Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Deus, per Ezechielem consultus a senioribus Judaeorum de eventu belli Judaici, negat se responsurum, sed exprobrat illis propria et patrum peccata, asseritque se, iis relictis, pie colendum a veris Israelitis. Quocirca primo, exaggerat beneficia a se in eos collata, tum in Aegypto, vers. 4, tum in deserto, vers. 13, tum in Chanaan, vers. 27. Ostendit enim se, omnibus hisce locis, beneficiis certasse cum ipsorum impietate et ingratitudine. Unde secundo, vers. 30, graves eis poenas comminatur, ac dicentibus: Erimus sicut gentes, volentibusque Dei jugum et flagellum excutere, respondet: Vivo ego quoniam in furore effuso regnabo super vos. Tertio, vers. 39, praedicit se impiis et idololatris, Judaeis relictis, facturum ut a piis Israelitis colatur in Sion, tum eo redeuntibus ex Babylone sub Esdra; tum potius in Sion nova, id est Ecclesia erigenda per Christum. Denique, vers. 43, nova parabola ignis et flammae Judaeis excidium intentat.
Textus Vulgatae: Ezechiel 20:1-49
1. Et factum est in anno septimo, in quinto, in decima mensis: venerunt viri de senioribus Israel ut interrogarent Dominum, et sederunt coram me. 2. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: 3. Fili hominis loquere senioribus Israel, et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Numquid ad interrogandum me vos venistis? vivo ego quia non respondebo vobis, ait Dominus Deus. 4. Si judicas eos, si judicas, fili hominis, abominationes patrum eorum ostende eis. 5. Et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: In die qua elegi Israel, et levavi manum meam pro stirpe domus Jacob, et apparui eis in terra Aegypti, et levavi manum meam pro eis, dicens: Ego Dominus Deus vester: 6. In die illa levavi manum meam pro eis, ut educerem eos de terra Aegypti, in terram, quam provideram eis, fluentem lacte et melle, quae est egregia inter omnes terras. 7. Et dixi ad eos: Unusquisque offensiones oculorum suorum abjiciat, et in idolis Aegypti nolite pollui: ego Dominus Deus vester. 8. Et
irritaverunt me, nolueruntque me audire: unusquisque abominationes oculorum suorum non projecit, nec idola Aegypti reliquerunt: et dixi ut effunderem indignationem meam super eos, et implerem iram meam in eis, in medio terrae Aegypti. 9. Et feci propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus, in quarum medio erant, et inter quas apparui eis ut educerem eos de terra Aegypti. 10. Ejeci ergo eos de terra Aegypti, et eduxi eos in desertum. 11. Et dedi eis praecepta mea, et judicia mea ostendi eis, quae faciens homo vivet in eis. 12. Insuper et sabbata mea dedi eis, ut essent signum inter me et eos: et scirent quia ego Dominus sanctificans eos. 13. Et irritaverunt me domus Israel in deserto, in praeceptis meis non ambulaverunt, et judicia mea projecerunt, quae faciens homo vivet in eis: et sabbata mea violaverunt vehementer: dixi ergo ut effunderem furorem meum super eos in deserto, et consumerem eos. 14. Et feci propter nomen meum, ne violaretur coram gentibus, de quibus ejeci eos in conspectu earum. 15. Ego igitur levavi manum meam super eos in deserto, ne inducerem eos in terram, quam dedi eis, fluentem lacte et melle, praecipuam terrarum omnium: 16. Quia judicia mea projecerunt, et in praeceptis meis non ambulaverunt, et sabbata mea violaverunt: post idola enim cor eorum gradiebatur. 17. Et pepercit oculus meus super eos ut non interficerem eos: nec consumpsi eos in deserto. 18. Dixi autem ad filios eorum in solitudine: In praeceptis patrum vestrorum nolite incedere, nec judicia eorum custodiatis, nec in idolis eorum polluamini. 19. Ego Dominus Deus vester: in praeceptis meis ambulate, judicia mea custodite, et facite ea: 20. et sabbata mea sanctificate, ut sint signum inter me et vos, et sciatis quia ego sum Dominus Deus vester. 21. Et exacerbaverunt me filii, in praeceptis meis non ambulaverunt, et judicia mea non custodierunt ut facerent ea: quae cum fecerit homo, vivet in eis: et sabbata mea violaverunt: et comminatus sum ut effunderem furorem meum super eos, et implerem iram meam in eis in deserto. 22. Averti autem manum meam, et feci propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus, de quibus ejeci eos in oculis earum. 23. Iterum levavi manum meam in eos in solitudine, ut dispergerem illos in nationes, et ventilarem in terras: 24. eo quod judicia mea non fecissent, et praecepta mea reprobassent, et sabbata mea violassent, et post idola patrum suorum fuissent oculi eorum. 25. Ergo et ego dedi eis praecepta non bona, et judicia in quibus non vivent. 26. Et pollui eos in muneribus suis, cum offerrent omne quod aperit vulvam, propter delicta sua: et scient quia ego Dominus. 27. Quamobrem loquere ad domum Israel, fili hominis: et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Adhuc et in hoc blasphemaverunt me patres vestri, cum sprevissent me contemnentes: 28. et induxissem eos in terram, super quam levavi manum meam ut darem eis: viderunt omnem collem excelsum, et omne lignum nemorosum, et immolaverunt ibi victimas suas: et dederunt ibi irritationem oblationis suae, et posuerunt ibi odorem suavitatis suae, et libaverunt libationes suas. 29. Et dixi ad eos: Quid est excelsum, ad quod vos ingredimini? et vocatum est nomen ejus Excelsum usque ad hanc diem. 30. Propterea dic ad domum Israel: Haec dicit Dominus Deus: Certe in via patrum vestrorum vos polluimini, et post offendicula eorum vos fornicamini: 31. et in oblatione donorum vestrorum, cum traducitis filios vestros per ignem, vos polluimini in omnibus idolis
vestris usque hodie: et ego respondebo vobis, domus Israel? Vivo ego, dicit Dominus Deus, quia non respondebo vobis. 32. Neque cogitatio mentis vestrae fiet, dicentium: Erimus sicut gentes, et sicut cognationes terrae, ut colamus ligna et lapides. 33. Vivo ego dicit Dominus Deus, quoniam in manu forti, et in brachio extento, et in furore effuso regnabo super vos. 34. Et educam vos de populis: et congregabo vos de terris, in quibus dispersi estis, in manu valida, et in brachio extento, et in furore effuso regnabo super vos. 35. Et adducam vos in desertum populorum, et judicabor vobiscum ibi facie ad faciem. 36. Sicut judicio contendi adversum patres vestros in deserto terrae Aegypti, sic judicabo vos, dicit Dominus Deus. 37. Et subjiciam vos sceptro meo, et inducam vos in vinculis foederis. 38. Et eligam de vobis transgressores, et impios, et de terra incolatus eorum educam eos, et in terram Israel non ingredientur: et scietis quia ego Dominus. 39. Et vos, domus Israel, haec dicit Dominus Deus: Singuli post idola vestra ambulate, et servite eis. Quod si et in hoc non audieritis me, et nomen meum sanctum pollueritis ultra in muneribus vestris, et in idolis vestris: 40. in monte sancto meo, in monte excelso Israel, ait Dominus Deus, ibi serviet mihi omnis domus Israel; omnes, inquam, in terra, in qua placebunt mihi, et ibi quaeram primitias vestras, et initium decimarum vestrarum in omnibus sanctificationibus vestris. 41. In odorem suavitatis suscipiam vos, cum eduxero vos de populis, et congregavero vos de terris in quas dispersi estis, et sanctificabor in vobis in oculis nationum. 42. Et scietis quia ego Dominus, cum induxero vos ad terram Israel, in terram, pro qua levavi manum meam, ut darem eam patribus vestris. 43. Et recordabimini ibi viarum vestrarum, et omnium scelerum vestrorum, quibus polluti estis in eis: et displicebitis vobis in conspectu vestro in omnibus malitiis vestris, quas fecistis. 44. Et scietis quia ego Dominus, cum benefecero vobis propter nomen meum, et non secundum vias vestras malas, neque secundum scelera vestra pessima domus Israel, ait Dominus Deus. 45. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: 46. Fili hominis, pone faciem tuam contra viam Austri, et stilla ad Africum, et propheta ad saltum agri meridiani. 47. Et dices saltui meridiano: Audi verbum Domini: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego succendam in te ignem, et comburam in te omne lignum viride, et omne lignum aridum: non extinguetur flamma succensionis: et comburetur in ea omnis facies ab austro usque ad aquilonem. 48. Et videbit universa caro, quia ego Dominus succendi eam, nec extinguetur. 49. Et dixi: A a a, Domine Deus: ipsi dicunt de me: Numquid non per parabolas loquitur iste?
Versus 1: And it Came to Pass in the Seventh Year
1. ET FACTUM EST IN ANNO SEPTIMO, - scilicet transmigrationis Joachin, et regni Sedeciae, puta post 11 menses, et quinque dies a visione praecedenti. Ita S. Hieronymus. Idque colligitur ex cap. VIII, 1. Inde enim pendent omnia quae sequuntur usque huc, ubi novus annus consignatur.
In quinto, - supple, mense, puta in julio. Hic enim quintus est a martio, qui primus Hebraeorum est mensis, Exod. XII, 2.
VENERUNT VIRI, etc., UT INTERROGARENT DOMINUM, - per me prophetam: «interrogarent,» inquam, de exitu et successu belli, quod Nabuchodonosor jam parabat contra Sedeciam, eo quod foedus rupisset. Ita Scholiastes.
Versus 3: I Will not Answer
3. NON RESPONDEBO, - quia ex curiositate mera rogatis, contrarium facturi, nisi respondeam id quod vos desideratis. Ita Theodoretus et Apollinaris.
Versus 4: If You Judge Them, Son of Man
4. SI JUDICAS EOS, FILI HOMINIS. - Legendum est per interrogationem. Hebraice enim est התשפוט hatispot, anne judicabis eos? quod, primo, explicari potest, q. d. Defendesne eos, eorumne causam in judicio meo ages? Hebraeum enim שפט scaphat, significat actiones quae fiunt in judicio, tam judicis quam actoris et advocati. Ita Theodoretus ex Septuaginta. Nam ἐκδικήσεις hic non ulcisceris, ut vertit Latinus Theodoreti interpres, sed defendis vertendum esse, patet ex ipso Theodoreto. Ita Prado. Secundo, alii explicant, q. d. Ne judices, id est condemnes, eos, sed potius ostende illis scelera patrum, ut compungantur et resipiscant. Tertio et optime, nonne judicabis, id est argues, et arguendo damnabis impietatem eorum? Ita Maldonatus. Unde et Chaldaeus vertit: Si increpas eos more judicis, et condemnas? Simile est cap. XXII, 2.
ABOMINATIONES PATRUM OSTENDE EIS, - ut qui imitantur vitia, eorum supplicia pertimescant: «Quia haereditario malo longissimum funem trahunt peccatorum,» ait S. Hieronymus.
Versus 5: I Appeared to Them in the Land of Egypt
5. APPARUI EIS IN TERRA AEGYPTI. - Est hic climax, sive gradatio. Primo enim hic Hebraeis exprobrat idololatriam, et peccata perpetrata in Aegypto. Deinde, vers. 13, majora perpetrata in deserto. Tertio, vers. 27, maxima perpetrata in terra promissa.
Versus 6: I Lifted up my Hand
6. LEVAVI MANUM. - Nota: Levare manum aliquando significat jurare elata manu in caelum, quasi Deum vocando in testem, Genes. XIV, 22. Unde Chaldaeus vertit hic, juravi. Sic et Vatablus et Maldonatus. Secundo, Septuaginta vertunt: Cognitus sum semini Jacob; quasi manu detegente, ostendens eis faciem meam. Tertio et optime: «Levavi manum meam,» id est ostendi potentiam, opem et auxilium meum Mosi et Hebraeis, manu mea percutiendo Pharaonem et Aegyptios, ac ab eorum tyrannide potenter liberando et educendo Hebraeos.
FLUENTEM LACTE ET MELLE. - Hoc est fertilissimam. Est hyperbole, de qua dixi Exod. III, 8, et Numer. XIII, 28.
QUAE EST EGREGIA. - Hebraice צבי tsebi, id est praestantia, exsultatio, superbia, q. d. Terra Israel est excellentia et superbia, aeque ac pulchritudo et deliciae regionum. Vatablus: Est desiderabilis et amabilis ut caprea, quae hebraice tsebi dicitur; Septuaginta: Est favus supra omnem terram, id est dulcior et fertilior omni terra; Aquila tsebi vertit, firmamentum; Theodotion, fortitudinem; Symmachus, στάσιν, id est statum, puta statam religionem, quia in ea erat templum et cultus Dei. Quid proprie sit tsebi dicam Daniel. cap. VIII, 9. Commemorat pristina sua in eos beneficia, ut eos ingratitudinis coarguat.
Versus 7: Offenses
7. OFFENSIONES. - Symmachus, nauseas; Aquila, abscissiones; Hebraeus צקוצי עיניו tsicutse enav, id est abominationes oculorum, hoc est idola abominanda, tetra et horrida, quae aspicientibus nauseam movent et aversionem, ut ea a se abscindi et amoveri velint.
IDOLIS. - Hebraice גלולים gillulim, id est sordes, stercora, id est idola sordidissima, et quasi stercorea.
Versus 8: And I Said
8. ET DIXI, - apud me in mente mea, q. d. Cogitabam de Judaeis tam impiis perdendis in Aegypto.
Versus 9: And I Acted
9. ET FECI (non quod cogitabam, sed) UT EDUCEREM EOS DE TERRA AEGYPTI (uti sequitur), UT NON VIOLARETUR, - id est blasphemaretur et infamaretur, nomen meum coram gentibus, quasi non potuissem, aut noluissem populum me colentem liberare et salvare, uti promiseram.
Versus 11: AND I GAVE THEM MY PRECEPTS AND MY JUDGMENTS, etc.
11. ET DEDI EIS PRAECEPTA MEA, ET JUDICIA MEA, etc. - Idem sunt haec duo, ait Theodoretus. Sed Polychronius, praecepta, ait, sunt decalogus, reliqua mandata sunt judicia. Rursum Scholiastes, praecepta, ait, sunt quae praemium spectant, judicia, quae Dei cultum.
QUAE FACIENS HOMO, VIVET IN EIS, - q. d. Qui facit ea quae lege mea praecepta sunt, propter ea non punietur morte, quam lex transgressoribus minatur, sed vivet in terra vitam longam, laetam et beatam. Patet Deuter. XXX, 19. Aliter Theodoretus: Vivet, ait, vita gratiae; et Chaldaeus: Vivet vita aeterna, scilicet si in fide et gratia Dei ea impleat. Vide dicta Levit. XVIII, 5, et Rom. X, 5.
Versus 12: Moreover I Also Gave Them my Sabbaths
12. INSUPER ET SABBATA MEA DEDI EIS. - Aliqui censent dici hic «sabbata» in plurali, ut significet triplex sabbatum. Scilicet primum dierum, quod proprie dicebatur sabbatum; secundum mensium; tertium annorum. Sabbatum mensium erat mensis septimus, qui magna sui parte erat festus. Sabbatum annorum, erat annus septimus, et annus quinquagesimus jubilaci. Nam sabbata haec omnia dedit Deus Judaeis in signum salutis et quietis dandae per Christum. Secundo et melius, q. d. «Sabbata mea,» id est meas ferias, et consequenter meas delicias, et meam felicitatem, quae in meipsius contempla-
tione consistit, dedi et communicavi eis, ut in iis, quasi sabbatis, et feriis sacris a laboribus et curis saeculi vacantes, divina opera, judicia, consilia meditarentur; quae ego ipse die septimo considerabam, inspiciebam, laudabam, et in quorum perfectione conquiescebam: ut hac consideratione et meditatione ad mei amorem, laudem et imitationem accenderentur et sanctificarentur. Hujus enim rei sabbata erant signa, et stimuli.
Versus 15: Therefore I Lifted up my Hand
15. EGO IGITUR LEVAVI MANUM MEAM. - Id est ego igitur juravi, juxta illud Psalm. XCIV, vers. 11: «Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam.» Aliter ergo haec phrasis capitur hic, quam vers. 6.
Versus 16: For their Heart
16. POST IDOLA ENIM COR (id est mens et affectus) EORUM GRADIEBATUR, - q. d. Toto studio et affectu ferebantur ad idola colenda.
Versus 23: Again I Lifted up my Hand
23. ITERUM LEVAVI MANUM, q. d. Iterum juravi, et jurando comminatus sum. Saepius enim murmurante populo in deserto, saepe quoque Deus voluit eum delere, sed a Mose precante cohibitus est.
Versus 25: Therefore I Also Gave Them Precepts that Were not Good
25. ERGO ET EGO DEDI EIS PRAECEPTA NON BONA, - id est non perfecta, uti dedi in Evangelio, ait S. Ambrosius lib. III, epist. ad Clementianum, et Cyrillus, lib. VII Contra Julianum. Sic et Gregorius, XXVIII Moral. cap. XVII, in alia editione IX: «Mala enim, ait, quasi mala esse desinunt comparatione pejorum; et bona, quasi bona non sunt comparatione meliorum. Nam sicut pejus delinquenti Judaeae de Sodoma atque Gomorrha dicitur: Justificasti sorores tuas in omnibus abominationibus tuis, quas operata es: ita melioribus novi Testamenti praeceptis subsequentibus, praecepta bona quae rudibus data sunt, non bona esse memorantur.» Rursum S. Clemens, lib. VI Constitut. Apostol. cap. XXI: «Illis, inquit, qui noluerunt videre, neque audire, non quia privati essent facultate partium animi; sed quia nimia erat eorum perversitas ac malitia, illis, inquam, dedi praecepta non bona, et justificationes, in quibus non vivent in ipsis: non bona dico, illorum scilicet proposito (ferrum enim ad urendum, et scalpellum ac medicamenta inimica sunt non valentibus); non sunt autem servata propter eorum contemptum obediendi: ex quo fit, ut non servata mortem eis afferant.»
Secundo, Theodoretus, Apollinaris et Justinus, Contra Tryphon.: «Dedi eis praecepta,» scilicet caeremonialia, «non bona,» id est inutilia, in-
quiunt, quia sacrificiorum leges non sponte institui, quasi victimis carnium delectarer; sed ob pronitatem populi in idololatriam, ut illum ab ea averterem.
Tertio, «non bona,» id est non jucunda, suavia, facilia; sed gravia et difficilia.
Quarto et melius, «dedi,» id est permisi eis dari, «praecepta» Gentilium et idololatrarum de ritu colendi idola, q. d. Permisi eos sequi suos affectus, quibus ferebantur in idola; permisi eos sequi suas pravas cupiditates, ut eos punirem. Ita Chaldaeus, S. Hieronymus et Maldonatus.
Quinto et optime, to ergo significat poenam consequentem et inflictam propter culpam praeviam, q. d. Quia Judaei suavem meam legem rejecerunt, hinc permisi eos subdi hostibus et tyrannis, qui praecepta tyrannica et intoleranda eis darent, sub quibus vix traherent animam, vix viverent. Hoc est enim quod subdit: «In quibus non vivent,» id est in quibus morientur. Est litote. Opponit hoc suis praeceptis, de quibus dixit vers. 11: «Quae faciens homo vivet in eis,» q. d. In meis praeceptis vivere noluerunt, morientur ergo, et occidentur in alienis et tyrannicis. Ita Hebraei et ex iis Prado. Nota miosin, «non bona,» id est mala, imo pessima, molestissima et difficillima. Bona enim vocantur ea quae suavia sunt et jucunda, ut Psalm. CXXXII, 1: «Ecce quam bonum, et quam jucundum habitare fratres in unum!» Ex adverso Matth. VI, dicitur: «Sufficit diei malitia,» id est molestia et afflictio, «sua.»
Porro hostes hi et tyranni non fuerunt reges et principes Edom, Ammon, vel aliarum gentium (nullis enim harum servierunt, aut subjecti fuerunt Judaei in deserto, de quo hic agitur, ut patet vers. 13 et 23), sed earum dii, aut potius daemones, quos colentes Hebraei in deserto, eorum duris et mortiferis ritibus et legibus se subjecerunt. Notat maxime leges et praecepta colendi Moloch per mactationem filiorum et filiarum. Haec enim «praecepta non bona,» sed pessima, et maxime malefica ac lethifera fuerunt; «in quibus non vivent,» quia per ea eorum stirps et posteritas occidebatur, eorumque nomen et familia succidebatur et interibat. Hinc Arabicus Antiochenus vertit: Neque eis dedi praecepta non polluta. Unde et sequitur:
Versus 26: I Defiled Them in their Own Gifts
26. POLLUI EOS IN MUNERIBUS SUIS (id est quia mea sabbata, ritus, victimas optimas, sanctissimas, facillimas et jucundissimas rejecerunt, permisi eos pollui in muneribus, id est oblationibus suis, ut offerant) OMNE QUOD APERIT VULVAM, - id est suos primogenitos, propter delicta sua expianda, in sacrificium Saturni et Moloch. Hunc esse sensum patet ex vers. 31. In maxima enim clade pueros quasi gratissimam victimam diis, ut eos propitiarent, immolabant, ut Agamemnon Iphigeniam, rex Moab suum primogenitum, I Reg. III, vers. ult. Porro Judaeos in deserto (de quo hic agitur) non tantum vitulum aureum, sed et Saturnum, Moloch aliosque deos coluisse patet Actor. cap. VII, 43. Vide quae de Moloch rituque cum colendi dixi Levit. XVIII, 21. Significat ergo hic Deus, se in poenam prioris idololatriae aliorumque scelerum permisisse Judaeos labi in tam foeda, infamia et sacrilega sacrificia, imo parricidia, ut scilicet filios proprios mactarent et immolarent Moloch. Idem facit etiamnum sagis et magis, qui a Deo desciscentes ad daemonem, eum adorare, eique infantes immolare coguntur, ab eo quoque verberantur et tractantur quasi mancipia. Similiter philosophos Deum agnoscentes, sed non colentes, permisit labi in infames et portentosas, tum libidines, tum religiones et sectas, Rom. I, 21 et seq.
IN MUNERIBUS. - Septuaginta, ἐν δόγμασιν, id est in dogmatibus; sed corrigendum, ἐν δόμασιν, id est in donariis. Theodoretus tamen ex Aquila habet, in dogmatibus, quibus scilicet docebant haec munera Deo suo danda.
PROPTER DELICTA SUA, - expianda: vel potius, ut Maldonatus, q. d. Ut ipsi suis manibus concremantes suos filios, sua delicta punirent, et sibi ipsis, puta suis filiis et haeredibus essent carnifices. Unde Septuaginta vertunt: Ut delerem eos, puta stirpem eorum.
Versus 28: There They Offered the Provocation of their Offering
28. DEDERUNT IBI IRRITATIONEM OBLATIONIS SUAE, - id est oblationem suam irritantem Deum: quia scilicet offerebatur idolis in injuriam et contemptum Dei. Est hic tertius gradus, sive apex gradationis, de qua dixi vers. 8. Hic enim exprobrat Judaeis summa peccata, commissa in Chanaan, post tot tantaque Dei beneficia ibidem accepta.
Versus 29: What is the High Place?
29. QUID EST EXCELSUM? (scilicet altare idolorum, q. d. Quae religio? quae utilitas est in excelso, ad quod ingredimini crebro?) ET VOCATUM EST (id est, ita ut usque nunc vocetur a Gentilibus et idololatris a sublimitate) EXCELSUM, - quasi locus nobilissimus et famosissimus. Ita Theodoretus, Apollinaris et alii, q. d. Aram meam in Levitico vocavi altare: vos vestram vocatis excelsum, quod nomen, uti et res, puta idololatria, quae ibidem peragitur, inventum est, non meum, sed daemonis et idololatrarum. Nomen ergo Excelsi vos moneat et doceat, quod non mei, sed daemonis et idolorum sitis servi et cultores. Ita Maldonatus.
Versus 30: You Defile Yourselves
30. VOS POLLUIMINI, - non qui me hic rogatis captivi in Babylone, sed fratres vestri, qui sunt Hierosolymis, pro quibus jamjam vastandis rogatis et consulitis Deum. Ita Apollinaris, Theodoretus et alii.
Versus 32: Nor Shall the Thought of your Mind Come to Pass, When You Say: We...
32. NEQUE COGITATIO MENTIS VESTRAE FIET, DICENTIUM: ERIMUS SICUT GENTES. - Non ut colamus (hoc enim jam facimus), sed ut impune colamus
idola. Videbant enim gentes idola colentes a Deo non puniri, videbantque eos prosperari, et pace gaudere, bonisque affluere, hocque idolis earum adscribebant: se vero a Deo suo negligi, imo affligi et puniri; unde et dicunt: Deum nostrum nobis non beneficum, sed maleficum relinquamus, ut ejus legibus tot tamque difficilibus soluti, licenter pro libito vivamus ac cum gentibus colamus idola, quae suis opes omniaque bona largiuntur. Hisce Deus apte respondet et intentat, dicens: «In manu forti, et in brachio extento, et in furore effuso regnabo super vos,» q. d. Non excutietis jugum meum, quin in virga ferrea vos regam et mactem.
Versus 34: I Will Bring You Out from the Peoples
34. EDUCAM VOS DE POPULIS - Ammon, Moab, Tyriis, Aegyptiis, inter quos fugientes Chaldaeos dispersi estis, q. d. Retraham vos ex fuga, et tradam Chaldaeis, sicque in furore regnabo super vos. Ita Scholiastes. Aliter S. Hieronymus, q. d. Educam vos e captivitate Babylonica, et furore effuso non in vos, sed in Chaldaeos, ab eis eripiam vos, ut super vos regnem.
Versus 35: And I Will Bring You Into the Desert of Peoples
35. ET ADDUCAM VOS IN DESERTUM POPULORUM, - id est in gentes a Deo desertas, ait Theodoretus. Verum «desertum populorum» non significat desertum inter populos, sed a populo, puta desertum in quo non est populus. Sic ad Rom. I, 4, dicitur: «Ex resurrectione mortuorum,» id est ex resurrectione a mortuis, q. d. Sicut olim patres vestros ex Aegypto redemptos, in desertum Arabiae induxi, id est libertate donavi, et sui juris rempublicam feci: sic vos post justam punitionem ex Babylone, eductos libertate donabo, et in desertum, quod est inter Judaeam et Chaldaeam, et inde in patriam reducam, tum per Cyrum, tum maxime per ejus antitypum Christum Dominum. Nota: Desertum signum est libertatis; uti urbs et arx, subjectionis et servitutis. Ita Prado, Maldonatus et alii. Ita S. Hieronymus ad Rusticum: «Mihi, ait, oppidum carcer; solitudo est paradisus.»
ET JUDICABOR VOBISCUM IBI FACIE AD FACIEM. - «Judicabor,» id est puniam, ait Theodoretus. Melius S. Hieronymus, «judicabor,» id est judicio contendam vobiscum, «facie ad faciem,» id est non ex auctoritate, sed coram, quasi par cum pari ex aequitate causae, q. d. Sicut olim in Arabia patribus vestris contra me murmurantibus, palam tot beneficiis et signis ostendi illos esse foedifragos, me vero in promissis esse fidelem: ita, cum vos Babylone eduxero, reipsa palam ostendam justitiam meam, ut videatis vos ob peccata juste a me fuisse captivitate damnatos, et nunc misericorditer a me ex ea eductos. Aliter Maldonatus, «facie ad faciem,» id est, inquit, solus cum solis, sine arbitris, ne gentes videant poenas quas de vobis sumpturus sum, et laetentur.
Nota hanc prophetiam non exhauriri in solutione captivitatis Babylonicae per Cyrum; sed in solutione captivitatis Satanae et peccati per Christum, cujus illa fuit typus. Ubi adverte: Redemptio Christi duplici nomine significatur, scilicet strage, et salute; ultione, et redemptione; indignatione, et pace; sanguine, et incolumitate. Hinc ab Isaia, cap. LIX, 17, et cap. LXIII, 63, et alibi, inducitur Christus quasi dux cataphractus, qui furore divino in hostes irruat, proterat, trucidet; hoc scilicet proterit impios, ut faciat pios: iidem ergo sunt trucidati et redempti; hostes, et amici; sed secundum affectus et mores mutatos, alii et dissimiles: cujus rei typus fuit Cyrus. Sicut enim Cyrus in Babylone Chaldaeos occidit, Judaeos salvavit: ita Christus in eodem homine peccatum et peccatorem occidit, virtutem et virtuosum suscitat et vivificat, dum Petrum v. g. ebriosum, incestum, impium occidit, et pro eo suscitat Petrum sobrium, castum, pium, etc. Cyrus enim Christi typum gerit; Chaldaei, peccati et peccatoris; Judaei, virtutis, fidelium et justorum. Vide Can. XLVI.
Ita, ait S. Augustinus, homil. 9 in epist. 1 S. Joannis: «O si occidas eos (impios) de gladio bis acuto, et non sint hostes ejus (verbi Dei): sic enim amo eos occidi sibi, ut vivant tibi.» Ita et Prado.
Sic quod ait hic: «In manu forti et furore,» subaudi, contra vitia, «regnabo super vos,» quasi homines jam daemone et vitiis exutos et liberatos, atque in novam vitam resuscitatos, Deoque et caelo viventes: «et judicabor ibi facie ad faciem,» quia, cum Christus nostram culpam suscipiens, publice coram Pilato judicatus et damnatus est, et pro culpa nostra satisfecit, nos cum illo judicato et damnato, publice, adversario daemone vidente, et nil, quod exigeret a nobis, habente, redempti, absoluti et liberati sumus: sicut palam, media luce, non noctu, intrepide egressi sunt Hebraei, liberati, et redempti ex Aegypto, Exod. XIV, 8. Hoc est ergo judicium Christi, et nostrum, quo
cimis, oblationibus eritis mihi grati, quasi thymiama fragrantissimum, et suavissimi odoris: hunc enim vocat odorem suavitatis, hebraice quietis, de qua phrasi disserui Gen. VIII, 21. Sic Apostolus ait: «Ut fiat oblatio gentium accepta et sanctificata in Spiritu Sancto,» Rom. XV, 16.
Versus 41: I Will be Sanctified
41. SANCTIFICABOR. - Id est sancte colar, vel laudabor et glorificabor a gentibus quasi sanctus, potens, beneficus, fidelis dux Israelis, in vobis scilicet liberandis, sicut olim ex Aegypto, ita nunc e Babylone, et maxime e servitute diaboli extollendis et sanctificandis. Vel, «in vobis» passive, id est in vestra sanctitate, pietate, religione, «sanctificabor.»
Versus 37: And I Will Make You Pass Under my Scepter
37. ET SUBJICIAM VOS SCEPTRO MEO. - Hebraice: Transire vos faciam sub virga, scilicet, quasi pastor numerans sigillatim pecora, et cujusque curam gerens. Hinc, Christo nascente, descriptus est universus orbis, ut Christus eos scriberet in libro vitae aeternae, uti ait S. Gregorius, homil. 8 in Evangelia.
ET INDUCAM VOS IN VINCULIS FOEDERIS, - id est, ut Hebraeus, in vinculum foederis, q. d. Novum foedus et pactum vobiscum inibo, eoque vos mihi devinciam tum per Esdram, tum potius per Christum.
Versus 38: And I Will Separate from You the Transgressors
38. ET ELIGAM DE VOBIS TRANSGRESSORES. - Sicut olim rebelles Judaeos, quos eduxi de Aegypto, in deserto occidi, ut in terram Chanaan promissam non introirent: sic non tam sub Esdra, utpote sub quo omnes non tam educti, quam reducti sunt in Jerusalem; sed sub Christo Judaeos incredulos de sua terra per Titum in totum orbem expellam et dispergam, ut nunquam ad eam regrediantur.
Versus 39: Go, Walk After your Idols
39. POST IDOLA VESTRA AMBULATE, - et nolite mihi et meo templo offerre munera, quia indigni estis meo imperio, et nomen sanctum meum polluitis, dum me cum Baal comparatis et colitis, ac mihi offerre simulatis quae idolis offertis, et qui idolorum cultores estis, meos vos esse dicitis, aut certe me simul cum idolis conferre et colere vultis. Ita Aquila, Chaldaeus, Septuaginta et Hebraei. Unde et Symmachus vertit: Ite et servite idolis, si quidem non auditis me.
Versus 40: ON MY HOLY MOUNTAIN, etc.
40. IN MONTE SANCTO MEO, etc., IBI SERVIET MIHI OMNIS DOMUS ISRAEL, - q. d. Ne putetis me vestro cultu indigere, habeo alios, scilicet, qui redibunt e Babylone in Jerusalem, qui mihi ibi servient. Secundo et melius, habeo Israelitas spiritales, scilicet Christianos, qui in monte, id est Ecclesia, quae incipiet in monte Sion, mihi servient. Simile est Malach. I, 10 et 11. Ita Maldonatus, Prado et alii.
IN TERRA, - sancta scilicet, aut promissa, id est Ecclesia, quam vetus terra sancta praesignabat.
IN QUA PLACEBUNT MIHI. - Hebraea: Ibi occurram eis, scilicet, quasi in amplexum sponsae.
INITIUM. - Septuaginta, primitias decimarum; Hebraice משאותיכם massotechem, id est onerum vestrorum, et debiti vestri, sive illud ex decimis, sive ex censu, quo quisque tenebatur Deo dare semisiclum ex lege Exod. XXX, 12; sive ex voto, aut aliunde sit debitum.
IN OMNIBUS SANCTIFICATIONIBUS VESTRIS. - Id est, in omnibus festis, quae mihi sanctificabitis: vel potius, in omnibus sanctis vestris sacrificiis, de-
thymos per Christum absoluti; daemon vero condemnatus, suaque potestate in homines exutus est, de quo ait Christus: «Nunc judicium est mundi, nunc princeps hujus mundi ejicietur foras.» Et rursum: «Ille (Paracletus) arguet mundum de peccato, de justitia, et de judicio, etc. De judicio, quia princeps hujus mundi jam judicatus est,» Joan. XVI, 11.
Versus 43: And You Shall be Displeased with Yourselves
43. ET DISPLICEBITIS VOBIS. - Septuaginta: Et percutietis facies vestras, scilicet, quasi in vos indignantes, quod tam beneficum Deum offenderitis; Symmachus: Et parvuli vobis videbimini, id est vos dejicietis et humiliabitis. Prima enim Christi et Apostolorum vox fuit: «Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum caelorum,» Matth. cap. III, 2.
Nota haec omnia de reditu e Babylone per Esdram; sed melius de redemptione hominum per Christum accipi: huic enim plene conveniunt licet priorem perstringant. Vide Canon. V.
Versus 46: Set
46. PONE. - Haec pertinent ad materiam cap. sequentis. Unde S. Hieronymus et aliqui alii hinc ordiuntur cap. XXI, quia ejusdem est argumenti. Nota: «Pone faciem tuam,» id est obfirmata facie, libere et intrepide vaticinare. Vide cap. IV, 3.
CONTRA VIAM AUSTRI, ET STILLA AD AFRICUM, ET PROPHETA AD SALTUM AGRI MERIDIANI, - id est contra Jerusalem, ut patet cap. seq., 2. Erat enim Ezechiel in Babylone: Jerusalem autem partim australis, partim occidentalis est respectu Babylonis, hoc est proprie respicit Africum. Unde humum Israel vocat saltum agri meridiani, eo quod sit montosa et nemorosa, ac meridionalis Babyloni. Ita Polychronius. Licet Theodoretus per saltum hunc Jerusalem accipiat, quae, inquit, dicitur saltus ob sterilitatem fructuum, duritiam, mentium confusionem, et quia ferorum hominum erat receptaculum. Eadem phrasi utitur Isaias cap. XXI, 18, et Jeremias, cap. XXI, 14.
STILLA. - Id est, ut Chaldaeus, vaticinare. Nam sermo similis est pluviae, utpote qui ex ore dicentium in aures audientium, suaviter quasi stilla illabitur. Vide et aliam causam, quam dedi Canon. XLVIII.
Versus 47: I Will Burn in You Every Green Tree and Every Dry Tree
47. COMBURAM IN TE OMNE LIGNUM VIRIDE, ET OMNE LIGNUM ARIDUM, - id est omne omnino lignum, nullo excepto. Omne enim lignum vel viride est vel siccum. Persistit in metaphora saltus: hic enim lignis abundat, simulque innuit futurum urbis incendium. Sensus est, q. d. Omnes principes, et subjectos; senes, et juvenes; divites, et pauperes, igni, id est vastationi Chaldaeorum, tradam.
Secundo, melius S. Hieronymus: «Lignum, ait, viride vocat justos, aridum vero peccatores,» quasi dicat: Interficiam in te omnes, sanctos aeque ac peccatores. Sanctos, ut ipsi captivitatis mala effugiant morientes: peccatores, ut suppliciis tradantur aeternis. Sic enim cap. sequent. vers. 3, explicans parabolam, ait: «Occidam in te justum et impium.» Huc alludit Christus, Luc. XXIII, 31: «Si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fiet?»
FLAMMA SUCCENSIONIS. - Id est, flamma succensa non exstinguetur ut prius, sed totam gentem et urbem comburam et evertam. Hebraice est, flamma flammae, id est flamma continua et maxima, ut una continuo alteri succedat. Per flammam intelligit gladium, ut patet cap. sequenti, 3, et quodlibet supplicium, ut dixi Can. XXVI.
COMBURETUR IN EA OMNIS FACIES AB AUSTRO USQUE AD AQUILONEM. - Vatablus et R. David vertunt: Ignescent facies eorum, q. d. Prae rubore et ignominia omnes facies captivorum, tota via euntium, scilicet a Jerusalem in Babylonem, videbuntur ignescere et comburi. Secundo, «omnis facies,» id est quidquid pulchrum et spectabile est tota Judaea, tam ad austrum quam ad aquilonem vergente, comburetur a Chaldaeis. Ita Prado. Tertio, Maldonatus, quasi dicat: Omnes facies hominum adeo erunt fame et metu extenuatae et pallidae, ut combustae esse videantur, uti ait Isaias cap. XIII, 8.
Versus 49: Does This Man Speak in Parables?
49. PER PARABOLAS LOQUITUR ISTE? - id est ita obscure ut non intelligatur: vel, q. d. Ipsi dicunt meum sermonem non esse prophetiam, sed parabolicum, ad ostentationem ingenii compositum. Ita Theodoretus. Unde mox cap. sequent. apertius eadem proloqui jubet illi Dominus. Aliter Maldonatus, q. d. Ipsi dicunt me delirare, ideoque parabolica, quae nec intelligantur, nec inter se cohaereant, loqui.