Cornelius a Lapide
Index
Textus Vulgatae: Ezechiel 42:1-20
1. Et eduxit me ad portam, quæ respiciebat ad viam Orientalem. 2. Et ecce gloria Dei Israel ingrediebatur per viam Orientalem: et vox erat ei quasi vox aquarum multarum, et terra splendebat a majestate ejus. 3. Et vidi visionem, secundum speciem, quam videram, quando venit ut disperderet civitatem: et species secundum aspectum, quem videram juxta fluvium Chobar: et cecidi super faciem meam. 4. Et majestas Domini ingressa est templum per viam portæ, quæ respiciebat ad Orientem. 5. Et elevavit me spiritus, et introduxit me in atrium interius: et ecce repleta erat gloria Domini domus. 6. Et audivi loquentem ad me de domo, et vir qui stabat juxta me, 7. dixit ad me: Fili hominis, locus solii mei, et locus vestigiorum pedum meorum, ubi habito in medio filiorum Israel in æternum: et non polluent ultra domus Israel nomen sanctum meum, ipsi et reges eorum in fornicationibus suis, et in ruinis regum suorum, et in excelsis. 8. Qui fabricati sunt limen suum juxta limen meum, et postes suos juxta postes meos: et murus erat inter me et eos: et polluerunt nomen sanctum meum in abominationibus quas fecerunt: propter quod consumpsi eos in ira mea. 9. Nunc ergo repellant procul fornicationem suam, et ruinas regum suorum a me: et habito in medio eorum semper. 10. Tu autem, fili hominis, ostende domui Israel templum, et confundantur ab iniquitatibus suis, et metiantur fabricam: 11. et erubescant ex omnibus quæ fecerunt: Figuram domus, et fabricæ ejus exitus, et introitus, et omnem descriptionem ejus, et universa præcepta ejus, cunctumque ordinem ejus, et omnes leges ejus ostende eis, et scribes in oculis eorum: ut custodiant omnes descriptiones ejus, et præcepta illius, et faciant ea. 12. Ista est lex domus in summitate montis: Omnis finis ejus in circuitu, Sanctum sanctorum est: hæc est ergo lex domus.
Versus 1: AND HE LED ME OUT INTO THE OUTER COURT.
1. ET EDUXIT ME IN ATRIUM EXTERIUS. — Propheta ex atrio interiori, ubi ejus dimensionem et ornatum contemplatus fuerat, deductus est ab Angelo in exterius, scilicet, in ejus porticus, et atriola, et ambulacrum ad Occidentem extensum, hinc atque illinc cinctum gazophylaciis, id est, exedris. Gazophylacium enim vocat ordinem gazophylaciorum omnium. Ita Vilalpandus. Alii per atrium exterius intelligunt feminarum: hoc enim exterius erat, respectu atrii virorum, quod erat interius. Alii, ut Maldonatus, putant atrium virorum vocari exterius. Verum jam dixi cap. XL, atrium exterius vocari atrium sive templum laicorum; interius vero esse sacerdotum, quia erat vicinum templo, puta Sancto.
OPPOSITE THE SEPARATE BUILDING.
CONTRA SEPARATUM ÆDIFICIUM. — Hebraice contra הגזר haggizra, id est, contra separatum: significat templum, de quo cap. præced. vers. 12.
ET CONTRA ÆDEM VERGENTEM AD AQUILONEM, — id est contra gazophylacium, vel potius gazophylacia templo adhærentia ex parte Aquilonis.
Versus 2: IN THE FACE OF THE LENGTH, ONE HUNDRED CUBITS OF THE NORTHERN DOOR:
2. IN FACIE LONGITUDINIS, CENTUM CUBITOS OSTII AQUILONIS: ET LATITUDINIS QUINQUAGINTA CUBITOS, — q. d. Hæc porticus habebat centum cubitos longitudinis, et 50 latitudinis.
3. CONTRA VIGINTI CUBITOS ATRII INTERIORIS, — id est, castellum, vel quadrata porticus, de qua sequitur hoc eodem versu, ex qua aditus patebat et in ambulacrum, et in exedras prædictas, respiciebat ex altero latere plateam viginti cubitorum, quæ erat inter vestibulum et atrium sacerdotum, et quæ totam undique domum cingebat. Aliter hæc explicat Maldonatus et alii. Varii enim varia sibi hujus fabricæ ideas formant.
And Opposite The Pavement Laid With Stone Of The Outer Court
ET CONTRA PAVIMENTUM STRATUM LAPIDE ATRII EXTERIORIS, — id est, respiciebat ex altero latere porticum, quæ in atrio Aquilonari occidentalis erat.
Nota: Pavimentum stratum lapide vocat porticus inferiores; hæ enim stratæ erant lapide vivo, nec æstatis pulvere, nec luto hiemis sacerdotum vestigia polluerentur, ait S. Hieronymus. Qui mystice explicans subdit: «Unde et Dominus ascensurus ad Patrem, Apostolorum lavat pedes, ut, mundatis purgatisque vestigiis, scandant regna cœlorum; et imperat Apostolis, ut in quamcumque ingressi fuerint civitatem, et non susceperint eos, excutiant pulverem pedum suorum, scilicet nihil munerum terrenorum ab eis apportare remanere patiantur.»
WHERE THERE WAS A PORTICO JOINED TO A TRIPLE PORTICO.
UBI ERAT PORTICUS JUNCTA PORTICUI TRIPLICI. — Erat castellum, vel porticus quadrata, quæ erat in medio porticuum, trium scilicet, Occidentalis, Aquilonaris et Meridianæ.
4. VIÆ CUBITI UNIUS, — spatio cubiti unius: Hebræus; sed Romana et alii legunt, ad interiora respiciens viæ cubiti unius. Sensus est, q. d. Deambulatio media lata erat decem cubitis ad partem, sed ultra utrinque adhuc habebat viæ spatium unius cubiti, vel exstabat adhuc uno cubito. Ita Vilalpandus.
5. UBI ERANT GAZOPHYLACIA IN SUPERIORIBUS HUMILIORA. — Exedræ, sive cubicula superiora humiliora erant quam inferiora. Ab his enim minui debebant; sicut arbor, ait Vitruvius lib.
cap. I, quo altius crescit, eo fit gracilior semper. Sic tropologice quanto quis fit excelsior, tanto debet fieri humilior, ut cum Paulo dicat: «Ego enim sum minimus Apostolorum, qui non sum dignus vocari Apostolus,» I Cor. cap. XV, 9. Ita S. Hieronymus.
Because The Porticos Which Projected From Them Supported The Lower And Middle Parts Of The Building
QUIA SUPPORTABANT PORTICUS, QUÆ EX ILLIS EMINEBANT DE INFERIORIBUS, ET DE MEDIIS ÆDIFICII, — id est, quia columnæ meridianæ, quas supportabant et fulciebant ipsæ porticus infimæ, eminebant ex ipsis, vel præ ipsis porticuum postibus, id est contractiores surgebant, quam postes inferiores, et supremæ columnæ adhuc exiliores attollebantur quam meridianæ: quales videre est in Collegio Romano Societatis Jesu a Gregorio XIII ædificato, in quo mira est peristyliorum superiorum cum inferioribus symmetria. Ita Vilalpandus. Inferiores enim erant quasi fundamenta superiorum: et solent fundamenta latiora esse; quæ vero iis superædificantur, sursum arctari.
Versus 6: FOR THEY WERE THREE-STORIED
6. TRISTEGA ENIM ERANT, — id est tria quasi tabulata erant per triplicem columnarum ordinem: sive tres erant contignationes, trabeationes et columnationes ex triplici columnarum serie, una alteri supposita, subordinata et substructa.
ET NON HABEBANT COLUMNAS, — scilicet superiora cœnacula.
PROPTEREA EMINEBANT. — Hebræus: Propterea decisum est supremis, præ inferioribus et mediis a terra, q. d. Necesse fuit cubicula superiora esse humiliora inferioribus, quia columnæ eorum, vel pilæ erant contractiores, quam inferiores columnæ; et ideo sicut detractum est aliquid superioribus de crassitie columnarum inferiorum, sic necesse fuit detrahi aliquid de altitudine in secundo ordine, et tertio. Ita ergo videntur hi tres ordines columnarum dispositi, ut licet ordo inferior columnarum nulla habuerit gazophylacia, sed fuerit totus in postes et columnas tributus, ac perflabilis undequaque: tamen ordines superiores, nempe medianus et supremus, suas habuerint frontes columnationibus instructas, cum summa symmetria et pulchritudine, et cum ea proportione quam Vitruvius, lib. V, cap. I, exigit, «ut columnæ superiores quarta parte minores, quam inferiores constituantur.» Porro videntur fuisse hi «tres ordines lapidum politorum,» de quibus III Reg. VI, 36, sive, ut Chaldæus vertit, «tres ordines lapidis boni,» id est, pretiosi, puta ex marmore Pario candidissimo, serrato, politissimo et artissimo, inquit Pineda, lib. V De Rebus Salom. cap. V.
FIFTY CUBITS.
CUBITIS QUINQUAGINTA. — Hoc non est in Hebræo nec in Septuaginta, sed additum a Nostro paraphrastice.
7. Et peribolus exterior. — «Peribolus» vocatur murus, vel septum, q. d. Murus orientalis hujus ædificii longus erat 50 cubitis, sicut et ipsa gazophylacia longa erant 50 cubitis, licet neget hoc Maldonatus.
Versus 8: And the length before the face of the temple
8. Et longitudo ante faciem templi — Transit ab exedris aquilonaribus ad meridianas. Metitur ergo latitudinem atrii interioris ab ædificio aquilonari usque ad australe oppositum, centum cubitis.
Versus 9: These Treasuries
9. GAZOPHYLACIA HÆC — australia.
10. IN LATITUDINE PERIBOLI ATRII, QUOD ERAT CONTRA VIAM ORIENTALEM IN FACIEM ÆDIFICII SEPARATI, ET ERANT ANTE ÆDIFICIUM GAZOPHYLACIA. — Loquitur de peribolo, seu muro trium cubitorum, uti asserit Josephus, qui atrium sacerdotum cingebat, et distinguebat ab atrio laicorum. Loquitur autem de muro australi, q. d. Latitudo hujus porticus, et muri meridiani ambientis atrium sacerdotum, cujus adytum et portam dixi spectare Orientem, procedebat versus Occidentem coram latere ædificii separati, id est templi, dextro; et ante illud latus ædificii sive templi meridianum, erant gazophylacia, sicut a latere aquilonari.
Versus 11: And The Way Before The Face Of Them Was Like The Treasuries Which Were In The Way Of The North
11. ET VIA ANTE FACIEM EORUM JUXTA SIMILITUDINEM GAZOPHYLACIORUM, QUÆ ERANT IN VIA AQUILONIS, — q. d. Media ambulatio, et exedræ laterales meridianæ eadem ratione erant constructæ, eadem mensura, qua aquilonares, quas supra descripsi.
SECUNDUM LONGITUDINEM EORUM, SIC ET LATITUDO EORUM. — Non quod latitudo par esset longitudini, sed, q. d. Longitudo hujus ædificii meridiani par fuit longitudini alterius aquilonaris; et latitudo hujus par fuit latitudini illius. Est hebraismus.
Omnis introitus. — Septuaginta vertunt, exitus.
Nota: Introitus, et exitus hebraice idem est quod forma, ordinatio, dispositio, mensura.
ET SIMILITUDINES EORUM, — scilicet gazophylaciorum, quæ primum mensus fuerat in aquilone. Deinde necte hæc cum versu seq., q. d. Sicut similitudines eorum, et sicut ostia eorum, sic erant ostia gazophylaciorum, quæ erant in via respiciente ad notum, id est austrum, hoc est, australia similia erant aquilonaribus.
Versus 12: WHICH WAY WAS BEFORE THE SEPARATE VESTIBULE FOR THOSE ENTERING BY THE
12. QUÆ VIA ERAT ANTE VESTIBULUM SEPARATUM PER VIAM ORIENTALEM INGREDIENTIBUS. — Pro vestibulo hebraice est גדר geder, id est peribolus, sive murus separans sacerdotes a laicis, q. d. Ædificium hoc australe ascensum habuit a fronte orientali, gradusque ejus duxit in ambulationem medialem superiorem, quæ procurrebat Occidentem versus secundum longitudinem periboli elegantis, et separantis populum a clero.
Versus 13: Before The Separate Building
13. ANTE ÆDIFICIUM SEPARATUM — Ita vocat templum, sive Sanctum, et Sanctum sanctorum, quia erat separatum ab atriis: hebraice enim est gizra, uti jam sæpius dixi.
14. APPROPINQUANT AD DOMINUM IN SANCTA SANCTORUM, — id est in atrium, et templum sanctissimum; quia scilicet intrant Sanctum, et sic appropinquant Sancto sanctorum.
IBI PONENT SANCTA SANCTORUM, — id est carnes sanctissimas Deo immolatas, scilicet partes illas, quæ sacerdotibus Deo consecratis et sanctificatis ex lege a Deo deputatæ sunt.
But When They Have Entered
CUM AUTEM INGRESSI FUERINT, — q. d. Sacerdotes in Sancto sanctorum, id est suo atrio sanctissimo, scilicet in suis gazophylaciis comedent carnes Deo oblatas, sicque consummabunt sacrificium, tumque eodem loco vestes sacras deponent, assumentque suas communes, quibus ad populum egredientur in atrium Israel exterius.
Nota quam voluit Deus sacerdotes a populo loco et religione secerni et coli!
Versus 16: AND HE MEASURED TOWARD THE EAST WIND.
16. MENSUS EST AUTEM CONTRA VENTUM ORIENTALEM. — Metitur murum extimum atrii Israel quater, per quatuor latera, incipiendo a quolibet latere, asseritque quodlibet latus habuisse in longitudine quingentos calamos. Ita S. Hieronymus, Lyranus, Maldonatus et alii. Contrarium sentit Vilalpandus, scilicet Angelum hic metiri non singula latera seorsim, sed omnia, sive totum circuitum simul, idque quater; quia a quolibet latere vicissim incipit eum dimetiri. Censet ergo ipse totum muri circuitum fuisse tantum quingentorum calamorum. Favet versus ultimus, ubi totus concludi videtur quingentis calamis. Porro calamos hosce ipse per partes subducit pag. 380. Verum aliud exigit ipse planus textus litteræ, quæ singula latera per partes ordine dimetitur. Et quorsum, quæso, idem quater dimetiretur? Ita passim Interpretes.
Porro murus hic dividebat Sanctum a profano, ut dicitur versu ultimo. Faciebat enim peribolum circa templum, qui et ipse sacer erat, sicut nunc cœmeteria, quæ templis adhærent, ait Maldonatus.
CALAMO MENSURÆ, — id est maximo calamo, qui sex cubitos habebat, cum vulgaris non haberet nisi cubitos quinque: erat ergo hic calamus sacer.
QUINGENTOS CALAMOS, — id est ter mille cubitos habebat quodlibet latus quadrati; totus ergo murus, sive totum quadratum habebat in circuitu bis mille calamos, id est duodecim millia cubitorum. Ita Maldonatus.
Quocirca videtur hic alius murus (magis extrinsecus) a muro, qui cingebat atrium Israelis in templo Salomonis, describi. Illud enim atrium erat 500 cubitorum tantum: hic vero peribolus dicitur fuisse 500 calamorum, idque a quolibet latere. Calamus autem sacer (de quo hic agitur) continet sex cubitos. Idipsum liquere videtur ex capite sequenti, vers. 12, ubi totum templi et fabricæ hujus ambitum concludens, ait: «Ista est lex domus in summitate montis: omnis finis ejus in circuitu Sanctum sanctorum est;» pro quo ex Hebræo vertunt Septuaginta: «Ita est descriptio domus in vertice montis, et omnes termini ejus in circuitu Sancta sanctorum.» Clarius vero Vatablus: «Lex domus hujus hæc est, totus terminus ipsius erit in montis vertice, et circumposita quoquoversus sacrosancta.» Ergo peribolus hic extimus non tantum verticem montis, sed et circumposita per quatuor mundi plagas ambiebat.
Simili modo, cap. XLV, 3, longe majorem peribolum et ambitum templo assignat. Habet enim viginti quinque millibus calamorum circumscribi locum sacerdotum; et in eo ædificari templum. Ait enim: «Et a mensura ista mensurabis longitudinem viginti quinque millium, et latitudinem decem millium, et in ipso erit templum sanctumque sanctorum.»
Versus 20: ON THE FOUR WINDS, etc., A LENGTH OF FIVE HUNDRED CUBITS.
20. PER QUATUOR VENTOS, etc., LONGITUDINEM QUINGENTORUM CUBITORUM. — Nota: Hic in Hebræo non est cubitorum, sed ex præcedentibus subintelligitur et repeti debet calamorum. Ita S. Hieronymus, Lyranus, Maldonatus et alii; unde textus Bibliorum in Glossa ordinaria, et in aliis nonnullis codicibus, omittit τὸ cubitorum, et legit tantum quingentorum, supple, calamorum, qui præcesserunt. Ergo cubitorum omittendum videtur, vel corrigendum calamorum. Est enim hoc versu repetitio quasi generalis complexio quatuor præcedentium dimensionum, quatuor vers. præcedentibus comprehensarum.
Aliter Vilalpandus qui hic se torquet, ut eum capiam. Vult enim tueri vulgo tritam lectionem cubitorum, quam habent et Septuaginta, ac proinde vers. 15, usque ad 19, putat describi murum unum 500 calamorum, hoc vero versu ultimo alium 500 cubitorum, quod intuenti textum parum probabile videtur. Sic et Pineda, lib. V De Rebus Salom. cap. V, putat hic mensurari atrium extimum Gentium, non intimum Israel.
Sed audiamus S. Hieronymum, ingenue et candide sic profitentem: «Illud autem, inquit, quod per simplicitatem interpretationis (dum parum attendimus celeritate dictandi) et Septuaginta habet et nostra translatio: Murum ejus undique per circuitum longitudine quingentorum cubitorum, et latitudine quingentorum cubitorum, Hebraicus sermo non continet; sed simpliciter, longitudinem quingentorum, et latitudinem quingentorum: ut subaudiatur calamorum: sicuti quartum supra dictum est, ad orientalem ventum, et ad aquilonem, et ad austrum, et ad mare quingentis calamis, quarum partium singularum ab eo qui tenebat calamum fuisse dimensum.» Quid clarius? Mystice deinde S. Hieronymus, numerum quinquagenarium refert ad remissionem omnium peccatorum, puta ad Pentecosten.
Symbolice ergo, quingentesimus numerus significat quietis perfectionem, quia fit ex quinquagenario decies multiplicato. Quinquagenarius autem requiem, denarius perfectionem significat. Audi S. Gregorium, lib. I Moralium cap. IV, ad illud Job I, «fuerunt Job quingenta juga boum, et quingentæ asinæ:» «In quinquagenario, inquit, numero, qui septem hebdomadibus ac monade addita impletur, requies designatur, denario autem summa perfectio. Quia ergo fidelibus perfectio quietis promittitur, quasi quinquagenario decies ducto, ad quingentesimum pervenitur.»
Porro quod quingentesimus remissionis et indulgentiæ teneat sacramentum, non solum vetus Scriptura docet, sed etiam Christus qui, Luc. VII, cum remissionis et indulgentiæ parabolam edoceret, debitores introducit, unum 50, alterum 500 denariorum.
BETWEEN THE SANCTUARY AND THE PLACE OF THE COMMON PEOPLE.
INTER SANCTUARIUM ET VULGI LOCUM. — Id est inter atrium Israel, quod sanctum erat, utpote populi templum, «et locum vulgi,» id est Gentilium, quod profanum erat, vel, ut Maldonatus, «locum vulgi,» id est urbem, ut scilicet murus hic divideret locum sanctum a gentilibus, et ab urbe. Declarat usum muri, quod scilicet ad hoc circumcirca templum cingebat, ut locum sanctum a profano distingueret et separaret. Nam quidquid intra murum illum erat, sanctum erat: unde et templum subinde vocatur, ut cum Christus vendentes et ementes e templo ejecisse dicitur, Joan. II, 15: non enim erat ipse in templo, id est in Sancto, sed in hoc exteriori peribolo, puta atrio, non sacerdotum, sed laicorum. Ita Maldonatus.
Expositio Mystica Totius Structurae Ezechielis ex Lyra.
Lyranus, in fine Comment. in Ezechielem, notat S. Gregorium in expositione mystica hujus templi, quam recensui cap. XL, per varia et diversa accipere idem. Nam et per montem super quem ductus est Propheta, accipit Christum, et per virum mensurantem ædificium, item per portam, et alia plura accipit eumdem Christum. Convenientius enim, inquit Lyranus, exponetur visio, si per diversas partes et similitudines accipiantur diversa. Quare ipse diversa diversis sigillatim applicans, totam hanc fabricam a cap. XL hucusque descriptam ita explicat:
«In Ecclesia, ait, quæ est congregatio fidelium, duplex est regnum. Unum quantum ad spiritualia, et hoc designatur per ædificium templi; aliud autem quantum ad temporalia, et hoc designatur per divisionem terræ et ædificium civitatis circa finem libri; utrumque tamen regnum est a Deo. Ideo dico cum B. Gregorio, quantum ad hoc, quod per montem in quo Propheta dicitur dimissus vel positus supra, cap. XL, intelligitur Christus, de quo scribitur Dan. II: Lapis, qui percusserat statuam, factus est mons magnus, et implevit universam terram: quod exponitur de Christo a doctoribus hebraicis et latinis. Super istum autem montem fundatur Ecclesia, sicut ipse dicit Matth. XVI: Super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, id est super me, et hoc quantum ad duplex regimen Ecclesiæ prædictum. Et sicut patet ex præcedentibus, primo agendum est de ædificio spirituali, quia primo describitur in præcedentibus ipsum templum: circa cujus ædificium describitur triplex murus, scilicet exterior, medius et interior. Per exteriorem vero qui circumdat omnia ædificia, intelligitur protectio seu custodia divina omnia complectens; de quo muro dicitur, Isai. XXVI: Urbs fortitudinis nostræ Sion, Salvator ponetur in ea murus, etc. Per murum vero medium intelligitur custodia seu protectio angelica, quæ includitur sub divina, unde dicitur, Psalm. CXXIV: Montes in circuitu ejus, id est Angeli, ut dicit Glossa
Augustiniana, qui sunt in circuitu Ecclesiæ per modum muri. Per murum autem interiorem, qui est minoris ambitus, intelligitur protectio seu custodia humana per prælatos Ecclesiæ et eorum ministros, quæ minoris efficaciæ est quam Angelica. De hoc autem muro contra malos prælatos dicitur supra XIII: Non opposuistis vos murum pro domo Domini. Intra muros istos est ingressus ex tribus partibus, per quas intelliguntur tres partes terræ habitabilis, Asia, Africa et Europa, e quibus ingressi sunt Ecclesiam multi per susceptionem Fidei et Sacramentorum, et ingrediuntur de præsenti, et ingredientur de futuro. De istis vero tribus terræ partibus dicitur Jerem. XXII: Terra, terra, terra, audi sermonem Domini. De quibus tribus terræ partibus plures audierunt sermonem Apostolorum aliorumque Christi discipulorum cum effectu credendi. Ex qualibet autem parte trium partium dictarum sunt tres portæ in tribus muris ex opposito se respicientes: per quas significantur tres gradus vel status venientium ad fidem, scilicet incipientium, qui designantur per portam exteriorem sive primam; proficientium, qui significantur per mediam vel secundam; perfectorum, qui designantur per tertiam vel interiorem. De portis istis dicitur Psalm. LXXXVI: Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. Per tabernacula Jacob intelligitur status vel gradus fidelium tempore legis Mosaicæ, per portas Sion status vel gradus fidelium tempore legis Evangelicæ, quæ dicitur lex amoris, lex autem vetus lex timoris: propter quod portæ Sion bene dicuntur prædilectæ.
In portis autem exterioribus non sunt ædificia magna, sed quædam domunculæ super eas ædificatæ, ut supra dictum est: per quod designatur quod status incipientium est adhuc notabiliter imperfectus. In portis autem mediis et in interioribus sunt ædificia pulchra, ad designandum quod proficientes et perfecti habent majorem perfectionem; perfecti jam actu, proficientes in potentia actui propinqua, ad quod designandum ad portas medias est ascensus per septem gradus tantum, ad interiores vero seu tertias est ascensus per octo gradus.
Habet autem quælibet sex portarum vestibulum, porticum, duas frontes, et sex thalamos. Per vestibulum præcedens porticum intelligitur gratia præveniens, de qua dicitur Psalm. LVIII: Misericordia ejus præveniet me. Misericordia namque Dei et ejus gratia sunt idem. Per porticum vero gratia subsequens de qua dicitur Psalm. XXII: Misericordia ejus subsequetur me. Vel aliter potest dici, quod per vestibulum et porticum designantur voluntas bona et operatio sancta, de quibus dicit Augustinus super Joan.: Præcedet velle, subsequetur perficere.
Per duas frontes, quæ sunt ad decorem et fortitudinem portarum (propter quod factæ sunt ad modum duarum turrellarum ex utraque parte cujuslibet portæ), designatur patientia in adversis, quæ stabilit hominem ne per impatientiam frangatur: et modestia in prosperis, quæ tenet hominem ne per superbiam elevetur. De istis duabus turrellis dicitur Psalm. CXXI: Fiat pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis; nam per patientiam in adversis, et per modestiam in prosperis acquiritur et conservatur abundantia omnium divinorum beneficiorum in nobis.
Per thalamos autem, in quibus homines dormiunt et quiescunt, intelligitur pax. Unde Psalm. IV: In pace in idipsum, dormiam et requiescam. Est autem duplex pax, scilicet interna et fraterna; ideo dicuntur thalami esse hinc et inde ex utraque parte portæ, et tres ex una parte, quia pacem internam tria faciunt. Primum est conscientia munda, Eccli. XLIV: Homines divites in virtute, pulchritudinis studium habentes, pacificantes in domibus suis, id est in conscientiis propriis. Secundum est amicitia divina. Augustinus, lib. Conf.: Inquietum est, Domine, cor meum, donec requiescat in te. Et Psalm. CXVIII: Pax multa diligentibus legem tuam, quæ est lex divini amoris. Tertium est sufficientia modesta, per quam aliquis est contentus his quæ habet, et sic in se pacificatus; de quo potest exponi quod dicitur Matth. V: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Tales enim filii Dei quodammodo Deo assimilantur, qui non indiget aliquo extra se, sed est sibi sufficientissimus.
Similiter ex altera parte portæ sunt tres thalami, quia tria faciunt pacem fraternam. Primum est humilitas vera, quæ in tantum pacifica est, quod facit pacifice habitare cum suo contrario: et hoc est speciale in hac virtute; nam castus non habitat pacifice cum luxurioso, nec justus cum iniquo: sed humilis habitat pacifice cum superbo, quia sicut superbus vult dominari, ita vere humilis subjici, et sic uterque habet quod quærit, et per consequens quiescit. Ideo dicitur Psalm. CXIX: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus, id est cum superbis, de quibus dicitur Prov. XIII: inter superbos semper jurgia sunt. Secundum est æquitas justa, sine qua nulla societas potest esse pacifica, sicut patet de societate latronum, qui sunt adversarii justitiæ: nisi enim inter se juste dividerent spolia, statim inter eos oriretur discordia; ideo dicitur Isaiæ XXXII: Erit opus justitiæ pax. Tertium est taciturnitas debita, quæ tenet os clausum, ne prorumpat in verba discordiæ seminativa. Unde per oppositum dicitur Eccli. XXVIII: Susurro et bilinguis maledictus, multos enim turbabit pacem habentes.
De quolibet autem dictorum thalamorum potest dici quod scribitur Deut. XXXIII: Amantissimus Domini habitabit confidenter in eo, quasi in thalamo morabitur tota die: qui enim Deum vere diligit, in dictis thalamis jugiter commoratur. Post expositionem portarum procedendum est ad expositionem gazophylaciorum, quæ supra describuntur esse circa pavimentum orientale, et dicuntur esse 30, per quæ designatur impletio decem præceptorum temporibus tribus necessaria, scilicet tempore legis naturæ, et tempore legis Mosaicæ, et tempore legis Evangelicæ. Denarius autem numerus multiplicatus per ternarium, consurgit in tricenarium. Et bene dicuntur gazophylacia a gaza et phylace, quod est servare: nam per impletionem decem præceptorum conservantur divitiæ virtutum.
Post expositionem gazophylaciorum sequitur expositio mensarum, quæ supra dictæ sunt octo: per quas designantur quatuor partes Veteris Testamenti, et quatuor Novi, de quibus tanquam de mensis spiritualibus reficitur totus populus christianus, secundum quod dicitur Deut. VIII: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod egreditur de ore Dei. Quod autem Vetus Testamentum in quatuor partes dividatur, dixi plenius in principio Geneseos. Dividitur enim in libros legales, historiales, prophetales et sapientiales. Et consimiliter dividitur Novum Testamentum. Nam libris legalibus correspondent Evangelia, historialibus Actus Apostolorum, sapientialibus Epistolæ Pauli et Epistolæ canonicæ, prophetalibus autem Apocalypsis. De qualibet autem dictarum mensarum potest dici quod scribitur Prov. IX: Sapientia ædificavit sibi domum, excidit columnas septem, immolavit victimas suas, miscuit vinum, et proposuit mensam suam. Scriptura namque sacra est mensa sapientiæ.
Post expositionem mensarum sequitur expositio atrii interioris, in quo secundum Hebræos quatuor ponuntur, scilicet altare holocaustorum, gazophylacia sacerdotum hebdomadariorum, et gazophylacia cantorum similiter hebdomadariorum, et transitus aquarum a latere altaris. Et quoniam ædificatio Ecclesiæ spiritualis non solum consistit in moribus et refectione de mensa S. Scripturæ, sed etiam in Sacramentis; ideo per altare holocaustorum intelligitur Eucharistiæ Sacramentum, in quo quotidie immolatur Agnus qui tollit peccata, unde dicit Augustinus in lib. Sententiarum Prosperi: Semel immolatus est Christus in semetipso, et tamen quotidie immolatur in Sacramento, in quantum
per hoc Sacramentum efficimur quotidie participes fructus Dominicæ passionis. Unde et in quadam Dominicali oratione secreta dicitur: Quoties hujus hostiæ commemoratio celebratur, opus nostræ redemptionis exercetur. De hoc autem altari dicitur Hebr. XIII: Habemus altare, de quo edere non habent potestatem hi qui tabernaculo deserviunt, id est cæremonias legis veteris observantes. Et quoniam Eucharistiæ Sacramentum cum divinis laudibus est conficiendum, ideo prope altare, scilicet in atrio interiori, ponuntur gazophylacia sacerdotum hebdomadariorum, et similiter cantorum: per quæ designantur merita celebrantium, et eis ministrantium. Per aquas vero egredientes de templo et transcurrentes ad latus altaris significatur Sacramentum baptismi, de quo dicitur Joel. III: Fons egredietur de domo Domini, et irrigabit torrentem spinarum. Dicuntur autem aquæ istæ egredientes de templo: per quod templum significantur duo principales nostræ fidei articuli, scilicet articulus sanctæ Trinitatis, et articulus incarnationis, ut postea plenius dicetur: quia baptismus secundum communem Ecclesiæ formam confertur in nomine SS. Trinitatis, secundum quod dicitur Matth. cap. ult.: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Et quia in primitiva Ecclesia fuit collatus in nomine Christi, ut habetur in Actibus Apostolorum in pluribus locis, quod est nomen suppositi, in quo uniuntur natura divina et humana.
De duobus autem istis Sacramentis loquitur specialiter Ezechiel propheta, quia sunt speciali modo Sacramenta novæ legis, in quantum Christus per se ea instituit, et eis usus fuit in seipso, et hoc patet de Sacramento baptismi in quatuor Evangeliis, quantum ad utrumque, scilicet institutionem et usum; et similiter de Sacramento Eucharistiæ, quantum ad ejus institutionem. Quantum autem ad ejus usum non habetur in Evangeliis expresse, sed hoc tenet communis
porticum autem est ingressus ad alias partes, et ideo per ipsam intelligitur articulus unitatis divinæ essentiæ, et articulus suæ providentiæ quantum ad præmiationem boni et punitionem mali. Fides enim istorum articulorum semper fuit necessaria ad salutem, et est prima ad aliorum credalitatem; unde dicitur Hebr. XI: Credere enim oportet accedentem ad Deum, quia est, et inquirentibus se remunerator sit. Per Sanctum sanctorum intelligitur articulus sanctæ Trinitatis secundum tres mansiones, una super aliam ibidem existentes. Licet enim non sit ibi superioritas nec inferioritas proprie; tamen Filius est a Patre et Spiritus Sanctus ab utroque: et secundum hoc dicit Hilarius, quod auctoritas est in Patre, et subauctoritas in Filio. Per partem templi quæ dicitur Sanctum, intelligitur articulus incarnationis benedictæ, per quam et naturæ in supposito Filii sunt unitæ, scilicet natura divina, anima rationalis, et caro Christi purissima: quæ significatur per tres mansiones una super aliam existentes. Divina namque natura superior est ad animam, et anima ad carnem. De istis vero duabus templi partibus potest accipi quod dicitur Apocal. XXI: Et templum non vidi in ea, scilicet materiale; quia secundum illum ultimum exponendi modum, per visionem Ezechielis non intelligitur aliqua ædificatio materialis, sed tantum spiritualis; ideo sequitur ibidem: Dominus enim Deus omnipotens, trinus in personis, templum ejus est, quantum ad Sanctum sanctorum; et Agnus, id est, Filius incarnatus, quantum ad illam templi partem, quæ dicitur Sanctum.» Ita Lyranus.
Aliter hæc cum Ribera explicui Exod. XXVI, initio, scilicet atrium significare pœnitentes; unde in eo erat labrum pœnitentiæ et altare holocaustorum in quo mactantur victimæ, id est mortificantur sensus et cupiditates: Sanctum significare justos: Sanctum sanctorum beatos, etc.; idque videtur aptius. Pergit Lyranus:
«Per pilarios autem templi significantur miracula
frigoris, propter quod ædificium aquilonare significat donum timoris filialis: timor enim causativus est infrigidationis et tremoris, ut patet ad sensum. Dictum est autem supra quod in his duobus ædificiis est habitatio sacerdotum, quia sacerdotes esse debent in continuo timore, ne Deum offendant, et in fervore dilectionis, ut ei devote deserviant. De istis ædificiis aquilonari et australi potest accipi id quod scribitur Cant. IV: Surge, aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum, et fluent aromata illius. Per spiritum enim timoris et dilectionis fluunt aromata charismatum in horto Ecclesiæ militantis. Per quatuor autem atriola possunt intelligi quatuor virtutes cardinales, de quibus atriis dicitur Psalm. LXXXIII: Melior est dies una in atriis tuis super millia. Nam commorari in exercitio virtutum cardinalium est optimum. Per culinas vero seu coquinas possunt intelligi doctores sacræ Scripturæ de-
voti, qui suis meditationibus decoquant cibum sacræ Scripturæ ut alii possint inde refici, secundum illud Psal. XXXVIII: Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis. Istæ vero coquinæ sunt in atriolis situatæ, quia doctores sacri eloquii debent prius in quatuor virtutibus cardinalibus esse præexercitati. Dicitur enim I Ethic., quod moralis philosophiæ non est conveniens auditor ille qui est secutor passionum; et multo minus est conveniens auditor theologiæ; et adhuc multo minus conveniens ejus doctor, propter quod in sacræ Scripturæ doctoribus præexigitur exercitium in virtutibus moralibus: unde dicit Philosophus VII Physic., quod sedendo fit anima sciens et prudens; quia sedando turbationes passionum, et quiescendo ab impulsionibus earum, quod fit per virtutum moralium exercitium, acquiritur sanctarum notitia Scripturarum.»