Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Arguit arrogantiam regis Tyri, quod hominem se esse oblitus, Deus esse voluerit: inde, vers. 12, assumit super eum lamentum: Tu signaculum similitudinis, etc., in deliciis paradisi Dei fuisti. Tu cherub extentus, etc., in medio lapidum ignitorum ambulasti, et peccasti, et ejeci te de monte Dei. Secundo, vers. 20, Sidoni idem excidium intentat. Denique, vers. 25, ex adverso Israeli reditum e captivitate, et felicitatem promittit.
Textus Vulgatae: Ezechiel 28:1-26
1. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: 2. Fili hominis, dic principi Tyri: Haec dicit Dominus Deus: Eo quod elevatum est cor tuum, et dixisti: Deus ego sum, et in cathedra Dei sedi in corde maris: cum sis homo, et non Deus, et dedisti cor tuum quasi cor Dei. 3. Ecce sapientior es tu Daniele: omne secretum non est absconditum a te. 4. In sapientia et prudentia tua fecisti tibi fortitudinem: et acquisisti aurum et argentum in thesauris tuis. 5. In multitudine sapientiae tuae, et in negotiatione tua multiplicasti tibi fortitudinem, et elevatum est cor tuum in robore tuo. 6. Propterea haec dicit Dominus Deus: Eo quod elevatum est cor tuum quasi cor Dei: 7. idcirco ecce ego adducam super te alienos robustissimos gentium: et nudabunt gladios suos super pulchritudinem sapientiae tuae, et polluent decorem tuum. 8. Interficient, et detrahent te: et morieris in interitu occisorum in corde maris. 9. Numquid dicens loqueris: Deus ego sum, coram interficientibus te: cum sis homo, et non Deus, in manu occidentium te. 10. Morte incircumcisorum morieris in manu alienorum: quia ego locutus sum, ait Dominus Deus. 11. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, leva planctum super regem Tyri: 12. et dices ei: Haec dicit Dominus Deus: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, et perfectus decore, 13. in deliciis paradisi Dei fuisti: omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et jaspis, chrysolithus, et onyx, et beryllus, sapphirus, et carbunculus, et smaragdus: aurum opus decoris tui: et foramina tua in die, qua conditus es, praeparata sunt. 14. Tu cherub extentus, et protegens, et posui te in monte sancto Dei, in medio lapidum ignitorum ambulasti. 15. Perfectus in viis tuis a die conditionis tuae, donec inventa est iniquitas in te. 16. In multitudine negotiationis tuae repleta sunt interiora tua iniquitate, et peccasti: et ejeci te de monte Dei, et perdidi te, o cherub protegens, de medio lapidum ignitorum. 17. Et elevatum est cor tuum in decore tuo: perdidisti sapientiam tuam in decore tuo, in terram projeci te: ante faciem regum dedi te ut cernerent te. 18. In multitudine iniquitatum tuarum, et iniquitate negotiationis tuae polluisti sanctificationem tuam: producam ergo ignem de medio tui, qui comedat te, et dabo te in cinerem super terram in conspectu omnium videntium te. 19. Omnes qui viderint te in gentibus, obstupescent super te: nihili factus es, et non eris in perpetuum. 20. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: 21. Fili hominis, pone faciem tuam contra Sidonem: et prophetabis de ea, 22. et dices: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te Sidon, et glorificabor
in medio tui: et scient quia ego Dominus, cum fecero in ea judicia, et sanctificatus fuero in ea. 23. Et immittam ei pestilentiam, et sanguinem in plateis ejus: et corruent interfecti in medio ejus gladio per circuitum: et scient quia ego Dominus. 24. Et non erit ultra domui Israel offendiculum amaritudinis, et spina dolorem inferens undique per circuitum eorum, qui adversantur eis: et scient quia ego Dominus Deus. 25. Haec dicit Dominus Deus: Quando congregavero domum Israel de populis, in quibus dispersi sunt, sanctificabor in eis coram gentibus: et habitabunt in terra sua, quam dedi servo meo Jacob. 26. Et habitabunt in ea securi: et aedificabunt domos, et plantabunt vineas, et habitabunt confidenter, cum fecero judicia in omnibus qui adversantur eis per circuitum: et scient quia ego Dominus Deus eorum.
Versus 2: Say to the prince of Tyre
2. Dic Principi Tyri, — id est diabolo, aiunt S. Hieronymus, epist. 146 ad Damasum; S. Augustinus, lib. XI De Civit. xv; Origenes, Isidorus, De Summo bono, cap. XII, et Beda, lib. Quaest. Quaest. IX De Angelis; Ambrosius, lib. De Paradis. cap. II; Tertullianus, lib. II Contra Marcion. cap. x. Secundo, Polychronius principem hunc vult esse ipsum regem Tyri, qui superbivit maxime hoc nomine, quod a Nabuchodonosore superari non potuisset, qui hoc anno undecimo et ultimo Sedeciae, qui fuit Nabuchodonosoris, ait, 22, statuam constituit, ut in ea ab omnibus adoraretur. Sed errat in chronologia. Hic enim fuit annus 18, non 22 Nabuchodonosoris: anno etiam 18, evertit regem et regnum Judaeae. Statua etiam a rege erecta est alio anno, uti ostendam Daniel. III, 1. Tertio, Apollinaris, et ex eo Theodoretus censent hic quaedam de diabolo, quaedam de rege Tyri dici, quaedam de utroque. Verum dico proprie Prophetam loqui de rege Tyri, ut patet ex ejus verbis: sed ita, ut sub typo diaboli, quem imitatus est rex, regis superbiam et ruinam describat. Sic Isaias cap. XIV, sub typo Luciferi Baltasaris superbiam et lapsum similem describit. Ubi nota, utrobique quaedam dici, quae proprie et grammatice competent diabolo, sed hyperbolice, vel metaphorice explicari debent de rege Babylonis vel Tyri, ut quod ait Isaias: «Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer?» Et quod ait hic Ezechiel: «Dixisti: Deus ego sum, et in cathedra Dei sedi.» Quae verba, ait S. Hieronymus, proprie sunt insanientium daemonum, sed hyperbolice regis Tyri, qui ita intumuit felicitate sua, et regni potentia, ut praesentia bona putans esse perpetua, hominem se esse nesciverit, et aeternum sibi imperium vindicarit. Vide Canon. V.
Principi. — Hebraice est נגיד nagid, quod deducitur a נגד neged, id est coram, scilicet populo; quia rex est quasi speculum coram populo, quem scilicet populus in omnibus actionibus aspicit et sequitur. Sic Tyri regis superbiam populus secutus est. Hinc regis peccatum prae aliis exaggerat Propheta.
Eo quod elevatum est cor tuum. — Haec verba pendent et explentur vers. 7: «Idcirco ecce ego adducam super te alienos.»
Dixisti: Deus ego sum. — Hebraice אל אני el ani, ego sum potens ille, scilicet omnipotens, qui omnia possum. Sic Julius Caesar passus est sibi aras templaque dicari, teste Suetonio. Alexander voluit haberi et coli quasi Jovis Ammonii filius. Sic Nabuchodonosor, Daniel. III, 1, et alter, Judith cap. III, 13. Item Caius Caligula, Domitianus, Heliogabalus voluerunt coli ut dii. Haec recte adaptat Donato, auctori Donatistarum haereticorum, Optatus Milevitanus, lib. III. Fuit enim Donatus princeps, id est Episcopus, Tyri, id est Carthaginis, quae Tyriorum est colonia. Ad quem Deus ait: «Dixisti: Ego sum Deus. Extulit enim cor suum, ut nullum hominem sibi comparandum arbitraretur. Deinde cum Episcopi Deo debeant famulari, tantum sibi de Episcopis exigit, ut eum non minori metu omnes venerentur, quam Deum. Et cum per solum Deum soleant homines jurare, passus est homines per se jurare, tanquam per Deum. Deinde cum ante ipsius superbiam, omnes qui in Christo crediderant, Christiani vocarentur, ausus est populum cum Deo dividere, ut qui illum secuti sunt, non Christiani vocarentur, sed Donatistae: unde ipsius ad singulos aliunde venientes, haec sunt verba: Quid apud vos agitur de parte mea?» Erat etiam in corde maris, id est in amore saeculi. Visus est sibi sapientior Daniele in repudiandis muneribus, dum accipere noluit (instar Danielis) quod ab Imperatore christiano (Constante) missum esse videbatur. Unde constat Donatum omnium malarum fontem fuisse causarum.» Hucusque Optatus. Pari modo haec Luthero, Calvino, Zuinglio, et similibus adaptes.
In cathedra Dei sedi (id est sedeo) in corde maris, — q. d. In hoc excelso throno eminentis rupis, quae mari undique cincta omnem habet pulchritudinem, munitionem, opes, merces et gloriam; sedeo quasi Deus, tam fortis et securus, ut neminem timeam: ago deum quemdam in mari: sedeo in Tyro excelsa et inaccessa, quasi Deus in coelo, quem nemo potest attingere, aut lacessere. Quod Deo coelum, hoc mihi est mare: tam enim ego tutus et munitus sum hac insula cincta mari, quam Deus muris coelestibus.
Cum sis homo, — q. d. Oblitus es originis, miseriae et conditionis humanae, ac mortalis, deum te esse jactas.
Hunc Tyri regem Tobaal nominatum, et tredecim annis obsessum fuisse a Nabuchodonosore, tradit ex Beroso Josephus, lib. I Contra Apion., sub finem.
Dedisti cor tuum quasi cor Dei, — gessisti animos Dei: tam elato fuisti animo et spiritu, quasi Deus tibi esse videreris. Nota, «cor,» sive mens, significat consilium, sapientiam, prudentiam cum animi magnitudine conjunctam, quae neque deprimitur adversis, nec prosperis extollitur. Patet ex sequenti. Unde de eo dicitur: «Mens sua cuique Deus;» et: «Mens coeli terraeque regina,» quod celebrat Socrates apud Platonem in Philebo: et Pythagoras «mente deos adiit,» ait Ovidius XV Metamorph., propter ejus sapientiam et virtutem. Hae virtutes sunt regiae, ac regi necessariae, ut recte regat rempublicam ut patet in Salomone, III Reg. IV, 20, quibus excellit Deus rex regum, et principum princeps, utpote earum origo et finis. Hanc Dei excellentiam sibi arrogat hic rex Tyri, quasi hasce dotes ex se habeat, non a Deo, atque in iis omnes omnino viventes, et homines, et genios, et deos excellat. Vere S. Gregorius, XVII Moral. VI: «Humilis, ait, ignorantia magis Deo placet quam elata scientia.»
Versus 3: Behold.
3. Ecce. — Est ironia. Unde Septuaginta vertunt: Numquid tu sapientior es Daniele? premit fastum regis Tyri, q. d. Tu tibi arrogas sapientiam Dei, cum Daniel, licet captivus et Hebraeus, ex Hebraeis, quos tu despicis, te longe sit sapientior, eumque ut sapientissimum colant Nabuchodonosor, ejusque satrapae omnes, ait Theodoretus et Scholiastes. Imo omnis illa aetas Danielem, quasi omnes mortales sapientia praecellentem, et quasi nulli conferendum in ore ac oculis habebat, adeo ut nec Tyri rex se ei conferre auderet, praesertim in somniis explicandis, et futuris praedicendis.
Aliter Vilalpandus, q. d. Cum tu habeas cor Dei, quis dubitet te sapientiorem esse Daniele? Ille enim suam sapientiam non sibi, sed Deo adscribit cap. II, 28; tu eam nec homini, nec Deo, sed tibi adscribis. Ille a Nabuchodonosore volente adorari noluit; tu vis adorari etiam a nolentibus, q. d. Atque hoc est absurdum; omnes enim Danielem, ut mortalium sapientissimum venerantur. Vide ergo, et agnosce tuam stoliditatem et arrogantiam.
Nota: Haec prophetavit Ezechiel anno 11 Sedeciae, ut patet cap. XXVI, vers. 1, cum Daniel esset 38 annorum, ut colligitur ex dictis cap. XIV, vers. 14. Vide ergo quam juvenis fuerit Daniel, cum sapientia, virtute et fama toto orbe fuit celeberrimus. Ea ergo aetate tantae sapientiae et famae erat Daniel, ut sapientissimi reges et principes averent audire, «alter Daniel:» uti de eximio oratore dicimus: Est alter Cicero; de raro philosopho: Est alter Aristoteles; de medico: Est alter Galenus; de theologo: Est alter Augustinus. Ita Petro Abailardo, magni ingenii et scientiae viro (qui errores suos corrigens, monasticenque amplectens, Cluniaci sancto fine quievit anno Christi 1140) Galli hos titulos in epitaphio dederunt:
Gallorum Socrates, Plato maximus Hesperiarum, Noster Aristoteles; Logicis quicumque fuerunt Aut par, aut melior.
Ita Colonienses Alberto Magno praeceptori S. Thomae, apud praedicatores hoc epitaphium priscae styli et carminis posuerunt:
Phoenix doctorum, paris expers philosophorum, Princeps doctorum, vas fundens dogma sacrorum. Major Platone, vix inferior Salomone.
Quin et Sidonius Apollinaris Claudiano presbytero, fratri S. Mamerei Episcopi Viennensis, hoc epitaphium scripsit anno Christi 400:
Germani decus et dolor Mamerci, Mirantum unica gemma Episcoporum, Triplex bibliotheca quo magistro Romana, Attica, Christiana fulsit. Orator, dialecticus, poeta, Tractor, geometra, musicusque, Doctus solvere vincla quaestionum, Psalmorum hic modulator et phonascus, etc.
Versus 4: You made yourself strong
4. Fecisti tibi fortitudinem, — fecisti tibi munitiones, et stabilimentum regni tui opulenti, turres, optimis et perpetuo duraturis legibus instructi. Unde Chaldaeus vertit: Fecisti tibi opes, substantiam, copias et exercitus. Haec enim omnia significat Hebraeum חיל chel. Omnia haec non in se, sed in rei veritate, sed ex opinione ipsius regis intelligenda sunt. Rex enim putabat et jactabat se his omnibus abundare.
Versus 5: In your might.
5. In Robore. — R. David, in exercitu; alii, in opibus. Haec enim duo robur regni faciunt. Hebraice rursum est חיל chel.
Versus 7: The most powerful.
7. Robustissimos. — Septuaginta, pestilentes, qui te uti aerem pestis et corpora, inficient et occident, nullo aetatis, generis aut sexus discrimine.
Pulchritudinem sapientiae tuae, — id est pulcherrimum tuum regnum, et urbis gloriam. Vel potius, quidquid est pulchrum in te, in urbe et regno tuo, quod omne tuae tribuis sapientiae, id omne Chaldaei suis gladiis foedabunt sanguine tuo.
Polluent, — perdent, vastabunt.
Versus 8: They shall slay.
8. Interficient. — Hebraice: In fossam dejicient te, hoc est, in abyssum tui maris demergent te.
Et morieris in interitu occisorum in corde maris. — Id est morieris et sepelieris in mari, ut accidit illis qui moriuntur in mari; nimirum, in mari, in quo gloriatus es, quasi in loco inexpugnabili, et mercibus advectis opulentissimo, in eodem undis mergaris, et fias piscium esca, ipsumque tuum sit sepulcrum.
Versus 9: Will you indeed say.
9. Numquid dicens loqueris. — Est sarcasmus, q. d. O Tyri rex! jactare soles te esse Deum: id
faciesne cum hostes te invadent, ut eis nomen Dei praetendas, eosque nomine Dei quasi obstupefacias? Minime. Imo ipsi te occidendo, ostendent te hominem esse, non Deum. Ita Theodoretus.
Versus 10: By the death of the uncircumcised
10. Morte incircumcisorum, — quam scilicet tibi inferent incircumcisi, id est gentiles impii, barbari, crudeles Chaldaei. Unde sequitur, «in manu alienorum.» Haec enim mors apud Judaeos erat probrosa. Unde Saul a Philisthaeis vallatus, ne ab iis interficeretur, jussit armigero ut se occideret, I Reg. XXXI, 4. Ita Maldonatus.
Secundo, «morte incircumcisorum,» id est qualem merentur incircumcisi, id est infideles et impii, morieris. Hi enim plerumque infelicem et miserabilem habent vitae finem. Ita Chaldaeus et R. David.
Tertio, Vilalpando explicat, q. d. Cum ultio, quam in alios exercebas, in te exercebitur, tunc apparebis praeputiatus in vindicta, id est in ea superabundans fuisse, et omnino excedens terminos tibi a Dei justitia et misericordia praescriptos. Judices enim et principes ita reos punire debent, ut nil propriae indignationis admisceant: sed potius cum Christo, Luc. XIX, 41; imo et cum Tito, qui in justo Hierosolymae excidio illacrymarunt, fleant et condoleant. Tibi vero morienti non condolebunt, sed insultabunt Chaldaei; quia tu pariter alios morte afficiens, eis non condoluisti, sed insultasti. Sicut ergo tu tuam vindictam in alios non circumcidisti, sed libere grassari permisisti: sic et Chaldaei suam in te vindictam non circumcident, sed libere grassari permittent.
In manu alienorum, — ut scias me non tantum Judaeorum esse Deum, sed et Chaldaeorum, quibus quasi ministris te puniam. Ita Polychronius.
Versus 11: Raise a lamentation
11. Leva planctum, — plange magna voce carmen lugubre. Hoc enim est קינה kina, de quo vers. 19.
Versus 12: You were the seal
12. Tu signaculum, — scilicet perfecte expressum. Signaculum enim est sigilli signaculum, quale est quod epistolis sigillo imprimitur et exprimitur, dum illae clauduntur, et signaculo obsignantur, ne quis eas aperire et legere possit. Posset secundo, «signaculum» accipi pro ipso sigillo: hoc enim significat Hebraeum חותם chotam, q. d. Tu eris sigillum perfecte incisum, planeque referens et exprimens tuum, tum exemplar, tum opificem et sculptorem. Vatablus ex Hebraeo vertit: Tu sigillans dispositionem sive figuram aedificii, hoc est, tu undequaque eras perfectus et absolutus. Qui enim sigillat aliquid, ei extremam manum imponit, opusque complet et absolvit. Hebraeum enim chotam significat sigillum, vel signaculum; sed alio puncto חותם chotem, (uti jam punctant et legunt Hebraei) significat signantem et sigillantem. Pari modo vertit Syrus: Tu signaculum es similitudinis rei, plenum sapientia, et corona gloriae; et Arabicus Antiochenus: Et tu signaculum in similitudine rei plenae sapientia, et corona gloriae; et Arabicus Alexandrinus: Tu autem es velut signaculum plenum sapientia.
Similitudinis. — Id est simillimum, et aptissimum repraesentans exemplar seu sigillum ipsum quo annulo incisum est, q. d. Omnium rerum formam, pulchritudinem et dispositionem tu exples, velut signata et expressa Dei, et consequenter rerum omnium similitudo, sive velut earum omnium sigillum expressum. Unde Septuaginta explicando addunt: Tu corona pulchritudinis, q. d. O rex Tyri! olim cum versareris cum Davide, Salomone aliisque piis Judaeae regibus ac sanctis Dei amicis, eras quasi signaculum, vera imago expressa Dei in sapientia, pulchritudine, gloria, opibus, sicut fuerunt David et Salomon. Ita Scholiastes. Secundo, sicut signaculum obsignat et confirmat litteras regis, et opus artificis (tunc enim perfectum est opus, cum artifex ei suum sigillum apponit): sic tu omnium Dei operum, quasi complementum ultimum et perfectissimum fuisti. Unde Maldonatus: «Tu signaculum similitudinis,» id est, inquit, tu perfectio imaginis. Solent enim imagines, uti et alia opera, cum perfectae sunt, obsignari, q. d. Si quis felicissimi et perfectissimi principis imaginem depingere voluisset, eam ex te sumere, teque depingere debuisset. Tu enim eras exemplar mirabilis cujusdam perfectionis, in quod omnes, quasi in perfectissimum virtutum speculum, intueri possent et deberent. Deus enim te insignivit sua similitudine, et quasi sigillo appenso et impresso testatus est, et quasi gloriatus, te esse suum opus illustre, scilicet magnificum, perfectum, primum et praecipuum; in quo prae caeteris ejus sapientia, bonitas, potentia et gloria expressa relucebat et resplendebat, quasi imago in speculo. Unde Vatablus vertit: Tu es omnibus numeris absolutum exemplar; alii vertunt: Tu signans numerum, vel sigillans summam, id est, tu omnibus numeris eras absolutus, aut certe tibi esse videbaris. Hebraeum enim תכנית tachnit, multa significat: primo, summam et numerum, ita Pagninus; secundo, dispositionem, figuram, adaptationem, ita Marinus; tertio, dimensum, mensuratum, elaboratum secundum omnes ejus dimensiones, q. d. Tu eras velut sigillum dimensum, seu mensuratum, et quaquaversum penitus elaboratum, suaeque ideae plane commensum et adaequatum. Ita Forsterus. Radix enim תכן tathan significat appendere, ponderare, ordinare, aptare, certo dimetiri, commensurare. Hinc quarto, tachnit significat similitudinem (quanquam Pagninus putet tunc legendum esse per תבנית tabnit), ut vertunt Septuaginta et Noster. Sed eodem redeunt omnes hae versiones: significant enim hoc sigillum ita fuisse perfectum, ut suo exemplari plane esset adaptatum, commensum et simile.
Chotam signaculum significat, non resignaculum.
Parabolice Rupertus, lib. I De Victoria Verbi Dei, cap. VIII: Diabolus, inquit, fuit signaculum similitudinis SS. Trinitatis quoad tria, scilicet magnitudinem, scientiam et pulchritudinem: «Quid enim similitudinis, nisi sanctae et adorandae Trinitatis signaculum, secundum haec tria fuit? Siquidem Trinitas ipsa est magnitudo, sapientia et pulchritudo. Magnitudo namque Filii et Spiritus Sancti, Pater est. Sapientia Patris et Spiritus Sancti, Filius est. Pulchritudo Patris et Filii, Spiritus Sanctus est: quia de magnitudine, sapientia et pulchritudine participavit (diabolus, puta Lucifer) prae caeteris. At ille vecors, cum in tanto honore esset, non intellexit, et haec omnia vertit in materiam superbiendi. Non suffecit ei tanta largitas Creatoris, nisi idem diceretur vel existimaret de ipso, quod de Deo. Negavit quippe Deum esse creatorem suum, et dixit se esse Deum.» Hucusque Rupertus. Simili modo dixit Trismegistus in Pimandro, cap. XI: «Imago Dei est mundus, mundi sol, solis autem homo,» magis angelus, praesertim Lucifer. Nam, ut idem ait in Asclepio, cap. XI: «Cum Deo constitit aeternitas, mundum intra se habens, Deique imago; consequenter mundus (praesertim angelicus et homo) effectus est aeternitatis imitator.»
Versus 13: You were in the delights of the paradise of God
13. In deliciis paradisi Dei fuisti, — o rex Tyro felix quasi in paradiso Dei, id est eras in urbe amoenissima, deliciarumque plenissima. In Hebraeo verti potest: Eras in horto Eden, id est eras quasi in paradiso terrestri, in quo conditus fuit Adam. Eaedem enim sunt voces Hebraeae hic et Genesis II, 8. Unde Arabicus Antiochenus vertit: In Eden paradisi Dei eras. Hujus enim paradisi opulentia et deliciae in proverbium abiit, ut dicatur de quovis loco ditissimo et deliciosissimo, qualis erat Tyrus. Sic Graecis erant Alcinoi horti, Thessalica tempe, Midae rosetum, Elysii Campi, quod a paradiso terrestri mutuatum esse Homerum censent viri docti. In paradiso enim non tantum arborum et fructuum, sed et auri ac gemmarum, quae regi Tyri tribuuntur, felix erat proventus. Audi de eo Tertullianum, lib. De Judicio Domini:
Flores in pratis fragrant, et purpura campis.
Et mox:
Gemma coloratis fulget speciosa lapillis; Inde nitet prasinus; illinc carbunculus ardet; Herbosaque viret praegrandi luce smaragdus.
Deinde de aromatibus subdit:
Hic et odoriferis nascuntur cinnama virgis, Et spisso laetum folio conflagrat amomum.
Ac de metallis:
Hic jacet ignitum radiantis luminis aurum, Vernantesque gravant uberrima germina ramos.
Nota: Primo, Origenes, lib. I Periarchon, et S. Gregorius, lib. XXXII Moral. cap. XVIII, et Tertullianus, lib. II contra Marcion. cap. X, et alii nonnulli, censent haec omnia non homini, v. g. principi Tyri, sed soli diabolo, id est Lucifero, competere. Hic enim fuit omnium angelorum sapientissimus et eminentissimus. Hic in paradiso Dei natus est. Hic fuit Cherub extentus, etc. Verum S. Ambrosius, lib. I De Paradiso, cap. II, S. Hieronymus, Theodoretus et alii ad litteram haec explicant de rege Tyri: figurate, sive parabolice de diabolo. Et S. Augustinus, lib. XI De Genesi ad litteram, cap. XXV, ex professo probat, haec non posse de diabolo intelligi. Unde contendit, ex hoc loco non posse convinci angelos fuisse creatos in gratia: convinci dico, scilicet directe et demonstrative: indirecte enim et probabiliter satis idipsum ex hoc loco deduci et probari potest. Ad litteram ergo loquitur Propheta de rege Tyri, sed sub typo et parabola, uti dixi vers. 2, q. d. Sicut diabolus creatus fuit pulcherrimus angelus, ut esset signata similitudo, id est perfecta imago Dei, sed ex hac dignitate per superbiam decidit, et corruit: ita omnino et tibi contigit, o Tyri rex! Simili modo ad Hebraeos, I, 3, Filius Dei dicitur «splendor et figura substantiae Patris,» uti ibi dixi. Alludit ergo Propheta ad creationem angeli, aeque ac primi hominis in paradiso (unde utrique haec omnia recte adaptes); sed directe et proprie ad litteram loquitur soli regi Tyri. Hic ergo rex vocatur signaculum et imago, non diaboli, ut vult quidam doctus interpres, sed Dei, ut patet ex seq., q. d. Videbaris, o rex Tyri! esse viva Dei in terra imago, esseque Deus quidam terrestris.
Nota: Secundo, Tertullianus, lib. II Contra Marcion. X, legit: Tu resignaculum similitudinis; quia videlicet diabolus cor suum a Deo suo, ipsius sigillo obsignatum avertens, fraudulenter sibi per appetitionem propriae excellentiae resignavit: «Tu, inquit, es resignaculum similitudinis, qui scilicet integritatem imaginis et similitudinis resignaveris.» Meminit hujus lectionis S. Hieronymus in Ezechielem, sed eam non probat: «In Latinis, ait, codicibus pro signaculo resignaculum legitur: dum ἀποσφράγισμα, id est multa imitator, verbum e verbo exprimens, quod habent Septuaginta, resignaculum vertit. Unde quidam sic intelligunt, quod signaculum Dei, et figuram, quae velut in cera mollissima expressa sit, rex Tyri resignaverit atque perdiderit, ut pro signaculo fieret resignaculum.» Verum Hebraeum
Tandem de copia mellis et lactis hyperbolice ita concludit:
Mella viridanti conflagrant pinguia canna, Lac etiam plenis manat potabile rivis.
Secundo, Theodoretus: «Eras in paradiso Dei,» id est, ait, in Jerusalem quasi familiaris et foederatus illi. Jerusalem enim dicitur paradisus Dei, quia habebat legem, prophetias, pontifices, etc., salutem et vitam subministrantes.
Parabolice, daemon fuit in paradiso, id est in coelo empyreo; ibi enim creatus est. Ita S. Hieronymus.
Omnis lapis pretiosus operimentum tuum. — Chaldaeus: Omnes lapides pretiosi ordinati erant in vestimento tuo. Notat S. Hieronymus, eosdem esse hic lapides, qui erant in Rationali pontificis, Exodi XXVIII, 17 (vide quae de iis ibi dixi), et in fundamentis coelestis Jerusalem, Apoc. XXI, 18; sed ibi esse duodecim, hic tantum novem, quasi regi Tyri hic vitio vertatur, quod sacras has gemmas profanarit, et iis se ac diadema suum vestiens, divinos honores affectarit. Verum potius haec ad laudem et gloriam regis Tyri spectant, ut patet. Laudatur ergo hic ab opibus et pulchritudine, quod auro et gemmis vestitus, totus coruscaret, ut gemmeus esse videretur.
Symbolice, per hasce gemmas intelliguntur spirituales gratiae et ornamenta angelorum ante lapsum.
S. Gregorius, lib. XXXII Moral. XVIII, per novem hosce lapides accipit novem choros angelorum, quibus quasi asseclis et castris suis vestitus et amictus fuit dux omnium Lucifer: atque perfectiones horum omnium, utpote superior ipse, in se continebat.
Aurum opus decoris tui, — id est auro artificiose et operose elaborato te condecorasti; Septuaginta: Auro replesti thesauros tuos; Hebraeus: tympana tua, ut ex luxu tympana et alia instrumenta musica rex fecerit ex auro.
Foramina tua. — Scilicet auri, quibus gemmae erant inclusae: vel foramina vocat ipsas gemmas micantes, ob fulgorem ocellis vel foraminibus similes. R. David vertit, fistulas tuas. Possunt etiam accipi omnia instrumenta musica, quae foraminibus constant.
Mystice S. Gregorius, lib. XXXII Moral. XVIII: «Foramina auri, ait, sunt capacitas charitatis.» Diabolus enim ipse «capax charitatis est conditus,» intellige perfectae et constantis. Nam alioqui non tantum capax, sed et praeditus charitate creatus est Lucifer. Omnes enim angeli, etiam qui ceciderunt, creati sunt in gratia. Id velle S. Gregorium patet ex sequenti: «Si enim, ait, charitatis auro penetrabilem sese praebuisset, sanctis angelis sociatus, in ornamento regio lapis fixus maneret. Habuit ergo lapis iste foramina, sed per superbiae vitium charitatis auro non repleta.»
In die qua conditus es, — q. d. A die nativitatis tuae creatus es rex, pretiosis fulgens gemmis, quasi deum quemdam agens in terris, cujus potestatem exerces. Potest verti, in die qua recreatus, vel impinguatus es, id est copia rerum omnium affluere coepisti. Hebraeum enim ברא bara et creare et recreare significat: inde ברי bari vocatur recreatus, nitens, pinguis. Aliter Chaldaeus explicat, q. d. Adeo superbia intumuisti, ut oblitus conditionis tuae, non consideraveris te esse hominem, tibique eo die quo natus es, quasi homini foramina oris et narium ad spirandum data esse. Rursum Hebraei, aeque ac Chaldaeus, haec referentes ad sequentia, explicant, q. d. Opus tympanorum tuorum et fistularum tuarum in te, in die quo creatus es, parata fuerunt, id est concrepantibus tympanis, fistulis aliisque instrumentis musicis natus es. Ita R. David.
Versus 14: You were the Cherub.
14. Tu Cherub. — Nota: «Cherub» dicitur rex Tyri, primo, ob multitudinem sapientiae quam vel habebat, vel sibi arrogabat. «Cherub» enim idem est quod כרב kerab, id est sicut rabbi, sicut sapiens et doctor: inde enim octavus ordo angelorum dictus est Cherubim, et eo hic alluditur. Rex enim, praelatus et princeps debet esse Cherub, id est pollere et praecellere sapientia: de quo multa dixi Exod. XXV, 18.
Secundo, alluditur ad Cherubim templi, ut patet ex sequenti, q. d. Tu, o rex, qui alis potentiae et ditionis tuae extensis, et in sublime elatis elevatisque, plurimos populos subditos protegis, sicut Cherubim protegunt arcam et propitiatorium. Ita S. Hieronymus. Hinc R. David explicat, q. d. «Tu Cherub,» id est rex maximae dignitatis: Hebraeum enim כר rab significat magnum, opibus, viribus, scientia aliisque dotibus pollentem et potentem, uti est rex. Erat enim Tyrus in mari quasi ales, quae binis alis suae potentiae et imperii mare et terram, ac praesertim Jerusalem et Judaeam, in qua erant templum, arca et propitiatorium, obumbrabat et protegebat. Rursum, sicut arca tegebatur duobus Cherubinis, utrinque collocatis: ita ex parte Occidentis Tyrus et mare templo, Hierosolymae et Judaeae erat quasi Cherub, id est murus et antemurale; ex parte vero Orientis idem illi praestabat Jericho, Jordanis et lacus Asphaltites. Insuper, sicut Cherub flammeo gladio custodit paradisum terrestrem, Genes. III, 24; ita tu quasi alter Cherub custodis tuo gladio terram sanctam, quae est quasi paradisus Dei. Unde de eo dixit vers. 13: «In deliciis paradisi Dei fuisti.» Et hoc versu: «In medio, ait, lapidum ignitorum ambulasti.»
Tertio, per metathesin «Cherub» dicitur quasi rocheb, id est equitans, id est princeps, moderator, gubernator: hi enim olim equis vehebantur; et sicut eques equum habenis, sic ipsi populum legibus gubernabant. Rursum, «Cherub» dicitur a רכב recheb, id est currus. Princeps enim est quasi currus reipublicae, qui ejus onera portat. Sic Elias dicitur «currus Israel, et auriga ejus,» IV Reg. II, 12; et Christus dicitur portare omnia verbo virtutis suae, Hebr. I, 3.
Parabolice, Lucifer appellatur Cherub, id est plenus scientia; quia in scientia aliisque donis naturalibus, aeque ac in gratia, alios angelos praeceluit. Ita S. Thomas, I part. Quaest. LXIII, art. 7.
Ubi nota. Ezechiel comparat regem Tyri, ejusque antitypum diabolum Cherubo, non Seraphino; quia versabatur inter Cherubim, ut patet cap. I, cap. X, cap. XIII, 3, et alibi. Ex adverso Isaias, cap. XIV, 12, regem Babylonis ejusque antitypum diabolum comparat Seraphino, puta principi angelorum omnium, qui est Lucifer: quia Isaias versabatur inter Seraphim, ut patet Isaiae VI. Rursum, Lucifer, licet fuerit ex Seraphim, recte tamen vocatur Cherub: quia Lucifer dicitur a luce, uti Cherub a scientia, quae est lux animae. Verum quia haec lux in eo fuit ignita, id est Seraphica, hinc ad Seraphim alludens, dicit de eo, et de rege Tyri Ezechiel: «In medio lapidum ignitorum ambulasti.»
Extentus. — Hebraeum ממשח mimsach; Septuaginta, χρισθείς, id est unctus, scilicet ad regnum, ut habet Chaldaeus, vel clarus, lucidus, illustris. Hi enim sunt olei et unctionis effectus. Unde Forsterus mimsach vertit, unctus, explicat, pigmentatus, coloratus, clarus, illustris; Vatablus vertit, inunctus. Sic et R. David, Pagninus, Mercerus, Marinus et alii. Noster Interpres forte pro ממשח mimsach legit ממשא mimsa, id est extensus, extensus, expansus, a radice משא masa, id est traxit, extraxit, extendit. Hoc enim proprie competit Cherubim, qui, extentis alis, tegebant propitiatorium. Unde sequitur, «et protegens.»
Sensus est is quem paulo ante dedi. Syrus vertit: Et fuisti cum Cherub mensurato (vel uncto) et adumbrato; Arabicus Antiochenus: Et eras cum Cherub mensurato et alumbrato; Arabicus Alexandrinus: Et eras cum Cherub mensurato (vel uncto) qui recubuit in umbra (qui praestans est in umbra). Eadem vox tam Syra quam Arabica, significat metiri et ungere.
Symbolice, haec aptius conveniunt daemoni, ejusque asseclis, qui ante lapsum fuerunt Cherubini, id est pleni scientia, praesertim hi, qui ex octavo ordine Cherubinorum fuerunt. Hi a die, et instanti creationis suae fuerunt uncti oleo gratiae. Unctio ergo haec fuit sanctificatio, aiunt Theodoretus et S. Hieronymus. Hi etiam alis suae potentiae et sapientiae quasi extentis tegebant inferiores angelos, homines caeterasque res creatas.
Posui te in monte sancto Dei. — Perperam Chaldaeus vertit: Tu montem sanctum Dei sprevisti, in populum sanctum dominari cogitasti. Melius Maldonatus haec exponit de Hiram rege Tyri, qui Salomoni ligna ad fabricam templi submisit, III Reg. V, 9; ideoque dicitur «in monte sancto Dei» situs fuisse, quod templi aedificationem juverit. Sic et Hebraei, qui putant haec omnia ad Hiram dici: eum enim vixisse mille annis, scilicet a saeculo Salomonis usque ad tempora Danielis. Quam fabulam ridet hic S. Hieronymus. Verum nota: Tyrus in monte sita erat intra terminos Terrae Sanctae, videlicet in tribu Aser, licet eam obtinere non potuerint Judaei. Hinc Sancta dicitur, sicut tota Chananaea populo sancto Judaeorum destinata, dicitur Terra Sancta, etiam, cum a pessimis Chananaeis incoleretur, Sap. XII, 3; Deut. XXXII, 8 et 9. Arguitur hic rex Tyri, quod in Terra Sancta non sancte, sed impie vivat.
Quocirca S. Augustinus, lib. XI De Genes. ad litteram, cap. XXV, tom. III, haec ad litteram ampliando accipit de impiis, qui a gratia Dei in statum peccati delapsi sunt, «factique corpus diaboli. Hi enim, ait, creati sunt Cherub, id est cum sede Dei, quae interpretatur multiplicata scientia, et posui te in monte sancto meo, id est in Ecclesia.»
Fuisti in medio lapidum flammeorum, id est Sanctorum spiritu ferventium, lapidum vivorum: ambulasti sine vitio in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inventa sunt delicta tua in te.
Tropologice Theodoretus: «Mons, ait, sanctus est cognitionis Dei celsitudo.» Aliter R. David et R. Salomon, q. d. Dedi tibi occasionem merendi, scilicet dando tibi facultatem mittendi ligna et artifices Salomonis ad fabricam templi.
Symbolice S. Hieronymus, mons sanctus est coelum, et, ut Scholiastes, celsissimus angelicus status, ex quo Cherubim quasi hastati diabolum ejecerunt, qui scientiam depravaverat, et ob superbiam suam stationem et locum tenere nesciverat.
In medio lapidum ignitorum, — id est micantium et fulgurantium instar ignis, v. g. carbunculorum, q. d. Ita gemmis abundabas, ut patet versu 13, ita iis coopertus eras, ut inter carbunculos videreris ambulare. Addit R. David regem Tyri iis noctu usum ad lumen loco candelarum. Sed hoc frivolum est et impossibile.
Secundo et sublimius, alludit ad duodecim lapides pretiosos qui erant in Rationali pontificis, quibus inscripta erant nomina duodecim filiorum Jacob, et tribuum Israel: qui inde recte vocantur lapides igniti, maxime quia per lapidum horum tempore belli, ut ait Josephus, splendorem extraordinarium, significabat Deus suum erga duodecim tribus favorem et protectionem, q. d. Habitasti inter Judaeos quasi lapides ignitos; et tamen frigidus mansisti, ac vitali gratiae et fidei calore destitutus. Unde R. Jonathan explicat, q. d. Inter populum sanctum vixisti. Polychronius per lapides ignitos accipit tabulas lapideas decalogi, cum igne in Sina datas et promulgatas.
Hisce tropis graphice depingit decorem et gloriam regis Tyri. Simili tropo orator rosae decorem descripsit, dicens: «Rosa inter flores est pyropus, hortorum purpura, odorum sapphirus, aprilis oculus, veris phoenix, naturae pompa.» Simili schemate Vindocinensis Tobiae suo hoc epitaphium posuit:
Nobilibus trabeatus avis, decus orbis, honesti Forma, sacerdotum gemma, lucerna gregis.
Simili schemate S. Hieronymus a S. Laurentio Justiniano, serm. de S. Hieronymo, vocatur «pater communis omnium, lux mundi, praedicator regni, mediator Dei et hominum, speculum sanctitatis, exemplar virtutis, defensor Ecclesiae, protector fidelium, martyr, esto sine effuso sanguine, Domini.» Et ab aliis: «Jaspis fidei, smaragdus spei, carbunculus charitatis, adamas constantiae.» Et S. Augustinus a S. Paulino et aliis vocatur «sal terrae, puteus sapientiae, magister Theologiae, flos ingeniorum, ornamentum scholarum, templum religionis, columna Ecclesiae, scutum fidei, exemplum praelatorum, lux praedicatorum, doctor Doctorum, homo Theodidactos, eruditorum sanctissimus, et sanctorum eruditissimus.» Et S. Chrysostomus, homil. De SS. Petro et Paulo, eos vocat «lucem mundi, potentiores regibus, fortiores militibus, copiosiores divitibus, sapientiores philosophis, eloquentiores oratoribus, nihil habentes, et omnia possidentes, exemplar martyrum, coronam virginum, regulam conjugatorum, formam monachorum, ornamentum regum, frenum barbarorum, malleum haereticorum.» Et Eusebius Emissenus, serm. De iisdem, eos vocat «duos fontes exorientes e throno Dei, duos coelestes medicos, duas sagittas acutas emissas a pharetra Dei, duas tubas mundi, duas lampades orbis.» Et S. Gaudentius, serm. 3 De iisdem, dicit eos esse «fundatores Ecclesiae, magistros innocentiae, auctores omnis sanctitatis et veritatis.» Et S. Leo eosdem vocat «duos oculos corporis mystici Christi.»
Symbolice, daemon inter novem lapides nominatos, id est inter novem ordines angelorum, et inter Seraphim ignitos, ait R. Jona, illis similis habitavit, nunc vero in inferni ignibus habitat. Ita S. Hieronymus et S. Gregorius, XXXII Moral. XVIII, juxta aliam editionem XXV, circa finem: «Diabolus, ait, in medio lapidum ignitorum ambulavit; quia inter angelorum corda charitatis igne succensa, clarus gloria conditionis exstitit.»
Quid namque boni non habuit, qui signaculum similitudinis Dei fuit? Lucifer enim inter lapides ignitos fuit lapis igneus, inter Seraphim Seraph, imo dux et princeps Seraphim.
Ambulasti. — Hebraice התהלכתי hithallacthi, in hitpael reciproca conjugatione, significat compositum ad ostentationem et superbiam incessum, uti pavones in medio ocellorum erectae suae caudae, extento collo se circumagunt, q. d. Superbe incessisti ut pavo, ostentans tuas opes et gloriam.
Versus 15: Perfect in your ways.
15. Perfectus in viis tuis. — Est hyperbole, q. d. Ab infantia didicisti bene et perfecte vivere, agere, et regere populum. Polychronius exponit, q. d. Experientia didicisti mea jura.
Symbolice, haec aptius conveniunt daemoni. Unde ex hoc loco S. Augustinus, Gregorius et Theologi docent angelum a Deo creatum in gratia perfectum, sed sua voluntate libere peccasse, et factum esse daemonem. Unde sequitur:
Perfectus in viis tuis a die conditionis tuae. — Haec verba parabolice indicant non unam, sed plures operationes bonas et meritorias angelos in statu viae exercuisse, ait Ludovicus Molina, I part. Quaestion. LXIII, art. 6. Idem significat vox ambulasti. Ambulare enim plusquam unum instans, et plusquam unum gressum operationis innuit. Ad litteram viae significant opera, actiones et eventus regis Tyri, q. d. Potens eras et felix, faciebas quidquid volebas, quocumque te vertebas, quidquid agebas, quidquid moliebaris, omnia tibi feliciter ex voto succedebant. Sed haec felicitas te superbum, indeque infelicem effecit.
Versus 16: By the multitude of your trading
16. In multitudine negotiationis tuae, — q. d. Mercatura tua et opes fuerunt tibi causa et occasio avaritiae, injustitiae, fraudum, superbiae, gulae, luxuriae, et omnium peccatorum. Ita Polychronius.
Parabolice S. Hieronymus et Theodoretus, q. d. Daemon non contentus sua scientia et potestate sibi data, sed majorum cupiditate incensus calcitravit contra Creatorem.
Notat R. David fraudes et peccata mercatorum Tyriorum regi imputari; quia ea non impedivit cum potuit et debuit. Simile est Num. XXV, 1 et sequent.
Et Peccasti, — Hebraeum חטא chata, et Graecum ἁμαρτάνειν, significat aberrare a spe, et scopo, et fine proposito, q. d. Cum tu in summa felicitate, gloria, divitiis, pulchritudine, sapientia versareris, superbe majora, scilicet divinitatem, affectasti et exspectasti: sed toto coelo aberrasti, contraria fini media elegisti: hinc et contrarium omnino finem praetento consequeris, ait Vilalpando, ut nimirum non in summum ascendas, sed in imum descendas; ut non Cherub, sed Nochote, id est ignorans, et errans; non felix, sed infelix evadas.
Aliter Scholiastes, q. d. «Peccasti, o ita ut te non paeniteret, scilicet per impaenitentiam: hinc punieris.
Aliter et Polychronius, «peccasti,» id est punitus es, et gradu ac loco dejectus.
Moraliter, disce hic veram viam ad celsitudinem et gloriam esse sui demissionem et humilitatem. Hanc scivit et inivit humilis aeque ac sapiens S. Franciscus. Narrat S. Bonaventura in Vita ejus, cap. VI, quod quidam religiosus magnae virtutis in exstasi viderit inter multas in coelo sedes unam prae caeteris digniorem, gemmis ornatam, et omni gloria refulgentem, audieritque vocem: «Sedes ista unius de ruentibus fuit, et nunc humili servatur Francisco.» Qui ut visionis veritatem exploraret, rogavit S. Franciscum, quid de seipso sentiret? Cui Franciscus: «Videor mihi maximus peccatorum.» Replicat alter, eum hoc non posse sana conscientia dicere, nec sentire. Respondit Franciscus: «Si quantumcumque sceleratum hominem tanta fuisset Christus misericordia prosecutus, arbitror sane quod multo quam ego gratior ei esset.» Confirmatus fuit religiosus ex tam admirabilis humilitatis auditu, de veritate visionis ostensae, sciens ex Evangelio, quod ad excellentiam gloriae vere humilis exaltetur.
Versus 17: You corrupted (in Hebrew, you destroyed) your wisdom because of
17. Perdidisti (Hebraice corrupisti) Sapientiam tuam in decore tuo. — Septuaginta, cum decore tuo. «Dum plus vis esse, ait S. Hieronymus, quam conditus es, et magis sapere, quam a Deo acceperas, etiam id perdidisti quod habebas, et pro pulchritudine atque doctrina, deformitas te atque stultitia possederunt.» Polychronius apte per decorem regni gloriam accipit, q. d. Dum ex splendore regiae tuae dignitatis et gloriae te superbe extulisti, perdidisti veram sapientiam, quae in vera sui cognitione, demissione et modestia sita est.
Potest, secundo, verti: Corrupisti sapientiam propter decorem tuum, dum scilicet nimis decori studes et inhias. Id mulieres saepe faciunt, ait Tertullianus, lib. De Cultu feminarum. Dum enim se nimis ornant, corrumpunt nativum suum decorem, et sapientiam, quae in gravitate et modestia vestitus consistit.
Moraliter S. Bernardus, serm. 74 in Cant.: «Perdidisti in decore tuo sapientiam. Nolo, ait, decorem, qui mihi sapientiam tollat. Quaeris, quis iste tam noxius decor tuus? Planius audi, privatus proprius. Non culpamus donum, sed usum. Ni fallor, unus angeli animaeque decor ipsa (sapientia) est. Quid enim vel haec, vel ille, absque sapientia, nisi rudis deformisque miseria est? Sed perdidit eam, cum fecit suam, ut non sit aliud decore suo, quam in sua sapientia perdidisse sapientiam. Proprietas in causa est. Quod sapiens fuit, quod non dedit gloriam Deo, quod non retulit gratiam pro gratia, istud est, cur eam perdidit, imo istud est, quod eam perdidit. Enim sic habere, perdere est.»
In terram projeci te, — id est regno te dejeci, ait S. Hieronymus, et, ut Polychronius, excellentia te privavi: qui enim aliis praelatus superbit, a dignitate cadens, nulla alia re subditis antecellit, nisi infamiae nota, ait Vilalpando.
Symbolice, daemon e coelo in aerem hunc, terram et infernum cecidit, ait Apollinaris. Hoc est quod ait Christus, Luc. X: «Videbam Satanam sicut fulgur de coelo cadentem.» Simili modo Adam ob superbiam e paradiso ejectus est, Gen. cap. III, ait S. Hieronymus.
Versus 18: You defiled your sanctification
18. Polluisti sanctificationem tuam, — id est pristinam sanctitatem et religionem: vel potius montem sanctum Dei, in quo tanquam Cherub esse videbaris. Hebraice enim est מקדש micdash, id est sanctuarium, q. d. Tua superbia et peccata polluisti urbem tuam, regiam et palatium tuum, quod erat in monte et terra sancta, quodque quidquid sanctum, et hostibus intemeratum, a gentibus omnibus celebrabatur et colebatur: illud ego eadem nunc quasi profana hostium incursibus objiciam, faciamque ut ab eis foedentur et evertantur. Ita Maldonatus, Vilalpando et alii.
Addit, vel potius fingit R. David, palatium regis Tyri fuisse fabricatum in modum et formam sanctuarii, id est templi.
Producam ergo ignem de medio tui, — scilicet o Tyre, qui te cum rege comburat, q. d. Faciam ut ex peccatis tuis poena nascatur, qua consumaris, sicut domus igne in ea exorto consumi et conflagrare solet.
Sic tropologice, mercaturae, avaritiae et superbiae collisione accenditur ignis discordiae, principem cum republica devorans. Sic daemon, sic peccator peccatis suis sibi ignem struit et parat praesentem et aeternum, Isai. L, 11. Alii exponunt, q. d. Faciam ut ex tuis incolis aliqui ad Chaldaeos profugiant, eisque te prodant.
Et dabo te in cinerem super terram in conspectu omnium, — ut hic cinis sit monumentum incendii Tyri, in aeternum mansurum, in aliorum exemplum.
Symbolice Theodoretus: «Homo, ait, in sua terra lapsus factus est pulvis; et diabolus, qui orbi imperabat, a Christo eversus, quasi cinis ab hominibus conculcatur.»
Versus 19: You are brought to nothing
19. Nihili factus es, — qui volueras esse deus, o rex, et o daemon, nihili factus es, abjectissimus, vilissimus, et in perpetuum non restitueris pristinae dignitati. Hebraice est, terror eris, id est terrori eris omnibus saeculis, omnes posteri tuo exemplo deterrebuntur a peccatis, et offensa Dei, quia peribis plane, et in saeculum non eris. Alii haec non de rege, sed de ipsa Tyro accipiunt, quae est restituta post 70 annos; et tunc perpetuum, sive saeculum significat 50 annos jubilei.
Moraliter, Tyrus, et rex Tyri est typus peccatorum, maxime superborum et apostatarum, qui a clero, vel ab Ordine, vel etiam a S. Ecclesia ad haereticos, aliosve transfugiunt: ejusque abjectio et incendium repraesentat ignes gehennae. Sic feriunt summos fulmina montes. Quare? «Quia, ait Augustinus, voluerunt ascendere in montem, in quem ascendit angelus, et descendit diabolus;» montem, inquam, celsitudinis, aequalitatis Dei, superbiae et fastus. Haec ergo omnia quae dicuntur regi Tyri, recte accommodes dicasque Judae proditori, Origeni, Tertulliano, Luthero, Calvino horumque similibus.
Versus 21: Set your face.
21. Pone faciem. — Haec phrasis significat libertatem, et immobilem animi constantiam in praedicatoribus requisitam, ait Scholiastes. Secundo, ut Vilalpando, significat quam eisdem sit pronuntiationi invigilandum, ut curent actione, v. g. hic torvo vultu exprimere, quod verbis significant.
Sensus est, q. d. Converte vultum et sermonem tuum ad Sidonem, eique libere et severe praedica exitium, quod, sicut Tyro loco et moribus est vicina, ita et poena et mortibus futura sit similis.
Sidone. — Sidon condita est a Sidone, filio Chanaan, filii Cham, filii Noe, ait Josephus, lib. I Antiq. VI. Licet Justinus, lib. XVIII, Sidonem dictam velit a multitudine piscium: Phoenices enim pisces vocant Sidon, ab Hebraeo ציד tsud, id est venari: unde צידה tseda significat venationem tam avium quam piscium.
Versus 22: Behold, I come against you
22. Ecce ego ad te, — supple, veniam, ut puniam, ait S. Hieronymus. Est aposiopesis irati.
Glorificabor in medio tui, — in tui justa punitione et vindicta ostendam meam justitiam et gloriam.
Cum, etc., sanctificatus fuero (cum Sidonem puniens, ostendam me esse justum, et sanctum impiorum vindicem, ut omnes glorificent et laudent me, meamque sanctam justitiam et vindictam in impios Sidonios. Hinc) 23. Immittam ei pestilentiam et sanguinem, — caedem, effusionem sanguinis.
Versus 24: And there shall no longer be for the house of
24. Et non erit ultra domui Israel offendiculum amaritudinis, — id est scandalum amaricans, vel amaritudinem et afflictionem inducens. R. David vertit, spina pungens. Sidonii enim et vicinae gentes suo exemplo, familiaritate, suasionibus, Judaeos ad sua scelera, maxime idololatriam pertrahebant. Unde Deus eos illis ipsis tradebat vexandos et puniendos: qui non moderate, nec ut Dei justitiae, sed ut suo odio et indignationi satisfacerent, gravissime Judaeos afflixerunt, sicque fuerunt eis quasi spina pungens, Josue XXIII, 12, et adversarii, ut hic dicitur, q. d. Ego Deus ita Judaeos et populum meum amo, ut propter eos, Sidonios et alios circumquaque eis vicinos evertam; ne eos deinceps habeant Judaei exemplar impietatis, pariter et hostes crebro se invadentes et excruciantes. Ita Theodoretus.
Versus 25: I will be sanctified in them
25. Sanctificabor in eis, — ut omnes celebrent sanctam meam justitiam, aeque ac misericordiam et fidelitatem, ac curam in populum meum, cum viderint me eum longa captivitate ob peccata punivisse: punitum vero et correctum in pristinum statum, libertatem et patriam restituisse per Cyrum; ac mystice per Christum eumdem e captivitate peccati et diaboli in pristinam libertatem, et gratiam Dei revocasse: tunc enim omnino securi habitabunt in Ecclesia, pacem internam conscientia habentes cum Deo.
Notat Theodoretus: Aliter Deus punit amicos, aliter inimicos; aliter electos, aliter reprobos: hos ut perdat, illos ut corripiat et emendet. Sic Judaeos hic emendavit, Sidonios perdidit. Denique vide ut rex Tyri ceciderit, vide ut inclyti cadant. Problema hac de re egregium proponit Ambrosius Leonis, insignis philosophus, in Problem. cap. CCLXXXIII: «Cur, inquit, quamplurimi eorum, qui heroes appellati sunt, atque viri illustres, in maximas aerumnas inciderunt, ut ait Isocrates, veluti Hercules, Achilles, Ajax, Hector, Themistocles, Romulus, Camillus, Marcellus, Scipio uterque, Annibal, C. Caesar, Cicero, Demosthenes, Plato, Socrates, Aristoteles, Euripides, Empedocles, Plinius, atque innumeri alii?» Et respondet primo: «An hoc ipsum verum non est? videtur tamen esse. Namque hominum vita omnis variis calamitatum modis afflictata est, adeo ut nemo sit, qui non gravitate malorum affectus
etiam illustrium magna pars, si non omnes, aerumnis attingitur. Verumtamen excellentia personae, qua unusquisque heroum ante omnium oculos positus est, facit aerumnas ferentis illustriores.» Secundo: «An etiam verum hoc est, acciditque ob summi boni arduam ac difficilem conditionem, quam Natura et fortuna tolerare vix queunt? Quamobrem qui, natura duce, praestitit ingenio et corpore, huic fortuna saepe nequivit aspirare; sicut saepe qui fortuna excelluit, is ingenio hebeti, languidoque corpore jacuit.» Ita enim Deus naturam instituit, ut bona malis, et consequenter magna mala magnis bonis in vita permixta sint, ut ad beatam vitam aspiremus. Omitto invidiam, quae saepe magnos viros premit: quodque viri magni magnis periculis saepe se exponunt, in quibus pereunt. Denique moralis causa, quam hic Propheta assignat, est superbia; magni enim magnos gerunt spiritus, quos premit Deus optimus maximus.