Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Egit de regno Israelis et Christi, ac de resurrectione, nunc agit de contrario regno Antichristi, scilicet de ejus ducibus, et exercitu Gog et Magog, eorumque potentiam, deinde cladem prædicit. Cum pace ergo Ecclesiæ et mundi finem prophetia pariter imponit Propheta. Hoc ergo capite, primo, Gog arma, copias et gentes auxiliares, vim et impetum qua Ecclesiam, ac nominatim Hierosolymam tunc fidelem et christianam invadet, describit. Inde, vers. 17, ejus stragem persequitur: quod scilicet mutuis cædibus, peste, igne, lapidibus et fulmine de cœlo in ejus copias misso, interibunt omnes.
Textus Vulgatae: Ezechiel 38:1-23
1. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: 2. Fili hominis, pone faciem tuam contra Gog, terram Magog, principem capitis Mosoch et Thubal: et vaticinare de eo; 3. et dices ad eum: Hæc dicit Dominus Deus: Ecce ego ad te Gog principem capitis Mosoch et Thubal; 4. et circumagam te, et ponam frenum in maxillis tuis: et educam te, et omnem exercitum tuum, equos et equites vestitos loricis universos, multitudinem magnam, hastam et clypeum arripientium et gladium. 5. Persæ, Æthiopes, et Libyes cum eis, omnes scutati et galeati. 6. Gomer, et universa agmina ejus, domus Thogorma, latera Aquilonis, et totum robur ejus, populique multi tecum. 7. Præpara, et instrue te, et omnem multitudinem tuam, quæ coacervata est ad te: et esto eis in præceptum. 8. Post dies multos visitaberis: in novissimo annorum venies ad terram, quæ reversa est a gladio, et congregata est de populis multis ad montes Israel, qui fuerunt deserti jugiter: hæc de populis educta est, et habitabunt in ea confidenter universi. 9. Ascendens autem quasi tempestas venies, et quasi nubes, ut operias terram tu, et omnia agmina tua, et populi multi tecum. 10. Hæc dicit Dominus Deus: In die illa ascendent sermones super cor tuum, et cogitabis cogitationem pessimam: 11. et dices: Ascendam ad terram absque muro: veniam ad quiescentes, habitantesque secure: hi omnes habitant sine muro, vectes et portæ non sunt eis: 12. Ut diripias spolia, et invadas prædam, ut inferas manum tuam super eos, qui deserti fuerant, et postea restituti, et super populum, qui est congregatus ex gentibus, qui possidere cœpit, et esse habitator umbilici terræ. 13. Saba, et Dedan, et negotiatores Tharsis, et omnes leones ejus dicent tibi: Numquid ad sumenda spolia tu venis? ecce ad diripiendam prædam congregasti multitudinem tuam, ut tollas argentum, et aurum, et auferas supellectilem, atque substantiam, et diripias manubias infinitas. 14. Propterea vaticinare, fili hominis, et dices ad Gog: Hæc dicit Dominus Deus: Numquid non in die illo, cum habitaverit populus meus Israel confidenter, scies? 15. Et venies de loco tuo a lateribus Aquilonis tu, et populi multi tecum, ascensores equorum universi, cœtus magnus, et exercitus vehemens. 16. Et ascendes super populum meum Israel quasi nubes, ut operias terram. In novissimis diebus eris, et adducam te super terram meam: ut sciant gentes me, cum sanctificatus fuero in te in oculis eorum, o Gog! 17. Hæc dicit Dominus Deus: Tu ergo ille es, de quo locutus sum in diebus antiquis, in manu servorum meorum prophetarum Israel, qui prophetaverunt in diebus illorum temporum, ut adducerem te super eos. 18. Et erit in die illa, in die adventus Gog super terram Israel, ait Dominus Deus, ascendet indignatio mea in furore meo. 19. Et in zelo meo, in igne iræ meæ locutus sum.
Versus 2: Set your face (turn yourself and prophesy freely) against Gog, the
Quia in die illa erit commotio magna super terram Israel: 20. et commovebuntur a facie mea pisces maris, et volucres cœli, et bestiæ agri, et omne reptile, quod movetur super humum, cunctique homines, qui sunt super faciem terræ: et subvertentur montes, et cadent sepes, et omnis murus corruet in terram. 21. Et convocabo adversus eum in cunctis montibus meis gladium, ait Dominus Deus: gladius uniuscujusque in fratrem suum dirigetur. 22. Et judicabo eum peste, et sanguine, et imbre vehementi, et lapidibus immensis: ignem et sulphur pluam super eum, et super exercitum ejus, et super populos multos, qui sunt cum eo. 23. Et magnificabor, et sanctificabor: et notus ero in oculis multarum gentium, et scient quia ego Dominus.
Versus 3: Chief prince of Mosoch and Thubal
Quæres, qui sint Gog et Magog? Judæi fabulantur esse gentes Scythicas innumerabiles, quæ latent inter montes Caspios, et venient cum Antichristo contra Messiam, sed ab eo cædentur in Palæstina. Unde consequenter inferunt Messiam necdum venisse, quia necdum venit Gog, qui ab eo sit cæsus.
Secundo, Lactantius, lib. VII, cap. xxiv, putat prælium Gog et Magog futurum mille annis post resurrectionem et mortem Antichristi. Idem censuit Tertullianus, Papias, Justinus et alii Chiliastæ.
Versus 4: I will turn you about
Tertio, Eusebius, lib. IX Demonstr. cap. III, docet Gog esse Romanum Imperatorem, Magog Romanum Imperium.
Quarto, alii volunt Gog et Magog esse prælia angelorum et diaboli.
Quinto, Theodoretus asserit Gog et Magog esse Alexandrum magnum, et reges Syriæ ac Ægypti, Alexandri successores, qui Judæos afflixerunt, et tandem a Judæis superati sunt. Sed hoc falsum est: licet enim contra eos illustres victorias habuerint Judæi, tamen nunquam eos plane superarunt, quin semper ab eis vexati sint. Huc pertinet expositio Pererii, lib. XV in Genes. num. 12, et Alcazar, Apoc. xx, 7, qui per Gog accipiunt Antiochum Epiphanem, qui valde afflixit Judæos (postquam illi e captivitate Babylonica in patriam a Cyro restituti sunt, de quo egit Ezechiel cap. præcedenti), et tandem a Deo morbo putido percussus, misere interiit, ut patet ex libris Machab.
Addit Alcazar S. Joannem, Apoc. xx, 7, de alio Gog loqui, de alio loqui Ezechielem; S. Joannem enim loqui de Gog futuro in fine mundi, ac per Gog significare milites Antichristi: Ezechielem vero Gog vocare Antiochum, qui proxime successit Nabuchodonosori in persecutione Judæorum; sed sub Antiocho potius respicere ad Romanos imperatores qui bellum Christianis et Ecclesiæ intulerunt, ac ab ea tandem superati et conversi sunt. Verum de eodem Gog loqui Joannem et Ezechielem docent communiter interpretes, et conferenti utriusque verba clarum est. Porro Alcazar in Apoc. xx, num. 7, not. 7, per Magog accipit urbem Syriæ ita dictam syriace, quæ græce dicta est Hierapolis. Fuit enim Magog, inquit, idololatriæ metropolis in toto Antiochi imperio. Unde a templorum multitudine vocata est Hierapolis, uti Ptolemæus in quarta Asiæ tabula annotavit, ubi septem solum expressit insignes Asiæ civitates, et secunda earum est «Hierapolis, a multitudine templorum sic appellata a Græcis, cum proprium ipsius nomen sit Magog;» et Plinius, lib. V, cap. xxiii: «Cœlesyria, ait, urbes habet, Bambycen, quæ alio nomine Hierapolis vocatur, Syris vero Magog. Ibi prodigiosa Atergatis, Græcis Derceto dicta colitur.» Constat autem Derceto idolum fuisse humana facie, cætera piscem. Et forte idem erat, quod in lib. Regum vocatur Dagon. Dag enim hebraice significat piscem: quare et idolum illud inferne habuisse figuram piscis traditur. Compulit ergo Antiochus omnes Judæos ad idololatriam, cujus caput erat urbs Magog; hinc eum vocat Gog principem Magog, quæ est Hierapolis. Hucusque Alcazar.
Versus 6: Gomer
Sane verisimile est, sicut Antiochus typus fuit Antichristi, ut patet Daniel. xi, 36, ita alludi hic ad urbem gentemque ejus impiam et idololatram, nuncupatam Magog. Sicut enim illa tempore Antiochi persecuta est fideles, puta Judæos: ita similiter impii et idololatræ tempore Antichristi persequentur christianos, ideoque vocantur Magog, quasi posteri et æmuli impietatis gentis Magog, quæ fuit sub Antiocho. Rursum Togorma, Mosoch et Thubal, quos hic cum Magog sociat Ezechiel, fuerunt gentes Asiaticæ subditæ Antiocho.
Verum huc tantum alludit, eamque obiter quasi perstringit Ezechiel. Nam directe ad litteram loquitur de Magog, qui erit in novissimo tempore et in fine mundi, ut ait ipse æque ac S. Joannes. Adde, de Antiochi exercitu non potest dici, quod ita prostratus sit a Machabæis, ut hastæ et tela cæsorum suffecerint Judæis ad focum et ignem per septem annos. Tertio, de eodem dici nequit, quod Deus eum e cœlo perdiderit lapidibus grandinis, igne, sulphure, imbre, etc., quod de Magog asserit Ezechiel hoc cap. xxxviii, 22. Quarto, nec Antiochus vocatus fuit Gog, nec tota ejus regio Magog, sed una tantum urbs. Nec rursum ejus exercitum sepultum legimus in valle multitudinis Gog, juxta civitatem Amona; quod tamen de Magog fore affirmat Ezechiel xxxix, 15. Denique Judæis sub Antiocho non convenit, quod ait ibidem vers. ultimo: «Et non abscondam ultra faciem meam ab eis, eo quod effuderim spiritum meum super omnem domum Israel, ait Dominus Deus.» Constat enim Judæos a successoribus Antiochi, et rursum a Romanis graviter fuisse afflictos, imo excisos.
Woe, woe to you, Gog, and to all thereafter with Magog, Marsog and Augun: what evils fate brings upon you! Many also among the sons of the Lycians, Mysians, and Phrygians, Many also of the peoples of the Pamphylians and Lydians shall fall, And of the Moors and Ethiopians, and nations of barbarous speech, And of the Cappadocians and Arabs, etc.
Versus 7: Prepare
veluti in domo et abysso diabolus est inclusus; Magog est diabolus, qui de illis gentibus quodammodo se effert et procedit: vel Gog sunt gentes, in quibus nunc includitur et tegitur diabolus; et eædem gentes erunt Magog, id est de tecto, quando in apertum odium, de operto erupturæ sunt. Ita Augustinus. Verum Gog non fore diabolum, patet ex Apoc. xx, ubi S. Joannes dicit quod diabolus suscitabit Gog; non ergo Gog est diabolus.
Sexto, Theodorus Bibliander, quem sequitur Chytræus in cap. xx Apocal., Gog et Magog volunt esse Gregorium VII, Godefridum Bullonium, et christianos principes, qui terram sanctam recuperaverunt. Sed hoc est impium: Gog enim pugnabit contra castra Sanctorum, et sanctam civitatem, id est veram Dei Ecclesiam; cum ergo Bullonius et socii in bello sacro pugnaverint contra Turcas et Saracenos, sequitur ex sententia Bibliandri, Turcas et Saracenos esse castra Sanctorum, et sanctam civitatem. Huc accedunt Calvinistæ, qui Gog et Magog aiunt esse Papam et Papistas: Gog enim esse Antichristum, quem non alium esse censent quam Papam. Quam virulentam æque ac stolidam calumniam fuse refutavi II Thessal. II, 11, Quæst. I.
Versus 8: After many days
Septimo, Magdeburgenses opinantur Gog et Magog esse Turcas et Saracenos, sed errant: Gog enim et Magog tantum erunt in fine mundi cum Antichristo, ut patet Apoc. cap. xx, 7 et 11.
Octavo, S. Ambrosius, lib. II De Fide, cap. ultimo, putat Gog esse Gothos, qui Romanorum provincias vastarunt; ideoque Gratianum Imperatorem ibidem hortatur, ut pergat contra Gothos, certamque illi de eis promittit victoriam, utpote prædictam et promissam hic ab Ezechiele. Audi eum: «Gog, ait, iste Gothus est, quem jam videmus exisse, de quo nobis promittitur futura victoria, dicente Domino: Et deprædabuntur eos, qui deprædati eos fuerant, etc. Nec ambiguum, sancte Imperator, quod qui perfidiæ alienæ pugnam excepimus, fidei Catholicæ in te vigentis habituri simus auxilium. Evidens enim ante hæc divinæ indignationis causa præcessit, ut ibi primum fides Romano Imperio frangeretur, ubi fracta est Deo.» S. Ambrosium sequitur Aretas in cap. xx Apoc. Qua de re S. Hieronymus Ambrosium in proœmio lib. XI Comment. in Ezech., tacito nomine reprehendit.
Alii Gog et Magog Getas et Massagetas esse volunt, uti refert S. Augustinus, lib. XX De Civit. cap. XI.
Nono, S. Hieronymus sentit Gog esse hæresiarches, Magog esse illos, qui eis credunt.
Decimo, S. Augustinus, lib. XX De Civit. XI, per Gog et Magog non certas gentes, sed generaliter omnes Ecclesiæ persecutores accipit. Nam Gog, ait, hebraice idem est quod tectum, sive domus: Magog idem est quod de tecto, sive ille qui de domo. Gog ergo sunt gentes, in quibus
Versus 9: Like a storm.
Pro responsione, nota ex S. Augustino, Areta, Primasio, Ruperto, Anselmo et aliis passim, Gog et Magog futuros tempore Antichristi: unde Ezechiel ait eos fore tempore novissimo, et patet Apoc. xx, 7 et 11.
Versus 11: You shall say: I will go up to the land without walls.
Dic ergo prælium Gog esse prælium Antichristi contra Ecclesiam, esseque novissimam persecutionem. Ita S. Augustinus et alii.
Versus 12: That you may stretch forth your hand against those who had been
Secundo, Gog videtur esse ipse Antichristus, ut volunt Lyranus, Vatablus et Paulus Burgensis: vel potius primarius ejus rex, et belli dux: Magog erit exercitus ejus, quia Ezechiel semper Gog vocat principem, Magog vero vocat terram, vel gentem. Ita Cardinalis Bellarminus, lib. III De Pontif. cap. xvii, Gregorius de Valentia et alii. Gog enim sepelietur in terra Israel ad orientem maris, cum Antichristus vivus sit rapiendus ad inferos, ut ait S. Joannes Apoc. xix, in fine. Rursum Gog hic vocatur princeps Mosoch et Thubal: Antichristus autem multo plurium nationum erit princeps.
Tertio, Gog dicitur a Magog, quia princeps erit gentis Magog. Hoc licet non sit certum, probabile tamen est, videturque id innuere Ezechiel hoc cap. xxxviii, 2. Huic sententiæ favet, quod etiamnum Tartari suos principes vocent Gog, ut Gog Chan, Gog Elp; pro Gog Turcæ dicunt Kiec, vel Gioc, Mogores Gio. Unde modernus Mogorum princeps, Echari filius, qui a Tamberlane directa generationis linea septimus descendit, vocatur Sciegio, q. d. Scieci Gog. Ita epistolæ Mogoricæ, et Leunclavius in Turcica Pandecte, cap. 1, ac ex iis noster Nicolaus Serarius, in Tobiæ cap. XIV, Quæst. IV.
Quarto, exercitus Antichristi dicitur Magog quia constabit Scythis, Turcis, Tartaris; vel quia barbarus erit et crudelis instar Scytharum; nam Magog esse Scythas colligitur ex Genes. x, ubi filius Japhet vocatur Magog, a quo inhabitatam nominatamque Scythiam docent Josephus, lib. I Antiq. xi, et Hieronymus in Quæstionibus hebraicis in Genes. Unde et socii Gog, quos hic nominat Ezechiel, scilicet Gomer, Thogorma, Mosoch, Thubal, filii sunt vel nepotes Japhet, a quibus aliæ gentes nomen sunt sortitæ, ut Thubal sint Iberi, Thogorma Phryges, Mosoch Cappadoces. Hujus sententiæ sunt Theodorus, Dorotheus in Synopsi, Eucherius, lib. II in Gen. cap. x, et multi recentiores, qui Josephum, lib. I Antiq. cap. vi, duce sequuntur. Hi enim censent Gog et Magog Scythas esse, qui trans Caucasum montem et Mœotidem paludem, prope mare Caspium, ad Indiam usque tenduntur. Hos enim dici Magog, a Magog filio Japhet, qui eas terras primitus habitavit.
Versus 13: Sheba (that is the Sabeans), and Dedan (that is the Idumeans, as is
Hinc rursum Ezechiel hoc cap. xxxviii, 15, dicit Gog et Magog venturos ex Aquilone; in Aquilone autem habitant Scythæ et Tartari: et hi fuerunt milites Tamberlanis, qui quasi alter Antichristus, innumerabili suo exercitu omnia vastavit.
Dices: Apoc. xx, 7, dicitur quod Satanas seducet gentes quæ sunt super quatuor angulos terræ, Gog et Magog: ergo Gog et Magog sunt gentes ex quavis mundi plaga. Ita S. Augustinus.
Versus 14: When Israel shall dwell (that is, when Christians shall dwell
Respondeo: Sensus S. Joannis est, Satanas seducet omnes gentes, qui etiam Gog et Magog, τὸν Γὼγ καὶ τὸν Μαγώγ, id est ipsum Gog et ipsum Magog. S. Joannes enim Magog non accipit ut terram, uti facit Ezechiel, sed ut populum, vel populi principem. A terra enim Magog incolæ ejus, æque ac princeps vocabuntur pariter Magog. Hæc enim terra proprium habebit principem, minorem tamen, et, ut videtur, subditum ipsi Gog. Gog enim ab Ezechiele hoc cap. xxxviii, 2, vocatur «princeps capitis Mosoch et Thubal,» ejusque ditio primaria vocatur «terra Magog.» Videntur ergo Gog et Magog fore reges et gentes maxime feræ et fortissimæ ex septem illis regibus, qui erunt in fine mundi, quique videntes stragem trium regum, sponte se subdent Antichristo, de quibus Apoc. xvii, 12 et seq. Ita Ribera in Apoc. xx, num. 60, aut certe, ut idem ait num. 63: Sensus est, q. d. Seducet gentes multas, quæ sunt in quatuor angulis terræ: Gog, inquam, regem, et Magog. Nam cum eis veniet multitudo magna hominum ex quatuor orbis partibus; ut Persæ ab Oriente, Æthiopes ab Occidente, Libyes a Meridie, Gomer et Togorma ab Aquilone.
Versus 15: From the sides of the North
Quinto, exercitus Gog et Magog venient ad Antichristum in Jerusalem, ut in ea totaque Judæa fideles et christianos deleant. Confluent enim undequaque christiani et gentiles Hierosolymam, ut audiant Eliam et Enoch in ea concionantes. Et hoc significat S. Joannes, Apoc. cap. xx, cum ait vers. 8: «Et ascenderunt (Gog et Magog) super latitudinem terræ, et circuierunt castra Sanctorum, et civitatem dilectam,» Hierosolymam scilicet. «Castra Sanctorum,» vocat receptacula et latibula Sanctorum; non enim verisimile est oppressos christianos habituros militaria castra sub Antichristo potentissimo, quibus, collatis signis cum Antichristo, totoque ejus exercitu, confligant. Unde subdit S. Joannes, quod juxta Hierosolymam de cœlo pugnabit contra Antichristianos Christus, omnesque disperdet in loco, qui inde hebraice dicetur Armageddon, Apoc. xvi, 16, q. d. Anathema excidii, id est plenum excidium.
Versus 16: My land
Addo tamen fore aliqua eorum castra, qualia habuerunt Machabæi sub Antiocho, qui fuit præcursor Gog et Antichristi. Id patebit cap. seqq., vers. 4.
De Gog et Magog plura dicam cap. xxxix, in fine capitis.
Versus 17: Through My prophets
2. Pone faciem tuam (converte te, et libere vaticinare) contra Gog, terram Magog. — Syrus vertit: Pone faciem super (contra) Gog, et super terram Magog, gubernatorem (ducem, principem), et caput Mosoch et Tubel. Arabicus Antiochenus: Festina, et evi super terram, et fac ducem (gubernatorem), quia non habet principem, et Thubal. Textus hic videtur corruptus. Arabicus Alexandrinus: Pone faciem tuam ad Agog, et terram Magog, judicem Mosoch et Tebal.
Versus 18: My indignation shall rise up in My fury
3. Principem capitis Mosoch et Thubal, — q. d. Vaticinare contra Gog; qui erit princeps et imperator regis Cappadociæ et Hispaniæ. Caput enim est rex, Mosoch est Cappadocia, Thubal Hispania, uti ex Josepho dixi, cap. xxvii, 13. Unde Hector Pintus opinatur fore, ut rex Hispaniæ subjiciatur Antichristo, ejusque exercitus ex Hispanis, æque ac ex aliis gentibus confletur. Cardinalis vero Bellarminus, lib. III De Pontif. cap. xvii, et Pineda, lib. IV De Rebus Salomon. cap. vii, putant Hispanos Occidentales, eosque qui in Peru et Americam transmigrarunt, fore in exercitu Antichristi, idque ex eo quod Apoc. cap. xx, 7, dicatur, has gentes fore «super quatuor angulos terræ.» Quanquam alii per Thubal melius nec Hispanos, nec Italos, ut vult Vatablus, sed Iberos, quasi Ibelos, qui Scythis vicini sunt, intelligant, de quibus dixi Genes. x, 2. Est enim Iberia aquilonaris regio juxta Pontum, inter Colchidem et Armeniam, quæ Caucasiis montibus circumdatur, a quibus profecti dicuntur quidam, qui in Hispaniam venerunt: unde et ipsa paulatim Iberia dicta est. Iberia enim hic vocatur Aquilonaris, qualis non est Hispania. Ita Ribera, Apocal. cap. xx, num. 61, et Maldonatus hic.
Versus 19: An earthquake
Nota: Gog proprie erit princeps terræ, et gentis Magog: Magog autem, Mosoch et Thubal erunt tria ampla regna, sicut eorum duces et primi incolæ Magog, Mosoch et Thubal fratres erant, Gen. x, 2. Hæc ergo regna singula suos habebunt reges; sed omnium princeps et imperator erit Gog, qui proinde vocatur princeps capitis, id est princeps summus, uti vertit Chaldæus. Hinc de tribus hisce quasi de uno tantum loquitur, eumque Gog appellat nomine communi. Ita Maldonatus. Sic ergo verba textus connectenda et exponenda sunt, q. d. Pone faciem tuam contra Gog, ejusque terram Magog, contra principem, inquam, capitis Mosoch et Thubal, q. d. Pone faciem contra Gog, qui erit proprie princeps terræ Magog; sed princeps capitalis, id est imperator, erit regionum Mosoch et Thubal. Sic enim se explicat Propheta cap. seq. vers. i, dicens: «Ecce ego super te Gog principem capitis Mosoch et Thubal.» Certum ergo est ipsum Gog, non alium, ut aliqui putant, fore summum principem Mosoch et Thubal.
Versus 20: Fish and birds.
4. Circumagam te, — ita et Septuaginta, idque melius quam Chaldæus, qui vertit, decipiam te; et
R. David, qui vertit, conteram te. Sensus est, q. d. Ego te, o Gog! quasi equum effrenem et indomitum frenabo, ut nil facias, nulli noceas, nisi cui voluero, vel permisero.
Educam te — de terra tua, tanquam equum de stabulo injecto freno, et extra terram tuam perdam te. Cædetur enim Gog cum Antichristo juxta Jerusalem, ut patet Apoc. xx, 8 et 9.
Versus 21: Him
Vestitos loricis. — Vatablus, indutos panoplia, id est omni armorum genere a capite ad pedes; gallice, de pied en cap.
6. Gomer, — id est Galatæ. Ita Josephus, I Antiq. vi; Theodoretus, Vatablus et alii.
Versus 22: And I will judge (that is, I will punish Gog) with pestilence, and
Thogorma. — Chaldæus et Vatablus, Germania. Scholiastes Armenios accipit, aut Cappadocas et Galatas. Melius alii Phryges accipiunt. Ita Josephus et alii. Sic et Sibylla, lib. III Oracul., varias gentes cum Gog venturas et cædendas edicit:
Væ, væ tibi, Gog, et omnibus deinceps cum Magog, Marsog atque Augun: quanta tibi mala fatum affert! Multa etiam filiis Lyciorum, Mysorumque, Phrygumque, Multæ etiam Pamphyliorum gentes, Lydorumque cadent, Maurorumque, Æthiopumque, et gentium barbaræ vocis, Cappadocumque Arabumque, etc.
Versus 23: I shall be sanctified
7. Præpara — ad bellum. Est sarcasmus, sive hostilis irrisio, q. d. Compara te ad prælium; sed scito te in illo cædendum et periturum.
Esto eis in præceptum, — præcipe, et impera tuo exercitui, duc illos quasi dux et imperator. Hebræus, Chaldæus et Septuaginta habent: Esto eis in custodiam, q. d. Frustra duces, et custodies; Deus enim cædet eos.