat metallum pretiosissimum apud antiquos.
Tertio, Origenes, S. Hieronymus, Theodoretus post S. Dionysium in cap. XV Coelestis Hierarchiae, Prado et alii communiter tenent electrum hic esse orichalcum, id est aes aureum sive aurichalcum — metallum quod igneo aureo colore fulget. Haec opinio est probabilissima, quia: primo, hoc electrum erat in medio ignis et ipsum erat igneum; secundo, comparatur aeri candenti vers. 7; tertio, species Dei visa est Ezechieli esse ex orichalco, id est aere aureo; quarto, quia Hebraeum chasmal videtur derivari a radice significante metallum lucidum rubeo-aurei coloris.
Versus 5: Similitudo quatuor animalium
5. ET IN MEDIO EJUS (scilicet, ignis modo dicti, emergebat) SIMILITUDO QUATUOR ANIMALIUM. — Chaldaeus vertit: quatuor animalia. Hebraei ea vocant Chayoth, id est viventia, quia videbantur plena vita, vigore et agilitate. Haec quatuor animalia sunt quatuor Cherubim, uti ipse Ezechiel declarat cap. 10.
ET HIC ASPECTUS EORUM — SIMILITUDO HOMINIS IN EIS — id est, forma eorum generalis erat humana, cum additis tamen: alis, multiplicibus faciebus, et pedibus vitulinis.
Versus 6: Quatuor facies uni
6. QUATUOR FACIES UNI. — Quaestio est: quot facies habebat unumquodque ex his quatuor animalibus?
Primo, Chaldaeus Paraphrastes et quidam alii putant unumquodque animal habuisse tantum unam faciem — unum hominis, alterum leonis, tertium bovis, quartum aquilae — sed singula dici habere quatuor facies, quia singula habebant quatuor aspectus vel latera.
Sed communis et vera sententia, quam tenent Origenes, S. Hieronymus, S. Gregorius, Theodoretus, Maldonatus, Prado et alii, est quod unumquodque animal genuinos habebat quatuor distinctas facies: faciem hominis ante, leonis a dextris, bovis a sinistris, et aquilae supra vel retro. Probant hoc, primo, quia vers. 10 expresse describit has quatuor facies ut singulorum; secundo, quia cap. 10 Ezechiel dicit: Quatuor facies habebat unum et deinde singillatim eas recenset; tertio, quia quatuor facies in unoquoque animali aptum symbolismum perfectae harmoniae et universalitatis in Dei providentia creat.
ET QUATUOR PENNAE UNI. — Singula Cherubim habebant quatuor pennas: duae sursum extentae et junctae pennis Cherubim vicini, et duae corpus inferne tegentes.
Versus 7: Pedes eorum pedes recti
7. PEDES EORUM (id est, tibiae et crura, uti vertunt Septuaginta) PEDES RECTI — id est, crura eorum erant recta et erecta, non in genu inflexa sicut humana, sed perpendicularia instar columnarum.
ET PLANTA PEDIS EORUM QUASI PLANTA PEDIS VITULI — id est, rotunda et indivisa, sicut ungula vituli.
Symbolice ergo, angeli habent pedes rectos triplici de causa. Prima est quod non incerto vagabantur, sed recta ibant quo Deus dirigebat. Secunda, quod firmiter et immobiliter in veritate stabant. Tertia, quod cum constantia et perseverantia procedebant.
Tropologice, S. Gregorius, Hom. 3: Sancti, inquit, habent pedes rectos, quia egressus et opera eorum recta ad Deum diriguntur.
ET SCINTILLAE QUASI ASPECTUS AERIS CANDENTIS. — Ita et Chaldaeus et Septuaginta vertunt. Scintillae denotant pulchritudinem, vigorem et celeritatem angelorum eorumque operationum.
Hi pedes symbolice denotant Angelos et Apostolos, de quibus dicitur: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, annuntiantium bona! Rom. 10:15.
Versus 8: Manus hominis sub pennis eorum
8. ET MANUS HOMINIS SUB PENNIS EORUM IN QUATUOR PARTIBUS. — Habebant brachia quatuor faciebus respondentia, sub pennis abscondita. Manus significant efficaciam et operationem eorum, absconditam et invisibilem sub pennis, ait Theodoretus. Sicut praedicator habet linguam, et sub ea manum, significando quod ad efficaciam sermonis, quod quis dicit et urget, factis implendum est.
ET FACIES ET PENNAS PER QUATUOR PARTES HABEBANT — id est, facies et pennae in omnibus quatuor lateribus uniuscujusque animalis dispositae erant.
Versus 9: Junctaeque erant pennae eorum alterius ad alterum
9. JUNCTAEQUE ERANT PENNAE EORUM ALTERIUS AD ALTERUM. — Animalia erant sibi invicem contigua, et penna unius tangebat pennam alterius, significando eorum unionem et concordiam.
Haec junctura significabat tum unionem, tum aequalem et uniformem motum eorum, scilicet uno et eodem Dei impulsu omnia simul in eandem partem moveri.
Tropologice, S. Gregorius, Hom. 7: Quod, inquit, in Ezechiele penna dicitur, in Petro (I Epist., cap. IV) charitas vocatur. Charitas enim nos invicem jungit sicut pennae Cherubim.
NON REVERTEBANTUR CUM AMBULARENT — id est, non retrocedebant, sed semper cum curru suo procedebant. Ibant quocumque spiritus dirigebat, sine deviatione vel recessu.
Versus 10: Facies hominis, et facies leonis, et facies bovis, et facies aquilae
10. ET SIMILITUDO VULTUS EORUM: FACIES HOMINIS. — Hinc quidam Hebraei, uti testantur Vatablus et Maldonatus, putant singula habuisse tantum unam faciem, scilicet humanam; sed praecedenti versui expresse quatuor facies assignantur. Facies humana erat principalis, ante posita.
ET FACIES LEONIS A DEXTRIS IPSORUM QUATUOR — juba leonis in dextro humero uniuscujusque animalis apparebat.
ET FACIES BOVIS A SINISTRIS IPSORUM QUATUOR — lineamenta bovis in sinistro latere apparebant.
ET FACIES AQUILAE DESUPER IPSORUM QUATUOR. — Vox desuper significat vel retro (cum Hebraeum facies significare possit partem visibilem), vel littere supra, capiti imposita instar cristae in galea.
Symbolice, quatuor facies, omnibus et singulis eaedem, significant mirabilem harmoniam et consensum horum quatuor animalium in repraesentandis multiplicibus attributis Dei ejusque providentiae.
Versus 11: Facies eorum et pennae eorum extentae desuper
11. FACIES EORUM — Supple: tales erant, et eo modo dispositae quo dictum est. Hactenus de faciebus. Ita Vatablus.
ET PENNAE EORUM EXTENTAE DESUPER — sursum versus coelum tendentes, vi gratiae et divini Spiritus eas impellentis.
DUAE PENNAE SINGULORUM JUNGEBANTUR — non pennis alterius Cherubim, sed inter se, quasi dicat: duae pennae uniuscujusque animalis sursum extensae et elevatae, apicibus se mutuo tangebant.
Tropologice, S. Gregorius, Hom. 4: Quatuor sunt virtutes, inquit, quae omne animal pennatum a terrenis elevant: prudentia, fortitudo, temperantia et justitia.
ET DUAE TEGEBANT CORPORA EORUM — aliae duae pennae deorsum pendebant ad tegendum et velandum partes inferiores, significantes modestiam et humilitatem.
Versus 12: Unumquodque ante faciem suam ambulabat
12. ET UNUMQUODQUE CORAM FACIE SUA AMBULABAT — quia quatuor facies habebant, ait Theodoretus, versus quatuor regiones mundi: quocumque currus movebatur, una facies semper directe ante prospiciebat.
UBI ERAT IMPETUS — id est, Deus tanquam auriga, loco flagelli et habenorum, imprimebat animalibus spiritum, id est interiorem impulsum et vim, qua ea dirigebat et agebat quocumque volebat. Obtemperabant statim et perfecte.
Tropologice, S. Gregorius, Hom. 4: Significatur, inquit, quod omnis intentio et omnis contemplatio sanctorum recta ad Deum dirigitur, sine deviatione vel deflexione.
Versus 13: Quasi de carbonibus ignis ardentium
13. ASPECTUS EORUM QUASI CARBONUM IGNIS ARDENTIUM, ET QUASI ASPECTUS LAMPADARUM. ET IN MEDIO ANIMALIUM SPLENDOR IGNIS. — Inter quatuor animalia ardebat ignis, quasi focus vel caminus in medio currus positus. Ex hoc igne fulgura in omnes partes erumpebant.
Tropologice, S. Gregorius, Hom. 5: Quia, inquit, sancti homines juxta se positos ad amorem patriae coelestis ardore propriae charitatis accendunt.
HAEC ERAT VISIO DISCURRENS — id est, splendor ignis videbatur discurrere in medio animalium, et ex hoc igne fulgura egrediebantur.
Versus 14: Ibant et revertebantur in similitudinem fulguris
14. IBANT ET REVERTEBANTUR — non retrorsum, hoc enim prioribus versibus negatum est — sed prosiliendo et revertendo incredibili celeritate, sicut fulgur per coelum coruscat et reverti videtur.
IN SIMILITUDINEM FULGURIS — id est, Cherubim non tantum carbonibus, sed fulgurantibus coruscationibus similes erant, summa celeritate et splendore se moventes.
Tropologice, S. Gregorius, Hom. 5: Impetus spiritus, inquit, electos ad charitatem, humilitatem, contemplationem, et omnem virtutem impellit.
Versus 15: Rota una juxta animal unum
15. CUMQUE ASPICEREM ANIMALIA, APPARUIT ROTA UNA SUPER TERRAM JUXTA ANIMALIA, HABENS QUATUOR FACIES — id est, unaquaeque rota erat juxta unumquodque animal; hae enim quatuor rotae erant similes in omnibus, et instar unius rotae in aspectu.
Super terram — non terram quam hic calcamus, sed ei similem in coelo Ezechieli per visionem ostensam.
Habens quatuor facies — Vatablus vertit: Secundum quadruplicem formam facierum suarum, id est, ad quatuor angulos currus stabant quatuor rotae, quatuor animalibus respondentes. Tertio, melius ex Hebraeo vertere possis: secundum quatuor facies ejus, scilicet animalis, quasi dicat: unaquaeque rota habebat quatuor radios vel partes, quatuor faciebus animalis sui respondentes.
Nota: Animalia habebant rotas sub se; quia rotae terram tangebant, animalia vero super eas stabant, firmamentum, thronum et Deum pennis suis ferentia.
Versus 16: Aspectus rotarum quasi visio maris
16. ET ASPECTUS ROTARUM, ET OPUS EARUM, QUASI VISIO MARIS — id est, erat coloris marini et caerulei. Hebraice est quasi aspectus Tharsis, vel lapidis Tharsis, id est chrysolithi vel berilli, qui coloris marini viridis vel aureo-caerulei est.
Porro, hae rotae, mari similes, significant res creatas speciem maris habere: quia sunt vastae, profundae, mutabiles, et plenae occultis mirabilibus, in quibus providentia et gubernatio Dei maxime resplendet.
UNA SIMILITUDO IPSARUM QUATUOR — quasi dicat: aspectus, figura, dimensio et color uniuscujusque rotae eadem erat, denotans uniformitatem gubernationis Dei.
QUASI SIT ROTA IN MEDIO ROTAE. — Id est, quasi esset circulus secans circulum in sphaera ad angulos rectos, ita ut unaquaeque rota quadruplicem viam haberet, in quamcumque e quatuor directionibus moveri valens sine conversione. Haec est communissima interpretatio: rota erat globus vel sphaera formata a duobus circulis se ad angulos rectos secantibus.
Symbolice, haec rota intra rotam est, primo, circulatio rerum sublunarium et terrestrium, quae circumdatur et gubernatur a coelesti circulatione; secundo, occulta Dei consilia intra ejus providentiam visibilem; tertio, Novum Testamentum intra Vetus.
Versus 17: Per quatuor partes earum euntes ibant
17. PER QUATUOR PARTES EARUM EUNTES IBANT — quasi dicat: Hae rotae ibant in quatuor directiones — nunc dextrorsum, nunc sinistrorsum, nunc ante, nunc retro — quia sphaericae erant et in quamcumque partem volvi poterant.
ET NON REVERTEBANTUR — id est, non revolvebantur retrorsum vel in recessum, sed directe procedebant quocumque spiritus eas agebat.
Versus 18: Statura quoque erat rotis, et altitudo, et horribilis aspectus
18. ET STATURA QUOQUE ERAT ROTIS. — Hebraice: habebant orbes, sive circulos, et tantam altitudinem ut timorem et admirationem incuterent aspicientibus.
Tropologice, S. Gregorius, Hom. 6: Scriptura Sacra, inquit, staturam habet, quia mores ad rectitudinem dirigit.
ET TOTUM CORPUS OCULIS PLENUM — id est, pulcherrimis oculatis maculis, oculis pavonis caudae similibus.
Symbolice, rotae oculatae maculis ornatae sunt coeli stellis splendidissimis, quasi oculis pulcherrimis, ornati. Quot stellas in coelo noctu vides, tot et longe pluribus angelorum oculis Deus omnia perlustra et gubernat.
Mystice, hi oculi sunt symbolum circumspectionis et vigilantiae, quae in curru providentiae Dei agendo adesse debet.
Tropologice, significatur rectorem debere esse vigilantissimum, ut omnia perspiciat et percipiat.
Versus 19: Rotae juxta animalia gradiebantur
19. CUMQUE AMBULARENT ANIMALIA, AMBULABANT PARITER ET ROTAE JUXTA EA — quasi dicat: Rotae aequaliter currebant ad cursum animalium, sive sursum sive deorsum, ut divinus currus in perfecta coordinatione moveretur.
Versus 20: Quocumque ibat spiritus
20. QUOCUMQUE IBAT SPIRITUS, ILLUC ET ROTAE PARITER ELEVABANTUR, SEQUENTES EUM. — De animalibus enim dixit vers. 12: Ubi erat impetus spiritus, illuc gradiebantur. Ita Maldonatus. Rotae obtemperabant eidem divino impulsui ac animalia.
Versus 21: Spiritus vitae erat in rotis
21. QUIA SPIRITUS VITAE ERAT IN ROTIS — quasi dicat: Quocumque spiritus animalium impellebat animalia, spiritus rotarum impellebat aequaliter rotas, quia unus et idem spiritus vitae animabat tum animalia tum rotas.
Symbolice significatur, ait Polychronius, coelos, et omnia et tempora, quasi spiritum et vitam habentia, gubernationi Dei sine resistentia obtemperare.
Versus 22: Similitudo firmamenti quasi aspectus crystalli horribilis
22. SIMILITUDO SUPER CAPITA ANIMALIUM FIRMAMENTI, QUASI ASPECTUS CRYSTALLI HORRIBILIS — quasi dicat: Super capita Cherubim vidi firmamentum — id est, coelum sphaericum extensum, pellucidum et fulgens, quasi crystalli excellentissimi horrendae pulchritudinis.
Nota: Horribile, id est terribile, sumitur per metalepsin pro re miranda et stupenda.
Nota secundo: Quia haec animalia et rotae videbantur esse in terra — in ea enim stabant animalia et rotae — supra capita vero eorum erat firmamentum, et supra firmamentum thronus Dei, tota structura repraesentabat microcosmon: terram infra, coelum supra, et Deum super omnia regnantem.
Versus 23: Sub firmamento pennae eorum rectae alterius ad alterum
23. PENNAE EORUM RECTAE ALTERIUS AD ALTERUM. — Hebraice issah el achotah, id est mulier ad sororem suam, id est unaquaeque ad proximam. Non significat duas pennas unius animalis inter se junctas esse (hoc enim dictum est vers. 11), sed pennam unius animalis junctam fuisse pennae vicini animalis, formando continuum tegumentum.
UNUMQUODQUE DUABUS ALIS VELABAT CORPUS SUUM — ex Hebraeo patet, unumquodque animal habuisse duas pennas corpus inferne tegentes.
Versus 24: Quasi sonum aquarum multarum
24. AUDIEBAM SONUM ALARUM, QUASI SONUM AQUARUM MULTARUM. — Cherubim duplicem habebant motum. Primo, volabant ut aves, cum vi spiritus in altum elevabantur; secundo, ambulabant super terram. Volando, alae eorum ingentem sonum edebant, quasi fragorem aquarum multarum, vel vocem Dei Omnipotentis, vel tumultum exercitus.
CUMQUE STARENT, DEMITTEBANTUR PENNAE EORUM — a motu et percussione, quasi dicat: Cum stabant, tunc alae eorum silebant et quiescebant.
Versus 25: Cum fieret vox
25. CUM FIERET VOX — de super firmamento. Hoc notat promptam obedientiam angelorum ad nutum Dei in omnibus, ait Theodoretus, quasi dicat: Cum Deus, tanquam auriga, eis imperabat ut subsisterent, statim stabant et pennas in reverente silentio demittebant.
Versus 26: Similitudo throni
26. SIMILITUDO THRONI. — Haec est hysterologia, sive ordo inversus. Verba enim transponenda et ordinanda sunt sic: Super firmamentum erat similitudo throni, quasi aspectus lapidis sapphiri; et super similitudinem throni similitudo quasi aspectus hominis desuper.
QUASI ASPECTUS HOMINIS — quasi dicat: Visus sum mihi videre hominem, quasi regem, in hoc throno. Ad hanc figuram hominis alludit S. Joannes in Apoc. 4:3.
An Deus steterit vel sederit in hoc throno, non exprimit Propheta. Quidam putant stetisse: primo, quia hic est gestus imperantis et minantis; secundo, quia Deus se ad bellum parabat. Alii probabilius dicunt sedisse, nam thronus sessionem implicat, et rex in throno suo sedet ad judicandum.
Hinc pulchre et devote S. Bernardus, Serm. 23 in Cantica, ait: O vere locus quietis in quo Deus non quasi stans vel transiens cernitur, sed quasi sedens. Non descendit, sed permanens in eo, levi tantum umbra te obumbrat ad concipiendum Christum.
Versus 27: Quasi speciem electri
27. ET VIDI QUASI SPECIEM ELECTRI. — De electro vide dicta vers. 4. Ex Hebraeo Vatablus clare sic vertit: Et vidi quasi colorem electri, quasi speciem ignis intrinsecus ejus per circuitum; a lumbis ejus et desuper et a lumbis ejus usque deorsum.
Secundo, S. Gregorius et Maldonatus sic vertunt et explicant: A lumbis sursum, imago apparebat esse electrina; a lumbis deorsum, tota erat ignea — pars superior significando Dei naturam intrinsecam misericordiae et bonitatis, pars inferior opera extrinseca justitiae et vindictae.
Simile erat aenigma Demetrii Phalerei: Vidi, inquit, virum ex igne aereo, conglutinaniem aliquid mortuo.
Versus 28: Quasi aspectum arcus
28. VELUT ASPECTUM ARCUS — quasi dicat: Ignis et splendor qui infra lumbos apparebat, similis erat colori qui in arcu pluvio apparet. Sic et S. Joannes, Apoc. 4:3, vidit Deum iride amictum: Et iris erat in circuitu sedis.
Symbolice, electrum est excellentissima Christi humanitas; ignis, Ejus divinitas; iris, gloria gratiae et misericordiae Christi, per quam reconciliat mundum Deo, sicut iris post diluvium signum fuit reconciliationis.
Summa visionis
Hic ergo est conceptus visionis, ac simul epitome totius capitis. Ante imaginationem Ezechielis repraesentatus est currus quatuor animalium vel Cherubinorum, singulorum quatuor faciebus — hominis, leonis, bovis et aquilae — et quatuor pennis, rectis cruribus cum pedibus vitulinis stantium, instar carbonum ardentium et instar fulguris coruscantium, cum manibus sub pennis se moventium. Movebantur ut unum, sonum edentes quasi aquarum multarum, quasi exercituum in bello conflictantium, vel maris ad saxa illisi, vel tonitru. Singula quoque habebant manus proprias. Singula stabant ad unum laterum currus. Super ea erat firmamentum crystalli horribilis; super illud, thronus sapphirinus; et super thronum, figura hominis — forma humana electri accensi et fulgentis, iride amicta.
Nota primo: Haec visio similis erat, et repraesentabat, Cherubim tum tabernaculi Mosis tum templi Salomonis. Salomon enim, ut testatur I Paral. XXVIII, 18, fabricavit currum Cherubinorum extendentium alas et tegentium Arcam Foederis.
Porro caminus ignis quem Ezechiel vidit in curru inter quatuor animalia, repraesentabat altare thymiamatis in tabernaculo et templo, quod stabat ante Arcam inter Cherubim.
Insuper quod hi Cherubim Ezechielis similes essent Salomonis et Mosis, patet ex eo quod omnes vocarentur Cherubim, omnes eandem haberent functionem throno Dei assistendi, et omnes cum Arca associarentur.
Differebant tamen aliquibus in rebus: primo, quod ad Arcam duo tantum essent Cherubim, hic vero ad rotas quatuor; secundo, quod Cherubim Mosis duas tantum pennas haberent, hi vero quatuor.
Cum aliis visionibus comparatio
Secundo, haec visio Cherubinorum in Ezechiele similis est visioni Seraphim in Isaia, cap. 6. Utraque enim coelestia entia throno Dei assistentia erant, utraque pennas habebant, et utraque Deum laudabant. Seraphim tamen sex pennas habebant, Cherubim vero quatuor. Et S. Dionysius in Coelesti Hierarchia, et post eum tota Ecclesia, primum ordinem angelorum Seraphim, secundum Cherubim ponit.
Tertio, haec visio similis est, et fere eadem, ac visio S. Joannis, Apoc. cap. IV, vers. 7, ubi vidit quatuor animalia circa thronum: leonem, vitulum, hominem, et aquilam volantem.
Quarto, eadem visio similis est visioni Danielis, cap. 7, ubi vidit Deum tanquam judicem in throno posito super rotas ignis ardentis.
Quinto, simili modo per totam Scripturam Deus praesentatur quasi eques, vel auriga, currum Cherubinorum equitans, ut in Psalm. 18:10 et 2 Sam. 22:11.
Denique Poetae, haec aemulantes, Jovem, Apollinem, Mercurium, etc., in pennato et divino curru per coelos ferri finxerunt et depinxerunt.
Hactenus de litterali superficie et specie visionis; nunc ejus significationem scrutemur.
Quaestio 1: Quid significent ventus, turbo et ignis?
Respondeo: Significant magnam vim, id est magnam calamitatem, Judaeis aliisque gentibus ab Aquilone imminere — scilicet invasionem Chaldaicam sub Nabuchodonosore.
Nubes magna significat immensum exercitum Nabuchodonosoris; de eo enim Jeremias dixit cap. 4, vers. 13: Ecce quasi nubes ascendet.
Ignis involvens significat, primo, iram et indignationem Dei, quae mox per Chaldaeos in Judaeos effundenda erat; secundo, combustionem Jerusalem et templi.
Haec tempestas Deo attribuitur, quia Deus eam per Chaldaeos effecit. Splendor ergo in circuitu significat quod etiam in ira, justitia Dei gloria et splendore fulget.
Hic ergo currus Dei tempestate involutus venit ab Aquilone; quia Deum iratum in Hebraeos portat, a parte Babylonis ruentem, quae ad Aquilonem Jerusalem sita est.
Allegorice, S. Gregorius, Hom. 2, haec refert ad diem judicii, cum Christus veniet in nube splendida cum virtute et gloria magna.
Quaestio 2: Quid significet currus Cherubinorum?
Primo, S. Justinus, Quaest. 44 ad Orthodoxos, et Sixtus Senensis, Bibliotheca lib. 1, tenent hunc currum repraesentare septem principales angelos qui throno Dei assistunt.
Secundo, Origenes tenet hunc currum esse quatuor regiones mundi: hae habent quatuor facies, id est quatuor elementa — ignem, aerem, aquam, terram.
Tertio, idem Origenes et Gregorius Nazianzenus, Orat. 47, tenent quatuor animalia esse quatuor Evangelia.
Quarto, Apollinaris et Polychronius in Catena tenent hunc currum Cherubinorum esse angelicas Dei acies — ipsos angelos qui Dei providentiae ministrant et ejus mandata exsequuntur.
Quinto, Lyra tenet currum esse quatuor monarchias — Babylonicam, Persicam, Graecam et Romanam.
Sexto, Hebraei dicunt: Currus est quadratura castrorum Israel in deserto, quae quatuor divisiones sub quatuor vexillis habebat: leonem (Juda), bovem (Ephraim), hominem (Ruben), et aquilam (Dan).
Septimo, de Castro tenet hoc quadriforme animal significare statum Judaicum sub quadruplici aspectu: regalitate (leo), sacerdotio (bos), prophetia (aquila), et plebe (homo).
Octavo, Irenaeus, lib. 3, cap. 11, per ea intelligit quatuor foedera Dei: primum cum Adam, secundum cum Noe, tertium cum Mose, quartum cum Christo.
Nono, S. Hieronymus per haec quatuor intelligit omnes creaturas, tum coelestes tum terrestres.
Dico ergo hunc currum Cherubinorum esse symbolum gloriae Dei, ut dicitur cap. 10 — id est, universalis providentiae et gubernationis Dei super omnia. Dei autem providentia quatuor habet facies: est enim fortis, ut leo; velox et penetrans, ut aquila; mitis et rationalis, ut homo; patiens et laboriosa, ut bos.
Secundo, ad litteram hic est currus gloriae, id est belli, victoriae et triumphi, quem Deus de hostibus suis retulit. Vidit ergo Ezechiel Deum iratum in Hebraeos, quasi igneo curru bellico vectum, ad puniendos et conterendos Hebraeos aliasque gentes per Chaldaeos.
Tertio, hic currus praefigurabat quatuor monarchias: Babylonicam (leo), Persicam (aquila), Graecam (homo), et Romanam (bos). Deus omnibus quatuor usus est tanquam instrumentis providentiae suae.
Allegorice, hic currus est symbolum belli et triumphi Filii hominis — id est Christi — contra Satanam, peccatum et mortem. Quatuor Evangelistae sunt quatuor Cherubim Christi Evangelium ad quatuor orbis plagas portantes: Euntes docete omnes gentes — quasi dicat: Agite currum Evangelii et gloriae Meae.
Quaestio 3: Cur Cherubim habeant quatuor facies?
Respondeo: quia per eas significant quatuor insignia et stemmata Domini et Regis sui — id est Dei.
Facies ergo quatuor animalium sunt symbola quatuor primariarum virtutum et donorum Dei. Leo enim est symbolum potentiae regiae et magnanimitatis; aquila, vigilantiae et providentiae perspicacis; bos, patientiae et sacrificii; homo, sapientiae et misericordiae. Deus autem est potentissimus, vigilantissimus et providentissimus, et maxime timendus: quocirca ejus hieroglyphicum est combinatio omnium quatuor.
Secundo, quatenus Deus est Redemptor Israel, hae quatuor facies Cherubinorum sunt hieroglyphicum belli, vindictae et judicii ejus contra hostes populi sui.
Tertio, proprie et genuine hic, quatenus Deus est Bellator et Vindex, et Destructor Jerusalem, quatuor habet facies significantes multiplicia instrumenta et modos suae punitionis.
Allegorice, haec stemmata Filio hominis — id est Christo — conveniunt. Christus enim in Incarnatione se exhibuit ut homo; in sacrificio Crucis, ut bos; in Resurrectione, ut leo; in Ascensione, ut aquila. Quod non revertebantur, denotat constantiam Christi in opere redemptionis nostrae. Aspectus quasi carbonum ignis ardentium significat ardentem charitatem Christi, qua Sese pro nobis morti tradidit.
Hinc S. Irenaeus, et post eum S. Athanasius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius, Gregorius, et communiter Patres, in his quatuor animalibus vident quatuor Evangelistas: Matthaeum (homo), Marcum (leo), Lucam (bos), Joannem (aquila). Habebant manus hominis sub pennis, quia opera evangelica in humilitate et occultation peracta sunt.
Tropologice, hae quatuor facies sunt quatuor stemmata Ecclesiae. Huic enim, tanquam suo regno, Christus Rex commisit leonis fortitudinem, aquilae contemplationem, bovis laboriosum servitium, et hominis sapientiam.
Anagogice, haec quatuor sunt stemmata Ecclesiae Triumphantis et regni coelestis, ubi Deus proprie regnat in curru beatorum.
Quaestio 4: Quid significent rotae?
Respondeo: Sicut currus significat Dei majestatem, providentiam, regnum et gloriam, ita rotae significant aeternam Dei gubernationem et cyclos dispensationis ejus — volventis omnia in suis cursibus ordinatis.
Ad litteram ergo, prima facies in rotis est aquilae, quae a terra in coelum, quasi ad Deum altissime evolat; secunda est leonis, significans regiam potestatem; tertia est bovis, significans patientem laborem; quarta est hominis, significans sapientiam et rationalitatem.
Nota: Ad motum Cherubim — id est angelorum praesidum — moventur rotae et currus — id est, totus ordo creatus gubernationi Dei angelicae respondet.
Tropologice, primo, hae rotae significant omnia regna, omnesque creaturas a Deo rotari, volvi et gubernari. Secundo, nos quasi rotas esse in manu Dei, ideoque debere nos sinere ab eo regi et rotari. Tertio, debere nos in omnibus ejus impulsum et spiritus impetum sequi; tunc enim a via aberrare non possumus.
Anagogice, sicut hic currus Dei triumphalis repraesentat Ecclesiam Beatorum triumphantem in coelis, ita rotae repraesentant aeternam et incessantem motionem laudis et amoris in regno coelesti.
Quaestio 5: Quid significent solium, firmamentum, arca et arula?
Respondeo: Solium significat, primo, divinam majestatem et celsitudinem; secundo, regiam ejus dignitatem; tertio, perennitatem et stabilitatem ejus in gubernando.
Caminus ignis, sive prunarium plaustro vectum, est altare thymiamatis; et allegorice sacrificium incruentum Eucharistiae, in quo Christus quotidie Patri offertur.
Symbolice, Tertullianus, vel potius Novatianus, lib. De Trinitate, cap. VIII: In hoc curru, inquit, id est in hac visibili creatione, Deus veluti auriga regit et gubernat omnia.
Quaestio 6: Quid significet species hominis in solio?
Respondeo: Electrum hoc sive aurichalcum, quia praestantissimum est, fulgidissimum, durissimum et sonantissimum, significat divinam naturam in summa ejus perfectione. Misericordiae recordabitur, Habac. III, 2. Electrum enim cum vim habeat paleas attrahendi et alliciendi, est symbolum misericordiae. Sic et Origenes hic, homil. 1: Auriga, inquit, quatuor animalium non totus est igneus, sed pube tenus, et exinde usque ad summum electri fulgore rutilat: non solum enim tormenta habet Deus, sed sunt in eo etiam refrigeria; punit peccatores, sed per ea ministeria quae deorsum sunt.
Secundo, iris sub pedibus Dei significat, primo, varietatem et pulchritudinem tum providentiae Dei, tum creaturarum ejus. Iris enim, quia speciem habet arcus, symbolum est judicii et vindictae: caeruleus ejus color notat judicium aquae, jam factum per diluvium; rubicundus notat judicium ignis quo in fine cremandus est mundus. Tertio, iris significat vindictam hanc mixtam esse clementia et misericordia, sicut iris signum fuit foederis cum Noe, Genes. IX, 13.
Allegorice, electrum hoc ignitum est Christus — puta humanitas divinitati unita et per eam quasi ignita. Sicut enim haec species electro et igne constabat, ita Christus constat humanitate et divinitate. Unde Hebraeum chasmal, id est electrum, si per anastrophen retrogrado ordine legas, idem est quod lammasiach, id est Messias, sive Christus. Ita Cabalistae. Humanitas ejus ad gloriam majestatis excrevit, divinitas a sui fulgoris potentia humanis se oculis temperavit, et quasi electrum in igne, Deus factus est homo in persecutione.
Rursum, S. Gregorius, hom. 7: A lumbis sursum, inquit, id est ante incarnationem, ignis erat in Judaea tantum intrinsecus, et non splendebat, quia Spiritus Sanctus in multis partibus Judaeam repleverat, sed ad notitiam gentium non perveniebat: a lumbis vero et deorsum, ignis in circuitu splendet, quia post incarnationem longe lateque Spiritus Sancti gratia diffusa est. Per lumbos enim propago mortalitatis signatur. De lumbis enim Abrahae orta est virgo Maria, in cujus utero Dei Filius incarnatus est, ex qua incarnatione universo mundo innotuit Deus.
Tropologice, electrum ignitum sunt Sancti, in camino tribulationis et charitatis, ac praesertim martyrii, probati, excocti et electi. Hi enim Deo sunt selecti, daemonibus terribiles, aliis suo exemplo et fulgore admirabiles. De quibus dicitur Sap. III, 6: Tanquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausti hostiam accepit illos. Hi sunt supra lumbos, ait S. Hieronymus, ubi sensus et ratio versantur, ideoque non indigent exteriori igne et flammis, sed pretiosissimo metallo et purissimo. Qui vero a lumbis deorsum sunt, ubi coitus et generatio, ubi incentiva vitiorum, indigent purgatione flammarum, ut purgati habeant iridis similitudinem. Hi ergo tribulatione fiunt divini, et quasi dii sedentes in throno Dei, superiores mundo. Cherubim et Angeli eos stipant, eosque quasi victores triumphali et igneo curru, quasi novos Elias, rapiunt et deducunt in coelum.
Rursum, aes ignitum est vita praedicantium sonans et ardens, uti docet S. Gregorius dicens: Aes candens dicitur, quia vita praedicantium sonat et ardet: ardet desiderio, sonat verbo.
Mystice, S. Bernardus, homil. De duobus discipulis euntibus in Emmaus, per scintillas quas electrum hoc proficit, accipit radium jubilationis, qui ex fervida contemplatione, quasi ex igne, in mente resultat et quasi scintillat: Hic, inquit, est ille radius suavissimus contemplationis, quo anima per cincinnum capitis elevatur, cum meditatione exardescente, et oratione scintillante nascitur in corde jubilus quidam, scilicet mellifluus cordis risus, quem nemo scit nisi qui sentit, nec etiam ipse qui sentit, quia cito pertransit. Felix hora, sed brevis mora, quia factum est silentium in coelo quasi media hora. Norunt experti quae dico, qui haec experientia suavitatis intimae didicerunt: quia cum in fervore orationis admisceatur ardor meditationis, erumpit ille contemplationis radius de medio earum, quasi species electri, hoc est de medio ignis, et scintillae quasi aeris candentis, suspiria scilicet conscientiae jubilantis.