Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Ezechiel in Babylone existens, videt Deum specie illa viri, qua viderat eumdem cap. I, vers. 27, ab eoque ejusque manu, in spiritu rapitur in Jerusalem, ibique videt idololatriam, et abominationes quadruplices, quæ fiebant in templo: scilicet vers. 5, videt idolum zeli, id est Baal; vers. 10, videt depicta idola in exedris, ac sacerdotes eis thurificantes; vers. 14, videt mulieres plangentes Adonidem; vers. 16, videt sacerdotes obvertentes terga Sancto sanctorum, adorare solem orientem. Quocirca vers. 18, minatur Deus eis sævum furorem et vindictam. Hinc patet Judæos, instante excidio, adhuc idola coluisse, idque in templo ipso Dei.
Textus Vulgatae: Ezechiel 8:1-18
1. Et factum est in anno sexto, in sexto mense, in quinta mensis: ego sedebam in domo mea, et senes Juda sedebant coram me, et cecidit ibi super me manus Domini Dei. 2. Et vidi, et ecce similitudo quasi aspectus ignis: ab aspectu lumborum ejus, et deorsum, ignis; et a lumbis ejus, et sursum, quasi aspectus splendoris, ut visio electri. 3. Et emissa similitudo manus apprehendit me in cincinno capitis mei: et elevavit me spiritus inter terram et cœlum: et adduxit me in Jerusalem in visione Dei, juxta ostium interius, quod respiciebat ad aquilonem, ubi erat statutum idolum zeli ad provocandam æmulationem. 4. Et ecce ibi gloria Dei Israel, secundum visionem quam videram in campo. 5. Et dixit ad me: Fili hominis, leva oculos tuos ad viam aquilonis. Et levavi oculos meos ad viam aquilonis; et ecce ab aquilone portæ altaris, idolum zeli in ipso introitu. 6. Et dixit ad me: Fili hominis, putasne, vides tu quid isti faciunt, abominationes magnas, quas domus Israel facit hic, ut procul recedam a sanctuario meo? et adhuc conversus videbis abominationes majores. 7. Et introduxit me ad ostium atrii; et vidi, et ecce foramen unum in pariete. 8. Et dixit ad me: Fili hominis, fode parietem. Et cum fodissem parietem, apparuit ostium unum. 9. Et dixit ad me: Ingredere, et vide abominationes pessimas, quas isti faciunt hic. 10. Et ingressus vidi, et ecce omnis similitudo reptilium et animalium, abominatio, et universa idola domus Israel depicta erant
in pariete in circuitu per totum. 11. Et septuaginta viri de senioribus domus Israel, et Jezonias filius Saphan stabat in medio eorum, stantium ante picturas: et unusquisque habebat thuribulum in manu sua: et vapor nebulae de thure consurgebat. 12. Et dixit ad me: Certe vides, fili hominis, quae seniores domus Israel faciunt in tenebris, unusquisque in abscondito cubiculi sui; dicunt enim: Non videt Dominus nos, dereliquit Dominus terram. 13. Et dixit ad me: Adhuc conversus videbis abominationes majores, quas isti faciunt. 14. Et introduxit me per ostium portae domus Domini, quod respiciebat ad aquilonem: et ecce ibi mulieres sedebant plangentes Adonidem. 15. Et dixit ad me: Certe vidisti, fili hominis: adhuc conversus videbis abominationes majores his. 16. Et introduxit me in atrium domus Domini interius: et ecce in ostio templi Domini inter vestibulum et altare, quasi viginti quinque viri, dorsa habentes contra templum Domini, et facies ad Orientem: et adorabant ad ortum solis. 17. Et dixit ad me: Certe vidisti, fili hominis: numquid leve est hoc domui Juda, ut facerent abominationes istas, quas fecerunt hic: quia replentes terram iniquitate conversi sunt ad irritandum me? et ecce applicant ramum ad nares suas. 18. Ergo et ego faciam in furore: non parcet oculus meus, nec miserebor: et cum clamaverint ad aures meas voce magna, non exaudiam eos.
1. Anno sexto (a transmigratione Joachin, ut patet ex cap. I, vers. 2), sexto mense, Elul, qui respondet nostro augusto. Nota: Hanc visionem habuit Ezechiel post 430 dies decubitus atque jejunii, ut dixi cap. IV, sub finem: nisce enim diebus, puta per annum integrum et duos menses, scilicet a 13 die mensis 4 anni 5, usque ad quintam diem mensis 6, anni 6, Propheta siluit, et silens edoctus fuit a Deo. Nunc igitur e schola quasi Dei educitur, ut, quae a Deo didicit, alios doceat; prius tamen in spiritu, ait S. Hieronymus, Hierosolymam rapitur, ut videat abominationes quae in templo fiebant, quaeque fuerunt causa excidii Judaeorum.
CECIDIT (quasi fulgur efficax et penetrans) SUPER ME MANUS DOMINI, id est virtus, operatio, illuminatio Domini, id est, ut Chaldaeus, spiritus prophetiae, ac praesertim visio gloriae Domini in curru Cherubim.
Versus 2: A Likeness
2. Similitudo. Septuaginta, similitudo viri. Vidit ergo hic Propheta, ut et cap. I, vers. 27, virum a lumbis deorsum ignitum et flammantem quasi in camino ignis; a lumbis vero sursum splendentem quasi aurum, scilicet quasi electrum, id est aurichalcum. Color hic aureus significat amorem ingentem Dei: caminus ignis zelum et indignationem ejusdem, quod sponsa, id est plebs Israel, sibi praeferat Baal. Unde hoc ejus idolum vocatur «zeli,» quia Deum ad aemulationem provocabat. Pulchras hic antitheses dilectionis et aemulationis habet noster Prado, quem vide, si lubet.
QUASI ASPECTUS SPLENDORIS. Theodotion Hebraeum זהר zohar, id est splendor, vertit, auram; «ut in supernis Dei refrigeria demonstret. Sic III Reg. XIX: Elias adventum Domini non in tempestate contemplatur et turbine, non in ignis ardoribus, sed in aspectu aurae tenuis atque levissimae, ut Dei omnipotentis mansuetudinem comprobaret,» ait S. Hieronymus.
Versus 3: And a Likeness of a Hand Was Sent Forth
3. ET EMISSA SIMILITUDO MANUS. Hebraice, et emisit vel extendit, scilicet species illa hominis, puta homo electrinus mihi in spiritu apparens, similitudinem manus, quae me per crines apprehenderet et transferret in Jerusalem. Ita Septuaginta, Vatablus et alii.
CINCINNO. Septuaginta transtulerunt «κρασπέδων, i. e. quorum alterum fimbriam, in capillis, alterum in vestibus accipi solet,» ait S. Hieronymus.
ET ELEVAVIT ME SPIRITUS INTER TERRAM ET COELUM, videbar mihi quasi avis aerem secare, et per eum vehi a spiritu manus et hominis mihi apparentis.
Moraliter, talis est Sanctus, praesertim Religiosus et contemplativus. Nam, ut ait S. Gregorius, lib. XXXI Moral. cap. VII: «Quilibet sanctus in carne mortali positus, inter coelum et terram est constitutus; quia plene quidem adhuc ad superna non pervenit, sed jam tamen ima dereliquit.» Nam, ut ait Apostolus, Philip. III: «Nostra conversatio in coelis est,» q. d. Vitam quidem in terris agimus per carnem, sed per desiderium et affectum in coelo conversamur. Porro ad hoc rapitur cincinno. «Quid est, ait S. Gregorius ibidem, cincinnus capitis, nisi collectae cogitationes mentis, ut non sparsae diffluant, sed per disciplinam constrictae subsistant? Manus ergo desuper mittitur, et Propheta per cincinnum capitis elevatur; quia, cum nostra mens sese per custodiam colligit, vis superna seorsum nos ab infimis trahit.»
(1) «Et senes Juda sedebant coram me.» Sedebat Propheta in domo sua fugiens frequentiam multitudinis, et senes Juda sedebant coram eo, vel Prophetae verba audire cupientes, vel insidiantes sermonibus ejus, significanterque dicuntur senes Juda, ut nihil ad Israel, hoc est ad decem tribus, quae prius captae fuerant, sed ad eos qui de tribu Juda cum Jechonia ducti erant in captivitatem, dici intelligamus. (S. Hieronymus.)
IN VISIONE. Hinc et vers. 1, patet Ezechielem non corpore, sed spiritu vidisse, cum domi sederet inter senes Juda vers. 1.
JUXTA OSTIUM INTERIUS. Hebraice, ad ostium portae interioris, supple, atrii templi; atrium enim vocabatur interius, non porta, III Reg. VI, 36. Porro atrium interius erat atrium sacerdotum, in quo erat altare holocaustorum. Dicitur «interius,» respectu exterioris, quod erat quasi templum laicorum. «Quod,» scilicet ostium, non atrium, «respiciebat ad aquilonem.» Nam in atrio, ad quatuor mundi plagas erant ostia.
IDOLUM ZELI AD PROVOCANDAM AEMULATIONEM. Syrus, statua zeli (aemulationis, indignationis); Arabicus Antiochenus, statua indignans (furens) zelo indignans, in significatione hiphil, i. e. indignari faciens, ad indignationem provocans Deum, angelos et homines. Potest ex Hebraeo verti: Idolum zeli possidentis, vel possessoris. Ita Septuaginta; hoc est Baal. Baal enim hebraice significat possidentem, herum, dominum: inde idolum vocabant Baal, quasi deum omnium dominum et possessorem. Noster pro possidentis vertit, provocantis (sic Chaldaeus et Vatablus) vel ad provocandam aemulationem (quia Hebraeum קנא kana per aleph significat aemulari; per he קנה possidere: licet ergo hic sit per he, tamen Noster he pro aleph accepit, quia Hebraei saepe commutant aleph et he), q. d. Idolum zeli zelare me faciens. Alii vertunt, idolum accensionis, vel irritationis. Hinc Deus dicitur zelotes: quia non patitur alienos deos a se amari, coli, adorari: sicut uxor marito movet zelotypiam, si ipsa alium amet. Hinc proverbium: «Qui non zelat, non amat;» quod citat S. Augustinus, lib. Contra Adimantum, cap. XIII. Ita Polychronius, S. Hieronymus et Theodoretus. Unde Isaias, cap. XXVIII, vers. 20, ait: «Coangustatum est stratum, ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque operire non potest;» et Apostolus, II Cor. VI, 16: «Quae conventio Christi ad Belial?»
Nota Manassen in templo posuisse idolum Baal: hoc abstulit Josias, II Paral. XXXIV, 4, sed repositum esse sub Joakim et Sedecia, patet IV Reg. XXIII, 37, II Paral. XXXVI, 14. Porro hoc idolum positum fuit in aquilonari parte templi, primo, quia ea parte acclivi, facilius adibatur templum; secundo, quia in ea regione offerebantur victimae et holocausta. Ita Prado.
Moraliter, «idolum zeli» est in cupido pecunia et avaritia, quae est idolorum servitus, ut ait Apostolus: in ambitioso, honor et celsitudo; in ebrioso, vinum; in obscoeno, amasia; in haeretico, proprium judicium et haeresis, ait S. Hieronymus. Haec enim sunt idola, id est res vanae et umbraticae, quas quisque sibi pro summo bono, ac consequenter pro Deo format, et in mente fingit, quibus Deum ad zelum et iram provocat, ejusque indignationem, et poenas tum praesentes, tum aeternas, sibi accersit. Ita hoc ipso anno 1618, videmus Bohemos, dum ab una unius Dei et Ecclesiae fide, et consequenter ab uno suo principe et rege abeunt, eique rebellant, ut sua Wiclephi et Hus idola tueantur, suam famam, opes et vitam praedae exposuisse, et difficultatibus inextricabilibus sese implicuisse. Similiter Calvinistas in Hollandia, dum ab unitate fidei suique principis discedunt, hoc eodem anno cernimus in sectas et schismata implacabilia devolvi, quae nisi alterutrius partis internecione nunquam sopientur: nimirum reipsa monet eos Deus, ut ad unitatem pristinam, ad Deum, inquam, et Ecclesiam redeant, si pacem, si salutem praesentem et aeternam consequi velint.
Eleganter Poeta:
Eleganter Poeta: Lurconi venter deus est, ac nummus avaro, Et cui sunt Veneris gaudia prima, Venus. Huic honor, et vero deus est pro Numine fama, Quem famae exstimulat non satianda fames. Cui nimio Christus studii vilescit amore, An non is studium Numinis instar habet? Ita Alexandro Magno idolum fuit gloria: huic ipse servivit, hujus se fecit mancipium.
no idolum fuit gloria: huic ipse servivit, hujus se fecit mancipium. Cui proinde jure Brachmanes philosophica libertate scripserunt: «Tu hostes exteriores exspolias, ut interiores nutrias: tu homines tuae servituti subjicis, et intus tuis appetitibus servis.» Ita Curtius et Plutarchus in Alexandro.
Porro, zelatur Deus pro sua deitate, nec patitur rivalem; quia, si plures essent dii, divinitas, quae est una et indivisibilis, in plures esset dividenda, atque ita divinitas mutilaretur, ac consequenter e mundo tolleretur.
(1) Propheta non delatus est intra atrium ad hanc portam, inquit Lightfoot, Descript. Templi, in Opp. tom. I, pag. 620, sed positus est extra, atque ibi jussus est septentrionem versus respicere. Haec porta erat inferior septentrionalis, dicta etiam (vers. 5) porta altaris, quod e regione ejus sita esset; superior vero porta septentrionalis, cap. IX, 2, infra vers. 14, porta aedis Domini dicitur, quod ipsi aedificio templi opposita esset.
(2) Eo nomine, inquit idem Lightfoot, primum fuisse omnium rerum creatorem designatum merito sentias; cum et aliis vocibus ejusdem fere significationis, et ab Hebraeis, Arabibus et Graecis id quod proprium Dei Optimi Maximi nomen habetur antiquitus data opera explicatum saepissime legamus. Tetragrammatum enim nomen יהוה redditur a Septuaginta Ἀδωναί aut Κύριος, hoc est Dominus; et quam convenire potuerit τῷ Baal nomen Deo vero, satis monstrat, Osee, II, 18: Tunc me vocabis non ischi, maritus meus, nec amplius me vocabis baali, dominus meus.
quae est una et indivisibilis, in plures esset dividenda, atque ita divinitas mutilaretur, ac consequenter e mundo tolleretur. Docte Prudentius lib. II Contra Symmachium: Tu, me pr
II Contra Symmachium: Tu, me praeterito, meditaris Numina mille, Ut me per partes minuas, cui nulla recidi Pars aut forma potest, quia sum substantia simplex. Hinc Pythagoras principiorum monada censuit esse Deum, qui bonum quoque, quae est unius natura, sit, mensque ipsa.
principiorum monada censuit esse Deum, qui bonum quoque, quae est unius natura, sit, mensque ipsa. Socrates et Plato, unum unigenitum suapte ipsum sponte natum, singulare, verum germanumque bonum, puta Deum, esse arbitrati sunt.
Lactantius, lib. I, cap. III: «Deus, ait, quia perfectus est, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. Quidquid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est.» Aristoteles, lib. VIII Physicorum, docet omnem motum ad aliquod primum movens esse referendum, ne sit progressus in infinitum: hoc ergo primum esse et unum, puta Deum. Vide dicta Deuter. VI, 4.
Quocirca merito queritur Deus, Deuter. XXXII, 21: «Ipsi me provocaverunt ad zelum in eo qui non erat Deus; et ego provocabo eos ad zelum in gente quae non est,» uti legit S. Hieronymus.
Atque hac de causa flagrans amore, aeque ac cognitione Dei, Deique zelum hunc induens S. Augustinus dicebat: «Domine, valde exsultat anima mea, dum cogitat quod tu sis Deus. Verum, si per impossibile fieri posset, ut Augustinus esset Deus, et tu esses Augustinus; omnino vellem esse Augustinus, ut tu esses Deus.» Haec sententia a nostro P. Ribadeneira in Vita S. Augustini, P. Rossignolio, lib. V De Perfect. Christ. cap. XX, et ab aliis pluribus, quos citat et laudat R. P. Cornelius Lancillotus S. Theologiae Doctor, et Ordinis Eremitarum S. Augustini per Belgium Provincialis in Vita S. Augustini, lib. III, cap. XLII, tribuitur S. Augustino, licet eam hactenus in libris S. Augustini non invenerim. Quae ut sana sit, sane debet intelligi, non de mutatione personae in personam, aut substantiae in substantiam: si enim sic accipiantur, absurde sonare videntur. Si enim Deus mutaretur in substantiam Augustini, prorsus desineret esse Deus, et inciperet esse alia persona et substantia, scilicet Augustini. Vicissim, si Augustinus mutaretur in substantiam Dei, desineret esse Augustinus, et inciperet esse Deus; ac consequenter ipse a seipso, et a quovis alio super omnia amandus esset, illiusque Esse et conservatio cuivis alterius rei Esse, utpote creato et finito, praeponendum esset. Intelligi ergo haec sententia debet de mutatione status in statum, sive de mutatione conditionum, dotum et qualitatum, salva utriusque natura et persona, q. d. Si per impossibile fieri posset, ut Augustinus manens in substantia et persona Augustinus, dotes tamen et excellentias Dei corripere posset, v. g. sapientiam, potentiam, gloriam
et honorem Dei, ita ut ab omnibus haberetur Deus: vicissim, si vice versa per impossibile fieri posset, ut Deus manens in sua natura, descenderet ad statum, abjectionem et infirmitates Augustini, si indueret formam et speciem Augustini, ut ab omnibus haberetur Augustinus; ego dicerem: Domine, esto tu Deus sicut hactenus fuisti, omnipotens, omniscius, gloriosus: ego vero sim Augustinus, miser, abjectus, inglorius, ignorans, infirmus, qui ante fui. Tuae enim naturae, id est divinitati, debentur istae dotes et excellentiae; meae vero naturae debetur ista subjectio, infirmitas et miseriae. Tibi ergo quasi Deo meo, opto et transcribo omne bonum tuum, nec mihi illud cupio, sed tibi: tu enim es Deus meus, amor meus, bonum meum orbisque universi, et omnia.
Versus 4: In the Plain
4. In campo, q. d. Visio mihi ostensa, similis fuit illi quam vidi, cum Dominus e Chobar me educeret in campum, cap. III, 22. Vidit hic Propheta gloriam Dei in templo, quasi abiturientem, et transmigrare parantem, utpote polluto ob tot idola et scelera in eo admissa, ut patebit cap. X et XI.
Versus 5: The Gate of the Altar
5. PORTAE ALTARIS. Sic dicta ab altari idoli, vel potius, quia IV Reg. XVI, 14, Achaz transtulit altare Salomonis a medio atrii ad portam aquilonarem, quae inde dicta est porta altaris. Ita Prado.
Versus 6: Do You Think You See What These People Are Doing?
6. PUTASNE, VIDES TU QUID ISTI FACIUNT? Hebraice, an vides, q. d. Putasne te videre omnes abominationes Israel? Si id putas, falleris. Nam plures majoresque mox tibi ostendam.
UT (ita ut: significat enim non causam, sed consequentiam) PROCUL RECEDAM (hebraice, ad recedendum: quod Septuaginta referunt ad populum; vertunt enim, ut recedant ipsi, scilicet Judaei) A SANCTUARIO MEO, scilicet sacrificiis et cultu, ad cultum suorum idolorum. Melius S. Hieronymus refert ad Deum, q. d. Ipsi me suis sceleribus templo abigunt, et cogunt recedere, introducto Baal. Ita et Chaldaeus et Hebraei.
Versus 7: The Door
7. Ostium, non templi, sed gazophylacii, sive cubiculi sacerdotum, patet vers. 12. Talia enim cubicula plura erant in atrio sacerdotum prope Sanctum, sive templum, in quibus manebant sacerdotes: quae nunc vocantur exedrae, nunc gazophylacia, nunc pastophoria. Unde patet scelus hoc idololatriae fuisse sacerdotum, qui populum Dei legem et cultum docere debebant, nunc autem ipsimet pro Deo colebant idola.
Grave ergo fuit hoc eorum peccatum, quod Dei zelum et indignationem concitavit ad totius gentis excidium. Grave, inquam, primo, quia erat contra religionem, et directe contra Deum, petebatque quasi jugulum Dei. Secundo, quia erat profanatio loci sanctissimi, puta domus Dei. Erat ergo crimen laesae majestatis divinae. Quocirca Isaias, cap. XXVI, 10: «In terra, ait, sanctorum iniqua gessit; et, id est idcirco, non videbit gloriam Domini.»
Tertio, quia peccata sacerdotum inficiunt totum populum: sicut si cor aut cerebrum veneno aut peste corripiatur, mox ab iis tabes per totum corpus diffunditur. Quocirca S. Chrysostomus, homil. 28 in Matth., quaerens causam, cur Christus ingressus Jerusalem, primo templum adierit, hanc dat: Sicut medicus, inquit, invisens aegrum, primo quaerit de stomacho, eamque mox componere satagit: quia, eo sanato, sanabitur totum corpus: ita si sacerdotium integrum fuerit, tota Ecclesia floret; si autem corruptum, fides omnium languescit et marcescit. Additque: Agricola cernens arborem pallentibus foliis, mox cognoscit in radicibus haerere laesuram: sic tu si videris populum indisciplinatum, sine dubio cognosces sacerdotium ejus non esse sanum. Quis enim non putet sibi licitum, imo bonum et religiosum, quod sacerdotibus licere et libere videt? Ita sub Jove adultero adulteria libertatem sunt nacta, ait Nazianzenus orat. 4 Contra Julianum, et, ut ait S. Cyprianus epist. 32: «Deos suos imitantur: denique fiunt miseris et religiosa delicta.»
Versus 8: Dig Through the Wall
8. FODE PARIETEM. Hinc liquet ostium hoc fuisse cubiculi, non atrii. Mystice, pulchre hinc docet S. Gregorius, II part. Pastor. cap. X, quomodo praelati debeant scrutari conscientias subditorum, eorumque peccata, etiam secreta, solerter indagare, castigare et emendare.
Versus 10: The Idols of the House of Israel Painted
10. IDOLA DOMUS ISRAEL DEPICTA. Censet Maldonatus non vere fuisse depicta idola, sed quasi depicta objici phantasiae Ezechielis, ut per hoc significetur symbolice, Judaeos extrinsecus Deum colere; in cubiculo vero, id est intrinsecus et in occulto, idola. Verum ad litteram repraesentari hic Prophetae idola, quae realiter in templo depicta erant, verius est; et liquet ex dictis cap. V, 11, et Jerem. cap. VII, 30, et cap. XXXII, 34.
Versus 11: And Seventy Men of the Elders
11. ET SEPTUAGINTA VIRI DE SENIORIBUS. Videntur hi 70 fuisse senatores concilii Sanhedrim: hoc enim erat 70 virorum, eratque summus hic Judaeorum senatus, qui Christum ad mortem damnavit, uti docui Num. XI, 16.
JEZONIAS FILIUS SAPHAN. Polychronius putat esse Sophoniam sacerdotem, qui datus fuit quasi judex Jeremiae cap. XXIX, 25.
STANTIUM ANTE PICTURAS. Stantes ergo orabant Judaei, ut et Pharisaeus «stans haec apud se orabat,» Luc. XVIII, 11.
Versus 12: In the Secret of His Chamber
12. In abscondito cubiculi sui. Hebraice, in penetralibus picturae suae, id est in cubiculis suis egregie pictis, et plenis idolorum picturis. Sic tropologice peccator in mente depingit imaginem scorti, Bacchi, etc., Sanctus vero Dei, angelorum et virtutum. Vide S. Gregorium II part. Pastor. cap. X. Haec Ezechiel suis sui aevi, nos cum S. Cypriano, lib. II, epist. 2, eadem et plura ac graviora nostris nostri aevi dicere possumus: «Paulisper, inquit Cyprianus, te crede subduci in montis ardui verticem celsiorem, speculare inde rerum infra te jacentium facies, et oculis in diversa porrectis, ipse a terrenis contactibus liber fluctuantis mundi turbines intuere. Jam saeculi et ipse misereberis, tuique admonitus et plus in Deum gratus, majore laetitia, quod evaseris, gratulaberis. Cerne tu itinera latronibus clausa, maria obsessa praedonibus, cruento horrore castrorum bella ubique divisa; madet orbis mutuo sanguine.» Et inferius: «O si et possis in illa sublimi specula constitutus oculos tuos inserere secretis, recludere cubiculorum obductas fores, et ad conscientiam luminum penetralia occulta reserare: aspicias ab impudicis geri, quod nec aspicere possit frons pudica: videas, quod crimen sit et videre: videas quod vitiorum furore dementes gessisse se negant, et gerere festinant: libidinibus insanis in viros viri proruunt. Fiunt quae nec ipsis, nec illis possunt placere, qui faciunt. Idem in publico accusatores, in occulto rei, in semetipsos censores pariter et nocentes. Damnant foris quod intus operantur: quorum quo secretior culpa, major audacia est,» etc.
Non videt Dominus. Putant impii et athei, Deum in tenebris, et locis abditis, multo magis in corde et anima, non videre sua scelera, quia putant se a Deo non inspici, ait Theodoretus. Hinc ruunt in scelerum abyssum.
Versus 13: Turning Again You Shall See
13. Conversus videbis, iterum videbis. Verbum hebraeum שוב schab, id est reverti, converti, si alteri verbo jungatur, significat rursus, iterum. Simile est vers. 15, 17, et alibi.
Versus 14: He Brought Me Through the Door of the Gate
14. INTRODUXIT ME PER OSTIUM PORTAE (q. d. Duxit me ad portam atrii exterioris: ibi enim erant mulieres et laici, non in interiori atrio), QUOD RESPICIEBAT AD AQUILONEM.
PLANGENTES ADONIDEM. Syrus, plangentes Tomuzo; Arabicus Alexandrinus, plangentes Tamuza; retinent Hebraei vocem Tammuz, id est Adonis, de quo mox. Perperam Arabicus Antiochenus vertit: Plangentes Judam. Vetus fabula est Aegypti, de qua Macrobius lib. I Saturn. cap. XXVI, Theocritus in Idyllio XXIII, Ovidius X Metamorph., Fulgentius III Mythol., Adonidem filium Cinarae Cypriorum regis, Veneris amasium, cum juvenis esset pulcher, dente apri occisum, quem Venus planxit quasi mortuum, mox reviviscentem cum gaudio recepit.
(1) Hoc versu et duobus qui proxime sequentur, Aegyptiacum animalium cultum describi, ostendit Warburton in opere quo divinam Mosis legationem demonstravit, vol. IV, pag. 18; cf. P. E. Jablonski, Pantheon Aegyptiorum, vol. III, Prolegomen, pag. 84 et seq.
«Pingitur Adonis, ait Macrobius, capite obnupto, specie tristi, faciem manu laeva intra amictum sustinens, lacrymae visione conspicientium manare creduntur.» Feminae ergo, et viri libidinosi, hoc planctu Venerem colebant, eamque sibi reddebant propitiam. Ita S. Hieronymus. Porro Venus Adonim inter lactucae folia sepelivit, de quo exstat viri docti epigramma apud Giraldum, syntagm. 13: Suguina dente fero suffossum Cypris Adonim Lactucae foliis condidit exanimem. Hinc genitali arvo tantum lactuca resistit, Quantum eruca salax vix stimulare potest. Lactuca enim libidinem sua frigiditate enervat.
13: Suguina dente fero suffossum Cypris Adonim Lactucae foliis condidit exanimem. Hinc genitali arvo tantum lactuca resistit, Quantum eruca salax vix stimulare potest. Lactuca enim libidinem sua frigiditate enervat.
Quocirca Hercules, teste Hesychio, cum primum Adonim vidisset, dixit ουδεν λεπτον, nihil sacrum.
Hujus fabulae veritatem sic explicant Macrobius et alii. Adonis est sol, aiunt Aegyptii; aper lentus et coenosus est hiems; Venus est pulchritudo terrae in vere, quae deplorat solis absentiam per hiemem: nam cum sol excipitur a nubibus, quasi confici videtur ab apro pulcher Adonis: anima gaudet, cum in vere redit sol. Unde Adonis dictus est ἀπὸ τοῦ ἄδειν τοῖς ἀνθρώποις, id est ab eo quod hominibus juvat, ait Phornutus apud Giraldum, syntagmat. 13 De Diis Gentium.
Quod symbolice et tropologice explicans S. Hieronymus: «Nos quoque, ait, eos qui ad saeculi amata vel bona contristantur vel exsultant, mulieres appellemus, molli et effeminato animo, dicamusque eos plangere Tammus, ea videlicet quae in rebus mundi putantur esse pulcherrima.» Unde et «Adonidis horti» proverbialiter significant res ad modicum florentes et oblectantes, sed mox pereuentes et evanescentes. Ex adverso alii nonnulli sat congrue haec mystice adaptant Christo morienti et resurgenti; Christus enim est noster Adonis, noster sol, nostrum gaudium, noster amor. Unde ejus mortem mire luxerunt B. Virgo, Maria Magdalene, Salome, aliaeque piae mulieres, eamque quotannis luget tota Ecclesia in Parasceve; imo quotidie in Missa, et in meridie pulsu lugubri campanarum. Et quaelibet anima pia et sancta per omnem vitam assidue hunc suum Adonidem, quasi sponsum, in cruce contemplatur, luget et admiratur: ac resurgentem nova exsultatione et jubilo complectitur.
Hebraice, chaldaice et syriace dicitur Tammus, id est Junius, quia in junio dicitur occisus Adonis. Hinc eodem mense, anniversariam ei celebrabant solemnitatem, in qua quasi mortuus plangebatur, et mox quasi reviviscens canebatur et laudabatur. Ita S. Hieronymus. Addunt R. Salomon et R. David Tammus fuisse idolum concavum, cujus oculos plumbo implebant, quod accenso intus igne, liquefieabat, et imago videbatur flere. Verum non imago, sed colentes eam flebant et plangebant, uti dicitur. Noster Prado putat Adonidem esse Osirim regem et deum Aegypti.
Sic et Stephanus, lib. De Urbibus. Adduntque: Adonisidem est quod eidos addines, id est forma doloris, luctus et planctus. Eo nomine Syrophanes apud Fulgentium, lib. Mythologia, vocavit idolum filii sui mortui, cujus mortem deplorabat; quod idolum Prado censet fuisse omnium primum in mundo, esseque illud idem, quod Sapiens describit cap. XIV, 12, quod ibidem examinandum erit. Verum potius ab Hebraeo Adonai, nomen Adonis Aegyptios, uti et alia, accepisse crediderim, quam a Graecis, cum hi ab Aegyptiis suam sapientiam et sacra hauserint. Hebraice enim אדני אוני Adonai oni idem est quod Dominus vel Deus doloris, qualis erat Adonis. Sic Benjamin dictus est Ben oni, id est filius doloris.
Denique R. Moses, filius Maimon, in lib. More, refert historiam de pseudopropheta idololatra, cui nomen Tammus, qui cum regi cuidam persuasisset ut faceret septem stellas, et duodecim signa, ab eo interfectus est. Ob cujus mortem omnia mundi idola congregata sunt in templum Babel, ad auream solis imaginem, quae inter coelum et terram suspensa erat: ea deinde in medio templi corruit. Omnia ergo idola stantia in circuitu fleverunt tota nocte, et proxima luce avolarunt inde in sua templa. Inde mos natus est, ut anniversario mortis ejus die, mulieres eum deflerent. Verum haec est fabula a Rabbino quopiam de more conficta.
Versus 16: Into the Inner Court of the House of the Lord
16. In atrium domus Domini interius, in atrium sacerdotum.
ET ALTARE holocaustorum, quod erat ante templum seu Sanctum, sub dio in atrio sacerdotum.
DORSA HABENTES CONTRA TEMPLUM DOMINI, id est aversi terga dabant arcae Domini, et ipsi Domino, atque ad Orientem conversi solem adorabant more Gentilium. Gentiles enim adorabant solem orientem, teste Trismegisto in fine Asclepii, et S. Job cap. XXXI, 26, dicens: «Si vidi (ut adorarem more aliorum gentilium) solem cum fulgeret, et lunam incedentem clare, et osculatus sum manum meam ore meo.» Hoc enim osculum erat ritus salutandi et adorandi, uti ex S. Hieronymo, Plinio, Apuleio et aliis docet Lipsius, lib. II Electorum, cap. VI. Quin et Virgilius, XII Aeneid., docet veteres orienti soli sacrificasse; ait enim: Illi ad surgentem conversi lumina solem, Dant fruges manibus salsas, et tempora ferro Summa notant pecudum, paterisque altaria libant.
ait enim: Illi ad surgentem conversi lumina solem, Dant fruges manibus salsas, et tempora ferro Summa notant pecudum, paterisque altaria libant.
Sol enim a priscis dictus est mundi oculus. Taceo somnium Xenophanis, qui putavit eum in occasu perire, sed ex ortu novum fieri solem. Hinc manarunt matutinae illae deorum salutationes, quibus dicebantur primam diei horam diis suis nuntiare, quasi dormientes deos prima luce excitarent, uti docet Arnobius, lib. VII Contra Gentes, et Seneca, epist. 95. Sic Socratem salutare solitum solem orientem tradit Plato. Ita Q. Catulus: Const
Ita Q. Catulus: Constiteram solem exorientem forte salutans, Cum subito a laeva Roscius exeritur. Pace mihi liceat, coelestes, dicere vestra, Mortalis visus pulchrior esse Deo. Hunc morem adorandi solem ut deum, videntur Hebraei accepisse a vicinis Aegyptiis, inter quos sub tempora Mosis diu commorati, eorum religionem et mores imbiberunt.
. Hunc morem adorandi solem ut deum, videntur Hebraei accepisse a vicinis Aegyptiis, inter quos sub tempora Mosis diu commorati, eorum religionem et mores imbiberunt. Aegyptii enim coluerunt solem, adeo ut urbem ejus cultui dicarint, et ex ejus nomine nuncuparint Heliopolim, id est solis urbem. Quin et Osirim ipsorum numen praecipuum non aliud fuisse quam solem, docet Macrobius, lib. I Saturn. cap. XXI, cum ait: «Osirim Aegyptii ut solem esse asserant, quoties hieroglyphicis litteris suis exprimere volunt, insculpunt sceptrum, in eoque speciem oculi exprimunt, et hoc signo Osirim monstrant, quia solem, Jovis oculum, appellavit antiquitas.» Idem ibidem cap. XVII, docet omnes deos ad solem referri. Sic solem nomine Mithrae coluerunt Persae, Graeci nomine Apollinis. Hinc proverbium apud Athenaeum, lib. III: «Jupiter qui juvenis est, regnat;» et: «Plures adorant solem orientem quam occidentem,» quod Pompeius juvenis efflorescens dixit Cinnae seni; et postea Caesar idipsum fuit Pompeio.
Hujus idololatriae declinandae causa, jusserat Deus Sanctum sanctorum erigi ad Occidentem. Quocirca Judaei conversi ad Sanctum sanctorum, orabant conversi ad Occidentem. Quo tropologice significabatur, ait Theodoretus, eos qui se dedicare volunt Deo, debere vertere terga Orienti, id est pompis et speciebus mundanis in hoc mundo exorientibus, quomodo ambitiosi dicuntur adorare solem orientem, cum novis principibus aut praelatis adulantur. Has enim spes calcare debet servus Dei, ideoque Orienti dorsum obvertere, faciem vero Occidenti, utpote cui occidat hic mundus cum omni sua spe et vanitate. Insuper templum, teste Josepho, lib. VIII Antiq., habebat ostium versus Orientem, ita ut sol inde exoriens, subito per templi et oraculi ostia radios dirigens, arcam et propitiatorium collustraret, ac velut primus adoraret Deum in eo supra Cherubim residentem; ut Judaei a sole discerent Deum in templo adorare, non solem.
Porro cum idololatria haec evanuit, christiani adorarunt et adorant Deum conversi ad Orientem, tum quia in Oriente erat paradisus; quam causam assignant S. Chrysostomus, Theodoretus et Damascenus, uti dixi Genes. II, 8; tum quia cum sole oriente, prima beneficia Dei, simul quasi nobis orientis illo die excipimus; tum quia Christus, facie a Jerusalem et templo aversa, ac conversa in Occidentem, puta ad gentes, crucifixus est. Ergo conversi ad Orientem, respicimus et adoramus faciem Christi crucifixi. Ita Damascenus, lib. IV De Fide, cap. XIII, et alii.
Tum denique quia Christus ascendit super coelos coelorum ad Orientem, et quasi nos adhuc ascendentis desideria, illuc intendimus, ubi coelum surgit, ait S. Augustinus, tom. IV, lib. II De serm. Domini in monte, cap. IX.
Duas alias causas addit S. Thomas, II II, Quaest. LXXXIV, art. 2, ad 3, scilicet, primo, «propter divinae majestatis indicium, quod nobis manifestatur in motu coeli, qui est ab Oriente;» secundo, «propter Christum qui est lux mundi, et Oriens nominatur, Zachar. VI. Et ascendit super coelum coeli ad Orientem: et ab Oriente etiam exspectatur venturus, secundum illud Matth. XXIV: Sicut fulgur exit ab Oriente, et paret usque ad Occidentem, ita erit et adventus Filii hominis.» Hucusque S. Thomas. Sicut enim Christus ascendit ad coelum in monte Oliveti, qui est ad orientem Hierosolymae: ita ibidem descendet ut judicium peragat in valle Josaphat, quae monti Oliveti adjacet.
Nota: Propheta quatuor idololatriae genera hic numerat. Primum, Baal in introitu primi atrii; secundum, picturarum in atrio; tertium, Adonidis; quartum, solis juxta altare, quod averso vultu a Dei altari adorabant.
Tropologice, prima idololatria et abominatio, est cogitatio sceleris; secunda, perpetratio; tertia, consuetudo; quarta, defensio cum Dei contemptu et obstinatione. Haec est impaenitentia irremissibilis; reliquae tres paenitenti remitti possunt.
Versus 17: Iniquity
17. INIQUITATE. Hebraice חמס chamas, id est violentia, injuria, oppressione pauperum et proximorum, q. d. Hoc scelus eis non sufficit; sed insuper in me violenti sunt, et irritant sua idololatria.
APPLICANT RAMUM AD NARES SUAS. Hebraica zemora, quod aliqui Hebraei, ut R. Salomon et R. David vertunt, faetorem, q. d. Mittunt faetorem (id est crepitum ventris) in faciem meam. Unde Septuaginta vertunt: Et ecce ipsi subsannantes, q. d. Adorant idola, irridentes me. Syrus vertit: Et ipsi vim inferunt in (cum) naribus suis, id est,
ut Scholiastes, infremunt, et per nares indignationis ostentandae causa, veluti cum strepitu quodam flatum emittunt. Arabicus Alexandrinus: Et cum illis mentio de me fit, extollunt nares suas, et subsannant, et abhorrent mentionem mei. Hebraeum enim zemora et ramum, et subinde sonitum cantumque significat; unde מזמור mizmer, id est psalmus. Hinc et Symmachus vertit: Quas emittentes sonitum in similitudinem cantici per nares suas, scilicet foedum et raucum in contemptum Dei.
Chaldaeus vertit: Adducunt confusionem ad faciem suam, id est faciunt ea, unde quandoque pudefient et confundentur. Verum Judaeos hoc fecisse non derisionis causa, sed adorationis, patet ex circumstantiis. Rursum zemora, proprie significat ramum, scilicet lauri, qui soli sacer erat, ait Giraldus, syntagm. 16, et Plinius, lib. XII, cap. 1. Sicut enim Gentiles Jovi sacrificabant coronati aesculo, Minervae olea, Veneri myrto, Herculi populo, Baccho hedera, II Machab. VI, 7, vel pampinis, Pani pino, Sylvano et Dili cupresso, Isidi abrotono: sic Apollini, id est soli, sacrificabant redimiti tempora lauro. Athenis festus erat dies ramorum, quo in honorem Bacchi praeferebantur ὄσχοι, quasi μόσχοι, hoc est tenues rami, praesertim vitis, quasi vituli et victimae. Ex quo ὀσχοφόρεῖ, id est ramiferi, appellati, et festum ὀσχοφορία. Quin et Josephus, lib. III, cap. X, docet Judaeos solitos pro gratiarum actione sacrificare manibus gestantes ramos myrti et palmae, ex quibus mala Persica dependebant, ut significarent cor et linguam Deo esse dicanda. Persicum enim frondes habet in linguae speciem acuminatas, fructus vero in cordis effigiem conformatos. Hinc et Hebraei Christum quasi Messiam regem inducentes Hierosolymam in die Palmarum, ramos palmae et olivae ei praetulerunt.
Causam dat Porphyrius, et ex eo Nicolaus Causinus, Elect. Symbol. pag. 212: «Antiqui, inquit, neque thus, neque aliam victimam offerebant, sed folia, velut primam pubescentis naturae lanuginem manibus decerptam diis adurebant: quo signo Deum creatorem testabantur, a quo herbae et fruges, atque omnia a terra orta producerentur et adolescerent.» Insuper coronabant non tantum se, sed et victimas et aras, quin et astantes. Sol enim est rex astrorum, sicut laurus arborum; hinc laurus priscis symbolum et omen fuit regni. Ita Suetonius in Galba narrat, quod Liviae statim post Augusti nuptias Veientanum suum revisenti, praetervolans aquila gallinam albam, ramum lauri rostro tenentem, demiserit in gremium. Cumque nutriri alitem, et plantari ramum placuisset, tanta pullorum soboles provenit, ut hodie quoque ea villa Ad gallinas vocetur; tale vero lauretum, ut triumphaturi Caesares inde laureas decerperent. Fuitque mos triumphantibus, alias confestim eodem loco plantare. Et observatum est sub cujusque obitum, arborem ab ipso institutam elanguisse. Itaque ultimo Neronis anno, et silva omnis exaruit radicitus, et quidquid ibi gallinarum erat, interiit.
Rursum credita est laurus, aeque ac sol, venena dispellere. Hinc Plinius, lib. XV, cap. XXX, docet laurum lustrationibus adhiberi solitam. Insuper unica arborum laurus non icitur fulmine. Quocirca Tiberius, teste Suetonio, jugiter in capite gestabat coronam lauream, tonante coelo. Denique Romani reges laurum, quasi proprium donum, Apollini Delphico mittebant, teste Plinio loco jam citato.
Videntur ergo Judaei conversi ad solem orientem, eumque adorantes, ramos; non palmarum, ut S. Hieronymus, sed lauri gestasse manibus, atque eos quia odoratos admovisse naribus, quasi gratias agentes Apollini conditori lauri et auctori suavis ejus odoris, eosque osculando adorasse Apollinem; sicut osculo manuum adorabant solem, Job XXXI, 26. Cum enim eum osculari et contingere non possent, ejus loco manum et ramum osculabantur, sicque eum adorabant et venerabantur. Hinc Virgilius, ecloga 7: (Gratissima) laurea Phoebo. Et Horatius, lib.
IV Carm. ode 2: «Apollinari laurea donandus.» Atque ab Ovidio: «Laurus Apollinea, et Phoebea,» ac vicissim «Phoebus,» id est sol, «laurifer» vocatur. Perperam ergo Hebraei apud Galatinum, lib. I, cap. VIII, hic corrigunt et legunt: Applicant ramum ad nasum meum, cum legendum sit, suum, non meum. Ita enim legunt Hebraeus, Chaldaeus, Noster et Interpretes passim.
Versus 18: I WILL DO to them
18. FACIAM illis quod merentur.