Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Luget cladem Hierosolymae ac filiarum Josiae, scilicet Joachaz, Joakim, Joachin et Sedeciae regum Juda, eamque sub duabus metaphoris describit. Prima est catulorum leonum; secunda vineae, vers. 10.
Textus Vulgatae: Ezechiel 19:1-14
1. Et tu assume planctum super principes Israel, 2. et dices: Quare mater tua leaena inter leones cubavit, in medio leunculorum enutrivit catulos suos? 3. Et eduxit unum de leunculis suis, et leo factus est: et didicit capere praedam, hominemque comedere. 4. Et audierunt de eo gentes, et non absque vulneribus suis ceperunt eum: et adduxerunt eum in catenis in terram Aegypti. 5. Quae cum vidisset quoniam infirmata est, et periit exspectatio ejus: tulit unum de leunculis suis, leonem constituit eum. 6. Qui incedebat inter leones, et factus est leo: et didicit praedam capere, et homines devorare: 7. didicit viduas facere, et civitates eorum in desertum adducere; et desolata est terra, et plenitudo ejus, a voce rugitus illius. 8. Et convenerunt adversus eum gentes undique de provinciis, et expanderunt super eum rete suum: in vulneribus earum captus est. 9. Et miserunt eum in caveam, in catenis adduxerunt eum ad regem Babylonis: miseruntque eum in carcerem, ne audiretur vox ejus ultra super montes Israel. 10. Mater tua quasi vinea in sanguine tuo super aquam plantata est: fructus ejus, et frondes ejus creverunt ex aquis multis. 11. Et factae sunt ei virgae solidae in sceptra dominantium, et exaltata est statura ejus inter frondes: et vidit altitudinem suam in multitudine palmitum suorum. 12. Et evulsa est in ira, in terramque projecta, et ventus urens siccavit fructum ejus: marcuerunt, et arefactae sunt virgae roboris ejus: ignis comedit eam. 13. Et nunc transplantata est in desertum, in terra invia et sitienti. 14. Et egressus est ignis de virga ramorum ejus, qui fructum ejus comedit: et non fuit in ea virga fortis, sceptrum dominantium. Planctus est, et erit in planctum.
Versus 1: Princes of Israel
1. PRINCIPES ISRAEL, - reges jam in synopsi nominatos.
Versus 2: Why Did your Mother, a Lioness, Lie Down Among Lions?
2. QUARE MATER TUA LEAENA INTER LEONES CUBAVIT? - Matrem vocat familiam regiam Davidis, vel potius Synagogam, ut Vatablus; vel, ut optime Prado et Maldonatus, Hierosolymam. Addit «tua,» id est vestra, quia tam singulos, quam omnes reges jam dictos alloquitur. Porro Jerusalem vocatur leaena, ob nobilitatem, audaciam et saevitiam incolarum: leones sunt vicini reges gentium, q. d. Olim Jerusalem citra ullum metum versabatur inter reges gentium, perinde atque leaena intrepida inter leones. Ita Origenes, S. Hieronymus et Theodoretus.
Rursum leaena notat Jerosolymae impudicitiam: leaena enim symbolum est meretricis, quae in amasios rapacitatem et imperium exercet. Nam ut ait Poeta: Par est leaenae et feminae crudelitas. Unde meretrices vocantur Megaricae sphinges; sphinges enim capite erant humano, sed corpore leonino. Sed et ante urbem Corinthum Veneris erat templum, juxtaque Laidis tumulus, cui leaenae imago apposita videbatur, ariete inter priores pedes apprehenso: quod nimirum ejus petulantiam indicabat, qua praecipue lasciviunt arietes. Idem ex Aristophane confirmat Pierius, lib. I Hierogl. cap. XXI.
ENUTRIVIT (Hebraice ribbeta, id est multiplicavit) CATULOS SUOS, - scilicet leunculos, q. d. Jerusalem principes suos filios regum enutrivit inter leunculos, id est inter alios principes filios regum et principum. Leunculos vocat Joachaz, Joakim, Joachin et Sedeciam, tum quia juvenes erant; tum quia respectu Davidis, Salomonis, Josiae aliorumque priorum regum exigui fuerunt, atque sub iis regnum collabi coepit. Ita Maldonatus.
Tradit Epiphanius, haeresi LXXVIII, quae est Anticomarianitarum, physicos (puta Herodotum, lib. III Histor., qui fabulosus est, cujus verba recitat Gellius, lib. XIII, VII), docere quod leaena tota vita unum tantum pariat catulum, ut per illam repraesentetur B. Virgo, quae unum tantum peperit Filium, scilicet Christum. «Aiunt, inquit, leaenam non parere praeterquam semel et unum.» Causam subdit, quod ipsa per 26 menses foetum utero gestet; itaque foetum suis saltitationibus, motibus et unguibus «divellere et incidere matricem,» ac proinde «una cum partu etiam uterum ac matricem excerni.» Leo ergo est Christus, leaena Virgo mater. «Leaena autem non contrahit secundum partus. Ergo non amplius partum novit Maria, non amplius conjunctionem corporalem sancta Virgo.» Hausit hoc S. Epiphanius ab Aegyptiis, ex quibus Horus Apollo, lib. II Hierogl. cap. LXXVIII, semel, inquit, enixam mulierem significantes leaenam pingunt; haec enim bis uterum non fert. Commentum Aegyptiorum hoc censet Aristoteles, et Plinius, lib. VIII, cap. XVI. Quare S. Epiphanius, hic non suam sed aliorum refert sententiam, eamque apposite adaptat B. Virgini. Nam illam falsam esse patet ex hoc loco, ubi leaena dicitur habere plures catulos et leunculos. Idem rationes evincent. Si enim leaena unum tantum pareret catulum, species leonina multiplicari non posset, sed in uno semper unius catuli capite consisteret, cum tamen sciamus certo toto orbe plures esse leones. Secundo, si catulus sit mas, aut si occidatur antequam generat, species leonina interiret, cum mater ejus leaena amplius generare nequeat. Constat autem Samsonem, Judic. XIV, 5, Davidem et alios plures cepisse et occidisse catulos leonum, etiam tenerrimos, antequam generare possent. Ergo jampridem interire debuisset species leonum. Scimus consequens esse falsum, ergo et antecedens. Totio, catulus leonis semper deberet esse femina, ut per eam propagari posset species: atque haec a parente suo leone impraegnari deberet, itidem ejus proles, et rursum prolis proles, idque consequenter per omnia saecula; utpote cum non sit alius leo, qui id facere possit, posito quod unus sit tantum leaenae per omnem vitam editus, unaque unius generatio. Haec et plura absurda evincunt sententiam hanc esse falsam. Constat enim ex Genes. VII, 2, unum tantum par leonum, scilicet unum marem et unam feminam, servatum esse in arca Noe, ad speciei propagationem; ex quo tantum leonum numerum toto orbe jam propagatum cernimus. Denique Aristoteles, et ex eo Plinius, lib. VIII, cap. XVI, tradunt: «Leaenam primo fetu parere quinque catulos, ac per annos singulos uno minus, ab uno sterilescere.» Idem scribunt Homerus (quem citat Gellius, lib. XIII, cap. IX); Solinus, Oppianus, Philostratus, Aelianus, lib. X; Rhodiginus, lib. XXIX, cap. 33, et alii, quos citat Gesnerus in Leone, pag. 650.
(1) Regnum Juda, quod everso decem tribuum regno solum supererat, appellat antiquo nomine, atque ante tempora Roboami communi universis tribubus, videlicet Israelis. Cf. supra XVII, 2. Hieronymus, postquam monuisset se plures hujus loci explanationes legisse, sed tantis obscurationibus impeditas, ut non tam aperuerint, quam involverint lectionem, atque ex illis unam alteramve commemorasset, «nos autem,» pergit, «istiusmodi explanationes lectoris arbitrio relinquentes, dicemus, captivitate vicina Prophetam non tam futura vaticinari, quam narrare praeterita. Post sextum enim Sedeciae annum (siquidem stationem in consequentibus, cap. XX, 1, legimus: Et factum est in anno septimo, in quinto mense, etc.), assumitur planctus super principes, unus videlicet, qui de Josiae stirpe generati sunt.»
Nota: Tyranni insignes in Scriptura comparantur leoni, ut Pharao, Ezech. XXXII, 2, Nabuchodonosor, Jerem. XIX, 7; quia leo magnanimus est, pervigil et saevus, adeoque omnia animalia subjugat et praedatur. Ita Lucullus consul Romanus cum Mithridate Ponti rege bellum gerens, cum ad Troadem appulisset, et juxta aedem Veneris castra haberet, visus est deam sibi noctu hac dicentem audire: «Quid dormis, generose leo? en hinnuli
tibi praesto.» Experrectus, cum audisset classem hostilem in propinquo stationem habere, eam invasit, et praelio victos omnes cum Isidoro duce occidit. Mox Tigranem regem Armeniae aggressus est. Tigranes, militum ejus paucitatem contemnens, dixit: «Si quidem legati adsint, esse multos; sin milites, paucos.» Verum Lucullus in eos irruit; et trucidavit ut leo, adeo ut Livius praelium illud admirans dicat nunquam Romanos dimicavisse numero hostium tanto inferiores; victores enim vigesimam eorum fuisse partem, qui victi fuerant. Unde et Antiochus philosophus scribit solem nullam aliam talem pugnam vidisse.
Rursum leones, ait S. Basilius, homil. 9 Hexam., incedunt solitarii: causamque addit, ne videlicet pares honores congressionesque cum exteris acceptent. Idem faciunt reges: ut enim excellentiam suam ostendant soli degunt, caventque ne cum aliis regibus concurrant. Ad haec, sicut aquila inter aves; Leviathan, id est balaena, inter pisces: sic leo rex est inter bestias.
Hac de re insignis exstat apologus in mythis Aesopi: Leo, inquit, asinus et vulpes societatem inierant, ut quod venando cepissent, id inter se dividerent. Ergo cum venatu praedam essent nacti, mox jubet leo ut asinus eam dividat. Ille, ut erat stolidus, in tres aequas portiones partitus est. Hac partitione indignatus leo, quod caeteris aequaretur, asinum adortus discerpsit: inde jussit vulpi, quae supererat sola, ut praedam dividat. Vulpes ergo asini clade cautior totam fere praedam leoni attribuit, sibi vix portiunculam servans. Leo, probata distributione, rogat quisnam illam dividendi artem docuisset? cui vulpes: Calamitas, inquit, asini. Hoc apologo docemur cavendam esse plebeiis societatem cum principibus aut praepotentibus. Haec enim est societas leonina, in qua leo caeteros vi fraudans, omnia pene sibi adscribit. Ita in Pandectis, ex Ulpiano narrat Aristo, Cassium jurisconsultum respondisse, societatem talem coire non posse, ut alter lucrum tantum, alter damnum sentiret, et hanc societatem esse leoninam.
Tertio, leones soli ex feris clementia utuntur in supplices et prostratis parcunt, teste Plinio, lib. VIII, cap. XVI. Idem faciunt reges, quorum hoc est axioma: Parcere subjectis, et debellare superbos.
Quarto, leones, ait Plinius, timent rotarum orbes circumactos, et currus inanes, ac cristas cantusque gallinaceorum; sed maxime ignes: ita tyranni umbras timent, res nihili suspectas habent, et quemvis populi concursum ac globum, hostilem putant.
Quinto, leones, aeque ac tyranni, a teneris natura sua feruntur ad praedam. Idem faciunt et lynces, quorum tota memoria et anima est in fame et praeda. Audi S. Hieronymum ad Chrysogonum, epist. 44: «Quod natura, ait, lynces insitum habent, ne post tergum respicientes meminerint priorum, et mens perdat, quod oculi videre desierint: ita nostrae es necessitudinis oblitus.» Et mox docet lynces in capreas et cervos incautos, dum frondes arborum captant, insilire. «Currentamque, ait, frustra praedam, dum hostem suum secum vehit, rabido desuper ore dilaniant, et tandiu meminere praedandi, quandiu venter vacuus siccum fame guttur exasperat: ubi vero sanguine pasta feritas viscera distenta compleverit, cum saturitate succedit oblivio, tandiu nescitura quid capiat, donec memoriam revocaverit esuries: tu ergo, ait, o Chrysogone, necdum satiatus nobis, cur finem jungis exordio?» etc. Tyranni ergo saevitia superant leones et lynces; nam horum praedandi cupido et gula cum fame saturatur: tyrannorum vero avaritia et ambitio insatiabilis est, nec nisi morte et strage, non tam aliorum, quam propria finitur et desinit.
Versus 3: And She Brought up One of her Young Lions: he Became a Lion
3. ET EDUXIT UNUM DE LEUNCULIS SUIS: LEO FACTUS EST. - Intelligit Joachaz, qui et Sellum dictus est, quartum Josiae filium quem, Josia mortuo, populus «eduxit,» Hebr. extulit in altum, i. e. sibi regem constituit, forte quia ipse fratribus erat animosior, bellicosior, crudelior. Chaldaeus clare vertit: Evexit unum de filiis suis, rex fuit. Per catulos enim filios regum, per leonem regem intelligit: simulque indicat Joachaz, mox ut rex factus est, coepisse rugire et saevire quasi leonem. Unde sequitur: «Didicit praedam capere,» etc. Hinc Proverbium: «Leonis catulum ne alas,» cujus auctor est Aeschylus apud Aristophanem in Ranis, quo monemur non esse fovendam potentiam quae rempublicam possit opprimere: quod si forte quis talis exstiterit, et jam praevaleat, non esse e republica dimicare cum illo; quem nequeas nisi magno reipublicae malo superare. Tyrannus enim non est recipiendus: quod si receptus est, ferendus est.
HOMINEMQUE COMEDERE. - Chaldaeus, occidere, scilicet innocentes, uti fecerat Manasses ejus abavus, illorumque bona praedari.
Versus 4: The Nations Heard of him
4. AUDIERUNT DE EO (de ejus ferocia studioque bellandi) GENTES, - scilicet Aegyptii. Alludit ad morem gentium; cum enim audiunt leonem, ursum, similemve feram in locis agrisve suis versari et grassari, ex condicto omnes conveniunt ut eam capiant.
ET NON ABSQUE VULNERIBUS SUIS CEPERUNT EUM. - Significat, quod tacet liber Regum, Joachaz quasi juvenem bellicosum, praelio cruento contra Aegyptios decertasse, et in eo vulnerantem et vulneratum captum esse. Hebraice, captus est in fovea eorum, scilicet Aegyptiorum stratemate: sicut leo capitur in fovea, vel spelaeo suo; aut potius in fovea, quam juxta spelaeum, aut locum, in quo versari solet leo, facere solent venatores, eamque ramis aut germine tegere, ut nesciens leo in eam cadat ibique capiatur. Noster vertit, in vulneribus, quia hebraeum שחת sachat significat et foveam, et interitum vel corruptionem, q. d. Multorum strage et caede captus est. Hoc est quod di-
citur, IV Reg. XXIII, 33: «Vinxitque eum (Joachaz) Pharao Nechao in Rebla.»
Versus 5: When She
5. QUAE (scilicet leaena, id est Jerusalem) CUM VIDISSET QUONIAM INFIRMATA EST, - id est orbata filio suo et rege Joachaz. Sic, I Reg. II, 5, dicit Anna de Phenenna: «Quae multos habebat filios, infirmata est,» id est iis orbata; robur enim et decus matris consistit in filiis. Rursum: «Cum vidisset quod periit exspectatio;» Septuaginta, substantia, id est subsistentia, puta fortitudo, ejus, quam scilicet de regno Joachaz ferocis conceperat.
TULIT UNUM, - id est alterum, scilicet Joachin filium Joakim, aiunt S. Hieronymus et Theodoretus, vel potius ipsum Joakim patrem Joachini; hic enim proxime successit Joachaz, II Paral. XXXVI, 5, et per 11 annos regnavit, cum Joachin tantum per tres menses regnarit. Joakim ergo a Pharaone, cum consensu populi creatus rex, quasi leo incedebat inter leones; quia cum Pharaone, Nabuchodonosore et aliis vicinis regibus foedus iniit, ac inter tyrannos quasi tyrannus incessit.
Moraliter nota: Parentes nimis amantes filios, eisque indulgentes, eos perdunt, itaque hereditatem aliis, nec raro inimicis relinquent. Id teste Horo Apollo lib. II Hierogl. LXII, Aegyptii indicabant pingendo simium, retroque parvum alterum. Is enim cum geminos pariat, ex his supra modum alterum diligit, alterum odit. Quem autem diligit, ante se assidue gestans suffocat: at quem odit, retro habet, et deinceps educat. Ita mater haec nimis amans filios suos, eos perdidit, suumque et eorum regnum reliquit Chaldaeis hostibus.
Versus 7: He Learned to Make Widows
7. DIDICIT VIDUAS FACERE, - occisis earum maritis, et bonis fisco addictis. Hebraice est, cognovit viduas ejus, vel suas, quod Vatablus exponit, q. d. Libidinem exercuit cum viduis, quarum maritos occiderat. Verum hoc facere non solet leo. Noster ergo optime hebraismum expressit. Est enim aposiopesis: scivit, vel didicit viduas ejus, supple, facere. Chaldaeus pro lamed legens resch, scilicet pro אלמנותיו almenotav, id est viduas, legens ארמנותיו armenotav, id est palatia ejus, vertit: Arces et palatia eorum cognovit, id est sibi vindicavit, ascripsit, pro suis habuit, agnovit ut propria.
ET CIVITATES EORUM, - hominum, quos occiderat. Est enallage numeri; transit enim a singulari ad pluralem. Populus enim collective est singularis, distributive pluralis.
DESOLATA EST TERRA; ET PLENITUDO EJUS. - Id est incolae, qui terram implent, civitates suas deseruerunt et fugerunt ob saevitiam Joakim; sicut fugiunt animalia, audito rugitu leonis.
Versus 8: And the Nations Came Together Against him
8. ET CONVENERUNT ADVERSUS EUM GENTES, - q. d. Babylonii suis copiis, quasi reti, ceperunt Joakim et abduxerunt eum in Babylonem.
IN VULNERIBUS EARUM (tam activis quam passivis, id est vulnerans, et vulneratus, ut dixi vers. 4) CAPTUS EST. - Hanc leonum stragem et parabolam apposite Cardinalis Baronius adaptat Leonum Imperatorum stirpi, quae ob iconoclasmum, et ob rapinas necesque Religiosis illatas, a Deo excisa est, nimirum impegit fortis in fortem, lea in leonem, rex in Deum, et ab eo contritus est. Primus ergo Imperator iconoclasta fuit Leo Isaurus, qui post multas orthodoxorum, sanctas imagines venerantium, rapinas, exsilia et caedes, Numinis vindictam publicam sensit. Nam, irato Numine, totus contremuit Oriens, civitates complures solo aequatae fuere, et quae erant in urbe statuae Imperatorum, collapsae et contritae sunt, quasi ipsae stare non possent, ubi sacrae imagines essent ab ipso impio Leone prostratae, qui nec ipse quidem amplius potuit esse superstes, nam paucos post menses a terrae motu ex hac vita sublatus est, anno Domini 741.
Successit Leoni filius Constantinus Copronymus, qui imperium iniit haeresim spargendo fraudulenter quasi vulpes, regnavit ut leo, mortuus est ut canis. Primo enim occulte; mox, imperio confirmato, publice grassatus est in sanctas imagines, templa, monachos, ipsamque B. Virginem, quam Deiparam non esse contendebat, sed ab ea plaga in cruribus percussus, quae graece dobeat dicitur; indeque febrem validissimam contrahens, miserabiliter mortuus est, clamans et dicens: «Vivens adhuc igni inexstinguibili sum traditus,» anno Domini 775.
Copronymo successit filius Leo Junior, mali corvi malum ovum, et ex leone leunculus saeviens in sanctas imagines, earumque cultores; cumque insaniret circa lapides pretiosos, nimis adamavit coronam magnae ecclesiae, et accipiens gestavit eam. Mox prodierunt carbunculi in capite ejus et captus valida febre, mortuus est anno regni quinto, Christi 780. Amans ergo carbunculos, ex sacrilegio carbunculos pariter passus est, et his coronatus, morte est punitus.
Leoni marito successit Irene uxor pia, cum Constantino filio decenni, quae eirenev, id est pacem, reipublicae et Ecclesiae attulit, ac statim ecclesiae reddidit suum stemma, coronam scilicet a marito sublatam, pulcherrime fabrefactam, et gemmis pretiosis exornatam. Quocirca sub ea quidam, in Thraciae muris fodiens, invenit arcam lapideam, et in ea virum jacentem, cui inscriptum erat: «Christus ex Virgine Maria nascetur. Credo in eum. Sub Constantino et Irene Imperatoribus, o sol! iterum me videbis.» Increbuit sermo, vatis alicujus ante Christum fuisse sepulcrum,
ejusdemque fuisse hoc oraculum a Deo revelatum. Ita Theophanes, et Baronius in eorum gestis et annis.
Versus 9: And They Cast him Into Prison, that his Voice Should no More be Heard
9. MISERUNTQUE EUM IN CARCEREM, NE AUDIRETUR VOX EJUS ULTRA. - «Eum,» scilicet Joakim patrem; sub eo quoque intelligit Joachin filium (de quo haec intelligunt S. Hieronymus et Theodoretus); Joakim enim primo rebellans Chaldaeis, ab eis captus est, mox spondens se fore eis subditum, remissus est in regnum, rursumque rebellans, non captus, sed occisus est. Joachin vero captus, imo sponte se dedens Chaldaeis, ab eis ductus est in Babylonem, ibique tota vita captivus permansit. Hinc Propheta omittit hic Joachin, quia eum sub patre Joakim complectitur. Sedeciam vero praeterit, quia is adhuc hoc tempore regnabat.
Moraliter, vide hic quam brevis sit tyrannis, quamque celer et funestus tyrannorum exitus. En quatuor hi leunculi Joachaz, Joakim, Joachin et Sedecias, omnes simul vix 22 annis regnarunt. Vere Seneca, lib. I De Clementia: «Reges, ait, consenescunt: liberisque ac nepotibus tradunt regna, tyrannorum exsecrabilis ac brevis potestas est.» Thales, teste Laertio in ejus Vita rogatus: «Quid difficile vidisset? Tyrannum, inquit, senem.» Et Juvenalis, satyr. I: Ad generum Cereris sine caede et sanguine pauci / Descendunt reges, et sicca morte tyranni. Et Curtius, lib. IV: «Nulla quaesita scelere potentia diuturna est.» Et Sallustius ad Caesarem: «Equidem ego cuncta imperia crudelia, magis acerba quam diuturna arbitror; neque quemquam a multis metuendum esse, quin ad eum ex multis formido recidat. Eam vitam bellum aeternum et anceps gerere; quoniam neque adversus, neque a tergo, neque a lateribus tutus sis, semper in metu aut periculo agites.» Et Seneca Tragoedus: «Necesse est multos timeat, quem multi timent.» Et Cicero, lib. II De Officiis: «Nulla vis imperii tanta est, quae, premente metu, possit esse diuturna. Multorum odiis nullae opes possunt obsistere. Quem metuunt, oderunt; quem quisque odit, periisse expetit. Malus est custos diuturnitatis metus, contraque fidelis est ad perpetuitatem benevolentia.» Idem, Philip. I et II, docet hanc tyrannorum esse vocem, sed insipientem: «Oderint, dum metuant. Nam timor non diuturni magister est officii. Millies perire est melius, quam in sua civitate sine armorum praesidio non posse vivere. Praesidium charitate et benevolentia civium septum oportet esse, non armis.» Denique Aelianus, lib. VI, cap. XIII: «Pulcherrime, ait, a diis immortalibus comperatum est, ut nullam tyrannidem usque ad tertiam generationem propagent, sed aut confestim tyrannos tanquam proceras piceas perdant et exstirpent, aut liberos eorum viribus denudent ac spolient.» Memorantur apud Graecos intra hominum memoriam, hae solum tyrannides usque ad nepotes permansisse, Gelonis in Sicilia, Leucaniorum in Bosphoro, et Cypsellidarum Corinthi.»
Porro id non tantum in tyrannis, sed et in legitimis regibus et principibus locum habet. Nam ut ait Eccli. cap. X, 11: «Omnis potentatus brevis vita.» Et alius: «Mundi gloria et prosperitas non est diuturnior, nec constantior, quam sit serenitas hiemis, tranquillitas navis, stabilitas lunae.» Vis exempla? audi S. Hieronymum in Epitaphio Nepotiani, pag. 15: «Constantius, arianae fautor haereseos, dum contra inimicum paratur, et concitus fertur ad pugnam, in Mopsi viculo moriens magno dolore hosti reliquit imperium. Julianus, proditor animae suae, et christiani jugulator exercitus, Christum sensit in Media, quem primum in Gallia denegarat; dumque Romanos propagare vult fines, perdidit propagatos. Jovianus, gustatis tantum imperialibus bonis, foetore prunarum suffocatus interiit; ostendens omnibus, quid sit humana potentia. Valentinianus, vastato genitali solo, et inultam patriam derelinquens, vomitu sanguinis exstinctus est. Hujus germanus Valens, Gothico bello victus in Thracia, eumdem locum et mortis habuit, et sepulcri. Gratianus ab exercitu suo proditus, et ab obviis urbibus non receptus, ludibrio hosti fuit; eruentataeque manus vestigia parietum tui, Lugdune, testantur. Adolescens Valentinianus, et pene puer, post fugam, post exsilia, post recuperatum multo sanguine imperium, haud procul ab urbe fraternae mortis conscia necatus est, et cadaver exanime suspendio infamatum. Quid loquar de Procopio, Maximo, Eugenio, qui utique dum rerum potirentur, terrori gentibus erant? Omnes capti steterunt ante ora victorum, et, quod potentissimis quondam miserrimum est, prius ignominia servitutis, quam hostili mucrone confossi sunt. Ad privatas veniam dignitates, ne de his loquar, qui biennium excedunt; atque ut caeteros praetermittam, sufficit nobis trium nuper consularium diversos exitus scribere. Abundantius egens Pithyunte exsulat. Ruffini caput pilo Constantinopoli gestatum est, et abscissa manus dextera, ad dedecus insatiabilis avaritiae, ostiatim stipem mendicavit. Timasius, praecipitatus repente de altissimo dignitatis gradu, evasisse sibi putat, quod Assae vivit inglorius.»
Ut alios saeculares taceam, idipsum clarissimum est in Pontificibus, quorum multi tres tantum annos, alii unum, alii paucos menses, alii paucos dies in Pontificatu sederunt. Vidimus uno eodemque anno 1590, successive illi praesidere tres Pontifices, Sixtum V, Urbanum VII, Gregorium XIV, et mox anno 1591, Innocentium IX, et post triginta dies Clementem VIII. Quin, et quod mirum videtur, ex omnibus Pontificibus, qui hucusque per annos 1618 Ecclesiam rexerunt, nemo exstitit, qui ad 25 annum Pontificatus perveniret. Accesserunt sat prope S. Leo I, qui 21 annis; S. Sylvester, qui totidem; et omnium proxime Adria-
nus I, qui anno Domini 772, creatus Pontifex, sedit ipsos annos 24, exceptis 43 diebus; sedit enim integros annos 23, menses decem, et dies 16; mortuusque est anno Domini 795, aiunt Baronius et alii. Ergo nec ipse, nec quis alius praecise attigit 25. Quocirca Pontifici dum inauguratur, acclamatur: «Beatissime Pater, annos Petri non videbis.» Id enim ita fore, experientia continua tot centenorum annorum satis praesagit, imo evincit, divina providentia arcane ita disponente, sive ob honorem S. Petri, qui primus Pontificatum Romae constituit, seditque annos 25, ut ipse sicut dignitate et meritis, ita et annis reliquos omnes sequaces et posteros suos superet; sive, ut Pontifices in tanto fastigio et culmine dignitatis constitutos, humilitatis et modestiae admoneat, doceatque illud parvipendere, et caelestes aeternosque honores ambire; sive, ut hic eis stimulus sit ad acre et continuum heroicorum operum et virtutum studium, dum cogitant brevem sibi fore Pontificatum, aeque ac vitam, ideoque assidue sibi dicant: Quod facere destinas, fac cito; brevis enim erit tibi haec potestas, brevis facultas magnorum facinorum; paucos ergo annos magnis virtutibus imple, paucis annis tot tantaque facito, quae nomen tuum, et in terra et in caelis illustrent, ac aeternitati transcribant; imitare Linos, Cletos, Clementes, Gregorios, Leones, qui consummati in brevi impleverunt tempora multa. Proposuit olim Alexander II Pontifex hanc quaestionem B. Petro Damiano, cur Pontifices tam paucis annis viverent, et nemo ad annos S. Petri pertingeret, cum nonnulli florente fuerint aetate ac validi? Respondit Petrus Damianus lib. I, epist. 17, hoc judicii caelestis ordinem disposuisse, ut humano generi metum mortis incuteret, et quam despicienda sit temporalis vitae gloria, in ipso gloriae principatu, ac veluti sole deliquium patiente evidenter ostenderet; praesertim cum unus omni mundo praesideat Papa, reges sint simul plures, nec sic soleant Pontifices violenta morte occumbere, uti reges. Addit noster Lorinus in II epist. Petri, cap. I, 14, id fieri, ut minus appetant homines Papatus culmen, quod fere certi sunt non diu duraturum.
Versus 10: Your Mother
10. MATER TUA (id est vestra, o reges Juda! Vide dicta vers. 2) QUASI VINEA IN SANGUINE TUO SUPER AQUAM PLANTATA EST. - Jerusalem, et prosapiam regiam paulo ante Propheta comparavit leaenae et leoni; nunc eam viti generosae confert: sanguis enim regius purpuratorum similis est liquori uvae rubeo et purpureo, a quo vitis purpurea vocatur ab Ovidio VIII Metamorph. Haec vitis quasi plantata ad aquas excrevit suis ramis et pampinis, puta suis familiis, civibus, potentia, divitiis et gloria: quia erat stirps Davidis a Deo electi, cui Deus promiserat thronum et domum stabilem, Psalm. LXXXVIII, 5. Aliter Maldonatus: «In sanguine tuo,» i. e. inquit, in flore tuo, ut flos propter ruborem vocetur sanguis. Unde Septuaginta vertunt, ὡς ἄνθος ῥοᾶς, id est sicut flos malogranati. Verum verius videtur Septuaginta pro מושל בדכך tedommecha, id est in sanguine tuo, legisse aliis litteris Hebraicis vicinis כרמרן kerimon, id est, ut malogranatum. Mater tua est, scilicet frondes et fructum multum producens, atque, ut Eucherius, sicut in malogranato, uno exterius cortice, multa interius grana uniuntur: sic plurimos cives et urbes, unitas regni et regis continet. Secundo, sicut grana illa suis loculis sunt ordinata et folliculis discreta: ita quoque cives suis familiis et collegiis. Hinc veteres Junoni, quasi praesidi regnorum malum Punicum dedicarunt, et in manu posuerunt. Et sacerdos Hebraeorum in veste habebat mala Punica permixta tintinnabulis, quae significant unitatem Ecclesiae ex multis gentibus in eumdem sonum, id est, in eamdem legem et religionem, convenientium, ait Eucherius, et S. Gregorius in Cant. IV. Vel significant earumdem varietatem et consonantiam virtutum, de qua dicitur Actor. IV: «Multitudinis credentium erat cor unum, et anima una.» Ita S. Hieronymus, et ex eo Prado.
Versus 11: She Had Strong Rods for the Scepters of Rulers
11. FACTAE SUNT EI VIRGAE SOLIDAE IN SCEPTRA DOMINANTIUM, - id est, unus hic vitis palmes, quasi una virga fortissima excrevit in virgas multas, quae essent sceptra dominantium, ut scilicet reges ex ea fierent. Olim enim patriarchae et principes, quasi pastores cum virga sequebantur et regebant suum agmen: hinc jam pro virgis reges sceptra gestant, q. d. Jerusalem multos et fortes protulit reges, gestantes sceptra. Virga enim insigne est regni et regis. Ita Chaldaeus.
EXALTATA EST STATURA EJUS INTER FRONDES, - q. d. Jerusalem in tot tantosque cives et principes excrescens, cum eis et inter eos alta et gloriosa apparuit.
ET VIDIT, - id est, videndo sibi placuit, et superbivit. Legit Interpres active ויאר vaiar, jam passive legunt ותאר vaiera, id est, et visa est.
Versus 12: She Was Plucked up in Wrath
12. EVULSA EST IN IRA, - scilicet, vinea Jerusalem in ira Dei excisa, et quasi vitis eradicata est sub Sedecia.
VENTUS URENS (id est hostium Chaldaeorum impetus) SICCAVIT FRUCTUM EJUS (id est, filios et opes Jerusalem exhausit): AREFACTAE SUNT VIRGAE ROBORIS EJUS, - id est regnum et potentia ejus exaruit; aut, ut Maldonatus, «virgae roboris,» i. e., validae, «et solidae in sceptra dominantium,» ut dixit vers. praeced., id est filii Sedeciae, qui in regnum patris successuri erant, sceptraque recturi, vel capti, vel occisi sunt, IV Reg. XXV, 7. «Ignis,» i. e. vindicta Dei, et plaga, ac proprie
(1) Haec metaphora consimilis est huic Iliadis loco (A, vers. 234), ubi Achilles sic de sceptro suo loquitur: Ναὶ μᾶ τόδε σκήπτρον, τὸ μέν εὖ ποτε φύλλα καὶ ὄζους, / Φύσει, ἐπειδά πρώτα τομήν ἐν ὄρεσσι λέλοιπεν. Nae per hoc sceptrum, quod quidem nunquam folia et ramos producet, postquam semel truncum in montibus reliquit.
ignis et incendium Chaldaeorum, «comedit eam.» Aliter Vatablus: Vitis, ait, est Sedecias, fructus filii ejus, ignis afflictio. Unde hebraice est, comedit eum, scilicet Sedeciam, quia in carcere, sine successore regni mortuus est.
Versus 13: Now She is Transplanted Into the Desert, Into a Land Without Path and...
13. NUNC TRANSPLANTATA EST IN DESERTUM, IN TERRA INVIA ET SITIENTI, - id est in Babylonem translati sunt cives Hierosolymae, ubi, quasi in deserto arido, omnium sunt indigi. Ita S. Hieronymus. Vel, ut idem addit: ipsa Judaea vastata, quasi mutata est in desertum, incolis caesis aut captis, et urbibus eversis. Unde sequitur:
Versus 14: And Fire Went Out from a Rod of her Branches, Which Consumed her Fruit
14. ET EGRESSUS EST IGNIS DE VIRGA RAMORUM EJUS, QUI FRUCTUM EJUS COMEDIT, - q. d. Ismael de semine regio, invidens Godoliae, quem Nabuchodonosor praefecerat Judaeae, principatum, eum cum plurimis ei adhaerentibus occidit, et hoc est quod subdit: «Devoravit fructum ejus.» Unde reliqui Judaei, iram Chaldaeorum veriti, fugerunt cum Johanan in Aegyptum. Ita S. Hieronymus et Theodoretus. Nota: Prophetice haec praeterita significant futura. «Evulsa est, transplantata est;» id est evelletur, transplantabitur; «egressa est,» id est egredietur. Haec enim dixit Propheta anno 6 Sedeciae, ut patet cap. VIII, 1, cum adhuc staret Jerusalem. Aliter Chaldaeus, q. d. «Ignis,» id est poena, quae Jerusalem absumpsit, «ex ea,» id est ex principum et civium ejus impietate, processit. Aliter quoque R. David, quasi dicat: Egressus est Sedecias ex semine Hierosolymae regio, qui, quasi ignis, omnes ejus opes perdidit, qui ipse causa fuit excidii. Unde sequitur: «Non fuit superstes in ea virga fortis, sceptrum dominantium,» q. d. Non reliquit haeredem, qui in sceptrum et regnum succederet.
PLANCTUS EST, - id est nunc planctus fit pro Joakim et civium captivitate; sed major erit planctus in urbis et regni excidio.
Secundo, Maldonatus et Vatablus ex Chaldaeo et Hebraeis exponunt, q. d. Hic planctus, quem initio exposui, est lamentabilis prophetia; sed major erit ipse eventus; nam cum haec, quae hic plangendo praedico, reipsa evenient, maximus erit omnium planctus et comploratio.
Tertio, Septuaginta vertunt: In parabolam lamentationum est, et erit in planctum, q. d. Cum maximam calamitatem deprecabuntur posteri, utentur hoc quasi exemplo et proverbio: Ne mihi contingat quod Hierosolymae. Ita Theodoretus.
Quarto, simpliciter sic accipias, q. d. Jerusalem plangitur et plangetur, q. d. Hic Hierosolymae planctus diu durabit, eritque jugis et continuus.