Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Pergit vaticinari cladem Ægypti et Æthiopiæ illi vicinæ. Videtur hæc prophetia priori sui parte, scilicet ad vers. 20, pertinere ad caput præcedens, ac proinde edita fuisse anno 27 captivitatis, ut patet cap. præced. vers. 17. Nam hic, vers. 20, aliam contra Ægyptum consignat prophetiam; quam a Deo accepit anterius, scilicet anno undecimo captivitatis: sed utraque ejusdem est argumenti, et una alterum confirmat. Idem Ægypti excidium, ejusque clades prædixit Isaias, cap. xix, xxx et xxxi ac Jeremias, cap. xxiv, xliii, xliv et xlvi. Itaque ibi dicta non repetam, ideoque ero hic brevis.
Textus Vulgatae: Ezechiel 30:1-26
1. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: 2. Fili hominis, propheta, et dic: Hæc dicit Dominus Deus: Ululate, væ, væ diei: 3. quia juxta est dies, et appropinquat dies Domini: dies nubis, tempus gentium erit. 4. Et veniet gladius in Ægyptum: et erit pavor in Æthiopia, cum ceciderint vulnerati in Ægypto, et ablata fuerit multitudo illius, et destructa fundamenta ejus. 5. Æthiopia, et Libya, et Lydi, et omne reliquum vulgus, et Chub, et filii terræ fæderis, cum eis gladio cadent. 6. Hæc dicit Dominus Deus: Et corruent fulcientes Ægyptum, et destruetur superbia imperii ejus: a turre Syenes gladio cadent in ea, ait Dominus Deus exercituum; 7. et dissipabuntur in medio terrarum desolatarum, et urbes ejus in medio civitatum desertarum erunt. 8. Et scient quia ego Dominus: cum dedero ignem in Ægypto, et attriti fuerint omnes auxiliatores ejus. 9. In die illa egredientur nuntii a facie mea in trieribus, ad conterendam Æthiopiæ confidentiam; et erit pavor in eis in die Ægypti, quia absque dubio veniet. 10. Hæc dicit Dominus Deus: Cessare faciam multitudinem Ægypti in manu Nabuchodonosor regis Babylonis. 11. Ipse et populus ejus cum eo, fortissimi gentium, adducentur ad disperdendam terram: et evaginabunt gladios suos super Ægyptum: et implebunt terram interfectis. 12. Et faciam alveos fluminum aridos, et tradam terram in manus pessimorum: et dissipabo terram, et plenitudinem ejus manu alienorum, ego Dominus locutus sum. 13. Hæc dicit Dominus Deus: et disperdam simulacra, et cessare faciam idola de Memphis: et dux de terra Ægypti non erit amplius: et dabo terrorem in terra Ægypti. 14. Et disperdam terram Phatures, et dabo ignem in Taphnis, et faciam judicia in Alexandria. 15. Et effundam indignationem meam super Pelusium robur Ægypti, et interficiam multitudinem Alexandriæ, 16. et dabo ignem in Ægypto: quasi parturiens dolebit Pelusium, et Alexandria erit dissipata, et in Memphis angustiæ quotidianæ. 17. Juvenes Heliopoleos et Bubasti gladio cadent, et ipsæ captivæ ducentur. 18. Et in Taphnis nigrescet dies, cum contrivero ibi sceptra Ægypti, et defecerit in ea superbia potentiæ ejus: ipsam nubes operiet, filiæ autem ejus in captivitatem ducentur. 19. Et judicia faciam in Ægypto: et scient quia ego Dominus. 20. Et factum est in undecimo anno, in primo mense, in septima mensis, factum est verbum Domini ad me, dicens: 21. Fili hominis, brachium Pharaonis regis Ægypti confregi: et ecce non est obvolutum ut restitueretur ei sanitas, ut ligaretur pannis, et fasciaretur linteolis, ut, recepto robore, posset tenere gladium. 22. Propterea hæc dicit Dominus Deus: Ecce ego ad Pharaonem regem Ægypti, et comminuam brachium ejus forte, sed confractum: et dejiciam gladium de manu ejus: 23. et dispergam Ægyptum in gentibus, et ventilabo eos in terris. 24. Et confortabo brachia regis Babylonis, daboque gladium meum in manu ejus: et confringam brachia Pharaonis, et gement gemitibus interfecti coram facie
ejus. 25. Et confortabo brachia regis Babylonis, et brachia Pharaonis concident: et scient quia ego Dominus, cum dedero gladium meum in manu regis Babylonis, et extenderit eum super terram Ægypti. 26. Et dispergam Ægyptum in nationes, et ventilabo eos in terras, et scient quia ego Dominus.
Versus 2: Wail
2. Ululate, — o Ægyptii et cæteri, quorum cladem hic prædico! Væ diei, — id est, ut Vatablus, o diem infelicem! Hebræum enim הוי hoi, id est væ, uti litteris et sono, ita et significatione subinde consentit cum אוי oi, id est o.
Versus 3: The Day Of The Lord
3. Dies Domini, — quo Dominus publicam contra Ægyptios exercebit vindictam, eamque acrem et terribilem. Dies nubis, — dies nubilus, id est tristis, turbulentus, calamitosus. Tempus (ultionis) gentium erit, — scilicet Babyloniorum vastantium et ulciscentium; vel potius gentium ulciscendarum et vastandarum, scilicet Ægyptiorum. Ita Chaldæus. Sicut vers. 9, «dies Ægypti» vocatur dies excidii Ægypti.
Tropologice, dies mortis, et dies judicii erit dies Domini, «quando omnis sæculi conversatio destruetur, et errore sublato, una veritas apparebit, diesque nubis et nebulæ; nullus enim trepidus incertusque de sententia, absque pavore judicem præstolatur. Et tempus sive finis gentium erit, non unius gentis Ægyptiæ, sed universarum. Sequitur: Veniet in Ægyptum gladius, gladius versalis et flammeus, sermo divinus; qui bonos a malis dividat, et pessimos suo igne consumat; in Ægyptum, inquam, hujus sæculi, ita ut pavor sit in Æthiopia; qui trans Ægyptum in nocte errovis, et tenebris commorantur, et quorum nigredo in candorem aut difficulter, aut nequaquam convertitur. Et auferetur multitudo Ægypti; lata enim et spaciosa est via quæ ducit ad mortem,» ait S. Hieronymus.
Versus 4: Its Foundations Destroyed
4. Destructa fundamenta ejus, — puta, urbes et arces bene fundatæ et munitæ. Alii principes intelligunt, alii leges: utrique enim sunt fundamenta reipublicæ et politiæ.
Versus 5: Ethiopia
5. Æthiopia, — scilicet vicina Ægypto, puta Abyssia, ubi dominatur rex vulgo dictus, Preto Joannes. Lydi, — non ex Lydia, in qua rex fuit Crœsus nomine etiam noti. Iones quidem et Cares, Lydiæ vicini (hi quidem forte et Lydorum nomine comprehensi non solum stipendia Psammeticho et Apriæ fecerunt, sed et agris in Ægypto donati), sed ex Lyda urbe Palæstinæ vicina Ægypto, ubi S. Petrus, Actor. ix, 34, Æneam paralyticum sanavit; ubi et S. Georgius martyrium obiit, et sepultus est: unde etiamnum ad S. Georgium dicitur, inquit Vitriacus, et ex eo Adrichemius, in Lyda vel Lydda: erat enim bellicosa, et ut talis ab Ezechiele inducitur: unde tempore S. Hieronymi, Diospolis, id est urbs Jovis, dicebatur, eratque una ex xi toparchiis Judææ, ordine quinta.
Chub. — Symmachus et Hieronymus vertunt, Arabes. Forte sunt hi, quos Ptolemæus, lib. IV Geogr. cap. v, Cobios vocat. Et filii terræ fœderis, — incolæ terræ, quæ cum Ægyptiis fœdus iniit, q. d. Et omnes alii, qui cum Ægyptiis confœderati sunt. Ita enim hunc hebraismum vers. sequenti explicat Propheta, dum eosdem vocat «fulcientes» et roborantes «Ægyptum.» Alii, q. d. Judæi incolæ Judææ, quæ in fœdere Dei cum Abrahamo, illi, et semini ejus fuit promissa, et cujus incolæ Deo erant fœderati. Unde Septuaginta vertunt, et filii testamenti mei.
Versus 6: From The Tower Of Syene
6. A turre Syenes, — scilicet usque ad terminos Æthiopiæ, de qua præcessit, hoc est per totam Ægyptum, uti explicui cap. præced. vers. 10. 7. In medio civitatum, — q. d. Inter civitates desertas, id est vastatas, similiter vastabuntur et deserentur urbes Ægypti: vicinas enim omnes vastavit Nabuchodonosor. Vide de hac phrasi dicta cap. præced. vers. 12.
Versus 8: When I Shall Have Set Fire To Egypt
8. Cum dedero ignem in Ægypto, — id est cum eam igne combussero: vel, ignis significat cujusvis calamitatis acerbitatem. 9. Egredientur nuntii a facie mea. — Chaldæi scilicet, quasi legati missi a Deo, terra sua egredientur, vecti triremibus ad conterendos Æthiopes. Verum quia Chaldæi e Chaldæa terrestri itinere venerunt, non navali, ut patet ex Geographia; hinc secundo, melius Maldonatus, q. d. Ibunt nuntii ex Ægypto per Nilum in Æthiopiam,
nuntiantes Ægypti vastationem, Æthiopiæ nimis securæ, sibique confidenti terrorem incutient. Dicit autem Deus eos a facie sua egressuros, quia ejus consilio ac providentia egressuri erant. Et erit pavor in eis (in Æthiopibus) in die Ægypti (Hebraice, sicut in die, scilicet vastationis Ægypti, fuit in ea magnus pavor, sic erit in Æthiopia), quia absque dubio veniet, — scilicet vastatio Æthiopiæ.
Versus 12: And I Will Make The Channels Of The Rivers Dry
12. Et faciam alveos fluminum aridos, — scilicet, ut puniam Ægyptum siccitate et sterilitate. Si enim Nilus non exundet et oblimet Ægyptum, erit ipsa sterilis. Alii, q. d. Tanta erit Chaldæorum multitudo, ut ebibant aquas fluminum. Sic enim gloriatur Sennacherib, IV Reg. cap. xix, 24: «Bibi aquas alienas, et siccavi vestigiis pedum meorum omnes aquas clausas.» Ita Maldonatus. Symbolice, R. David per rivos accipit opes, q. d. Auferam Ægypto suas opes: hæ enim in Ægypto consistunt in aquis et exundatione Nili. In manus pessimorum, — in manus Chaldæorum crudelium.
Versus 13: I WILL MAKE THE FALSE GODS CEASE FROM MEMPHIS
13. Cessare faciam idola de Memphis. — «Memphis,» Hebraice Noph, amplissima Ægypti urbs et populosissima, formam habet perspicilli, sita juxta Heliopolim, eo loco quo Nilus scinditur, et triangulum, sive triquetram formam efficit, condita a Minæo rege. Fuit olim sedes regum Ægypti: hinc in ea erant regum sepulturæ, columnæ et pyramides, de quibus Martialis lib. I: Barbara pyramidum sileat miracula Memphis. Hinc et in ea erant sapientes et philosophi: unde Pythagoras et Plato profecti sunt in Ægyptum, ut Memphiticos vates audirent, ait S. Hieronymus. Fuit superstitioni addictissima, ideoque metropolis super-stitionis habita. Colebatur ibi etiamnum tempore S. Hieronymi æneum bovis simulacrum pro deo: fuerat enim ibi quondam Apis, Apidis vel Serapidis templum, ubi consultus dæmon responsa reddebat. De quo Ovidius lib. I De Arte amandi: Neu fuge Niligenæ Memphitica sacra juvencæ. Et Tibullus, lib. I: Barbara Memphitem plangere docta bovem. Atque hæc est causa, cur contra eam detonent
Ezechiel, Isaias cap. xix, Jeremias cap. xliv, Osee cap. ix, præsertim quia Judæi profugi e patria metu Chaldæorum, consederunt in Memphi contra jussum Domini, ait S. Hieronymus in Osee IX. Postea Memphis dicta est Ægypti Babylonia: nunc Arabum lingua Cayrus, vulgo Alcair dicitur: fuit sedes Sultani Ægypti; sed eo (Campson vocabatur) in acie occiso, eam cum tota Ægypto sibi subjecit Selymus Turcarum imperator, planeque Mamaluchorum imperium evertit sub annum Domini 1516. Sunt qui eam quinquies Parisiis majorem asserant; sed hi suburbanum agrum comprehendunt, qui innumeris vicis spargitur, ait Ludovicus Romanus, lib. I Navig. cap. I.
Et dux de terra Ægypti non erit amplius, — scilicet ad longum tempus, puta ad quadraginta annos, uti dixit cap. præced. vers. 13.
Versus 14: I Will Set Fire To Taphnis
14. Dabo ignem in Taphnis, — comburam Taphnis vel Tanis antiquissimam Ægypti urbem, ut patet Num. xiii, 23. Dicta est Tanis Hebraice צען tsoan, inde extrita media littera ain צן tsan, inde Tan, inde Tanis. Syri enim tsade in teth commutant. A Tani dicti sunt Titanes gigantes, incolæ ejus. Faciam judicia in Alexandria, — acriter puniam Alexandriam. Hanc enim significat Hebræum נא No, uti vertunt Chaldæus et Hebræi. Alexandria enim tempore Ezechielis vocabatur No, eratque urbs magna et potens, adeo ut Nahum iii, 8, dicatur non cedere ipsi maximæ Ninivæ, quæ in circuitu murorum constabat stadiis 480, ait Diodorus Siculus lib. III, cap. I, id est 60 milliariis, quæ faciunt leucas 20. Major ergo fuit No quam postea Alexandria, quæ in longitudine erat 30 stadiorum, in latitudine decem, ait Josephus, lib. II Belli, cap. xvi; in ambitu vero murorum habebat 18. Unde Septuaginta vertunt Diospolis, q. d. urbem Jovis. Hanc vastavit Nabuchodonosor, sed postea restauravit Alexander, eamque amplissimis muris cinxit, et a se vocavit Alexandriam. Est ergo prolepsis; per anticipationem enim Noster vocat Alexandriam, quæ tum No dicebatur. Sic Virgilius de Ænea dixit: Lavinaque venit Littera. «Non quod eo tempore quo Æneas in Latium venit, Lavina dicerentur, sed quæ postea Lavina nuncupata sunt,» ait S. Hieronymus. Unde civitas Lavinia, quæ non longe a Roma etiamnum exstat, hocque nomen retinet. Hinc patet Alexandriæ Alexandrum non conditorem, sed instauratorem et nomenclatorem esse.
Versus 15: Pelusium, The Strength Of Egypt
15. Pelusium robur Ægypti, — quia Pelusium erat munitissimum, et portum habens magnum et securum; hinc navibus et mercibus erat florentissimum. «Unde et Poeta Pelusiacam lentem appellat, non quod ibi nascatur, sed quod e Thebaide, omnique Ægypto per rivum Nili illuc plurimum deferatur,» ait S. Hieronymus.
Versus 17: THE YOUNG MEN OF HELIOPOLIS AND BUBASTIS SHALL FALL BY
17. Juvenes Heliopoleos, et Bubasti gladio cadent.
cadent. — Heliopolis urbs est Ægypti, quæ a Græcis, teste Diodoro Siculo, vocatur Thebæ. Hujus cives, teste Herodoto, lib. II, apud Ægyptios omnium sapientissimi habebantur. Latine civitas Solis dicitur, quod in ea esset simulacrum et templum Solis. Tradunt veteres phœnicem avem degere Heliopoli: quia videlicet Heliopolitani solem pingebant, quasi avem orientem et occidentem. Nec enim phœnix avis est, aut fuit in orbe, uti ostendi Gen. vii, 2. «Bubasti,» vel potius «Pubasti,» hebraice פי בסת pi beset, urbs est prope Pelusium, ad ostium orientale Nili. Ptolemæo vocatur Heroum civitas: ab ea circumjacens regio et adjacens fluvius Bubastus vocatur. Erat in ea celebre Dianæ templum: unde ab Ovidio sancta vocatur; sic enim ille canit, Metamorph. IX: Cum qua latrator Anubis, Sanctaque Bubastis, variisque coloribus Apis.
Mystice S. Hieronymus: «Phathures, ait, interpretatur panis conculcatio; Taphnis, sive Tanis, mandatum humile; Diospolis, quæ hebraice est No, requies; Sain, tentatio. Quibus nominibus diversa hæreticorum, et omnium mendaciorum conciliabula demonstrantur, qui conculcant panem Ecclesiasticum atque contemnunt; et sequuntur mandatum humile, et ad cœlestia non perducens; et deliciis vacant, et sunt in requie (qualem in Evangelio legimus divitem purpuratum) et tentationibus inserviunt. Hæc omnia Dominus disperdet atque succendet, æque ac juvenes Heliopoleos, hebraice און On, quod interpretatur dolor; et Bubasti, id est oris experimentum. Omnes isti qui dolorem ferre non poterant, sed delicias Diospolis sectabantur, et confidebant sibi in volubilitate sermonum, et adversus cætera dogmata disputantes, habentes experimenta victoriæ, gladio sermonis Dei concident.» Hæc S. Hieronymus prolixe, cujus verba in pauca contraxi.
Et ipsæ (scilicet mulieres juvenum Heliopoleos, et Bubasti) captivæ ducentur. — Ita Septuaginta. Sic enim in simili clade Taphnis dicitur et explicatur vers. sequent.
Versus 18: The Day Shall Be Darkened
18. Nigrescet dies, — q. d. Tantus erit luctus et mœror, ut Ægyptiis dies nigrescere et noctescere videatur, ac nube operiri. Hæc est dies nubis, de qua vers. 3.
Versus 20: And It Came To Pass In The Eleventh Year
20. Et factum est in undecimo anno — transmigrationis Joachin, ut patet cap. præced. vers. 17, qui fuit ultimus annus Sedeciæ, quo regnum Judæorum et urbs Hierosolyma a Chaldæis eversa sunt.
Versus 21: I HAVE BROKEN THE ARM (the Chaldean reads, the strength)
21. Brachium (Chaldæus, fortitudinem) Pharaonis confregi, — id est confringam, ita ut nulla arte vel ope in integrum et pristinum statum restitui possit. Secundo et magis proprie, jam confregi Pharaonem Nechao præliantem in Charcamis contra Chaldæos, anno quarto Joakim regis Juda, q. d. Rex Ægypti Chaldæis resistere non poterit, quia ex superiori prælio jam dicto fractum habet brachium, id est vires ita contusas, ut gladium tenere non possit. Nec enim hæc contusio curata hucusque potuit; quia vires suas et regiones, præsertim Syriæ, illo prælio amissas recuperare non potuit. Ita H. Pintus, Maldonatus et Hebræi. Quare brachium ejus ita fractum et contusum, facile paulo post omnino confringam et comminuam. Unde sequitur:
Versus 22: Behold, I Come Against Pharaoh
22. Ecce ego ad Pharaonem, — scilicet veniam ut eum disperdam. Et comminuam brachium ejus forte, sed confractum. — Hebraice, et forte et confractum; ita Septuaginta, q. d. Ægypti rex olim duo habebat brachia, id est regna, scilicet Ægypti et Syriæ: alterum, scilicet Syriæ, jam confractum est, eique ademptum; restat alterum, scilicet Ægypti, quod adhuc tenet, sed illud pariter conteram, ita ut utroque brachio et manu mutilus, imbellis sit, nec gladium hac illave manu ad Chaldæis resistendum tenere possit. Ita Hebræi.
Versus 24: And I Will Strengthen
24. Et confortabo, — robur, animos, opes et copias dabo Chaldæo. Et gement, etc., interfecti. — Hebraice חללים chalalim, id est vulnerati, saucii lethaliter: to ergo interfecti significat hic actionem, aut potius passionem inchoatam, non completam: nec enim complete interfecti, id est mortui, gemere possunt. Sic sæpe alibi Noster Hebræum chalalim vertit, interfecti. Significat enim eos, qui vulnerati sunt, indeque moriuntur. Coram facie ejus, — scilicet tum Pharaonis, tum regis Babylonis.
Versus 25: WHEN I SHALL HAVE PUT MY SWORD.
25. Cum dedero gladium meum. — Vocat Deus Chaldæorum gladios, suos; quia iis, quasi suis instrumentis et lictoribus, utebatur ad puniendum gentes: sicut enim prætor dat gladium carnifici, ut reo caput amputet: ita Deus vires dedit Chaldæis aliisque tyrannis, ut gentes peccatrices plecterent. Vide Canon. XXXV et XXXVI.