Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Damasco ob tria et quatuor scelera, præsertim eo quod sævierit in Judæos, excidium intentat. Idem facit Gazæ, vers. 6, et Tyro, vers. 9, et Idumææ, vers. 11, et Ammonitis, vers. 13.
Textus Vulgatae: Amos 1:1-15
1. Verba Amos, qui fuit in pastoribus de Thecue: quæ vidit super Israel in diebus Oziæ regis Juda, et in diebus Jeroboam filii Joas regis Israel, ante duos annos terræ motus. 2. Et dixit: Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam: et luxerunt speciosa pastorum, et exsiccatus est vertex Carmeli. 3. Hæc dicit Dominus: Super tribus sceleribus Damasci, et super quatuor non convertam eum, eo quod trituraverint in plaustris ferreis Galaad. 4. Et mittam ignem in domum Azael, et devorabit domos Benadad. 5. Et conteram vectem Damasci: et disperdam habitatorem de campo idoli, et tenentem sceptrum de domo voluptatis; et transferetur populus Syriæ Cyrenem, dicit Dominus. 6. Hæc dicit Dominus: Super tribus sceleribus Gazæ, et super quatuor non convertam eum; eo quod transtulerint captivitatem perfectam, ut concluderent eam in Idumæa. 7. Et mittam ignem in murum Gazæ, et devorabit ædes ejus. 8. Et disperdam habitatorem de Azoto, et tenentem sceptrum de Ascalone: et convertam manum meam super Accaron, et peribunt reliqui Philistinorum, dicit Dominus Deus. 9. Hæc dicit Dominus: Super tribus sceleribus Tyri, et super quatuor non convertam eum: eo quod concluserint captivitatem perfectam in Idumæa, et non sint recordati fœderis fratrum. 10. Et mittam ignem in murum Tyri, et devorabit ædes ejus. 11. Hæc dicit Dominus: Super tribus sceleribus Edom, et super quatuor non convertam eum: eo quod persecutus sit in gladio fratrem suum, et violaverit misericordiam ejus, et tenuerit ultra furorem suum, et indignationem suam servaverit usque in finem. 12. Mittam ignem in Theman: et devorabit ædes Bosræ. 13. Hæc dicit Dominus: Super tribus sceleribus filiorum Ammon, et super quatuor non convertam eum: eo quod dissecuerit prægnantes Galaad, ad dilatandum terminum suum. 14. Et succendam ignem in muro Rabba: et devorabit ædes ejus in ululatu in die belli, et in turbine in die commotionis. 15. Et ibit Melchom in captivitatem, ipse, et principes ejus simul, dicit Dominus.
Versus 1: 1. AMONG THE SHEPHERDS. — So read the Roman, Chaldean, Symmachus, and the Old Edition, meaning: Amos was one of the...
1. IN PASTORIBUS. — Ita legunt Romana, Chaldæa, Symmachus et Vetus Editio, q. d. Amos fuit unus e pastoribus Thecue. Minus recte Aquila ἐν ποιμνικτερόφοις, id est in pastoralibus (et ita legunt Biblia Plantini, ac textus S. Hieronymi in Comment.), quia tunc subaudire et supplere oportet substantivum locis, vel opilionibus. Septuaginta retinent nomen hebraicum, quasi proprium loci, vertuntque: Qui facti sunt in Accarim, quia pro נקדים nokedim, legerunt נקרים naccarim. Unde in Septuaginta pro Accarim legendum videtur naccarim. Quare perperam Theodoretus et alii legunt Cariathiarim; Complutensia, Accarpi. Putant aliqui Amos non fuisse pastorem, sed mercatorem gregibus divitem, qui sub se plures haberet suorum gregum pastores, qualis fuit Abraham, Job, et Mesa rex Moab, IV Reg. III, 4, qui in Hebræo vocatur noked, æque ac vocatur Amos hoc loco. Verum idipsum refellit Amos cap. VII, 14, dicens: «Armentarius ego sum vellicans sycomoros, et tulit me Dominus, cum sequerer gregem;» fuit ergo Amos bubulcus, vel, ut S. Hieronymus ait, opilio. Uterque hebraice vocatur noked (unde nekoda, cap. II, 48, Esdræ, id est Nicodemus, ait Marinus in Lexico), id est punctator, inustor, hoc est armentarius et pastor, qui pecudes suas propriis notis, punctis vel maculis inurit, ut eas ab alienis secernat, omnibusque constet eas esse suas. Radix enim נקד nakod significat punctum, stigma, maculam, quæ pecudi inuritur vel imprimitur. Unde S. Isidorus in Vita Amos: «Amos, inquit, pastor et rusticus,» etc.
nostra infirmitate perficitur, I Cor. XII, 9. Spiritus enim Sanctus tam potens est, ut inopes, ignorantes et miseros evehat ad summam scientiam, dignitatem et gradum. Audi S. Gregorium, hom. 30 in Evang.: «Ecce, ait, David, Amos, Danielem, Petrum, Paulum, Matthæum intueor, et Sanctus iste Spiritus qualis sit artifex, considerare volo; sed in ipsa mea consideratione deficio. Implet namque citharœdum puerum, et psalmistam facit. Implet pastorem armentarium sycomoros vellicantem, et Prophetam facit. Implet abstinentem puerum, et judicem senum facit. Implet piscatorem, et prædicatorem facit. Implet persecutorem, et doctorem gentium facit. Implet publicanum, et Evangelistam facit. O qualis est artifex iste Spiritus! nulla ad discendum mora agitur in omne quod voluerit. Mox enim ut tetigerit mentem, docet; solumque tetigisse docuisse est. Nam humanum animum subito ut illustrat, immutat: abnegat hoc repente quod erat, et habet repente quod non erat.»
salem, quæ regebatur a tribu Juda, sed ad Israel et in Samaria prædicat.» Idipsum patet ex cap. VII, 10, ubi dicitur: «Misit Amasias sacerdos Bethel ad Jeroboam regem Israel, dicens: Rebellavit contra te Amos in medio domus Israel, non potest terra sustinere universos sermones ejus. Hæc enim dicit Amos: In gladio morietur Jeroboam, et Israel captivus migrabit de terra sua. Et dixit Amasias ad Amos: Qui vides, gradere, fuge in terram Juda, et comede ibi panem, et prophetabis ibi, et in Bethel non adjicies ultra ut prophetes.» Obiter tamen Amos etiam de aliis gentibus, ac de Juda quasi per contentionem et oppositionem prophetat: cum illis enim confert, componit et opponit Israelem.
utpote qui mortuus sit anno 14, vel potius 27 Oziæ, uti paulo ante ostendi. Respondet Lyranus visionem illam Isaiæ contigisse eo anno quo mortuus est Ozias morte, non naturali, sed civili, scilicet cum percussus lepra ob usurpatum officium sacerdotale, templo, et hominum convictu regnoque ejectus est, ac pro eo filius ejus Joathan regni administrationem suscepit. Unde Chaldæus vertit: In anno quo percussus est Ozias. Verum to mortuus, ad litteram mortem naturalem, non civilem significat, uti cæteri omnes Interpretes docent; qui proinde communiter censent visionem illam Isaiæ exhibitam fuisse anno 52 et ultimo Oziæ.
annum 52 quo mortuus est, successitque ei filius Joathan, qui tum erat 25 annorum. Unde sequitur Joathan natum esse eodem anno 27, quo Ozias pater percussus est lepra. Quare necesse est dicere Oziam per optimates deinceps regnum administrasse, donec Joathan adolesceret et regeret; quod quia nusquam legimus, hinc aliqui de tota hac re dubitant, putantque hunc terræ motum ad peccatum et lepram Oziæ non pertinere, sed alio tempore, aliaque de causa accidisse, præsertim quia Josephus loco citato innuit Oziam pauco duntaxat tempore fuisse leprosum. Ait enim: «Et cum aliquandiu privatus extra urbem vixisset, filio Joathamo rempublicam administrante, mœrore tandem confectus obiit anno ætatis sexagesimo tertio, regni quinquagesimo secundo.»
Denique Amos, ut nomine suo (Amos enim hebraice idem est quod populus avulsus, ut dixi), ita et hoc terræ motu significat motum animorum Israelis, quo ipse avellens se a Deo et a regno David, schisma et divortium fecerat, erigens colensque vitulos aureos; eaque de causa, tunc, uti et alias sæpe, hunc terræ motum Deus immisit, ut simul minaretur terræ et populo, ejusque exsilium et excidium portenderet. Ita anno Domini 458, Antiochia, cum Nestorii schisma et hæresim amplexa est, ingenti terræ motu conquassata est, uti narrat ex Marcellino Baronius. Eodem Pontica regio ob Eutychetis hæresim concussa est anno Domini 499, ut idem narrat ex Theodoro Collectan., lib. II. Ob eamdem hæresim anno Domini 518 in Dardania assiduo terræ motu viginti quatuor castella uno momento collapsa sunt, et ex iis duo cum omnibus, alia cum multis habitatoribus demersa; ac paulo post eodem anno Anastasius Imperator Eutychianus fulmine a Deo ictus interiit. Ita Marcellinus in Chronico. Ita cum S. Joannes Chrysostomus in exsilium pulsus est, Constantinopolis terræ motu contremuit, quo cubilis imperatorii pars collapsa est. Unde territus Imperator, misso notario, eum revocavit ut plane constiterit «propter justum suum Dominum commovisse terram,» ait Palladius in Dial., et Theodoretus lib. V, cap. XXXIII. Hucusque titulus Prophetæ; nunc orditur suam prophetiam, aitque:
Versus 2: 2. FROM ZION HE WILL ROAR -- as if to say: The true God, whose temple, throne, and oracle from the mercy seat upheld by...
2. DE SION RUGIET, — quasi dicat: Deus verus, cujus in Sione (non autem in Dan et Bethel, uti vos, o Israelitæ, imo idololatræ, falso præsumitis) est templum, solium et oraculum ex propitiatorio a Cherubinis sustentato; hic, inquam, Deus potens et acer sui templi, cultusque et sanctitatis vindex, per me, perque Osee, Isaiam aliosque Prophetas, ex Sione et Judæa a se missos, instar leonis rugiet, dum horribilem vastationis et excidii sententiam contra impios Israelitas, aliasque vicinas gentes, ob varia earum scelera per nos proferet et proclamabit. Simili sensu ait Isaias, cap. XXXI, 4: «Quomodo si rugiat leo et catulus leonis super prædam suam, etc., sic descendet Dominus exercituum ut prælietur super montem Sion.» Et vers. 9: «Dixit Dominus, cujus ignis est in Sion, et caminus ejus in Jerusalem,» quasi
dicat: Deus qui in Sione residet, ibique igne sacro et sacrificiis colitur, inde quasi leo rugiens exsiliet gravis ultor in hostes suos, puta in impios, qui ejus cultum et numen vel idololatria, vel aliis sceleribus violaverunt. Ita S. Hieronymus.
EXSICCATUS EST VERTEX CARMELI. — «Duo, ait S. Hieronymus, sunt montes hoc nomine. Alter, in quo fuit Nabal Carmelus, maritus Abigail ad australem plagam, I Regum, XXV. Alter juxta Ptolemaidem, quæ prius vocabatur Acho, mari imminens, in quo Elias propheta flexis genibus pluvias impetravit. Si ergo de Carmelo dicit in quo habitavit Nabal, magis pastorum gregibus convenit, quia est juxta solitudinem. Sin autem de illo qui vicinus est littori, ad reges et ad superbiam pertinet regni Israel, quos imminente captivitate instar montium desertorum dicit esse vastandos.» Uterlibet ergo Carmelus hic accipi potest, et uterque fertilis in proverbium abiit, estque symbolum fertilitatis, abundantiæ et lætitiæ. Unde lingua Punica, sive Arabica, quæ Hebrææ vicina est, adhuc hodie in Bœtica, amœnissimæ et pulcherrimæ villæ vocantur Carmenes, ait Delrio, adagio 980. Commodius tamen accipias de priore, qui pascuorum et pastorum erat; ab eo enim Amos, utpote pastor, pastoritiam duxit similitudinem. Sensus ergo est, quasi dicat: Israelis, et vicinarum gentium Carmeli, id est villæ, agri, vineæ, pascua, opes, copia et gaudium disperdentur per Chaldæos. Rursum, in voce vertex notantur reges regumque arces, palatia, horti et villæ; et symbolice potentia, imperium et gloria destruenda a Babyloniis. Unde Chaldæus vertit: Desolabuntur habitacula regum, et desertum fiet præsidium arcium illorum. Accedit Theodoretus, qui per verticem accepit tum Jerusalem, quæ erat caput et vertex Judææ, tum Samariam, quæ erat vertex Israelis, sive decem tribuum, Isaiæ VII, 8 et 9. Denique Albertus et Hugo censent hic ad litteram prædici siccitatem, sterilitatem et famem Israeli et gentibus impiis immittendam et infligendam a Deo.
Porro Carmelus hic non tantum notat agros et opes Judææ, sed et aliarum gentium; omnis enim ager et locus fertilis, dives et speciosus, proverbialiter vocatur Carmelus. Id ita esse patet ex sequentibus; nam hanc propositionem: «Dominus de Sion rugiet, etc., et luxerunt speciosa pastorum, et exsiccatus est vertex Carmeli,» initio quasi thema propositum, sic in sequentibus explicat de Damasco, vers. 4, dicens: «Et mittam ignem in domum Azael, et devorabit domos Benadad.» Speciosa ergo pastorum, et vertex Carmeli Damasci, sunt domus Azael et Benadad. Et de Gaza, vers. 7: «Mittam ignem in murum Gazæ, et devorabit ædes ejus.» Speciosa ergo pastorum, et vertex Carmeli Gazæ, sunt murus et ædes ejus. Et de Tyro, vers. 10: «Mittam ignem in murum Tyri, et devorabit ædes ejus.» Speciosa ergo et Carmelus Tyri sunt murus et ædes ejus. Idem de Idumæa dicit vers. 12, et de Ammon, vers. 14, et de Moab, cap. II, 2, et de Juda, cap. II, 5, et de Israel, cap. II, 6, 13 et 15.
æstimet. «Si, enim, in viridi ligno hæc faciunt, in arido quid fiet?» ait Christus, Lucæ cap. XXIII, 31.
Idem dicunt alii passim. Seraphini ter clamant «Sanctus, sanctus, sanctus,» Isaiæ cap. VI. Tres sunt virtutes Theologicæ, quibus Deum colimus: fides, spes, charitas. Tres partes pœnitentiæ, quibus eum conciliamus: contritio, confessio, satisfactio. Tria opera bona, quibus eum demerēmur: oratio, jejunium, eleemosyna. Arithmetica docet ternarium in qualibet re inveniri. Mundus enim est triplex: scilicet angelicus, corporeus, humanus. Anima tres habet potentias: intellectum, memoriam, voluntatem. Tres sunt angelorum hierarchiæ, et in singulis tres ordines. Tria eorum officia: purgare, illuminare, perficere. Triplex eorum cognitio: matutina, quæ est in Verbo; vespertina, quæ est rerum in se; meridiana, quæ est aperta Dei visio. Castitas triplex: virginalis, vidualis, conjugalis. Cœlum triplex: empyreum, sidereum, aereum. In sole sunt tria: substantia, radius et lumen; sic in Deo, qui est Sol increatus, sunt tres Personæ, Pater, Filius et Spiritus Sanctus. In omni re sunt tria: essentia, virtus, operatio; vel entitas, species, ordo. In compositis est materia, forma et unio. Tres sunt aeris regiones: infima, media, summa. In arbore et planta sunt tria: folia, flores, fructus. Ita in rebus omnibus SS. Trinitas sui vestigia posuit, ex quibus eam agnosceremus et contemplaremur. Tres in homine sunt spiritus: animalis, vitalis, naturalis. Tres animæ vegetativæ operationes: nutritio, augmentatio, generatio. Bonum est triplex: utile, delectabile, honestum. Tres rerum sunt ordines: naturæ, gratiæ, gloriæ. Tres præcipuæ corporis partes: venter, cor, cerebrum. Tres causæ artificiales et artificum: efficiens, formalis, finalis. Philosophia triplex: ethica, physica, mathematica. Syllogismi tres sunt propositiones: major, minor, conclusio. Triplex lex: naturæ, Mosis, Christi. Tres temporis differentiæ et partes: præteritum, præsens, futurum. Locus triplex: summus, medius, infimus. Triangulus tres habet angulos, æque ac lineas. Anguli sunt tres: rectus, acutus, obtusus. Quantitas corporis trina est: longitudo, latitudo, crassities. Denique omnia in ternario, puta in mensura, numero et pondere creavit et disposuit Deus, Sap. cap. XI, 21. Hæc et plura Petrus Bongus lib. De Numer. mysteriis, in ternario. Hisce ergo de causis ternarius symbolum est multitudinis, plenitudinis, perfectionis, universitatis.
multa. Quando vero ternario unitas additur, ut fiat quaternarius, tunc maxima multitudo, quæ communem et ordinariam superat, significatur. Sic Virgilius:
Itaque sensus hujus loci est, ait S. Hieronymus, q. d. «Exspectavi multo tempore, ut Damasceni de suis sceleribus agerent pœnitentiam, et ideo nolui punire peccantes, ut aliquando conversi reciperent sanitatem; verum quia tertio et quarto eadem faciunt, cogor mutare sententiam, et plagis corrigere delinquentes.» Sic et Theodoretus: «Quod vero, inquit, super tribus et super quatuor, multitudinem significat, hoc est, ut subdit, infinitas iniquitates.» Sic et Ribera, Delrio adagio 971, aliique supra citati. Hic sensus appositus est, planeque genuinus videretur, si Propheta dixisset (super tribus et quatuor sceleribus); sic enim dicimus: «O terque quaterque beati.» Verum quia tribus non jungit quatuor, sed potius, quatuor a tribus separat et disjungit, dicens: «Et super quatuor;» hinc magis genuinus videtur sensus, quem Quæst. I indicavi, nimirum ut quatuor sumatur pro quarto, sensusque sit: Quia Damascus tria, id est plurima, perpetravit scelera, nec his contenta addidit quartum, præ cæteris omnibus insigne et enorme, hac de causa indigna plane est venia, ideoque non parcam, sed plectam eam. Aut ut a Castro, q. d. Cum semel, iterum et tertio pepercerim Damascenis, quarto enormi sceleri, quod ceteris addiderunt, nequaquam parcam, sed puniam. Quartum hoc scelus est, quod subdit: «Eo quod trituraverint in plaustris ferreis Galaad.» Cur enim inter tot scelera hoc unum exprimit et subdit Propheta, nisi quia hoc quartum erat, et enorme? Idem facit, idemque ut quartum scelus Gazæ, Tyri, Edom, Ammon et Moab nominat, et taxat vers. 6, 9, 11, 13, et cap. II. Cum enim post quatuor, id est quartum scelus, hoc unum subjiciat, plane significat illud ipsum esse quartum. Omnino enim enorme, ceteraque omnia superans erat hoc scelus, quod inaudita crudelitate plaustris ferreis triturarent Israelitas, puta Galaaditas.
peccatum corruunt, q. d. Super tribus sceleribus convertam eos, super quarto autem non convertam; sed ipsos sibi suisque sceleribus et consuetudini voluntariæ derelinquam. Hoc tropologicum pariter est, non litterale, ut ipsi censent.
illi auxilium sufficiens ad pœnitendum: quo fit ut pœnitere et converti nequeat. Id autem fieri, cum implevit mensuram peccatorum a Deo determinatam, de qua accipiunt illud Matth. cap. XXIII, 32: «Et vos implete mensuram patrum vestrorum.» Verum hoc de copioso et efficaci auxilio verum est; de sufficienti falsum; sic enim peccator non esset amplius viator, sed cum damnatis quasi damnatus, utpote privatus auxilio necessario ad salutem, sine quo impossibile est eum salvari, et necesse damnari.
et juvenes eorum interficies gladio, et parvulos eorum elides, et prægnantes divides,» IV Reg. cap. VIII, 12; itaque factum esse patet ibid. cap. XIII, 4: «Attriverat, inquit, eos rex Syriæ;» et vers. 7: «Interfecerat eos rex Syriæ, et redegerat quasi pulverem in trituram areæ.» Unde perspicuum est, ait Theodoretus, «quod Damasceni in aream quamdam mulieres Israelitides projicientes, rotis ferratis tanquam spicas crudeliter triturabant.»
amputandam. Ita Eutropius. Ejusdem fuit hæc vox: «Mementote mihi omnia in omnes licere.» Vitellius, occiso Othone cum suis, dum ejus asseclæ tabem cadaverum abhorrerent, dixit, «optime olere occisum hostem et melius civem.» Sed hic tandem religatis post tergum manibus, injecto cervicibus laqueo, veste discissa, seminudus in forum tractus inter ludibria, tandem apud scalas Gemonias minutissimis ictibus excarnificatus confectusque est, indeque unco in Tiberim tractus. Ita Fulgosius, lib. IX, cap. XI. Sic misere periit Deo vindice, imo se occidit Nero. Sic et misere perierunt Caligula, Maximianus, Diocletianus, Annibal, Herodes. Vere Thales Milesius, rogatus quid difficile unquam vidisset, respondit: Tyrannum senem. Quocirca Phalaris tyrannus dicere solebat: «Ego qui expertus utrumque sum, tyrannidi malim subesse quam præesse. Subditus enim aliorum malorum securus, unum tyrannum metuit: tyrannus autem et eos qui foris insidiantur, et illos per quos servatur.» Ita Stobæus, serm. 47. Quidam tyrannicidam optans, de Bruti statuæ subscripsit: «Utinam viveres!» quod opera Bruti Tarquinius ex urbe pulsus esset. Et Cæsaris statuæ hos versus subscripserunt:
Gothis acie victus, fugiens cum equo in paludem inciderit, a qua absorptus nunquam postea comparuit. Valerianum vero Sapori Persarum regi captivum tradidit, qui conscensurus equum eo pro scabello utebatur. Denique septem illi Machabæi fratres, crudeliter ab Antiocho excruciati et frixi, eidem quasi leones insultarunt, et crudelem æque necem ei quasi Prophetæ intentarunt, II Machab. VII, inter quos minimus natu, vers. 31: «Tu vero, ait, qui inventor omnis malitiæ factus es in Hebræos, non effugies manum Dei.» Et mox: «Tu autem, o sceleste, et omnium hominum flagitiosissime, noli frustra extolli vanis spebus in servos ejus inflammatus. Nondum enim omnipotentis Dei, et omnia inspicientis, judicium effugisti. Nam fratres mei, modico nunc dolore sustentato, sub testamento æternæ vitæ effecti sunt: tu vero judicio Dei justas superbiæ tuæ pœnas exsolves.» Verus fuit vates: nam Antiochus paulo post acerrimo viscerum dolore, et fœtore intolerabili excruciatus, corrosus a vermibus, blasphemam animam dæmoni exhalavit, II Machab. IX.
jam dixi. 5. ET CONTERAM VECTEM DAMASCI. — «Vectem,» id est portas: hæ enim vectibus obserari solent. Rursum «vectem,» id est robur, ut vertit Chaldæus (robur enim portarum est in vectibus: hinc vectis typus est roboris), puta duces, milites, arma, animos, munitiones, annonam, quibus quasi vectibus se communierant, et invictos putabant Damasceni: sed nil horum Deo, per Assyrios oppugnanti eos, resistere valuit, imo omnia ab eo contrita, illico prolapsa corruerunt. ET DISPERDAM HABITATOREM DE CAMPO IDOLI. — Damascus, eique adjacens planities, vocatur hic campus, isque «idoli;» quia idolis abundans, iisque addictissima, inquit S. Hieronymus et Theodoretus. Tigurina et Arias vertunt: De valle vanitatis. Talis et fuit Damascus: quæ vanitati dedita, ideoque, Deo puniente, excisa et evanescens, toti orbi vanitatis speculum dedit. Septuaginta et Theodotion retinent vocem hebræam, vertuntque, de domo On; Symmachus et Vetus Editio, de domo iniquitatis; Aquila, de domo inutili. Eadem Damascus mox vocatur domus voluptatis, id est deliciis affluens: in qua sceptrum tenebat rex Rasin, quando ea, illo occiso, ab Assyriis eversa est. Pro voluptatis hebraice est עדן eden: unde græcum iden, id est voluptas. Hinc pro eden Septuaginta vertere solent isovi, hoc tamen loco vertunt, Charran: quia Eden regio, in qua situs erat paradisus terrestris, fuit in Mesopotamia et locis vicinis, in quibus sunt Charræ, urbs Parthorum, ubi cæsus est Crassus Romanus, ut ostendi Genes. cap. II, 8. Porro Theodoretus idipsum sic exponit, q. d. Non solum Damascum, sed et accolas omnes, et eos qui ex Charran eo habitatum commigrarunt, captivos efficiam. Complutensia retinent Eden, sed corrupte legunt Adam; vel, ut Villalpando in cap. XXVII Ezech. 23, legit Adam, eo quod Eden fuerit locus Adami; ipse enim a Deo in Eden collocatus est. Hinc et Syrus vertit, in domo Adon. Porro Damasci regio et ditio non longe abest a Mesopotamia, in qua fuit Eden et paradisus terrestris. Rursum, ipsa Damascus urbs et regio amœna est et fertilis: quocirca et ipsa suam habuit Eden urbem, vel regionem, ad quam hic alludit Amos. Unde de hac Damascena Eden loqui Ezechielem cap. XXVII, 23, et Isaiam cap. XXXVII, 11, censet Marinus in Lexico, et alii nonnulli. Alludit ergo Amos ad Eden paradisi, et ad Adam, quem nonnulli a Deo creatum censent in Damasceno agro, ex terra rubea, indeque dictum Adam. Adam enim, vel Edom, hebraice idem est quod rubeus, vel rufus, de quo dixi Genes. cap. II, 7, q. d. Sicut Adamum ob peccata expuli ex Eden paradisi, sic Damascenos ob scelera expellam ex sua Eden, id est loco voluptatis. Addunt alii in Damasco occisum esse
Abelem a Cain, indeque nomen accepisse: Damascus enim hebraice idem est quod sanguinem bibens (ait S. Hieronymus in cap. XXVII Ezech.), scilicet Abelis. Ita Sanchez. Sic etiamnum hodie Deus gentes suis regionibus, et privatos suis ditionibus opulentis, et viridariis, ac paradisis deliciosis expellit ob eorum crimina, præsertim illis ipsis locis commissa, uti vidimus in Belgio. Denique Arabicus vertit: Et concidam elationem (fastum) de virtute (robore) ejus.
Dicitur Gaza hebraice עזה hazza, vel Gaza (hebræum enim ain, quia gutturale, imo pectorale, solet sæpe verti per g, ut patet in Gomor, Gomorrha, Phegor, in quibus pro g, hebraice est ain), id est fortis a munitione. Ita S. Hieronymus et alii. Errat ergo Pomponius Mela, lib. I De Situ orbis, cap. XI, dum ait huic urbi inditum esse nomen persicum, dicique Gazam, id est ærarium; gaza enim persice pecuniam opesque significat, eo quod Cambyses, inquit, cum Ægyptum invaderet et spoliaret, in Gazam belli opes contulerit. Nam tempore Amos, imo Mosis et Abrahæ, qui longe præcesserunt Cambysen, hæc urbs vocabatur Gaza, ut patet Genes. cap. X, 19, et Deuter. cap. II, 23. Illud ergo etymon Gazæ, quod affert Mela, verum esse potest de Gaza Mediæ (hæc enim Persis erat vicina), de qua Ptolemæus lib. VI, cap. II, aut Æthiopiæ, de qua Ptolemæus lib. IV, cap. VII, non Palæstinæ, ut ipse habet. Gaza postea dicta est Gazara.
Versus 7: 7. AND I WILL SEND FIRE UPON THE WALL OF GAZA. -- "Fire," that is, destruction and slaughter, or even fire literally so...
7. ET MITTAM IGNEM IN MURUM GAZÆ. — «Ignem,» id est cladem et stragem, vel etiam ignem proprie dictum. Minatur Gazæ et Philistinis excidium per Nabuchodonosor. Hic enim Philistæos vastavit ut patet Jerem. cap. XXV, 20, et cap. XXVII, vers. 4. Vide dicta illis locis.
Versus 11: 11. FOR THREE TRANSGRESSIONS OF EDOM. -- From the Tyrians he passes to the Edomites, and blames and punishes the same...
11. SUPER TRIBUS SCELERIBUS EDOM. — A Tyriis transit ad Idumæos, idemque scelus persecutionis Judæorum in iis culpat et plectit. Cœpit enim hoc dissidium ab ipso Esau, qui ob erepta sibi primogenita a Jacobo, eum internecino odio persecutus est: unde factum, ut odium fratrum servaretur in posteris, ait S. Hieronymus; nam illud cum semine propagarunt, non tam ipse, quam nepotes ejus in posteros: quod tam acre et continuum fuit, ut Psalm. CXXXVII, 7; Numer. XX, 18, et alibi, acerbe de eo querantur Prophetæ. Porro quam hoc scelus Deo displicuerit, declarat hic ipse dicens: «Quod persecutus sit in gladio fratrem suum (alludit ad Genes. XXVII, 41, et magis ad Numer. XX, 18, ubi Idumæi armati Israelitas ex Ægypto tendentes in Chanaan transitu prohibuerunt), et violaverit misericordiam ejus;» Tigurina: Corrupit viscera miserationis suæ, quibus scilicet debebat fratrem suum prosequi, ejusque afflicti misereri. Septuaginta, quod violaverit μήτραν, id est matricem, sive vulvam matris (Hebræum enim רחם rechem, et vulvam, et misericordiam significat, ait S. Hieronymus) in terris. Jacob enim et Esau fuerunt gemini, et ex eadem Rebeccæ matrice eodem tempore prodierunt: unde inter se dissidentes, videntur vulvam matris, ipsamque matrem violasse et lacerasse. Quocirca Romana editio Septuaginta habet, quod violaverit μητέρα, id est matrem; et Symmachus: Quod violaverit viscera propria, ut oblivisceretur germanitatis, et obduraret viscera misericordiæ, fratremque se esse nesciret, et contemneret vulvam Rebeccæ, quæ uno partu geminos edidisset infantes, ait S. Hieronymus. Et mox tropologice Idumæos, id est terrenos et sanguinarios, ait esse Judæos, qui persecuti sunt fratres, id est Christum, Apostolos et Christianos. «Hi enim violaverunt misericordiam ac jura naturæ, oblitique sunt matris suæ Rebeccæ, quæ interpretatur patientia, et simul eos generavit in Christo, et dummodo nos interficiant, volunt igne comburi.» Denique Arabicus vertit: Et esurire fecerunt anxios in terra eorum, et furtim rapuerunt testimonium debitum animis eorum.
quia persecutus est fratrem Isaac, jussu Dei ab Abrahamo domo pulsus et exheredatus est: «Ismael,» ait S. Augustinus lib. I De Unico baptismo, et habetur dist. LVI, Can. Ismael, «aut separaretur a populo Dei, non obfuit mater ancilla, Agar; sed fraterna discordia.» Pygmalion rex Tyri, quia Sichæum patruelem occidit, ut ejus opibus potiretur, orbis fuit probrum, de quo Virgilius, lib. I Æneid.:
idolum lacesserent injuriis; cumque idolum nulla injuria moveretur, ait: «Fratres, ecce septem sumus; si vultis ergo pariter manere, ut lucrum animæ faciamus, sit idolum istud nobis in exemplum, ne, quando injuriatur aliquis, irascatur; ne, quando ab eo venia petitur, glorietur aut extollatur: quod si non ita vultis, unusquisque vadat quo vult.» Præclare S. Hieronymus, lib. I in Thren. cap. III: «Ille vere et non ex parte perfectus est, qui et in eremo squalorem solitudinis, et in cœnobio infirmitates fratrum æquali magnanimitate sustentat.» Fratrum ergo et sororum concordia suavissimum edit concentum in auribus Dei et hominum, adeoque sorores concordes sunt quasi Musæ. Nam ob benevolentiam et amorem sororium, Musæ quasi ὁμοῦ οὖσαι, id est simul semper degentes, nuncupantur, ait Plutarchus loco citato.
et impetum suum custodivit in victoriam, id est, ut S. Hieronymus legit, in æternum; hebraice enim לנצח lanetsach, id est in victoriam, idem est quod in finem, ut patet in inscriptione Psalm. IV, V, VI, VIII. Complutensia legunt εἰς μάχος id est in contentionem, pro εἰς νῖκαν, id est in victoriam. Rursum pro לעד laad, id est ultra, vel in sæcula, ut vertit Syrus; vel in æternum, Septuaginta et Arabicus legerunt לעד laed, id est in testimonium. Noster optime עברתו vertit, tenuerit; quia rapere ultra furorem suum, Hebræis idem est, quod eum servare et retinere, nimirum ex furore rapere, sævire et lacerare prædam, vel hostem; vel rapere furorem ultra metas humanitatis, et inhumaniter sævire. Unde Marinus in Lexico vertit: Eo quod lacerarit in æternum furore suo. Denique hebræum אפו appo, et furorem, ut vertit Noster, et horrorem, ut vertunt Septuaginta, significat; atque עברתו ebra, tam indignationem, ut vertit Noster, quam impetum, ut vertunt Septuaginta, denotat. Ita S. Hieronymus.
nascerentur, qui terram occuparent; sed, hæredibus atque incolis deficientibus, ipsi terram eorum invaderent et occuparent. Unde sequitur: «Ad dilatandum terminos suos.» Idem avaritiæ crimen, et cupidinem dilatandi suos terminos, objicit Ammonitis Jeremias, cap. XLIX, 1: «Numquid, ait, non filii sunt Israel? aut hæres non est ei? Cur igitur hæreditate possedit Melchom Gad: et populus ejus in urbibus ejus habitavit?» Ita Theodoretus, Remigius, Hugo et Lyranus, ac S. Hieronymus, qui censet Ammonitas dissecuisse prægnantes Israel eo tempore quo regnabat Saul, cum scilicet Naas rex Ammon vastavit Jabes Galaad, I Reg. XI; licet ibi dissectionis prægnantium non fiat mentio. Nota: Pro prægnantes hebraice est הרות harot; quod si ab הרה hara, id est concepit, deducas, significat prægnantes, si ab הר har, id est mons, significat montes. Unde Arias, Vatablus et Pagninus vertunt: Eo quod dissecuerint montes Galaad, ut scilicet ditionem transmontanam Galaaditarum suæ conjungerent; verum Septuaginta, Chaldæus, Noster, Tigurina et alii jam citati vertunt, prægnantes. Hoc enim est quartum enorme scelus, ob quod Ammonitæ a Deo excidio destinantur. Dividere autem montes non est enorme scelus; sed dividere, sive secare prægnantes, uti fecit Azael rex Syriæ Israelitis gravidis, IV Reg. cap. XV, 16.