Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Transit ab idea et fabrica templi ad urbis et terræ sanctæ divisionem et dimensionem. Sicut ergo Josue ingrediens terram promissam eam Hebræis divisit, ita jubet hic Deus iisdem post reditum e Babylone, eamdem rursum dividi ea ratione et mensura, quam hic præscribit. Itaque hoc capite secat Jerusalem in quatuor portiones, quarum primam deputat sacerdotibus et templo, vers. 5; secundam Levitis, vers. 5; tertiam civitati et civibus, vers. 6; quartam principi, vers. 7. Porro terræ Israel dimensionem, et per duodecim tribus distributionem prosequitur sequentibus tribus capitibus, usque ad finem libri. Unde, vers. 9, sancit leges justitiæ, præsertim ut justa sint pondera, ac, vers. 13, leges religionis de primitiis et victimis, et nominatim, vers. 18 et sequent. de sacrificiis, primo mense, et in Paschate, et vers. 23, in festo Scenopegiæ offerendis.
Textus Vulgatae: Ezechiel 45:1-20
1. Cumque cœperitis terram dividere sortito, separate primitias Domino, sanctificatum de terra, longitudine viginti quinque millia, et latitudine decem millia: sanctificatum erit in omni termino ejus per circuitum. 2. Et erit ex omni parte sanctificatum quingentos per quingentos, quadrifariam per circuitum: et quinquaginta cubitis in suburbana ejus per gyrum. 3. Et a mensura ista mensurabis longitudinem viginti quinque millium, et latitudinem decem millium, et in ipso erit templum, Sanctumque sanctorum. 4. Sanctificatum de terra erit sacerdotibus ministris sanctuarii, qui accedunt ad ministerium Domini: et erit eis locus in domos, et in sanctuarium sanctitatis. 5. Viginti quinque autem millia longitudinis, et decem millia latitudinis erunt Levitis, qui ministrant domui: ipsi possidebunt viginti gazophylacia. 6. Et possessionem civitatis dabitis quinque millia latitudinis, et longitudinis viginti quinque millia, secundum separationem sanctuarii, omni domui Israel. 7. Principi quoque hinc et inde in separationem sanctuarii, et in possessionem civitatis, contra faciem separationis sanctuarii, et contra faciem possessionis urbis: a latere maris usque ad mare, et a latere Orientis usque ad Orientem: Longitudinis autem juxta unamquamque partem a termino Occidentali usque ad terminum Orientalem. 8. De terra erit ei possessio in Israel: et non depopulabuntur ultra principes populum meum: sed terram dabunt domui Israel secundum tribus eorum. 9. Hæc dicit Dominus Deus: Sufficiat vobis, principes Israel: iniquitatem et rapinas intermittite, et judicium et justitiam facite, separate confinia vestra a populo meo, ait Dominus Deus. 10. Statera justa, et ephi justum, et batus justus erit vobis. 11. Ephi, et batus æqualia, et unius mensuræ erunt: ut capiat decimam partem cori batus, et decimam partem cori ephi: juxta mensuram cori erit æqua libratio eorum. 12. Siclus autem viginti obolos habet. Porro viginti sicli, et viginti quinque sicli, et quindecim sicli, mnam faciunt. 13. Et hæ sunt primitiæ, quas tolletis: sextam partem ephi de coro frumenti, et sextam partem ephi de coro hordei. 14. Mensura quoque olei, batus olei, decima pars cori est: et decem bati corum faciunt: quia decem bati implent corum. 15. Et arietem unum de grege ducentorum, de his quæ nutriunt Israel in sacrificium, et in holocaustum, et in pacifica, ad expiandum pro eis ait Dominus Deus. 16. Omnis populus terræ tenebitur primitiis his principi in Israel. 17. Et super principem erunt holocausta, et sacrificium, et libamina in solemnitatibus, et in calendis, et in sabbatis, et in universis solemnitatibus domus Israel: ipse faciet pro peccato sacrificium, et holocaustum, et pacifica ad expiandum pro domo Israel. 18. Hæc dicit Dominus Deus: In primo mense, una mensis, sumes vitulum de armento immaculatum, et expiabis sanctuarium. 19. Et tollet sacerdos de sanguine quod erit pro peccato: et ponet in postibus domus, et in quatuor angulis crepidinis altaris, et in postibus portæ atrii interioris. 20. Et sic facies in septima mensis, pro unoquoque qui ignoravit, et errore deceptus est, et expiabitis pro domo.
Notat Vilalpandus lib. I, cap. XIII, hanc urbis et terrae, aeque ac templi, ideam et mensuram Ezechieli hic propositam, a Zorobabele et Judaeis Babylone redeuntibus non fuisse opere plane completam, ob metum Cyri et Persarum, ne viderentur arcem exstruere, ac velle rebellare; tum impediente Sanaballat aliisque vicinis hostibus, ut patet Nehem. IV et seq., tum ob Judaeorum paupertatem; tum denique ut ostenderet Deus haec mystice in Ecclesia Christi perfecte fore complenda: se enim eam magis hic spectare et delineare, quam templum Judaeorum.
Porro par hic est difficultas, par obscuritas cum illa, quam in idea templi huc usque vidimus. Unde S. Hieronymus, lib. XIV in Ezech., hoc caput sic orditur: canit Poeta: Hic labor ille domus, et inextricabilis error. Et alio in loco: Ut quondam fertur Creta labyrinthus in alta, Parietibus textum caecis iter, ancipitemque Mille viis habuisse dolum, quo signa sequenti Falleret indeprensus et irremeabilis error: «Ita et ego istarum Scripturarum ingressus Oceanum et mysteriorum Dei, ut sic loquar, labyrinthum, de quo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum, et nubes in circuitu ejus; perfectam quidem scientiam veritatis mihi vindicare non audeo, sed nosse cupientibus aliqua doctrinae indicia praebuisse, non meis viribus, sed Christi misericordia, qui errantibus nobis ipse dolos tecti ambagesque resolvit, caeca regens Spiritu Sancto vestigia, quem sequentes ad portum explanationum prophetae Ezechielis pervenire poterimus.»
13. Istæ autem mensuræ altaris (holocaustorum; nam altare incensi mensus est cap. XLI, 22) in cubito verissimo, id est perfectissimo. Sic sæpe «verus» pro perfecto capitur, ut cum Apostolus dicit I Tim. VI, 10: «Ut apprehendant veram vitam,» veram, id est perfectam. Vide ibi dicta. Hebraice est: «Et hæ mensuræ sunt altaris per cubita;» dicitur enim et cubitus masculine, et cubitum neutre. Qui habebat cubitum et palmum, q. d. Cubitus ille de quo loquor, est cubitus sacer, qui profanum palmo excedit. Hic enim cubitus est cubitus communis, sive profanus, et insuper palmus, uti dixit cap. XL, 5. In sinu ejus erat cubitus. Per sinum R. David accipit cavitatem, quæ in altari superne erat cubiti unius, ad excipiendam struem lignorum, quibus cremandæ erant victimæ. Melius Vilalpandus pag. 389: Sinus, ait, cavea est in marmoreo pavimento excisa, altare cingens, cubito uno alta, et altero lata, in quam fundebatur victimarum sanguis, perque subterraneos cuniculos ducebatur in torrentem, de quo cap. XLVII, 5. Hujus fossæ locum significat Chaldæus. Maldonatus et alii, dum sinum interpretantur fundamentum: erat enim hic sinus in imo, non in summo altaris. In imo enim fundebatur sanguis victimarum, uti pulchre in effigie altaris repræsentat Vilalpandus loco citato. Ex base enim et fundamento, altaris hujus descriptionem inchoat Propheta.
And in another place:
Quantum ad quintum, dicitur quod celebrent divinum Officium, et quod doceant populum, quid sit mundum et immundum, et quod in dubiis determinent quid sit tenendum. Per quod designatur, quod in ministris Ecclesiae debet esse devotio, ad debite celebrandum divina; et sacrae Scripturae cognitio, ad docendum populum, quae sunt licita, et quae illicita, et ad determinandum quae in dubiis sint tenenda. Ista tamen cognitio major requiritur, secundum quod aliquis in Ecclesiae gradu majori constituitur. Propter quod de ignorantibus dicitur, Ose. IV: «Quia repulisti scientiam, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi.»
censent tantam fuisse, quanta erat sors sacerdotum et Levitarum: Hebraei vero, quibus favet S. Hieronymus, censent tertiam laicorum sortem fuisse partitam in tredecim partes aequales; ex quibus una principi, caeterae duodecim in totidem tribus Israel fuerint distributae.
Finis hujus libri pendet ex intelligentia hujus capitis. Facta est enim terrae Israel distributio in duodecim partes, praeter habitacula sacerdotum, Levitarum, urbis et principis.
Versus 1: AND WHEN YOU BEGIN TO DIVIDE THE LAND BY LOT
1. CUMQUE COEPERITIS TERRAM DIVIDERE SORTITO — inter Judaeos Babylone redeuntes. Dicit «sortito,» non quod sorte divisa sit a Nehemia (uti Josue, cap. XIV, 2, per sortem eam divisit): nam divisa est ex Dei arbitrio et praescripto, ut sequitur: sed sortem vocat haereditatem (hanc enim significat hebraeum נחלה nachala), quae per sortes solebat dividi; unde hebraice ad verbum est: «Cum feceritis terram cadere in haereditatem,» id est cum sortito dividetis terram. Ita Vatablus. Rursum, licet ex parte Dei dividentis pro arbitrio, non esset hic sors: erat tamen sors respectu Hebraeorum, quibus cuique sua pars, quasi sorte et casu
SEPARATE PRIMITIAS DOMINO. — Hebraice הרימו harimu, id est levate, id est: Offerte oblationem Domino, id est separate portionem terrae quae offeratur Domino, eique sit sacra. Solebant enim primitiae frugum levari in altum, cum offerebantur Domino, ut patet Levit. XXIII, 11. Hinc levare per catachresin idem est, quod offerre.
SANCTIFICATUM, — ut sanctificetur et consecretur Domino pars illa terrae.
LONGITUDINE VIGINTI QUINQUE MILLIA, — non cubitorum, ut aliqui putant, sed calamorum: calamus enim mensorius in manu viri haec metientis erat, cap. XL, 3, ac terra non cubitis, sed calamis sive cannis mensurari solet. Ita S. Hieronymus, Maldonatus, Vatablus et alii.
Symbolice, numerus 25 hic et alibi sacer est. Est enim primitiarum Domini, et sacerdotum, Levitarum, urbis ac templi. Pari modo, idem sacratus fuit annuntiatione et conceptione B. Virginis, ac incarnatione Filii Dei, qui est primogenitus omnis creaturae, idque in templo, scilicet sacro Virginis utero. Nam S. Athanasius vel potius Anastasius ad Antiochum principem, Quaest. XVII, docet Christum incarnatum in utero Virginis 25 martii, ac eodem die in mundi principio Deum creasse primum hominem. Hinc esse, quod in hoc ipso mense omnes arbores et herbae, animalia quoque prolificent, tanquam a Deo hoc tempore creata sint.
Nazianzenus quoque, orat. 2 in Pascha: «Arcanus, ait, apud Hebraeos est sermo, hoc tempus esse quo Deus universam condidit molem. Vernum porro hoc tempus est, quo succrescunt herbae.» Unde hoc die, vel circiter, celebratur Pascha. Quare Romani hoc 25 die martii celebrabant Hilaria, id est festa laetitiae et ludos publicos, ac dies hilares; quod eo tempore iterum sol, peragrato Zodiaci spatio per omnes signorum stationes, ad nos redeat. Plura vide apud Petrum
obveniebat, quantum erat ex parte ipsorum. Sic ait Apostolus nos sorte vocatos ad gratiam et salutem. Ex parte enim vocatorum est sors, non meritum, non debitum, licet ex parte Dei vocantis non sit sors, nec casus, sed destinatum consilium et decretum.
Bongum, libro De Numer. mysteriis, pag. 450. Notant R. David et Vatablus hic longitudinem ab Oriente ad Occidentem, latitudinem a Meridie in Septentrionem spectari, uti spectant et describunt cosmographi. Nam alioqui Judaeae longitudo a Meridie in Aquilonem, latitudo ab Oriente in Occidentem spectabatur: illa enim parte longius excurrebat, hac arctabatur.
19. Et dabis, trades hosce ritus a me præacceptos sacerdotibus et Levitis, aut potius dabis vitulum, eumque sacrificabis, ut reipsa eis ostendas quomodo sacrificare debeant: hoc enim in tam longa captivitate Babylonica obliti sunt. Unde subdit vers. 20: «Et assumens de sanguine ejus, pones super quatuor cornua ejus.» Videtur ergo Ezechiel reipsa sacrificasse, rituque docuisse sacerdotes ignaros ritum sacrificandi. Ita Maldonatus. Qui sunt de semine Sadoc. In Sadoc enim, amoto Abiathar, et posteros ejus Salomon transtulit sacerdotium et pontificatum, ut dixi cap. XL, 46. Sadoc hebraice idem est quod justus, ait S. Hieronymus. Qui accedunt ad me, qui accedunt ad altare ut mihi ministrent.
SANCTIFICATUM ERIT IN OMNI TERMINO EJUS PER CIRCUITUM, — q. d. Hoc terrae spatium jam dimensum separate et dicate Deo, non ad solum templum (hoc enim tantum habebat 500 calamos ad quamlibet mundi plagam, uti patet ex cap. XLII, 16 et seq.), sed etiam ad habitationem et usum sacerdotum qui Dei sunt ministri.
Censet S. Hieronymus tantum hic designari locum sacerdotibus circa templum, dum in eo erant ministraturi: nam alias, cum non ministrabant, habitabant sparsi per totam Judaeam. Similiter vers. 3, jubet Levitis aedificari viginti gazophylacia circa templum, dum scilicet in eo ministrabant. Nam aliis omnibus non suffecissent centum, nec mille. Sed hoc de loco sacerdotum in dubium revocari potest. Ingens enim eis hic assignatur, scilicet 25 millium calamorum, quae faciunt quinquaginta milliaria, uti ostendam in fine cap. XLVII.
Versus 2: AND OF IT THERE SHALL BE SANCTIFIED ON EVERY SIDE
2. ET ERIT EX OMNI PARTE SANCTIFICATUM. — Clare vertit Vatablus: Inde (id est ex hac prima parte oblationis) spatium quadratum quoquoversus quingentorum calamorum cedet sacratiori loco, id est erit pro sanctuario. Ex toto sacerdotum loco decerpit et designat hic templum.
QUINGENTOS PER QUINGENTOS, — id est quingentos ad singula latera. Est hebraismus, «Quingentos,» non cubitos, sed calamos intellige, ut patet ex dictis cap. XLII, 16. Ita S. Hieronymus.
QUINQUAGINTA CUBITIS IN SUBURBANA EJUS. — «Suburbana,» hebraice מגרש migras, vocat locum neque arboribus consitum, neque domibus occupatum, sed relictum vacuum, ut vertit Vatablus, reverentiae et sanctitatis, aeque ac decoris causa, ut scilicet templum esset magis conspicuum. Ita S. Hieronymus.
Aliter Vilalpando pag. 23. Per «suburbana» enim accipit atrium Gentium, quod putat hic describi. Sed illud non recte vocatur «suburbana.»
Versus 3: AND FROM THIS MEASURE
3. ET A MENSURA ISTA. — A, id est in. Sic enim hebraice min saepe ponitur pro bet. Porro in mensura ista, id est in calamo, q. d. Metieris locum hunc Deo consecratum, puta longitudinem 25 millium, et latitudinem decem millium calamorum eadem mensura, qua mensus es templum, cap. XLII, 16, scilicet calamo, atque in hoc spatio designabis locum pro templo. Male ergo putant nonnulli hic describi stationem Levitarum.
Versus 4: THE SANCTIFIED PORTION OF THE LAND
4. SANCTIFICATUM DE TERRA, — q. d. Hic locus e terra Juda erit separatus et sanctificatus, ita ut in eo construatur templum, et circa illud post interjectum spatium 50 cubitorum, ut dixi vers. 2, construantur domus sacerdotum.
Nota moraliter hunc locum pro residentia Pastorum et Sacerdotum, utpote quos Deus hic in circuitu templi residere et habitare voluit. Vide H. Pintum hic.
Versus 5: AND TWENTY-FIVE THOUSAND
5. VIGINTI QUINQUE AUTEM MILLIA, — alia scilicet praeter illa, quae jam sacerdotibus assignata sunt. Jubet enim hic Levitis tantumdem spatii admetiri, quantum admensus est sacerdotibus: «Eadem, ait S. Hieronymus, assignantur hic spatia in longitudine et latitudine pro multitudine Levitarum, quae habet paucitas sacerdotum.» Describitur hic ergo portio et sedes Levitarum juxta templum; utpote in quo et ipsi Domino ministrabant, et sacerdotibus subserviebant, ut nostris presbyteris diaconi.
Aliter haec distinguit S. Hieronymus; censet enim haec ad praecedentia, et ad sacerdotes pertinere. Levitis vero assignat sequentem dimensionem civitatis, scilicet 25 millia longitudinis, et quinque millia latitudinis, ita ut sors eorum minor fuerit sorte sacerdotum quinque millibus in latitudine.
IPSI POSSIDEBUNT VIGINTI GAZOPHYLACIA, — scilicet in templo, id est in atrio sacerdotum. Necesse enim erat ut dum per vices suas ministrabant, ibi aeque ut sacerdotes, sua haberent habitacula. Ita R. Salomon et Maldonatus.
Alii censent hic praecipi, ut in eorum sorte viginti construantur cubicula. Sed quid haec inter tot et tantos? Multa enim eorum millia multo plures mansiones et aedes poscebant: unde et sors eorum aequatur hic sorti sacerdotum. Nam loci spatium spatio sacerdotum par et aequale eis hic assignatur, scilicet quod habeat in longitudine 25 millia calamorum, et 10 millia in latitudine.
Versus 6: AND THE POSSESSION OF THE CITY
6. ET POSSESSIONEM CIVITATIS. — Tertiam hic sortem et partem, scilicet civitatis et civium Jerusalem, dimetitur, eamque in longitudine parem sorti sacerdotum et Levitarum; sed in latitudine inferiorem et imparem, scilicet calamorum quinque millium, cum illorum esset decem millium, assignat. Discant hic principes quam ampla Deus suis sacerdotibus et ministris habitacula concesserit, ut ipsius civitatis spatium superent: quamquam non vetet, sed permittat ut, cum numerus civium, qui jam Babylone redeuntium exiguus erat, creverit, ipsi spatia haec dilatent. Ita olim in Thebaide et Aegypto urbes integrae plura millia monachorum, quam civium laicorum continebant. Ita etiamnum Romae potiorem partem Ecclesiarum et Ecclesiasticorum videmus.
Rursum in condenda civitate, puta Jerusalem, Deus incipit a templo et loco sacerdotum, eumque ante omnia designat. Idem imitentur principes.
SECUNDUM SEPARATIONEM SANCTUARII. — Hebraice: E regione oblationis sanctitatis, id est portionis sacerdotum et Levitarum, q. d. E regione sortis; sive post sortem sacerdotum et Levitarum construes civitatem. Describit hic Deus ideam fidelis
et perfectae civitatis, sicut reipublicae ideam perfectam descripsit Plato in lib. De Repub. et nostro aevo B. Thomas Morus in sua Utopia, aeque ac Xenophon in Cyro, non tam Cyrum, quam ideam boni principis describit. Esto Judaei eam reipsa non expresserint, nec adaequare potuerint ob paupertatem, vicinos hostes, metum Cyri, aliasque causas, quas initio capitis recensui. Verum haec omnia potius allegorice ad fabricam Ecclesiae, tum militantis, tum triumphantis pertinent, quam describit S. Joannes Apocal. XXI, ubi prorsus alludit ad hanc fabricam Ezechielis, ut patet conferenti utriusque verba et phrases.
Quocirca non tantum S. Hieronymus, sed et Hebraei per principem, de quo sequitur, Messiam intelligunt: unde et de hoc principe operose agitur cap. sequenti. Rursum, urbs haec augustior est, quam fuerit Jerusalem a Nehemia reaedificata: unde et habuit templum non intra, sed extra se, uti et habitacula sacerdotum. Quare urbem hanc ad litteram significare saecularem principatum et statum in Ecclesia, aeque ac templum Ecclesiasticum, censent S. Hieronymus, Gregorius, Hugo, Carthusianus, Maldonatus, Lyranus, Fernandius visione XIX, sect. 1.
Porro, sicut templum dignius est urbe, ita episcopatus praestat principatui saeculari, eumque dirigere, non vero ab eo regi debet. Sacra enim profanis praestant, eorumque sunt finis et scopus: ac Deo magis obediendum est quam regi. Ita S. Mauritius Maximiano Imperatori se suosque Thebaeos Martyres cogenti ad sacrificium idolis immolandum: «Milites, inquit, tui sumus, o Imperator, sed tamen servi Christi: tibi disciplinam et operam debemus militarem, Deo autem debemus obedientiam et innocentiam.»
Hinc et S. Gregorius Nazianzenus, orat. 17 ad principes suae dioecesis: «Vos quoque, ait, lex Christi imperio meo ac throno subjicit. Imperium enim nos quoque gerimus, addo etiam praestantius et perfectius; nisi vero aequum est spiritum carni fasces submittere, et coelestia terrenis cedere.» Si ergo princeps velit regere Episcopos, perinde facit, ac si caro spiritum, terra coelum regeret.
OMNI DOMUI ISRAEL. — «Domui,» id est tribui: nam ex omni tribu habitaturi erant in Jerusalem.
Versus 7: AND FOR THE PRINCE ALSO
7. PRINCIPI QUOQUE, — scilicet dabitis suum locum et spatium uti caeteris, sed particulare, et principe dignum. Quarta hic sors principi designatur.
HINC ET INDE, — ex utroque latere, scilicet, ab Oriente et Occidente; vel ad Meridiem, et ad Aquilonem.
IN SEPARATIONEM SANCTUARII. — «In» id est usque: «separationem» vocat sortem separatam, q. d. Post sortem, quam jussi separari primo sacerdotibus, deinde Levitis, tertio civitati et civibus; quarto loco separabis et designabis locum principi, ut ipse quasi ultimus, omnes cingat instar valli, quasi reipublicae tutor et defensor, uti patebit cap. XLVIII, 21.
Ex hoc vers. 7, colligit Fernandius, vis. XIX, sect. IV, potestatem regiam fluere a Deo, non immediate, sed mediante republica, quae quasi intermedia est inter Deum et regem. Deus enim instinctu naturae cuique populo jus dedit creandi sibi regem.
Alii explicant, q. d. Inter sortem sanctam templi, sacerdotum et Levitarum, atque inter sortem laicam civitatis et civium, medio loco constitue principem, ut melius utrosque, scilicet tam clericos quam laicos tueri possit; et quia decens videtur, ut primus locus sacerdotibus detur, secundus Levitis, tertius principi, quartus populo. Ita Maldonatus.
Hoc de sorte duodecim tribuum verum est, non de urbe, ut cap. XLVIII, patebit. Ita videmus in regnis bene ordinatis, reges in medio regni residere, esseque quasi centrum in circulo, ut et undequaque facile et aequaliter a subditis adiri, et ipsi eos adire possint, utque uno quasi intuitu omnes regni sui fines circumspiciant, singulisque provideant, utque omnes regiones in medio sibi quasi uniant et connectant. Regnum enim quo magis sibi regique suo unitum est, eo validius est et firmius. Repraesentavit hoc Calanus philosophus Alexandro Magno in corio sicco: illi enim in limitibus dum insisteret, subsiliebat; dum vero in medio illud calcabat, totum quiescebat. Ita Plutarchus in Alexandro.
Causam dant Hebraei, ne finita oratione quae fiebat in medio atrii Orientali coram Domino, converteretur adorans contra templum, ad eamdem portam reversurus, itaque dorsum obverteret templo: quod rusticum fuisset et incivile. Verum aequa erat conversio, scilicet lateralis, sive per eamdem, sive per diversam portam quis egrederetur; tamque tergum, aut potius latus obvertebat ingrediens per unam portam, et egrediens per alteram, quam ingrediens et egrediens per unam eamdemque. Verior ergo causa fuisse videtur, ut in tanta populi turba facilior esset transitus. Si enim eadem porta, qua ingressi erant, egressi fuissent, occurrissent venientibus et intrantibus, itaque invicem sese in transitu impedivissent, dum hi volunt ingredi, illi egredi, quod vitatur, si hi, qui una porta ingrediuntur, alia egrediantur. Id experimur hic Romae in Basilicis Apostolorum et Martyrum, dum sunt stationes solemnes.
Aliter Hebraei et Vatablus, q. d. In portione principis erit portio sacerdotum et Levitarum, item templum cum urbe. Sed hoc parum est probabile; sic enim sors principis omnes aliorum sortes complexa fuisset, cum hic ei aeque ut aliis, peculiarem et propriam Deus assignet.
CONTRA FACIEM SEPARATIONIS SANCTUARII, — e regione sortis sacrae, et sortis sive possessionis civitatis. Explicat quod paulo ante dixerat: «In separationem sanctuarii, et in separationem civitatis.» Haec patebunt cap. XLVIII, in figura divisionis sortium omnium, quam initio capitis exhibebo.
A LATERE MARIS USQUE AD MARE, — id est, ut Vatablus, a plaga Occidentali in Occidentem (Hebraeis enim «mare» est Occidentale, hinc per «mare» significant Occidentem), et a plaga Orientali in Orientem. Explicat quod dixit superius: «Hinc et inde,» q. d. Metieris terminos principis utrinque tam versus Occidentem, quam Orientem.
LONGITUDINIS AUTEM JUXTA UNAMQUAMQUE PARTEM. — Hebraice: Et longitudo (ejus erit) e regione unius ex partibus, id est longitudo sumetur ab Occidente in Orientem e regione unius ex partibus, scilicet pars principis meridionalis erit e regione partis meridionalis civium, et pars septentrionalis principis e regione partis septentrionalis civium a termino Occidentali (ipsius partis principis, aeque ac civium) usque ad Orientem, ait Maldonatus. Quanta fuerit haec sors principis, Scriptura non exprimit, et variant Interpretes. Maldonatus et alii
In separato loco. Nam «quorum animalium infertur sanguis pro peccato in Sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra,» Hebr. XIII, 11; Levit. IV, 12; et cap. VI, 30, et XVI, 27: vide ibi dicta. Erat enim hæc publica altaris et loci a Chaldæis contaminati et profanati, per victimam vituli expiatio et consecratio, in qua hic ritus præscriptus est, Levit. XVI, 27. Extra sanctuarium, extra atrium sacerdotum, quod dicitur Sanctuarium, quia sanctificatum et consecratum erat sanguine vituli cæsi, ait Vatablus.
Engallim vicus vel urbs erat in principio maris Mortui, ubi scilicet Jordanis influit in mare. Atque ex hoc loco tendebant retia sua piscatores ad siccandum, usque ad Engaddi, uti ait hic Ezechiel. «Engallim, ait S. Hieronymus, est in principio maris Mortui, ubi Jordanis ingreditur. Engaddi vero, ubi finitur atque consumitur. Engaddi fontem haedi, Engallim fontem vitulorum sonat.»
Nota: Aliqui per principem accipiunt pontificem; ei enim dari jubet primitias, vers. 16 et 17 et sequent. Jubet hunc principem facere, id est sacrificare victimas: erat ergo sacerdos, non laicus. Ratio est, quia post captivitatem Judaei caruerunt rege et principe saeculari, ac Pontifices praefuerunt populo tam in politicis, quam in sacris, uti patet de Machabaeis: unde et mox jubet hunc principem, id est Pontificem, populum non gravare tributis, ac curare ut justa sint pondera. Respicit enim praecipue Messiam, sive Christum, qui fuit princeps tam saecularis, quam sacer, uti docent Hebraei et S. Hieronymus. Verum cap. XLVI, 2 patebit principem hic saecularem intelligi, non pontificem.
Versus 8: HE SHALL HAVE A POSSESSION OF THE LAND
8. DE TERRA ERIT EI POSSESSIO, — q. d. Princeps vivet ex parte terrae, quam seorsim ei assignari jubeo, ne invadat agros populi, aut eum tributis oneret et opprimat.
SED TERRAM DABUNT. — q. d. Terram reliquam populi distribuent.
Versus 9: LET IT SUFFICE YOU
9. SUFFICIAT VOBIS, — o principes! quod hucusque populum gravaveritis et expilaveritis, videte ne deinceps eos expiletis aut gravetis. Quocirca:
SEPARATE CONFINIA VESTRA, — ut vestris limitibus contenti, alienos populi vestri non invadatis. Hebraeus et Vatablus vertunt: Removete angarias vestras, id est tributa et exactiones vestras. Hebraeum migras proprie significat confinia, et loca suburbana.
Versus 10: A JUST BALANCE
10. STATERA JUSTA. — Principis enim est definire ponderum et mensurarum quantitatem, ac curare ut ea ab hominibus aequa servetur. Hoc enim exigit justitia publica in emendo et vendendo, quae si violetur, tota respublica turbatur et confunditur. Hinc Salomon ait Prov. XX, 10: «Pondus et pondus, mensura et mensura, utrumque abominabile est apud Deum,» q. d. Qui diversa et inaequalia habet pondera et mensuras, v. g. majorem adhibet dum emit, minorem dum vendit; hunc abominatur Deus justus, et justitiae vindex.
Josephus narrat urbem primam quam condidit Cain, et ex nomine filii sui vocavit Enochiam, eo maxime ab eodem corruptam fuisse, quod injusta pondera et mensuras adinvenerit. Quam enim necessaria sit haec ponderum et mensurarum justitia docet Deus, qui eam jam tam verbo hic, ac Levit. XIX, 35, et Amos V, 15, quam exemplo sanxit. Ipse enim, ut ait Sapiens, cap. XI, 21, hanc universi rempublicam condens, omnia in mensura, et numero, et pondere disposuit. Eamdem in republica in primis necessariam esse docet Aristoteles, lib. IX Metaphys.
Versus 11: THE EPHAH AND THE BATH SHALL BE EQUAL
11. EPHI ET BATUS AEQUALIA. — Pares mensurae erant ephi et batus; sed ephi erat aridorum, batus liquidorum, scilicet erant hae mensurae decima pars cori. Corus enim continebat tria sea, sive sata, hoc est 30 modios; ephi et batus, tres modios. Septuaginta pro bato vertunt chanicem, pro coro vertunt gomor, sed corrupte legitur gomor pro homer, uti est in Hebraeo. Gomor enim exigua erat mensura victus diurni, uti dixi Exod. XVI, 16; homer vero, sive corus ingens et vastus, continens 30 modios.
JUXTA MENSURAM CORI ERIT AEQUA LIBRATIO, — id est aequa ad pondus divisio et ad corum accommodatio, q. d. Utrumque ad rationem cori exigetur, scilicet ut ephi et batus sint decima pars cori. Ita Vatablus.
Versus 12: THE SHEKEL SHALL HAVE TWENTY OBOLS
12. SICLUS VIGINTI OBOLOS HABET. — Siclus, sive stater, erat tetradragmus, aequalis in pondere et pretio quatuor juliis Italicis, et quatuor regalibus Hispanicis, sive uni floreno Belgico, hic enim continet 20 obolos, id est stuferos. Vide dicta Exod. XXX, 13.
PORRO VIGINTI SICLI, etc., — q. d. Mna, sive mina continet 60 siclos. Nota: Minam hic distribuit in tres partes, quia erant tres species numismatum separatae, quas omnes complectebatur mina, scilicet erat numisma, primo, 15 siclorum, sive quarta minae pars; secundo, 20 siclorum, id est tertia minae pars; tertio, 25 siclorum, id est tertia cum duodecima minae pars. Ita R. David, Vatablus, Maldonatus et Vilalpando, tom. II, pag. 327, ubi docet singulas hasce species mnas quoque sive minas vocari, ideoque quadruplicem fuisse minam, scilicet primam, 15; secundam, 20; tertiam, 25; quartam, 60 siclorum, illudque hic innuit Ezechiel.
Unde et Salomon, III Reg. X, 17, dicitur suis stipatoribus peltas fecisse, quarum singulae vestiebantur 300 minis auri; ubi mina non 60 siclorum (sic enim peltae hae fuissent gravissimae, et a viris fortissimis importabiles), sed 20, accipienda est. Sic enim in ducentas hasce peltas insumpta fuisse 666 talenta, de quibus III Reg. X, 16, recte calculando ostendit Vilalpandus.
Notant Hebraei et Maldonatus de profana mina hic agi, nam sacram fuisse duplo majorem, ac continuisse centum 20 siclos. Verum hoc alii negant, censentque unam eamdemque fuisse minam sacram et profanam, sive templi et fori, vulgi et sacerdotum, uti dixi Exod. XXX.
Porro dicitur mina, vel mna quasi מנה mana, id est portio, vel pars numerata et detracta, a radice מנה mana, id est numeravit. Unde Mane, Tekel, Phares, Daniel. V, 25.
Versus 13: THESE ARE THE FIRST-FRUITS THAT YOU SHALL OFFER
13. HAE SUNT PRIMITIAE, QUAS TOLLETIS. — Hebraice אשר תרימו ascer tarimu, id est quas offeretis elevando illas coram Domino. Hoc enim ritu offerendae erant primitiae, juxta legem Levit. XXIII, 11, ut ita protestarentur se fruges hasce a Deo accepisse, ideoque ei primitias earum offerre. Quaeres: De quibus primitiis hic agatur? R. David censet
hic taxari eas, quae in communi templi dedicatione offerendae erant. Maldonatus putat hic taxari sacrificia principum: sed sacrificia non sunt primitiae, et illa taxantur cap. seq. Melius ergo S. Hieronymus cum Hebraeis proprie primitias frugum, v.g. tritici, hordei, etc., Deo et sacerdotibus offerendas hic taxari autumant, ne aut sacerdotum avaritia plus exigeret, aut laicorum minus daret, quam par erat. Jubet ergo ut sexagesima pars frugum pro primitiis Deo detur: jubet enim dari sextam partem ephi, quae est sexagesima pars cori.
Notant Hebraei hic taxari primitias juxta imam laxam. Tradunt enim ipsi, pro primitiis nec minus quam sexagesimam, nec plus quam quadragesimam partem dari licuisse. Unde S. Hieronymus: «Inter quadragesimam, ait, et sexagesimam licebat offerri quodcumque voluissent.»
Versus 14: THE MEASURE OF OIL ALSO
14. MENSURA QUOQUE OLEI. — Jubet hic in sexagesimam partem farinae, quae pro primitiis offertur, misceri centesimam partem olei. Nam decima pars bati, sive ephi, est centesima pars cori. Corus enim continebat decem batos, sive ephi.
Versus 15: AND ONE RAM
15. ET ARIETEM UNUM. — Hebraice שה vesce echad, id est pecudem unam, non agnam aut feminam, ut volunt Hebraei, sed masculum. Unde Noster docte vertit, «arietem.» Mascula enim Deo in sacrificio offerenda erant.
DE GREGE DUCENTORUM, — q. d. Qui ducentas habuerint oves, unam, puta ducentesimam, dabit Deo in sacrificium.
Versus 16: ALL THE PEOPLE OF THE LAND SHALL BE BOUND TO THESE FIRST-FRUITS FOR THE PRINCE
16. OMNIS POPULUS TERRAE TENEBITUR PRIMITIIS HIS PRINCIPI, — scilicet sacerdotum, hoc est Pontifici. Minus recte alii regem intelligunt: nam Pontifici, non regi, ex jure divino dandae sunt primitiae. Aliter ergo hic sumitur princeps, quam cap. seq. et cap. XLIV, 3. Sensus est, q. d. Populus dabit Pontifici hasce primitias, ut iis ipse sustineat onus offerendi holocausta et victimas in sabbatis, Calendis, aliisque festis pro toto populo. Ita S. Hieronymus, Vatablus et passim Hebraei. Hoc est enim quod subdit:
Versus 17: AND UPON THE PRINCE SHALL BE THE BURNT OFFERINGS, etc
17. ET SUPER PRINCIPEM ERUNT HOLOCAUSTA, etc. — q. d. Principi, et principis quasi humeris incumbet onus holocaustorum, etc.
Versus 18: IN THE FIRST MONTH
18. PRIMO MENSE. — Nisan, qui partim martio, partim aprili nostro respondet, estque primus ab aequinoctio verno, ideoque Paschalis, Exod. cap. XII, vers. 2. UNA (id est prima die) MENSIS. — Sic saepe alibi per enallagen cardinalis numerus ponitur pro ordinali, unus pro primo.
8. AD TUMULOS SABULI ORIENTALIS. — Ex Hebraeo גלילה gelila, verti quoque potest, ad Galilaeam Orientalem. Ita Septuaginta, Hebraeus et Vatablus. Tradunt Hebraei amnem hunc in duos rivos fuisse divisum, unum Orientalem, alterum Occidentalem; per quae Latini Orientalem et Occidentalem Ecclesiam intelligunt, aiunt Vatablus, Pintus et alii. Prior ergo, inquiunt, fluebat in mare Galilaeae, puta Tiberiadis, aut in mare Mortuum sive Sodomorum, quod orientale erat; alter in mare Mediterraneum, quod erat occidentale. Licet Maldonatus per mare Orientale accipiat sinum Persicum; sed hic nimis remotus est a Jerusalem et templo.
Versus 19: AND THE PRIEST SHALL TAKE OF THE BLOOD (of the sacrifice, or piacular offering) WHICH SHALL BE FOR
19. ET TOLLET SACERDOS DE SANGUINE (sacrificii, vel piaculi) QUOD ERIT PRO PECCATO, ET PONET IN POSTIBUS DOMUS, — scilicet templi. Ita Hebraei.
ET IN QUATUOR ANGULIS CREPIDINIS (non atrii, ut volunt Rabbini, sed) ALTARIS. — Hoc enim duplicem habebat crepidinem, eaque hebraice vocatur עזרה azara, cap. XLIII, 14, aeque ac hic.
ET IN POSTIBUS PORTAE ATRII INTERIORIS. — Atrium interius erat atrium sacerdotum, ut dixi, cap. XLII, 3. Minus recte R. David per atrium exterius accipit atrium feminarum, per interius virorum.
Versus 22: AND THE PRINCE SHALL OFFER (that is, sacrifice)
22. ET FACIET (id est sacrificabit) PRINCEPS, — non per se, sed sacerdotes, ut explicatur cap. seq. vers. 2.
Versus 23: DAILY FOR SEVEN DAYS
23. QUOTIDIE SEPTEM DIEBUS, — id est quotidie septem vitulos, et septem arietes, idque per septem dies. Ita Hebraeus, Vatablus et Maldonatus. Hae victimae videntur hic praescribi soli principi. Nam festi et populi aliae et plures erant victimae, quae praescribuntur Num. XXIX, 13 et seq.
Versus 24: A SACRIFICE OF AN EPHAH FOR EACH CALF
24. SACRIFICIUM EPHI PER VITULUM. — Pro sacrificium hebraice est מנחה mincha, id est sacrificium farreum, sive similae, q. d. Offeret ephi similae cum singulis vitulis, et cum singulis arietibus ephi, et miscet unum hin olei. De hin, ephi, aliisque mensuris Hebraeorum vide dicta in calce Pentateuchi.
Versus 25: AT THE SOLEMNITY
25. IN SOLEMNITATE, — scilicet festi Tabernaculorum: hoc enim die 15 mensis septimi celebrabatur, Levit. XXIII, 39. TAM PRO PECCATO, — q. d. Dixi de victimis, simila, et oleo offerendis in festo Paschae, eadem intelligenda, et eodem prorsus modo ac mensura servanda sunt in festo Tabernaculorum. Ita Vatablus, Maldonatus et alii.
15. HIC EST AUTEM TERMINUS, — q. d. Hi sunt termini, hi fines Chananaeae inter duodecim tribus dividendae. A MARI MAGNO, — scilicet ab ea parte maris Mediterranei, quae ad Aquilonem vergebat; eam enim hic disterminat.
Ex hisce victimis, libaminibus, caeterisque omnibus patet haec ad litteram spectare templum et rempublicam Judaicam.