Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Cap. praeced. Angelus dimensus fuit atrium interius et exterius, nunc ingressus templum, illud dimetitur, puta Sanctum, vers. 1, et Sanctum sanctorum, vers. 3 et 4, mox vers. 5 et seq. thalamos, id est cubicula templo adhaerentia, eorumque cochleam, plateam, oratorium, et thecas, limina et fenestras dimetitur. Denique vers. 18, docet templo insculptos fuisse Cherubim et palmas; ac, vers. 22, altare incensi, et templi ostia describit. Mystice in hisce omnibus templi ornamentis Ecclesia ordinem, pulchritudinem, hierarchiam, Sacramenta delineat et depingit. Templum Graeci vocant naon, atrium sive vestibulum prostasion, quasi dicas ante templum. Ita Vitruvius, lib. III, cap. 1.
Porro hic par est caligo, et obscuritas eadem, quae fuit cap. praecedenti. Unde S. Hieronymus initio cap. XLII: « Volueram, ait, desperatione, et magnitudine rei praesens testimonium silentio praeterire, sed melius arbitratus sum, quodcumque dicere, quam omnino nihil dicere: Socraticum illud assumens: Scio quod nescio. Pars enim scientiae est scire quod nescis. » Idem ibidem in proemio: « Quamobrem tibi, filia Eustochium, quae nostra, qualiacumque fuerint, libenter accipis, contestatum volo, et illud rhetoris Victorini breviter admoneo, ut obscuritatem voluminum tribus ex rebus scias: vel rei magnitudine, vel doctoris imperitia, vel audientis duritia: quorum primum et secundum liquido in hoc opere confitebor: tertium, acumen ingenii tui, et desiderium Scripturarum facile renuit: quae privilegio virginali, et victus continentia, non dicam frequentem, sed jugem hospitem possides Deum. »
1. Et introduxit me in templum, et mensus est frontes, sex cubitos latitudinis hinc, et sex cubitos inde, latitudinem tabernaculi. 2. Et latitudo portae, decem cubitorum erat: et latera portae, quinque cubitis hinc, et quinque cubitis inde: et mensus est longitudinem ejus quadraginta cubitorum, et latitudinem viginti cubitorum. 3. Et introgressus intrinsecus mensus est in fronte portae duos cubitos: et portam, sex cubitorum: et latitudinem portae, septem cubitorum. 4. Et mensus est longitudinem ejus viginti cubitorum, et latitudinem ejus viginti cubitorum, ante faciem templi; et dixit ad me: Hoc est Sanctum sanctorum. 5. Et mensus est parietem domus sex cubitorum: et latitudinem lateris quatuor cubitorum undique, per circuitum domus. 6. Latera autem, latus ad latus, bis triginta tria: et erant eminentia, quae ingrederentur per parietem domus, in lateribus per circuitum, ut continerent, et non attingerent parietem templi. 7. Et platea erat in rotundum, ascendens sursum per cochleam, et in coenaculum templi deferebat per gyrum; idcirco latius erat templum in superioribus: et sic de inferioribus ascendebatur ad superiora in medium. 8. Et vidi in domo altitudinem per circuitum, fundata latera ad mensuram calami sex cubitorum spatio: 9. et latitudinem per parietem lateris forinsecus quinque cubitorum: et erat interior domus in lateribus domus. 10. Et inter gazophylacia latitudinem viginti cubitorum in circuitu domus undique, 11. et ostium lateris ad orationem: ostium unum ad viam Aquilonis, et ostium unum ad viam Australem: et latitudinem loci ad orationem, quinque cubitorum in circuitu. 12. Et aedificium quod erat separatum, versamque ad viam respicientem ad mare, latitudinis septuaginta cubitorum,
paries autem aedificii, quinque cubitorum latitudinis per circuitum: et longitudo ejus nonaginta cubitorum. 13. Et mensus est domus longitudinem, centum cubitorum: et quod separatum erat aedificium, et parietes ejus, longitudinis centum cubitorum. 14. Latitudo autem ante faciem domus, et ejus quod erat separatum contra Orientem, centum cubitorum. 15. Et mensus est longitudinem aedificii contra faciem ejus, quod erat separatum ad dorsum: ethecas ex utraque parte centum cubitorum: et templum interius, et vestibula atrii. 16. Limina et fenestras obliquas, et ethecas in circuitu per tres partes, contra uniuscujusque limen, stratumque ligno per gyrum in circuitu: terra autem usque ad fenestras, et fenestrae clausae super ostia. 17. Et usque ad domum interiorem, et forinsecus per omnem parietem in circuitu intrinsecus, et forinsecus, ad mensuram. 18. Et fabrefacta cherubim et palmae: et palma inter cherub et cherub, duasque facies habebat cherub. 19. Faciem hominis juxta palmam ex hac parte, et faciem leonis juxta palmam ex alia parte, expressam per omnem domum in circuitu. 20. De terra usque ad superiora portae, cherubim et palmae caelatae erant in pariete templi. 21. Limen quadrangulum, et facies sanctuarii, aspectus contra aspectum. 22. Altaris lignei trium cubitorum altitudo: et longitudo ejus duorum cubitorum: et anguli ejus, et longitudo ejus et parietes ejus lignei. Et locutus est ad me: Haec est mensa coram Domino. 23. Et duo ostia erant in templo, et in sanctuario. 24. Et in duobus ostiis ex utraque parte bina erant ostiola, quae in se invicem plicabantur: bina enim ostia erant ex utraque parte ostiorum. 25. Et caelata erant in ipsis ostiis templi cherubim, et sculpturae palmarum, sicut in parietibus quoque expressae erant: quamobrem et grossiora erant ligna in vestibuli fronte forinsecus. 26. Super quae fenestrae obliquae, et similitudo palmarum hinc atque inde in humerulis vestibuli, secundum latera domus, latitudinemque parietum.
Textus Vulgatae: Ezechiel 41:1-26
1. And he brought me into the temple, and he measured the fronts, six cubits in width on this side and six cubits on that side, the width of the tabernacle. 2. And the width of the gate was ten cubits: and the sides of the gate were five cubits on this side and five cubits on that side: and he measured its length, forty cubits, and the width, twenty cubits. 3. And going in within, he measured at the front of the gate two cubits: and the gate, six cubits: and the width of the gate, seven cubits. 4. And he measured its length, twenty cubits, and its width, twenty cubits, before the face of the temple; and he said to me: This is the Holy of Holies. 5. And he measured the wall of the house, six cubits: and the width of the side, four cubits on every side, all around the house. 6. And the sides, side to side, were twice thirty-three: and there were projections, which entered through the wall of the house, in the sides all around, so that they might be contained and not touch the wall of the temple. 7. And there was a platform going round, ascending upward by a spiral staircase, and it led to the upper chamber of the temple round about; therefore the temple was wider in the upper parts: and so from the lower parts one ascended to the upper through the middle. 8. And I saw in the house a height all around, the sides founded to the measure of a reed of six cubits space: 9. and a width through the wall of the side on the outside, five cubits: and there was an inner house within the sides of the house. 10. And between the treasuries, a width of twenty cubits around the house on every side, 11. and the door of the side toward prayer: one door toward the way of the north, and one door toward the way of the south: and the width of the place of prayer, five cubits all around. 12. And the building that was separated, and turned toward the way looking toward the sea, was seventy cubits in width, and the wall of the building was five cubits in width all around: and its length was ninety cubits. 13. And he measured the length of the house, one hundred cubits: and the building that was separated, and its walls, one hundred cubits in length. 14. And the width before the face of the house, and of that which was separated toward the East, one hundred cubits. 15. And he measured the length of the building opposite that which was separated at the back: the niches on each side, one hundred cubits: and the inner temple, and the vestibules of the court. 16. The thresholds and the oblique windows, and the niches all around on three sides, opposite each threshold, and paneled with wood round about in a circuit: from the ground up to the windows, and the windows were closed above the doors. 17. And up to the inner house, and on the outside through every wall all around, both within and without, according to measure. 18. And there were wrought cherubim and palms: and a palm between cherub and cherub, and each cherub had two faces. 19. The face of a man next to the palm on this side, and the face of a lion next to the palm on the other side, expressed throughout the whole house all around. 20. From the ground up to the upper part of the gate, cherubim and palms were carved on the wall of the temple. 21. The threshold was foursquare, and the face of the sanctuary, aspect facing aspect. 22. The altar of wood was three cubits in height: and its length was two cubits: and its corners, and its length, and its walls were of wood. And he spoke to me: This is the table before the Lord. 23. And there were two doors in the temple and in the sanctuary. 24. And in the two doors on each side there were two small doors, which folded one upon the other: for there were two doors on each side of the doorway. 25. And on the very doors of the temple there were carved cherubim and sculptures of palms, just as they were also expressed on the walls: wherefore also there were thicker timbers on the front of the vestibule outside. 26. Upon which were oblique windows and the likeness of palms on this side and that on the shoulders of the vestibule, according to the sides of the house and the width of the walls. Symbolically, the ancients depicted a threefold world: the first, the sublunary, consisting of the four elements and their mixtures, in which the earth, as the center and foundation, holds the lowest place, and is the habitation of men and animals; the second, the celestial, which consists of the seven spheres of the planets, the firmament, the crystalline heaven, and the primum mobile; the third, the supramundane, angelic and intellectual, which is the dwelling of blessed minds, where they enjoy God in eternal glory. These three worlds were foreshadowed by the tabernacle of Moses, and the temple of Solomon and of Ezekiel. For the sublunary was represented by the court, in which lay people dwelt, men and women of every status and rank, both pious and impious. The celestial was represented by the Holy Place: for the seven-branched candelabrum represented the seven planets. The supramundane was represented by the Holy of Holies, in which were the ark and the propitiatory, as the throne of God, with the Cherubim. For so St. Paul explains these things in Hebrews 9:4 and following. In like manner, this temple foreshadowed three kinds of people, or the threefold state of the Church. For the court represented the Christian laity; the Holy Place, men of perfection; the Holy of Holies, the Blessed reigning with God in heaven. See what was said on Exodus chapters 25 and 26. Furthermore, in Hebrew these three parts of the temple are named as follows: the first, 'ulam,' that is, the vestibule, portico, or court; the second, 'hechal,' that is, the temple or basilica; the third, 'debir,' that is, the oracle: for from the propitiatory God gave oracles. 1. AND HE BROUGHT ME (from the court) INTO THE TEMPLE, namely into the first part of the temple, which was called the basilica, the hall, and the Holy Place, because it was august and solid, because it was the front part, because it was destined for the worship of God, because it was most beautiful, because it was illustrious through God's protections and benefits. AND HE MEASURED THE FRONTS, SIX CUBITS. — By the fronts, Maldonatus understands the chambers that adhered to the temple on the outside: 'These,' he says, 'are called fronts because there were three rows of length; the second projected beyond the first, and the third beyond the second.' They had 'six cubits of width on this side, and six cubits of width on that side,' that is, both those that were on one side and those that were on the other side of the sanctuary or temple, which was the same width as the tabernacle. When it says they had six cubits of width, this is to be understood of the uppermost roof or platform. For below they had 4 cubits, as verse 5 indicates. The second story projected beyond the first by one cubit, and the third beyond the second by another cubit. Better, Vilalpando understands by the fronts the doorposts of the temple gate: for these in Hebrew are called 'elim' from 'strength,' and he called them fronts in chapter 40, verses 10 and 14. Symmachus translates 'all around,' signifying the same doorposts that fortified the gate all around on both sides. Wherefore R. Solomon rightly defines these posts as the width of the thickness of the wall of the temple, which was between the temple and the vestibule. 1. And he brought me into the temple, and he measured the fronts, six cubits in width on this side, and six cubits on that side, the width of the tabernacle. 2. And the width of the door was ten cubits: and the sides of the door, five cubits on this side, and five cubits on that side: and he measured its length at forty cubits, and its width at twenty cubits. 3. And going in within, he measured at the front of the door two cubits: and the door, six cubits: and the width of the door, seven cubits. 4. And he measured its length at twenty cubits, and its width at twenty cubits, before the face of the temple; and he said to me: This is the Holy of Holies. 5. And he measured the wall of the house at six cubits: and the width of the side at four cubits on every side, around the house. 6. And the sides, side to side, were twice thirty-three: and there were projections, which entered through the wall of the house, in the sides around about, that they might hold together, and not touch the wall of the temple. 7. And there was an open area round about, ascending upward by a spiral staircase, and it led to the upper chamber of the temple in a circuit; therefore the temple was wider in the upper parts: and so from the lower parts one ascended to the upper parts through the middle. 8. And I saw in the house a height round about, the sides founded at the measure of a reed of six cubits space: 9. and the width along the outer wall of the side five cubits: and the interior of the house was in the sides of the house. 10. And between the treasuries a width of twenty cubits around the house on every side, 11. and the door of the side for prayer: one door toward the way of the North, and one door toward the way of the South: and the width of the place for prayer, five cubits round about. 12. And the building which was separate, and turned toward the way looking toward the sea, was seventy cu- bits in width, but the wall of the building was five cubits in width round about: and its length was ninety cubits. 13. And he measured the length of the house at one hundred cubits: and the building which was separate, and its walls, were one hundred cubits in length. 14. And the width before the face of the house, and of that which was separate toward the East, was one hundred cubits. 15. And he measured the length of the building against the face of that which was separate at the back: the galleries on each side were one hundred cubits: and the inner temple, and the vestibules of the court. 16. The thresholds and the oblique windows, and the galleries round about on three sides, opposite each threshold, and paneled with wood in a circuit all around: and the ground up to the windows, and the windows were closed above the doors. 17. And up to the inner house, and on the outside through every wall round about within and without, according to measure. 18. And cherubim and palms were carved: and a palm between cherub and cherub, and each cherub had two faces. 19. The face of a man beside the palm on this side, and the face of a lion beside the palm on the other side, carved throughout the whole house round about. 20. From the ground up to the upper parts of the door, cherubim and palms were engraved on the wall of the temple. 21. The threshold was square, and the face of the sanctuary, aspect opposite aspect. 22. The height of the wooden altar was three cubits: and its length was two cubits: and its corners, and its length and its walls were of wood. And he spoke to me: This is the table before the Lord. 23. And there were two doors in the temple and in the sanctuary. 24. And in the two doors on each side there were two small doors, which folded into each other: for there were two doors on each side of the doorways. 25. And on the very doors of the temple cherubim were carved, and sculptures of palms, just as they were also expressed on the walls: for which reason the timbers were thicker on the front of the vestibule outside. 26. Upon which were oblique windows, and the likeness of palms on this side and on that side on the shoulders of the vestibule, according to the sides of the house and the width of the walls. Symbolically the ancients depicted a threefold world: the first, the sublunar, consisting of the four elements and their mixtures, in which the earth, as the center and base, holds the lowest place, and is the habitation of men and animals; the second, the celestial, which consists of the seven spheres of the planets, the firmament, the crystalline heaven, and the primum mobile; the third, the supramundane, angelic and intellectual, which is the dwelling place of blessed minds, where they enjoy the eternal age and glory of God. These three worlds were foreshadowed by the tabernacle of Moses, and the temple of Solomon and of Ezekiel. For the sublunar world was represented by the court, in which dwelt lay people, men and women of every status and rank, pious and impious. The celestial world was represented by the Holy Place: for the seven-branched candelabrum represented the seven planets. The supramundane world was represented by the Holy of Holies, in which were the ark and the mercy seat, as a throne of God, with the Cherubim. For thus St. Paul explains these things in Hebrews 9:1 and following.
Versus 1: And He Brought Me
Symbolice veteres triplicem depinxerunt mundum: primum, sublunarem, quatuor elementis et mixtis constantem, in quo terra, quasi centrum et basis, imum tenet locum, estque hominum et animalium habitaculum; secundum, coelestem, qui constat septem orbibus planetarum, firmamento, coelo crystallino, et primo mobili; tertium, supramundanum, angelicum et intellectualem, qui est mentium beatarum domicilium, ubi sempiterno aevo et gloria Dei fruuntur.
AND HE MEASURED THE FRONTS AT SIX CUBITS.
Hos tres mundos adumbravit tabernaculum Mosis, et templum Salomonis et Ezechielis. Nam sublunarem repraesentavit atrium, in quo degebant homines laici, viri et feminae cujusvis status et gradus, pii et impii. Coelestem repraesentavit Sanctum: candelabrum enim septiceps repraesentabat septem planetas. Supramundanum repraesentavit Sanctum sanctorum, in quo erant arca et propitiatorium, quasi thronus Dei, cum Cherubim. Ita enim haec explicat S. Paulus Hebr. IX, 4 et seq.
Pari modo templum hoc adumbravit triplices homines, sive triplicem Ecclesiae statum. Nam atrium repraesentavit plebem christianam; Sanctum, viros perfectos; Sanctum sanctorum, Beatos regnantes cum Deo in coelis. Vide dicta Exod. cap. XXV et XXVI.
Porro hebraice hae tres templi partes ita vocantur: prima אולם ulam, id est vestibulum, porticus, atrium; secunda היכל hechal, id est templum, sive basilica; tertia דביר debir, id est oraculum: ex propitiatorio enim Deus dabat oracula.
1. ET INTRODUXIT ME (ex atrio) IN TEMPLUM, puta in priorem partem templi, quae basilica, aula et Sanctum dicebatur, quod augusta aeque ac firma, quod anterior, quod Dei cultui destinata, quod pulcherrima, quod Dei praesidiis et beneficiis foret illustris.
Versus 2: The Width Of The Door Was Ten Cubits
ET MENSUS EST FRONTES SEX CUBITOS. — Per frontes Maldonatus accipit cubicula, quae extrinsecus templo adhaerebant: Haec, inquit, dicuntur frontes, quia tres erant longitudines; quarum secunda extra primam, tertia extra secundam eminebat. Habebant autem « sex cubitos latitudinis hinc, et sex cubitos latitudinis inde, » id est tam ea quae erant ex una parte, quam ea quae erant ex altera parte sacrarii sive templi, quae eadem erat latitudo tabernaculi. Cum autem dicit sex cubitos latitudinis habuisse, de supremo tecto sive tabulato intelligendum est. Nam inferne 4 cubitos habebant, ut indicat vers. 5. Eminebat autem secunda contignatio extra primam cubito uno, et tertia extra secundam cubito altero.
AND THE SIDES OF THE DOOR FIVE CUBITS ON THIS SIDE, AND FIVE CUBITS
Melius Vilalpando per frontes accipit postes portae templi: hi enim hebraice vocantur אילים elim a robore, et hos vocavit frontes cap. v, 10, 14. Symmachus vertit, in circuitu, significans eosdem postes, qui portam in circuitu ex utraque parte muniebant. Quocirca recte R. Salomon postes hosce definit latitudinem crassitiei parietis templi, qui erat inter templum et vestibulum.
Cap. præced. Angelus dimensus fuit atrium interius et exterius, nunc ingressus templum, illud dimetitur, puta Sanctum, vers. 1, et Sanctum sanctorum, vers. 3 et 4, mox vers. 5 et seq. thalamos, id est cubicula templo adhærentia, eorumque cochleam, plateam, oratorium, et ethecas, limina et fenestras dimetitur. Denique vers. 18, docet templo insculptos fuisse Cherubim et palmas; ac, vers. 22, altare incensi, et templi ostia describit. Mystice in hisce omnibus templi ornamentis Ecclesiæ ordinem, pulchritudinem, hierarchiam, Sacramenta delineat et depingit. Templum Græci vocant ναόν, atrium sive vestibulum προστάσιν, quasi dicas ante templum. Ita Vitruvius, lib. III, cap. 1.
AND HE MEASURED ITS LENGTH AT FORTY CUBITS, AND ITS WIDTH AT TWENTY
Porro hic par est caligo, et obscuritas eadem, quæ fuit cap. præcedenti. Unde S. Hieronymus initio cap. XLII: «Volueram, ait, desperatione, et magnitudine rei præsens testimonium silentio præterire, sed melius arbitratus sum, quodcumque dicere, quam omnino nihil dicere: Socraticum illud assumens: Scio quod nescio. Pars enim scientiæ est scire quod nescis.» Idem ibidem in proœmio: «Quamobrem tibi filia Eustochium, quæ nostra, qualiacumque fuerint, libenter accipis, contestatum volo, et illud rhetoris Victorini breviter admoneo, ut obscuritatem voluminum tribus ex rebus provenire scias: vel rei magnitudine, vel doctoris imperitia, vel audientis duritia: quorum primum et secundum liquido in hoc opere confitebor: tertium, acumen ingenii tui, et desiderium Scripturarum facile renuit: quæ privilegio virginali, et victus continentia, non dicam frequentem, sed jugem hospitem possides Deum.»
1. Et introduxit me in templum, et mensus est frontes, sex cubitos latitudinis hinc, et sex cubitos inde, latitudinem tabernaculi. 2. Et latitudo portæ, decem cubitorum erat: et latera portæ, quinque cubitis hinc, et quinque cubitis inde: et mensus est longitudinem ejus quadraginta cubitorum, et latitudinem viginti cubitorum. 3. Et introgressus intrinsecus mensus est in fronte portæ duos cubitos: et portam, sex cubitorum: et latitudinem portæ, septem cubitorum. 4. Et mensus est longitudinem ejus viginti cubitorum, et latitudinem ejus viginti cubitorum, ante faciem templi; et dixit ad me: Hoc est Sanctum sanctorum. 5. Et mensus est parietem domus sex cubitorum: et latitudinem lateris quatuor cubitorum undique, per circuitum domus. 6. Latera autem, latus ad latus, bis triginta tria: et erant eminentia, quæ ingrederentur per parietem domus, in lateribus per circuitum, ut continerent, et non attingerent parietem templi. 7. Et platea erat in rotundum, ascendens sursum per cochleam, et in cœnaculum templi deferebat per gyrum; idcirco latius erat templum in superioribus: et sic de inferioribus ascendebatur ad superiora in medium. 8. Et vidi in domo altitudinem per circuitum, fundata latera ad mensuram calami sex cubitorum spatio: 9. et latitudinem per parietem lateris forinsecus quinque cubitorum: et erat interior domus in lateribus domus. 10. Et inter gazophylacia latitudinem viginti cubitorum in circuitu domus undique, 11. et ostium lateris ad orationem: ostium unum ad viam Aquilonis, et ostium unum ad viam Australem: et latitudinem loci ad orationem, quinque cubitorum in circuitu. 12. Et ædificium quod erat separatum, versamque ad viam respicientem ad mare, latitudinis septuaginta cu-
Versus 3: AND GOING IN WITHIN, HE MEASURED AT THE FRONT OF THE DOOR TWO CUBITS.
bitorum, paries autem ædificii, quinque cubitorum latitudinis per circuitum: et longitudo ejus nonaginta cubitorum. 13. Et mensus est domus longitudinem, centum cubitorum: et quod separatum erat ædificium, et parietes ejus, longitudinis centum cubitorum. 14. Latitudo autem ante faciem domus, et ejus quod erat separatum contra Orientem, centum cubitorum. 15. Et mensus est longitudinem ædificii contra faciem ejus, quod erat separatum ad dorsum: ethecas ex utraque parte centum cubitorum: et templum interius, et vestibula atrii. 16. Limina et fenestras obliquas, et ethecas in circuitu per tres partes, contra uniuscujusque limen, stratumque ligno per gyrum in circuitu: terra autem usque ad fenestras, et fenestræ clausæ super ostia. 17. Et usque ad domum interiorem, et forinsecus per omnem parietem in circuitu intrinsecus, et forinsecus, ad mensuram. 18. Et fabrefacta cherubim et palmæ: et palma inter cherub et cherub, duasque facies habebat cherub. 19. Faciem hominis juxta palmam ex hac parte, et faciem leonis juxta palmam ex alia parte, expressam per omnem domum in circuitu. 20. De terra usque ad superiora portæ, cherubim et palmæ cælatæ erant in pariete templi. 21. Limen quadrangulum, et facies sanctuarii aspectus contra aspectum. 22. Altaris lignei trium cubitorum altitudo: et longitudo ejus duorum cubitorum: et anguli ejus, et longitudo ejus et parietes ejus lignei. Et locutus est ad me: Hæc est mensa coram Domino. 23. Et duo ostia erant in templo, et in sanctuario. 24. Et in duobus ostiis ex utraque parte bina erant ostiola, quæ in se invicem plicabantur: bina enim ostia erant ex utraque parte ostiorum. 25. Et cælata erant in ipsis ostiis templi cherubim, et sculpturæ palmarum, sicut in parietibus quoque expressæ erant: quamobrem et grossiora erant ligna in vestibuli fronte forinsecus. 26. Super quæ fenestræ obliquæ, et similitudo palmarum hinc atque inde in humerulis vestibuli, secundum latera domus, latitudinemque parietum.
And The Door
Symbolice veteres triplicem depinxerunt mundum: primum, sublunarem, quatuor elementis et mixtis constantem, in quo terra, quasi centrum et basis, imum tenet locum, estque hominum et animalium habitaculum; secundum, cœlestem, qui constat septem orbibus planetarum, firmamento, cœlo crystallino, et primo mobili; tertium, supramundanum, angelicum et intellectualem, qui est mentium beatarum domicilium, ubi sempiterno ævo et gloria Dei fruuntur.
Versus 4: And He Measured Its Length
Hos tres mundos adumbravit tabernaculum Mosis, et templum Salomonis et Ezechielis. Nam sublunarem repræsentavit atrium, in quo degebant homines laici, viri et feminæ cujusvis status et gradus, pii et impii. Cœlestem repræsentavit Sanctum: candelabrum enim septiceps repræsentabat septem planetas. Supramundanum repræsentavit Sanctum sanctorum, in quo erant arca et propitiatorium, quasi thronus Dei, cum Cherubim. Ita enim hæc explicat S. Paulus Hebr. IX, 1 et seq.
Before The Face Of The Temple
Pari modo templum hoc adumbravit triplices homines, sive triplicem Ecclesiæ statum. Nam atrium repræsentavit plebem christianam; Sanctum, viros perfectos; Sanctum sanctorum, Beatos regnantes cum Deo in cœlis. Vide dicta Exod. cap. XXV et XXVI.
THIS IS THE HOLY OF HOLIES.
Porro hebraice hæ tres templi partes ita vocantur: prima אולם ulam, id est vestibulum, porticus, atrium; secunda היכל hechal, id est templum, sive basilica; tertia דביר debir, id est oraculum: ex propitiatorio enim Deus dabat oracula.
1. ET INTRODUXIT ME (ex atrio) IN TEMPLUM, — puta in priorem partem templi, quæ basilica, aula et Sanctum dicebatur, quod augusta æque ac firma, quod anterior, quod Dei cultui destinata, quod pulcherrima, quod Dei præsidiis et beneficiis foret illustris.
Versus 5: AND HE MEASURED THE WALL OF THE HOUSE AT SIX CUBITS, as if to say: He
ET MENSUS EST FRONTES SEX CUBITOS. — Per frontes Maldonatus accipit cubicula, quæ extrinsecus templo adhærebant: «Hæc, inquit, dicuntur frontes, quia tres erant longitudines; quarum secunda extra primam, tertia extra secundam eminebat. Habebant autem sex cubitos latitudinis hinc, et sex cubitos latitudinis inde,» id est tam ea quæ erant ex una parte, quam ea quæ erant ex altera parte sacrarii sive templi, quæ eadem erat latitudo tabernaculi. Cum autem dicit sex cubitos latitudinis habuisse, de supremo tecto sive tabulato intelligendum est. Nam inferne 4 cubitos habebant, ut indicat vers. 5. Eminebat autem secunda contignatio extra primam cubito uno, et tertia extra secundam cubito altero.
AND THE WIDTH OF THE SIDE AT FOUR CUBITS.
Melius Vilalpando per frontes accipit postes portæ templi: hi enim hebraice vocantur אילים elim a robore, et hos vocavit frontes cap. XL, 10, 14. Symmachus vertit, in circuitu, significans eosdem postes, qui portam in circuitu ex utraque parte muniebant. Quocirca recte R. Salomon postes hosce definit latitudinem crassitiei parietis templi, qui erat inter templum et vestibulum.
Tanta enim fuit muri interioris domus crassitudo, quanta et omnium murorum templi, scilicet calami unius, id est sex cubitorum. Sensus ergo est, q. d. Mensus est Angelus utrumque portæ postem; dextrum, et uniuscujusque latitudinem ab Oriente ad Occidentem, sex cubitorum. «Latitudinem tabernaculi,» hebraice אהל ohel, id est tabernaculum, sive extensum aut expansum, vocat per catachresin superliminare portæ templi, quod cum planum esset, et extensæ cortinæ persimile, obumbrabat ac protegebat januam desuper, ut sensus sit, postes singulos superliminare sustinentes latitudine fuisse cubiti unius, quanta nimirum erat superliminaris desuper extensi latitudo, et parietis Sanctum a vestibulo dividentis crassitudo, ait Vilalpando.
Versus 6: AND THE SIDES, SIDE TO SIDE, WERE TWICE THIRTY-THREE.
Porro postes et columnæ, tum decoris, tum roboris causa suas habebant parastades, id est adpactas pilas, sive semicolumnas.
2. LATITUDO PORTÆ, DECEM CUBITORUM ERAT, — q. d. Limen portæ templi latum erat cubitos decem, quam latum fuerat olim Mosis tabernaculum. Tacet portæ altitudinem, quam ex epistyliorum atrii libratione fuisse viginti cubitorum, dupla scilicet proportione ad alias portas, conjicit Vilalpando.
ET LATERA PORTÆ QUINQUE CUBITIS HINC, ET QUINQUE CUBITIS INDE. — Pro latera hebraice est כתפות kitphoth, id est humeri, et, ut Septuaginta, ἐπώμιδες. Ita vocantur partes illæ parietis a lateribus portæ relicti; quod sicut humeri pectus, ita ipsæ portam utrinque muniant; unde latine vocantur latera portæ, quod ex utroque portæ latere relinquantur. Latitudo ergo templi erat 20 cubitorum, et latitudo portæ 10, unde remanent latera ejus hinc et inde 5 et 5 cubitorum: aperiebatur enim porta inter hæc latera in medio Sancti.
Porro hæc latera portæ anteriora fuisse constat ex eo, quod ibidem mensus est Sancti longitudinem ac latitudinem, ut mox audiemus, inquit Vilalpando.
ET MENSUS EST LONGITUDINEM EJUS QUADRAGINTA CUBITORUM, ET LATITUDINEM VIGINTI CUBITORUM. — «Ejus,» non portæ, ut vult S. Hieronymus, sed templi, puta Sancti. Ita Maldonatus, Vilalpando et alii, q. d. Sancti longitudinem mensus est cubitis 40, latitudinem 20, quanta a Salomone observata fuit: dupla nimirum latitudinis longitudine, quæ maxime a Vitruvio, lib. VI, cap. V, aliisque priscis architectis probatur. Sic enim dicitur III Reg. VI, 2 et 3: «Domus autem, quam ædificabat rex Salomon Domino, habebat sexaginta cubitos in longitudine, et viginti cubitos in latitudine, et triginta cubitos in altitudine: domus,» scilicet tota, «habebat sexaginta cubitos in longitudine;» quia Sanctum sanctorum habebat 20, Sanctum 40, quæ duo juncta faciunt 60.
Porro latitudo tam Sancti quam Sancti sanctorum erat eadem, scilicet 20 cubitorum, uti et altitudo 30. Hi 20 cubiti latitudinis Sancti ita colliguntur: porta Sancti erat 10 cubitorum, latus sinistrum 5, dextrum 5; junge hæc omnia, habebis 20 cubitos, quæ erat Sancti, sive Sanctuarii latitudo.
3. ET INTROGRESSUS INTRINSECUS, MENSUS EST IN FRONTE PORTÆ DUOS CUBITOS. — «Intrinsecus,» id est in interiorem partem templi, puta in Sanctum sanctorum. Hujus enim portam hic, ipsummet vero vers. seq. dimetitur. Frontem vocat postem portæ, hic enim hebraice vocatur איל el, uti dixi vers. 1. Duo ergo erant postes portæ, hinc et inde, quorum quisque latus erat duos cubitos. Hinc R. Salomon, Lyranus et Maldonatus, per frontem portæ accipiunt crassitiem portæ, sive muri et parietis, aiuntque hanc fuisse duorum cubitorum. Certum enim est murum interjectum fuisse, et divisisse Sanctum a Sancto sanctorum: in muro autem erat porta hæc, quæ ex Sancto ibat Pontifex in Sanctum sanctorum.
ET PORTAM (Sancti sanctorum), SEX CUBITORUM: ET LATITUDINEM PORTÆ, SEPTEM CUBITORUM. — «Latitudinem,» vel, ut hebraice est, humeros, vocat latera portæ, sive spatia utrinque a porta ad murum interjacentia, ut dixi vers. 1 et 2. Sensus est ergo, q. d. Duo erant latera portæ, puta duo spatia jam dicta, scilicet unum a porta usque ad murum meridianum, alterum usque ad aquilonarem, unumquodque eorum habebat septem cubitos longitudinis. Tota enim latitudo Sanctuarii erat 20 cubitorum, ut dixit vers. 2. Duo latera habebant singula septenos cubitos, id est universim 14, porta sex. Adde sex ad 14, habebis 20 cubitos latitudinis Sanctuarii, et Sancti sanctorum. Ita Theodoretus, Maldonatus et Vilalpando.
And There Were Projections, Which Entered Through The Wall Of The House
4. ET MENSUS EST LONGITUDINEM EJUS (Sancti sanctorum, sive oraculi, ut sequitur) VIGINTI CUBITORUM, ET LATITUDINEM EJUS VIGINTI CUBITORUM, ANTE FACIEM TEMPLI. — Erat ergo Sanctum sanctorum quadratum: latitudo enim ejus æqualis erat longitudini, cum Sanctum esset quadrangulum. Dupla enim erat ejus longitudo ad latitudinem; erat enim longum cubitis 40, latum 20. Perperam ergo nonnulli codices Septuaginta, pro viginti hic legunt quadraginta. Porro in hisce cubitis includitur crassities muri interjecti inter Sanctum et Sanctum sanctorum. Tota enim longitudo Sanctuarii erat 60 cubitorum, ex quibus 40 habebat Sanctum, reliquos 20 Sanctum sanctorum. Ergo crassities muri hisce cubitis includitur; alioqui enim Sanctuarium longum fuisset, non 60, sed 62 cubitis. Ita Vilalpando, qui cap. XI docet oraculum hoc, sive Sanctum sanctorum, in media area atrii interioris, sive atrii sacerdotum, constitutum fuisse.
Versus 7: AND THERE WAS AN OPEN AREA ROUND ABOUT ASCENDING UPWARD BY A SPIRAL
ANTE FACIEM TEMPLI, — id est, versus Sanctuarium. Declaratur quem vocaverit latitudinem Sancti sanctorum. Cum enim quadratum fuerit, non videtur latitudinem a longitudine distinctam habuisse: dicit ergo se latitudinem appellare eam partem, quæ versus Sanctuarium, sive Sanctum erat; non quod proprie esset latitudo Sancti sanctorum distincta ab ejus longitudine, sed quod ea esset latitudo templi et Sancti. Ita Maldonatus.
HOC EST SANCTUM SANCTORUM. — Hinc patet Angelum hic ad litteram vetus Salomonis templum, puta Sanctum, et Sanctum sanctorum dimetiri, ut illius adinstar Judæi Babylone redeuntes novum ædificent.
THE TEMPLE WAS WIDER IN THE UPPER PARTS.
Versum hunc paraphrastice ita reddit Vilalpando: Et mensus est oraculi latitudinem viginti cubitorum, ejusque longitudinem viginti cubitorum: cujus altitudo quoque (usque ad fornicem; nam cum fornice 30, imo 40, uti dicitur II Paral. III, 4, erat cubitorum) viginti cubitorum fuit. Et dixit mihi: Hoc est Sanctum sanctorum, quod domus interior dicitur, et adytum, quasi absque introitu (ab α littera privativa, et δύω, id est ingredior, q. d. Penetrale sine ingressu, id est inaccessum), et domus animæ, in qua una Israelis spes firma quiescit. Dicitur et oraculum, sive responsum, aut locutorium Dei: ac tandem Sanctum sanctorum, hoc est, locus sanctissimus, semotus a communi et vulgari, eo quod supremum cœlum referat, ubi Christi summi sacerdotis oblatio fit.
5. ET MENSUS EST PARIETEM DOMUS SEX CUBITORUM, q. d. Mensus est crassitudinem parietis templi sex cubitis. Cum enim vestibuli altitudo esset 120 cubitorum, reliquæ vero domus 30, postulabat certe tanta domus celsitudo parietem in imo crassissimum.
ET LATITUDINEM LATERIS QUATUOR CUBITORUM. — Latera sive costas vocat anterides, sive antas, vel pilas, quæ sunt quasi appendices murorum, et quasi fulcra (vulgo pilastri vocantur) e muro exstantes ipsi adhærentes, et ipsum fulcientes, quarum singulæ singulis atriorum postibus latitudine respondebant, ac situ.
Secundo et genuine, Maldonatus per latus, hebraice צלע tsela, accipit tabulatum, thalamum, cubiculum. Id ita esse patebit vers. seq. Cujusque ergo cubiculi templi muro adhærentis latitudo erat 4 cubitorum, intellige de cubiculis infimis. Nam suprema sex cubitos habebant, media quinque; quia secunda primis, sive imis; tertia, sive summa secundis, uno cubito latiora erant. Itaque eadem latitudo erat supremi cubiculi, et infimæ partis muri; et infimi cubiculi, et supremi muri; et medii cubiculi, et medii muri. Paulo, scilicet uno cubito, major erat latitudo cubiculorum horum in templo Salomonis. Nam ima erant lata 5, media 6, summa 7 cubitos, uti docet Ribera, lib. I De Templo, cap. XIV. Unde tanta quoque fuisse in templo hoc Ezechielis censet Vilalpando. Sed cubito minora fuisse docet hic Ezechiel; nisi quis dicat fuisse quatuor cubitorum cum medio, ita ut et quatuor, et quinque cubitorum dici possint.
6. LATERA AUTEM, LATUS AD LATUS, BIS TRIGINTA TRIA. — Septuaginta habent triginta trium, scilicet cubitorum: hi enim præcesserunt, et ita legunt Latina Complutensia. Verum Romana, et alia passim legunt, triginta tria. Jam primo, sensum dat Vilalpando, q. d. Anterides, sive pilæ jam dictæ, invicem sibi respondentes, et oppositæ (hoc enim vocat latus ad latus, id est pila ad pilam, sive pila una alteri respondens et opposita) erant bis triginta tres, id est 66. Pro bis hebraice est פעמים peamim, quod pedes, gressus, vices aliaque significat. Noster legit in duali בעמים paamaim, id est duabus vicibus, hoc est bis.
Allegorice, hæ 33 pilæ significant 33 annos vitæ Christi; hi enim quasi fulcierunt templum, id est Christum, ait Vilalpando.
Secundo et genuine, per latera intellige cubicula, vel tabulata, q. d. Erant bis 33 cubicula, ita ut unus cubiculorum ordo esset supra alium; ac 33 cubicula essent in una, v. g. inferiori contignatione, vel tabulato, et totidem in superiori. Hunc esse sensum patet primo, ex sequentibus, ubi dicitur, quod in hæc cubicula per cochleam ascendebatur, quodque non in muro, sed in muri prominentiis incumbebant, etc.
Secundo, quia cubicula hebraice vocantur צלעות tseluoth, id est latera, quia lateralia erant templo.
Tertio, quia talia cubicula templo Salomonis annexa fuisse tum ad decorem, tum ad robur et firmitatem, tum ad usum, ut scilicet in iis reponeretur supellex templi, utque essent quasi oratoria annexa templo, patet ex III Reg. VI, 5, et diserte ex Josepho, VIII Antiq. II, et lib. VI Belli, cap. VI. Ita Ribera, lib. I De Templo, cap. XIV, ubi ex Josepho ostendit hæc cubicula fuisse pervia, atque inferioris templi altitudinem æquasse, id est in 60 cubitos surrexisse. Porro τὸ latus ad latus, partim significat continuationem cubiculorum, ita ut invicem fuerint collateralia, et aliis in adverso latere contraposita, uti explicat Ribera; partim subordinationem, quod scilicet alia aliis fuerint subordinata, et quasi inferiora superioribus, opposita, imo supposita, et ex æquo respondentia. Huc accedunt Chaldæus et R. Salomon, qui sic explicant: Tabulata erant aliud supra aliud 33 undena per ordinem. Cum enim quatuor essent latera Sanctuarii, ad latus orientale non erant cubicula, quia ibi erat porta: singula vero tria alia latera undena habebant cubicula: itaque cuncta erant 33. Nota: hæc cubicula, utpote templo adhærentia, erant diversa ab exedris, sive cubiculis sacerdotum, quæ erant in atrio. Ita Ribera, lib. I De Templo, cap. XIV et XVII.
Tertio, R. David et ejus sequaces peamim vertunt pedes, sensumque dant, q. d. Cubicula erant aliud supra aliud 33 pedibus in altum.
AND THE INTERIOR OF THE HOUSE WAS.
Quarto, Vilalpando pariter peamim, vertens pedes, sic vertit et explicat, q. d. Latera, id est anterides binæ sibi invicem respondentes, a pariete domus projiciebantur pedes 33. Verum hoc recte refellit Maldonatus, ex eo quod Ezechiel nusquam pedibus, sed cubitis semper fabricam hanc metitur.
Versus 10: And Between The Treasuries A Width
Quinto, Maldonatus sic vertit et explicat: Thalamus supra thalamum tres et triginta vicibus, id est tres erant thalami (id est cubicula) alius supra alium, idque 30 vicibus; itaque erant 90 thalami. Verum hæc omnia uti a nostro Interprete, ita et a se invicem discedunt et evariant: quisque enim hic quasi in tenebris excæcus palpat et conjectat. Ergo versioni nostræ, quam probavit Ecclesia standum est, ut firmo et solido pede progrediamur. Secundo ergo interpretatio est germana.
Versus 11: And The Door Of The Side
ET ERANT EMINENTIA, QUÆ INGREDERENTUR PER PARIETEM DOMUS, — q. d. Cum fabricaretur murus templi, relictæ sunt in eo prominentiæ, quæ canes ab architectis vocantur, super quas transversæ trabes cellarum, sive cubiculorum muro templi adhærentium ponerentur, ut iis incumberent, et sustentarentur; quo fiebat ut cubicula non hærerent muris templi, id est non esset necesse pro iis capere partem muri, aut perforare, ut continere possent trabes, quas non decuit templi parietem contingere, nedum illi insistere. Ita Chaldæus, qui vertit: Capita trabium requiescebant supra illud quod eminebat, neque trabes penetrabant per parietes domus. Unde quæ hic vocantur eminentia, III Reg. VI, 5, vocantur trabes; quia eminebant ex pariete ad sustentandas trabes transversas imponendas, ideoque hebraice dicuntur מגרעות migraoth, id est deficientiæ, quia non erant integræ trabes, sed capita: et a Septuaginta vocantur διάστημα, quia recedebant a pariete foras prominentes: Chaldæus et alii projecturas vocant. Ita Ribera, lib. I De Templo, cap. XIV, Vilalpando et alii.
7. ET PLATEA ERAT IN ROTUNDUM ASCENDENS SURSUM PER COCHLEAM. — Plateam vocat latitudinem rotundam cochleæ. Unde hebraice est, dilatabat sese (thalamus) ac circuibat, q. d. In crassitudine parietis facta est cochlea (ita vocatur scala, sive gradus, quales videmus in turribus), per quam ex imo cubiculorum ordine ad medium, et ex medio ad tertium et summum ascenderetur. Similem cochleam in templo fecit Salomon, III Regum VI, 8. Noluit enim Salomon extra templum scalas apponi, ne extra omnino ascenderetur ad tabulata, et ut vacua area relinqueretur decoris causa: fecit ergo cochleam. Quia autem cubicula cujusque lateris erant pervia omnia, unum ostium cochleæ satis erat ad singula latera per circuitum. Et ascendentes creberrimas habebant a meridie fenestras, quarum luce clare et certo ubique incederent. Ita Beda, et ex eo Ribera, lib. I De Templo, cap. XV.
Porro cochlea tantum latitudinis habebat, quantum superius cubiculum extra inferius eminebat, id est cubitum unum sex palmorum. Paries (ut diximus cap. XL) latitudinem habebat palmi unius: interior cavitas 4 erat palmorum; ita ad secundum cubiculum, sive cubiculorum ordinem, ascendebatur. Ex secundo cubiculo rursus eminebat alia cochlea, qua extrinsecus ascendebatur ad tertium. Similem cochleam videmus Romæ in columna Trajani, quæ per 185 gradus intrinsecus (est enim columna hæc crassissima instar turris) ab imo ad summum ascenditur, in qua loco fenestrarum fissuræ quædam parvæ aperiuntur scandentium lumini necessariæ, sed ita exiguæ ut ab iis qui prope accedunt vix percipiantur ac rimæ esse videantur: sunt eæ numero 34.
LATIUS ERAT TEMPLUM IN SUPERIORIBUS. — Hebraice est, quia latior erat domus superius, id est quia cubiculorum ordo secundus (quem domum appellat) latior erat uno cubito quam primus, et tertius quam secundus, uti paulo ante dixi.
Versus 12: AND THE BUILDING WHICH WAS SEPARATE.
Reddit rationem, cur potuerit cochlea esse, quæ extrinsecus ex uno cubiculorum ordine in alium ascenderetur, ait Maldonatus; quia nimirum domus erat latior superius, quam inferius: hoc enim exigebat cochlea gyrans extrinsecus, seque magis in superioribus dilatans.
Porro inæqualitatis tabulatorum, sive cubiculorum causa fuit angustia areæ: fuit enim admodum angusta, ait Ribera; hinc ima fuerunt uno cubito angustiora secundis, et secunda tertiis.
ET SIC DE INFERIORIBUS ASCENDEBATUR AD SUPERIORA IN MEDIUM, — id est per medium, scilicet tabulatum, et cubiculorum ordinem. Ita Chaldæus. Hoc est quod III Reg. VI, 8, dicitur: «Et per cochleam ascendebant in medium cœnaculum, et a medio in tertium.»
Mystice cochleam et cubicula hæc explicat Beda, lib. De Tabernaculo, cap. VII, et ex eo Ribera, lib. I De Templo, cap. XXIV: Tres, inquiunt, ordines cellarum circum domum ædificati tres vivendi rationes significant, quæ omnes bonæ sunt, et ad Ecclesiam pertinent. Prima est conjugatorum, secunda continentium, tertia virginum. Et quia quælibet harum multos recipit, ac proinde multæ in eis divitiæ domus Dei servantur, recte cellæ dicuntur, sive domunculæ. Primus ordo strictior est, quia minorem habuerunt latitudinem animi atque spei conjugati, putantes se aut nullo modo, aut difficillime in castitate posse permanere, illud Pauli auscultantes, I Cor. VII, 9: «Quod si non se continent, nubant.» Hæc latitudo major est in continentibus, et major adhuc in virginibus; ideo secundus ordo latior est, tertius adhuc latior. Primus ordo 5 cubitorum est, quia a quinque sensuum voluptatibus non admodum abstinet: secundus sex, quia perfectior est; senarius enim perfectionem significat, ut supra diximus: tertius septem, quo numero integra perfectio significatur. In hoc a Beda recedimus; quoniam ipse in ea fuit sententia, ut putaret infimum tabulatum esse septem cubitorum, supremum vero quinque.
Versus 13: AND HE MEASURED THE LENGTH OF THE HOUSE AT ONE HUNDRED CUBITS. AND
Secundo, Rupertus in Comment. lib. III Reg. cap. X, in his tabulatis significari affirmat tres vivendi distinctiones, quæ significatæ sunt Ezech. XIV, in Job, Noe, Daniele. Prima est conjugatorum, qui per fidem et patientiam in conjugio Deo placent, ut Job.
Secunda est Prælatorum, qui in Noe, qui gubernavit arcam in fluctibus, significantur. Tertia et suprema est contemplationi vacantium, qualis fuit Daniel. Prima est quinque cubitorum, in qua mensura intelligitur labor exterior quinque sensus corporis occupans. Secunda est sex cubitorum, quia versatur et laborat in opere Dei: Deus autem sex diebus absolvit opera sua. Tertia septem habet, quia septimo die, id est sabbato, requies significatur, et sabbatismus: in hac enim vivendi ratione sancta anima sabbatizat sæculo altior, et cum adhuc teneatur in corpore, per contemplationis requiem quodammodo jam fruitur cœlo. Hæ vivendi rationes, sive hoc, sive illo modo interpretemur, adjunctæ sunt templo; quoniam Ecclesiasticam normam sequuntur, et ad Ecclesiam pertinent; sed non hærent muris templi, id est non sunt perforati muri ad eas sustinendas, aut super muros non fulciuntur: nihil enim per earum diversitatem onerata aut gravata est Ecclesia, nihil de sua integritate aut unitate amisit. Trabes tamen positæ sunt in muro, quibus hæc tabulata sustineantur; quoniam hæ vivendi rationes præceptis et consiliis Christi, quæ nobis Ecclesia tradidit, innituntur.
Versus 14: AND THE WIDTH BEFORE THE FACE OF THE HOUSE, etc., WAS ONE HUNDRED
Ostium quo ad has intrabatur, in pariete domus erat, non extra; quia qui ita vivunt, membra Ecclesiæ sunt, et extra Ecclesiam nec conjugium Deo placet, ut conjugium sanctorum; nec continentia, ut virginitas; etiamsi vero hæ duæ virtutes extra eam invenirentur. Sed erat in pariete domus dextro, id est in meridiano, quæ pars cœli in bonam partem sumi solet in Scriptura, quia plus lucis et caloris habet; sicut pars aquilonaris in malam, quia frigida est et obscura, quod significat tum sancta credit Ecclesia, ut idem ait, et addit: «Ubi et apto verbo usus est Evangelista, ut non, Percussit, diceret, aut Vulneravit, sed: Unus militum lancea latus ejus aperuit, quasi ostium lateris medii, per quod nobis iter ad cœlestia panderetur. Per hoc namque ostium nobis ascensus est in medium cœnaculum, et a medio in tertium; quia per fidem et mysteria nostri Redemptoris de præsenti Ecclesiæ conversatione ad requiem animarum post mortem ascendimus, rursumque de requie animarum adveniente die judicii ad immortalitatem quoque corporum, quasi in tertium cœnaculum sublimiore profectu penetrabimus.»
Rupertus etiam cap. X, ostium dicit esse latus Christi lancea apertum; quia ex eo exivit sanguis et aqua, id est baptismus, per quem in Ecclesiam ingredimur, et tunc aut manemus in imo, aut ascendimus in medium, sive ad tertium cœnaculum, pro voluntate nostra cum gratia Dei.
Denique platea hæc, per cochleam ascendens in gyrum, significat non nisi per tortuosam laborum et dolorum viam in cœlum ascendi. Eadem iisdem pene verbis docent Eucherius et Angelomus in lib. III Reg. cap. VI, ac Vilalpando hic, cap. XXI. Talis scala et cochlea fuit, quam per visionem vidit S. Perpetua, ex eaque se suosque socios per martyrium in cœlum vocari novit. Vidit enim scalam auream ex terra in cœlum porrectam, cultris et gladiis quasi gradibus intextam: simulque vidit Satyrum socium suum in carcere, per eam fortiter et animose ascendere, ac in summo stantem, se suosque hortari ut intrepide eadem via se sequerentur. Cumque visum
Versus 15: And he measured the length of the building (already mentioned)
ET ERAT INTERIOR DOMUS. — Hebraice: Et intervallum quod erat domui cubiculorum, quæ erant in templo, subaudi, quinque etiam cubitorum erat: hoc est, spatium interjectum inter thalamos et murum qui templum circuibat, quinque etiam cubitorum erat. In Hebræo est vox נוח munnach de qua mox.
10. ET INTER GAZOPHYLACIA LATITUDINEM, — id est plateam, q. d. Platea quædam viginti cubitos lata, erat inter gazophylacia atriorum, et prædicta cubicula templo adhærentia, quæ undique totam domum cingebat, ab Oriente, Meridie, Occidente et Aquilone. Ita Vilalpando. Ex hoc loco patet, quod inter templum et atrium sacerdotum, interjectum fuerit spatium, sive platea 20 cubitorum, quæ porrigebatur ex omni parte circa templum, illudque proxime ambiebat. Erat hæc platea sub dio, ibique orabant sacerdotes. Unde de ea dicitur Joel. II, 17: «Inter vestibulum et altare (puta in platea jam dicta) plorabunt sacerdotes, ministri Domini, et dicent: Parce, Domine.» Et hic vers. 11 dicitur ibi fuisse locus ad orationem, id est oratorium sacerdotum. Hunc locum profanarunt impii, de quibus dixit cap. VIII, vers. 16: «Inter vestibulum et altare quasi viginti quinque viri dorsa habentes contra templum Domini, et facies ad Orientem, et adorabant ad ortum solis.» Itaque inter vestibulum templi et peribolum, sive murum atrii sacerdotum, interjacebat hoc spatium vacuum, puta platea 20 cubitorum. Ita Vilalpandus, Pineda, et passim alii.
11. ET OSTIUM LATERIS (id est ostia cubiculorum erant) AD ORATIONEM, — id est ad locum jam dictum; puta ad cubicula templum ambientia, quæ erant loca ad orationem deputata.
ET LATITUDINEM LOCI AD ORATIONEM QUINQUE CUBITORUM, — q. d. Et prædictorum locorum, sive cubiculorum latitudo erat 5 cubitorum. Tot enim distat ab interiori domus pariete exterior costarum, ait Vilalpandus. Quanquam Pineda, lib. V De Rebus Salom. cap. V, § 11, dubitet an hi 5 cubiti spatii fuerint designati et definiti in ipsa platea 20 cubitorum, de qua vers. præced., an vero ulterius circa ipsam domum in interstitio duorum murorum quibus cingebatur.
Nota: Pro ad orationem hebraice est מנוח munnach, id est requies, puta locus quietis. Unde Noster paulo ante vertit, «domus interior.» Ita vocatur oratorium, et alibi templum: primo, quia hoc est quasi locus in quo requiescit Deus, ut ait Isaias cap. LXVI, 1. Unde et David ait Psalm. CXXXI, 14: «Hæc requies mea in sæculum sæculi; hic habitabo, quoniam elegi eam.» Et II Paral. VI, 41: «Surge, Domine, in requiem tuam.»
Secundo, quia ibi orantes requiescunt in Deo, juxta illud Psalm. XC, 1: «Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei cœli commorabitur.» Orationem ergo vocat locum orationis, sive oratorium cellarum et cubiculorum. Hinc christiani suas ecclesias olim vocarunt προσευχάς (uti hic vertunt Septuaginta), id est orationes, id est loca orationis: est metonymia. Porro eadem cubicula, sive oratoria, mox vers. 12 vocat «ædificium separatum.»
12. ET ÆDIFICIUM QUOD ERAT SEPARATUM. — Alii intelligunt totum spatium templi cum suis thalamis et cæteris appendicibus, dicique «separatum,» quia in eo divisum et separatum erat Sanctum a Sancto sanctorum. Hoc ergo נינן fuisse latum cubitos 70, quos ita colligit Maldonatus: Sanctum sanctorum habebat 20 cubitos latitudinis, murus 6 cubitos inferne: erat autem duplex: alter meridionalis, alter septentrionalis, sunt 12, qui additi ad 20, efficiunt 32. Cubicula inferiora 4 habebant cubitos: erant autem duo cubiculorum ordines, unus in uno latere, alter in altero: sunt ergo 8 cubiti, quos adde ad 32, habebis 40. Murus cubiculorum forinsecus erat latus 5 cubitos, unus ex uno, alter ex altero latere: sunt 50. Spatium quod relictum erat inter cubicula et murum, qui Sanctum sanctorum circuibat, quinos utrinque habebat cubitos: sunt 60. Murus Sanctum sanctorum ambiens quinos etiam utrinque cubitos habebat: sunt 70: «Et longitudo ejus nonaginta cubitorum;» scilicet, vestibulum Sanctuarii 11 cubitos habebat latitudinis, cap. XL, 49; murus autem erat latus 5 cubitos, cap. XLI, 48: sunt 16. Habebat autem Sanctuarium 40 cubitos longitudinis, ut patet vers. 2: sunt 56. Sanctum sanctorum viginti cubitos habebat longitudinis, vers. 4: sunt 76. Murus Sancti sanctorum versus Occidentem latus erat 5 cubitos: sunt 81. Thalami infimi 4 erant cubitorum: sunt 85; et spatium quod relictum erat inter thalamos, et alterum murum, erat 5 cubitorum: sunt 90. Quibus si addas 5 cubitos, quos habebat murus templum circumdans ex una parte, et totidem ex altera, efficies 100 cubitos, quod dicet vers. 13, 14, 15, totum templi circuitum in quadrum habuisse. Hucusque Maldonatus. Sic et Vatablus.
Secundo et melius, Vilalpandus: Ædificium, ait, separatum, vel, ut hebraice est גזרה gizra, id est præcisum (Chaldæus vertit conceptum; Septuaginta, reliqua), vocat ædificium cellarum, sive cubiculorum et oratoriorum jam dictorum templo adhærentium. Hoc enim recte vocatur בנין binian, id est ædificium constans variis partibus inter se connexis et colligatis. Hebraice ad verbum est, ædificium quod erat ante faciem separati, id est templi: Noster vertit, «separatum,» quia tum ædificium hoc cellarum a templo, quam templum ab ipso ædificio erat separatum. Separatum enim est relativum æquiparantiæ: separatum enim est separati separatum. Porro mare vocat Occidentem: Judæis enim mare Mediterraneum est ad Occidentem. Sensus ergo est, «et ædificium, quod erat separatum,» id est ædificium cellarum quod erat locus orationis, quodque a latere meridiano et aquilonari templi exstructum erat, latum erat
Versus 16: THE THRESHOLDS, AND THE OBLIQUE WINDOWS, AND THE GALLERIES ROUND
et extendebatur ab Oriente in Occidentem, cubitos 70.
Paries autem ædificii quinque cubitorum, etc., — id est hujus autem ædificii paries, qui domum undique cingebat, latus erat, vel crassus, 5 cubitis; longus vero, id est altus, cubitos 90.
13. ET MENSUS EST DOMUS LONGITUDINEM CENTUM CUBITORUM. ET QUOD SEPARATUM ERAT ÆDIFICIUM, etc., LONGITUDINIS CENTUM CUBITORUM. — Τὸ et significat, id est, aiunt Lyranus et Vilalpandus; domus enim idem est quod ædificium separatum. Sensus est, q. d. Mensuras domus, sive ædificii cellarum, quas hactenus per partes dimensus fuerat Angelus, eas nunc in unam summam colligit, ejusque longitudinem ab Oriente in Occidentem centenario, id est perfecto, numero cubitorum definit. Nam ipsa domus longitudo, et orationis locus, et parietes, omnia simul sumpta longitudinem complent centum cubitorum.
AND THE GROUND UP TO THE WINDOWS.
Hosce centum cubitos per partes collegi, vers. 12, ex Maldonato. Eadem enim ædificii hujus, quæ templi, cui adhærebat, erat mensura.
14. LATITUDO AUTEM ANTE FACIEM DOMUS, etc., CENTUM CUBITORUM, — id est et platea quædam, quæ jacebat ante eximium hoc ædificium separatum, Orientem respiciens, longa erat cubitos 100; hujus vero plateæ latitudinem, vers. 20, viginti cubitis definivit.
Versus 17: And Up To The Inner House, And On The Outside Through Every Wall Round About, Within And Without, According To Measure
Hæc pauca e multis: aveo enim ex implexis hisce mensuris, et spinosis symmetriis me, æque ac lectorem expedire, ac eas architectis (ad quos proprie pertinent) relinquere: qui plura volet, consulat Vilalpandum.
Nota: Latitudo vocatur platea; græce enim πλάτος, unde platea dicitur, significat latum, vel latitudinem. Rursum «contra Orientem,» id est contra atrium interius, quod erat orientali parte, respectu templi.
15. Et mensus est longitudinem ædificii (jam dicti) contra faciem ejus («ejus,» id est quod erat appositum et oppositum ei): Quod ERAT SEPARATUM (id est templo: hoc enim significat הגזרה gizra, ut dixi) AD DORSUM. — Hebraice אחריה achareia, id est post illud, id est quod erat pone latus orientale, quod ante mensus fuerat, q. d. uno verbo: Mensus est latus orientale, ait Maldonatus.
Aliter Vilalpando; putat enim ipse Angelum hic metiri atrium, quod templum circumdabat, vel potius postes et vestibula, quibus atrium triplici ex parte cingebatur.
ETHECAS EX UTRAQUE PARTE CENTUM CUBITORUM. — Quæres, quæ vocentur ethecæ? Primo, Chaldæus vertit angulos; secundo, Maldonatus, Vatablus et alii putant thalamos, sive exedras et gazophylacia, id est cubicula, vocari ethecas. Hinc aliqui Rabbini putant ethecas fuisse cubicula in quibus sacerdotes, cum in Sanctum sanctorum ingrediebantur, aut inde egrediebantur, mutabant vestes.
Tertio, R. Salomon, et ex eo Lyranus: Ethecæ, ait, sunt pilarii qui inseruntur in parietibus magnorum ædificiorum, ad ea fortificandum.
Verum dico ethecam esse vocem Chaldaicam, a radice נתך natac, id est avulsit, abrupit. Unde etheca vocatur porticus, ut vertit Noster cap. XLII, vers. 5, quæ postibus sive columnis fulta, a muro separata et quasi avulsa videtur: sicuti gizra paulo ante vocavit templum, quia separatum, et quasi ab omni alia fabrica avulsum. Ita Vilalpandus.
Aut potius, ut S. Hieronymus: «Ethecas, inquit, Romæ appellant solaria cœnaculorum parietibus eminentia, sive meniana, ab eo qui primum ea invenit, quæ nonnulli Græcorum ἐξώστεας vocant.» Hæc enim proprie hebraice vocantur ethecæ, id est avulsio, id est locus exstans, et quasi a muro domoque avulsus. Hæc enim vocari possunt porticus; unde græce ἐξωτικαί, id est exteriores, vel exstantes porticus vocantur: qua de causa etiam porticus, quia a muro quasi avulsa, vocatur etheca, ut Noster vertit, cap. XLII, 5.
Versus 18: AND CHERUBIM AND PALMS WERE CARVED: AND A PALM WAS BETWEEN CHERUB AND
Sensus ergo est, q. d. Mensus est longitudinem porticus Occidentalis, aut potius menianum, quæ respiciebant Occidentale posticum domus, centum cubitis. Erant enim quadrata, eamdem habentia latitudinem et longitudinem, scilicet centum cubitorum.
ET TEMPLUM INTERIUS, ET VESTIBULA ATRII, — q. d. Atque adeo mensus est templum interius, et atrii vestibula. Ita Vilalpandus.
16. LIMINA, ET FENESTRAS OBLIQUAS, ET ETHECAS IN CIRCUITU PER TRES PARTES. — Repetit quæ dixit cap. superiori, ut indicet Angelum ibi particulatim, hic communiter mensum esse omnia per tres partes, id est per tria latera, scilicet ad Meridiem, Aquilonem et Occidentem. Nam ad Orientem, qua in Sanctum sanctorum introitus erat, non poterant esse thalami, nec ethecæ, id est eorum porticus.
Versus 18: and 19: AND THE CHERUB HAD TWO FACES: THE FACE OF A MAN BESIDE THE PALM ON
CONTRA UNIUSCUJUSQUE LIMEN, — q. d. Postibus domus singulis respondebant singula limina, vel tabulata singulis tabulatis.
STRATUMQUE LIGNO PER GYRUM IN CIRCUITU, — id est, postes vero domus, vel parastades, operiebantur tabulatis (tabulis cedrinis, inquit Chaldæus) cubiculorum, in circuitu trium laterum jam dictorum. Ita Vilalpandus.
THROUGHOUT THE WHOLE HOUSE ROUND ABOUT.
TERRA AUTEM USQUE AD FENESTRAS. — Richardus Victorinus, lib. De Templo Ezech. cap. XVII, hinc colligit domum ipsam terra repletam fuisse usque ad fenestras: sed hoc repugnat ornatui domus, et architecturæ. Sensus ergo est, q. d. A terra usque ad fenestras, supple, tabulatis, et tabulis jam dictis opertæ erant ethecæ, scilicet usque ad altitudinem 25 cubitorum. Vel, et solidius, q. d. Paries erigebatur usque ad fenestras domus, quæ super altitudine 25 cubitorum aperiebantur in pariete meridiano et aquilonari. Ita Septuaginta, Chaldæus, Hebræi, Vilalpandus et alii.
ET FENESTRÆ CLAUSÆ, — q. d. Fenestræ vero templi, quæ super hujusmodi pariete aperiebantur, ab eodem ita abscondebantur, ut ex atriorum pavimento inferiori videri non possent. Rursum, «fenestræ clausæ super ostia,» q. d. Et fenestræ clausæ triplici operimento, scilicet cancellis, valvis et aulæis, aperiebantur super altitudine ostii orientalis domus.
Versus 20: From The Ground Up To The Upper Parts
17. ET USQUE AD DOMUM INTERIOREM, ET FORINSECUS PER OMNEM PARIETEM IN CIRCUITU, INTRINSECUS ET FORINSECUS AD MENSURAM, — q. d. Aperiebantur, inquam, fenestræ loco et modo jam dicto, per parietes exterioris domus usque ad parietem interioris: nam in interiori (puta in Sancto sanctorum, ut mox dicam) nullæ erant, atque in eadem altitudine procurrebant, tum in parte interiori domus meridiana et aquilonari, tum in exteriori costarum et cubiculorum. Vel «intrinsecus,» id est in interiori domo Sancti sanctorum; et «forinsecus,» id est in exteriori Sancti, ad mensuram operiebantur omnia tabulis ejusdem mensuræ, in quibus fabrefacti, id est insculpti, erant Cherubim et palmæ, uti sequitur. Ita Vilalpandus.
Versus 21: A SQUARE THRESHOLD.
Quæres, quales fuerint hæ fenestræ, et cur vocentur obliquæ? Respondent R. David et Isidorus Clarius, fuisse fenestras introrsum angustiores, extrorsum vero latiores.
Secundo, alii passim censent eas extrorsum fuisse angustiores, introrsum latiores: inde dicuntur obliquæ, tum quia declives erant, tum consequenter quia per eas lumen non rectum ingrediebatur, sed obliquum et declive. Ita censent Beda, lib. De Templo, cap. VII, Angelomus, Cajetanus et Abulensis, III Reg. VI, 4, Richardus Victorinus, Lyranus, Vatablus, Maldonatus hic, Ribera, lib. I De Templo, cap. XIII. Verum Angelomus et Abulensis affirmant non dici obliquas, eo quod revera essent obliquæ, sicut exiguæ fenestræ quæ fiunt in quibusdam arcibus, sed quod, cum essent introrsum latiores, lineæ laterum illarum non erant parallelæ, sed a se invicem semper elongabantur, sicut latera trianguli. Ita enim exponit Abulensis, et addit: «Istud autem fit ad hoc, ut lux multa intret per illas; quod non fieret, si essent fenestræ æquales intus et extra. Causa hujus est, quod radii solis venientes ab extra intersecant se in superficie fenestræ, ubi est locus strictior, et deinde dilatantur, et intrat lux in domum per modum pyramidis eversæ. De quo patet libro I Perspectivæ communis, propositione VI, et sic fiunt fenestræ communiter in Ecclesiis et aliis domibus.»
Probatur hæc sententia, primo, quia hoc significat vox obliquas; secundo, quia pro obliquas, III Reg. VI, 4, in Hebræo est שקפים אטמים scekuphim atumim, id est apertas clausas, quia scilicet interius erant latæ et patulæ, exterius angustæ, ut pene clausæ viderentur. Non enim omnino clausæ erant: sic enim non fuissent fenestræ. Clausas ergo idem est quod angustas, ut explicat Pagninus. Unde Chaldæus vertit: Apertas intrinsecus, et clausas forinsecus; et Septuaginta vertunt: Fenestras cancellatas occultas.
Versus 22: Of The Wooden Altar
Tertio, quia S. Hieronymus id docet verbis citatis in cap. I, 16, ubi has fenestras ex Symmacho vocat τοξικάς, quod lumen instar sagittæ transmitterent. Porro hæ fenestræ cancellis quibusdam transversis in modum retis erant obductæ, et quasi clausæ: ideo enim hebraice vocantur atumim, id est clausæ. Id clare docent Septuaginta, qui III Reg. VI, 4, vertunt: θυρίδας δεδικτυωμένας κρυπτάς, id est fenestras reticulatas occultas, et sic vers. 16, θυρίδες δικτυωταί, id est fenestræ reticulatæ, sive cancellatæ. Ubi S. Hieronymus: «Fenestræ, inquit, factæ erant in modum retis instar cancellorum, ut non sæculari lapide, nec vitro, sed lignis interrasilibus et vermiculatis clauderentur (pro quibus in Hebræo obliquas fenestras habet), quæ in tribus tantum erant partibus templi, ad dexteram scilicet et ad sinistram, et post tergum. Orientalis enim pars non habebat fenestras; quia ipse introitus clarum immittebat lumen intrinsecus»; cuncta interiora templi januarum lumine complebantur, ita ut per singulas fenestras et cancellorum foramina intra quis posset aspicere. Ita Ribera et Vilalpando in cap. XL Ezech., ubi addunt «obliquas» dici, eo quod earum anguli obliqui essent, non recti, uti sunt in reti et in cancellis transversis: rursum dici τοξοειδεῖς, quod in modum cuspidis sagittæ foramina hæc acuminarentur. Harum ichnographiam claram exhibet Vilalpandus in tabula post pag. 144.
Mystice fenestræ templi (ut ait Beda cap. VII) doctores Ecclesiæ sunt, qui, dum fidei mysteria et facienda docent, per eos lux ad reliquos ingreditur. Ideo dictum est Matth. cap. V: «Vos estis lux mundi.» Fenestræ obliquæ sunt eodem auctore, quia nimirum necesse est ut quisquis jubar supernæ contemplationis vel ad momentum perceperit, mox sinum cordis amplius castigando dilatet, atque ad majora capessenda solerti exercitatione præparet. Sunt etiam introrsum latiores quia, etsi magna latitudo charitatis cerni in nobis debet exterius, major intus debet in corde fervere.
Versus 23: TWO DOORS.
In corpore Christi fenestras interpretari possumus vulnera, quæ magnam ostendunt charitatem, multo tamen major erat in ejus corde intus. Christus enim immense amabat Deum Patrem, tum quia clare perspiciebat immensam ejus pulchritudinem, dignitatem, amorem aliaque ejus attributa divina; tum quia immensum ejus in se amorem cernebat, quo humanitatem suam ad unionem hypostaticam cum Verbo evexerat, cunctisque sapientiæ, gratiarum et virtutum donis mire decorarat. Et quia immense amabat Patrem, immense amabat et homines, utpote pro quibus Deus Pater ejus humanitatem ita evexerat et decorarat, volebatque ut Christus pro eorum salute hæc omnia expenderet, ac tormenta et mortem crucis subiret. Immensus ergo hic Christi in Deum amor, indeque ad nos reflexus, mortis crucisque terminis limitari non potuit. Sicut enim semel mortuus est, ita millies mori et crucifigi voluisset, si id Pater jussisset: ac ut omnium hominum causa mortuus est; sic unius hominis causa mori paratus erat, ad idque abundantissimum et promptissimum habebat amorem: atque non tres tantum horas, sed usque ad diem judicii in cruce pendere, ibique laboribus et doloribus confici, si id Pater postulasset, cupivisset, et ad hoc reipsa præstandum vires superabundantes amor hic ipsi subministrasset. Hinc ipse sitiebat crucem et mortem, omnesque dies quibus illa differebatur. Hoc est quod ait, Lucæ XII: «Baptismo habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur?» Pelagus ergo amoris Christus intra viscera occluserat, cujus exiguos tantum rivulos per vulnera nobis commonstravit. Hoc est exemplar amoris, quod nobis imitandum et rependendum proposuit Christus: de quo docte et pie disserit noster Bernardinus Rossignolius, lib. De Disciplina Christianæ perfectionis, lib. V, cap. XXVI.
Versus 24: AND IN THE TWO DOORS, etc., THERE WERE TWO SMALL DOORS
Erant autem fenestræ in tribus lateribus templi, id est in omnibus, præterquam in Orientali, et in omnibus conditionibus, quia omnium conditionum homines lumine solis justitiæ indigent, quod per doctores Ecclesiæ, et per spirituales viros diffunditur. Latus Orientale, quia magnam habet januam, et Orientis solis radiis plenissime perfunditur, fenestris non indiget; quia pars illa Ecclesiæ, quæ plene a Deo illuminatur in beatitudine, non necesse habet ab hominibus doceri. Hinc de ea dicitur Apocal. XXI: «Et civitas non eget sole, neque luna, ut luceant in ea; nam claritas Dei illuminavit eam, et lucerna ejus est Agnus.» Denique fenestræ erant tantum in atrio et Sancto, non in Sancto sanctorum; hoc enim undique clausum et opacum erat sine fenestris, idque quia Deus, id est Angelus vice Dei in assumpto ex aere corpore sedens, et respondens in propitiatorio, a Pontifice ingrediente Sancta sanctorum videri nolebat. Est enim caligo et nubes latibulum ejus, unde Pontifex vocem loquentis audiebat, sed speciem aut formam nullam cernebat, ut dicitur Num. VII, 89. Ita docent Abulensis, Exod. XXV, Quæst. XXII, Vilalpandus hic, cap. XXXIV, et alii.
Versus 25: AND THE TIMBERS WERE THICKER.
18. ET FABREFACTA CHERUBIM ET PALMÆ: ET PALMA ERAT INTER CHERUB ET CHERUB, — q. d. In parietibus templi insculptæ erant effigies Cherubim et palmarum, ita ut alternæ succederent imago Cherub et imago palmæ, atque quisque Cherub esset inter duas palmas, et quæque palmæ inter duos Cherubim. Parietes ergo alternis Cherubinis, et palmarum spatulis, quasi coronis exornabantur.
Causam dat Alcazar, Apocal. III, 12, not. 1, quod templum a Salomone erectum sit Deo victori, ob eximias victorias, quas ejus pater David Dei ope et ductu de hostibus reportaverat. Constat hoc I Paral. XXVI, 27, et cap. XXIX, 11, ubi David, ejusque duces dicuntur obtulisse spolia bello capta ad fabricam templi, dicente Davide: «Tua est, Domine, magnificentia, et potentia, et gloria, atque victoria, et tibi laus.» Sic Philippus II, Hispaniæ rex, augustum illud S. Laurentii templum ædificavit ob victoriam quam S. Laurentii die festo, et ipsius patrocinio consecutus fuerat. Nam Cherubini (id est juvenes alati), æque ac palmæ victoriarum sunt symbola, uti videre est in antiquis sculpturis et numismatibus; eaque Romani et Græci a Salomone et Hebræis mutuati videntur. Nam, cum constet palmam oriundam esse ex Judæa et Phœnicia (ideoque in antiquis nummis, ubi Judæa effingitur, palma velut ejus nota et insigne additur), dubitandum non videtur quin ex exemplo Salomonis depromptum sit, ut palma pro victoriæ signo ponatur ab ethnicis, atque ut in certaminibus victori daretur palma.
Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libra, Scorpio, Sagittarius, Capricorn, Aquarius, Pisces.
Versus 26: Upon which (there were) windows (of which I spoke at verses 16 and
Quod autem simulacrum Victoriæ effingeretur altera manu palmæ, altera oleæ ramum præferens, id etiam ex eodem templo derivatum videtur; quia in eo frequentes erant palmarum et oleæ frondium effigies.
18 et 19. DUASQUE FACIES HABEBAT CHERUB: FACIEM HOMINIS JUXTA PALMAM EX HAC PARTE, ET FACIEM LEONIS JUXTA PALMAM EX ALTERA PARTE. — Quaternas facies habebant Cherubim, uti vidimus cap. I, in statua separata; sed in pariete plano insculpti duas tantum facies ostendebant, scilicet hominis et leonis: quia duæ aliæ facies, scilicet aquilæ et vituli, intercipiebantur et abscondebantur ab ipsa planitie parietis. Fuit enim hæc Cherubinorum dimidiata sculptura (quam Galli demi-taille vocant), in qua necesse est ut multæ partes occultentur, nec appareant: quia figuræ imperfectæ sunt, et ex parte exstantes, reliqua vero parte in plano parietis absorbentur. Cum ergo aquilæ facies in editiori parte capitis exstaret, facile fuit illam in ejusmodi cælatura abditam remanere: eam enim solum vultus partem ars eminentem sive exstantem reliquit; quæ satis erat ut inspici, et ex ea cognosci posset, superiori capitis parte imperfecta seu abscondita relicta. Secundo, ut leonis facies cerneretur, necesse fuit Cherubinum ex latere, sive obliquum figurari. Quare eo ipso quod humanam faciem, et leonis vultum monstraret, necessario erat vituli facies obtegenda, inquit Alcazar, Apocal. IV, 7, not. 12.
Mystice S. Hieronymus: «Cum ingressi (ait) sumus Sancta sanctorum, et vitia mortificamus, indigemus facie hominis et leonis, id est prudentia et fortitudine.» Hinc patet Cherubinos habuisse plures facies proprie dictas. Nam unam convertebant ad palmam unam hinc, et alteram ad aliam palmam inde: non ergo facies leonis erant jubæ, nec facies aquilæ erant alæ, nec facies vituli erant ungulæ, ut volunt Prado et Vilalpandus. Leo enim tam habet jubas in pectore quam in tergo.
PER OMNEM DOMUM IN CIRCUITU. — Ita ut in sanctuario octo numerarentur Cherubini in quaternis parietibus, quatuor in Sancto sanctorum arcam circumstantes, duodecim in exteriori domo:
ita ut omnes Cherubini templi fuerint 24; ad quos proinde alludit Joannes, Apoc. V, 8, dum totidem, id est 24 seniores numerat Deo et Agno astantes, ait Vilalpandus, cap. XLV. Hi enim seniores sic dicti sunt, quod ab exordio temporis, ex quo sub aliqua sensibili forma Dei invisibilis sedes hominibus ostensa fuit, Dei majestati astarent. Verum de 24 senioribus dicendum est Apocal. V.
20. DE TERRA USQUE AD SUPERIORA, — q. d. Quantum erigebatur Orientalis portæ limen, vel ostium, tantumdem a terra parietes templi et oraculi insculptis palmis ac Cherubinis exornabantur, hoc est in altitudine cubitorum viginti: tanti ergo erant Cherubini, æque ac palmæ, scilicet alti cubitos viginti. Ita Vilalpandus.
21. LIMEN QUADRANGULUM. — Hebraice: Et templi postis (subaudi uterque) quadratus erat. Unde R. David ait: Limen portæ templi quadratum erat, ad differentiam eorum qui limina faciunt rotunda. Porta ergo templi quadrata erat, non fornicata. Ita Vilalpandus.