Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Prophetat Israelem Assyriis, et Deo, quasi leoni rugienti, et aucupi in prædam dandum. Secundo, vers. 9, advocat Philistinos et Ægyptios, ut videant scelera, indeque stragem Israelis, quæ tanta erit, ut ex ea vix duo vel tres, iique miseri et ægri evadant; sed tam ipse, quam ejus idola et aræ, ac palatia domusque eburneæ diruantur.
Textus Vulgatae: Amos 3:1-15
1. Audite verbum, quod locutus est Dominus super vos, filii Israel: super omnem cognationem, quam eduxi de terra Ægypti, dicens: 2. Tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terræ: idcirco visitabo super vos omnes iniquitates vestras. 3. Numquid ambulabunt duo pariter, nisi convenerit eis? 4. Numquid rugiet leo in saltu, nisi habuerit prædam? numquid dabit catulus leonis vocem de cubili suo, nisi aliquid apprehenderit? 5. Numquid cadet avis in laqueum terræ absque aucupe? numquid auferetur laqueus de terra antequam quid ceperit? 6. Si clanget tuba in civitate, et populus non expavescet? si erit malum in civitate, quod Dominus non fecerit? 7. Quia non facit Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas. 8. Leo rugiet, quis non timebit? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit? 9. Auditum facite in ædibus Azoti, et in ædibus terræ Ægypti; et dicite: Congregamini super montes Samariæ, et videte insanias
multas in medio ejus, et calumniam patientem in penetralibus ejus. 10. Et nescierunt facere rectum, dicit Dominus, thesaurizantes iniquitatem et rapinas in ædibus suis. 11. Propterea hæc dicit Dominus Deus: Tribulabitur, et circuietur terra; et detrahetur ex te fortitudo tua, et diripientur ædes tuæ. 12. Hæc dicit Dominus: Quomodo si eruat pastor de ore leonis duo crura, aut extremum auriculæ; sic eruentur filii Israel, qui habitant in Samaria in plaga lectuli, et in Damasci grabato. 13. Audite, et contestamini in domo Jacob, dicit Dominus Deus exercituum. 14. Quia in die cum visitare cœpero prævaricationes Israel, super eum visitabo, et super altaria Bethel: et amputabuntur cornua altaris, et cadent in terram. 15. Et percutiam domum hiemalem cum domo æstiva; et peribunt domus eburneæ, et dissipabuntur ædes multæ, dicit Dominus.
Versus 1: 1. SONS OF ISRAEL.
1. FILII ISRAEL. — S. Hieronymus, Remigius, Hugo, Lyranus et alii per filios Israel accipiunt omnes duodecim tribus, ac consequenter et Judam, eo quod sequatur: «Super omnem cognationem quam eduxi de terra Ægypti.» Verum ex seq. vers. 12 et 14, liquet Prophetam proprie loqui Israeli, id est Samariæ et decem tribubus, ita tamen ut sermonem mox dilatat et extendat quoque ad Judam, q. d. Vos, o Israelitæ, quin et tu, o Juda, adeoque omnes quos Deus eduxit ex Ægypto, qui cognati estis, uti sanguine, ita et scelere, futuri et similes in pœna strageque, audite ex ore meo Dei iras, minas et onus quod vobis imponit. Ita Theodoretus, Albertus, Arias et alii.
2. TANTUMMODO VOS COGNOVI EX OMNIBUS COGNATIONIBUS TERRÆ, — q. d. Vos, o Israelitæ, solos ex omnibus gentibus elegi, ut vertit Chaldæus, mihi in populum, in familiares et amicos, imo in filios, ut vos quasi pater alerem, tuerer, proveherem et exaltarem. Subaudi cum Chaldæo, Vatablo et aliis: Cur ergo a me ad vitulos aureos defecistis? Idcirco visitabo (puniam) super vos omnes iniquitates vestras.
Versus 2: 2. ONLY YOU HAVE I KNOWN OUT OF ALL THE FAMILIES OF THE EARTH — meaning: You, O Israelites, alone...
Secundo, «cognovi,» id est curavi, et curo vos, resque vestras per peculiarem providentiam, qua vobis legem dedi, tot miracula et bona contuli, pænas et præmia proposui, rexi et direxi, imo rego et dirigo, ideoque bene agentibus mihique obedientibus prospera omnia, male vero facientibus adversa immitto, ut vos quasi pater castigem, eoque quasi freno vos infrenem, et per viam virtutis ad me reducam, cum alias gentes præ vobis non cognoscere, id est non curare et negligere videar, easque ut alienas a me, dimittam sequi desideria cordis sui, in futuro acerrima et æterna pæna eas puniturus. Magnum enim indicium animi vere paterni, et de filiorum commodis solliciti est, admovere aut ægrotanti cauterium, aut pigritanti aculeos, aut erranti flagellum, ait Sanchez.
3. NUMQUID AMBULABUNT DUO PARITER, NISI CONVENERIT EIS? — Septuaginta: Nisi cognoverint se; Aquila: Nisi constituerint inter se. Quæres, quorsum dicitur, et quid significat hoc adagium, et quinque quæ sequuntur usque ad vers. 6, et quinam sunt hi duo simul ambulantes? Respondent primo Theodoretus, Remigius et a Castro in paraphrasi, hosce duos esse Deum et Assyrios, q. d. Deus et Assyrii pariter ambulant, perguntque ad vestrum excidium, o Israelitæ: Deus enim est qui Assyrios in vos immittit, ut scelera vestra puniat. Idem censent significari sequentibus quinque adagiis: putant enim omnia eo spectare, ut significent nonnisi Deo vindicante hostes immitti, sicut duo non ambulant simul, nisi prius inter eos convenerit, et sicut leo non rugit, nisi capta præda, et sicut auceps non aufert laqueum, nisi capta ave, et ita de cæteris: nihil enim eorum fit, nisi posita conditione; sic nihil fit in cladibus et excidiis, nisi annuente et puniente Deo. Probant, quia Deus hæc adagia concludens, eorumque scopum et sententiam indicans, subdit vers. 6: «Si erit malum in civitate quod non fecerit Dominus?» quasi dicat: Hæc duo pariter parique passu ambulant, Dominus et malum, sive numen et providentia, Deus et vindicta, puta castigatio impiorum; quia nec est Deus sine providentia, sive numen sine vindicta impiorum; nec aliqua eorum vindicta exercetur sine Deo et numine. Hic sensus sublimis est et moribus congruens.
Versus 3: 3. WILL TWO WALK TOGETHER UNLESS THEY HAVE AGREED? — The Septuagint: Unless they have known each...
Secundo, Arias censet hos duos esse Juda et Israel, sive duas tribus et decem; rursum, esse Nabuchodonosor et Salmanasar, q. d. Juda et Israel schismate a se videntur divisi, sed tamen in idololatria et scelere consentiunt, et pariter ambulant ad colenda eadem idola. Idcirco pariter contra eos ambulabunt Nabuchodonosor et Salmanasar: ille ut Judam, hic ut Israelem puniat et perdat. Deus enim utrumque immittet et diriget ad idem utriusque excidium.
Tertio, Hugo, Lyranus et Vatablus, per duos hos simul ambulantes, accipiunt Deum et Prophetam, v. g. Amos, q. d. ait Vatablus: «Sicut duo nunquam aliquo simul proficisci solent ob aliquod negotium, nisi prius de eo conveniat inter ipsos: sic Prophetæ, per quos prædicam me visitaturum iniquitates vestras, uti jam dixi, non accedent ad vos ut hæc annuntient, nisi maxime illis mecum conveniat, ut de hoc vos admoneant. Hac enim similitudine voluit ostendere præstantiam prophetiæ, magnumque esse inter Deum et Prophetas consensum. Unde paulo post vers. 7, seipsum declarat his verbis: Quia non facit Dominus Deus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas.»
Quarto et congruentius, magisque genuine Rupertus, Clarius et Ribera censent hos duos simul ambulantes esse Deum et populum Israel, q. d. Ego Deus ambulavi simul cum Israele, olim pio et obsequente, cum scilicet eum quasi manu teneus eduxi ex Ægypto, et per desertum perduxi in Chanaan: quia tunc ipse mecum conveniebat, sinebat se a me regi, meumque ductum et legem libens sequebatur. At nunc, me relicto, ambulat cum diis alienis. Quocirca ego pariter non ambulabo cum eo, quod ipse cum idolis convenit, non mecum; sed potius contra eum ut hostis incedam, uti minatus sum Levit. XXVI, 24; puta ambulabo cum eo, uti carnifex cum reo, quem ducit ad furcam; sicut leo ambulat cum præda quam discerpsit; auceps cum ave quam cepit; venator instructus laqueo cum fera quam illaqueavit. Rugiam enim in eum quasi in prædam meam, et per Amos aliosque Prophetas, certum et inevitabile ei per Assyrios exitium prædicam et intentabo.
Ut hæc expositio explicetur et probetur, suppone quod, sicut in fabulis et apologis (v. g. Æsopi) sunt tres partes, scilicet μύθος, προμύθιον et ἐπιμύθιον, id est fabula, profabulatio et affabulatio: profabulatio est ipsa prælibatio et quasi prologus, significans in quos et quorsum dicatur fabula; affabulatio est epilogus fabulæ, significans quid ex ea discere, quem fructum capere debeamus: ita pariter in adagiis, ænigmatibus et parabolisesunt tres partes, puta parabola ipsa, proparabola et postparabola. Proparabola est ipse prologus parabolæ, indicans ejus finem et scopum, qualis est illa Luc. XIV, 7: «Dicebat autem et ad invitatos parabolam, intendens quomodo primos accubitus eligerent,» q. d. Scopus Christi in parabola sequenti, quæ est de invitatis, est taxare ambitiosos, qui primas cathedras et discubitus primos ambiunt: postparabola est conclusio parabolæ, significans ejus usum et fructum, qualis est ibidem vers. 11: «Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur, et qui se humiliat, exaltabitur.»
Hoc supposito, dico horum sex adagiorum sive parabolarum sensum venandum esse ex proparabola, sive prologo qui immediate præcessit; et ex postparabola, quæ immediate postea subjungitur. Prologus autem hic est: «Audite verbum quod locutus est Dominus super vos, filii Israel, super omnem cognationem quam eduxi de terra Ægypti, dicens: Tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terræ;» et maxime id quod mox sequitur, et immediate adagia hæc præcedit, nimirum: «Idcirco visitabo super vos omnes iniquitates vestras,» q. d. Puniam vestra in me scelera, eo quod, cum ego eduxerim vos ex Ægypto et vobiscum jugiter quasi pater ambulaverim: vos tamen superbe et ingrate vertentes mihi dorsum, me spreto, ambulaveritis cum idolis et vitulis aureis. Postparabola est vers. 6: «Si erit malum in civitate, quod Dominus non fecerit? Quia non facit Dominus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas. Leo rugiet, quis non timebit? Deus locutus est, quis non prophetabit?» q. d. Uti in proparabola dixi, ita in postparabola dico et repeto me, non alium, mala et clades vobis intentare per Prophetas, eaque mox reipsa per Assyrios inflicturos, ut in vos rugiam et sæviam, sicut leo in prædam, eo quod tanquam hostes contra me incesseritis, ambulantes cum idolis, qui sunt jurati mihi inimici. Ecce hic videmus clare tam prologum, quam conclusionem parabolæ significare, eo spectare parabolas hasee, ut per eas indicet Deus se olim cum Israele ambulasse quasi patrem cum filio, eo quod recte illi cum eo conveniret: at jam post ejus apostasiam, schisma et idololatriam, se amicam illam præsentiam, et paternam curam opemque ab eo ablaturum, et contra eum incessurum, ac per Prophetas suos, strages et exitium ei intentaturum, illudque mox illaturum per Assyrios. Ergo hic est horum sex adagiorum et parabolarum scopus et sensus.
Ubi nota: Duo hic in postparabola significat Deus: prius, nihil mali immitti civitati, v. g. Samariæ, nisi a Deo; secundum, illud ipsum malum se ei non infligere, nisi prius ipsam de eo præmoneat per Prophetas, ut vitam corrigat et malum evadat; utque sciat malum, cum id ei obvenerit, non aliunde quam a Deo vindice, qui illud ei per Prophetas comminatus est, obvenire.
Propheta enim hic vult fidem et auctoritatem, æque ac certitudinem conciliare suæ prophetiæ ac minis, quæ ex Deo Israeli intentabit: auctoritatem, dicendo Deum non facturum quidpiam mali Samariæ, nisi illud prius sibi revelaverit et per se prænuntiarit: certitudinem, dicendo hæc sua minacia oracula esse sibi a Deo revelata, esseque minas et verba ipsius Dei, qui est prima veritas, fallique aut fallere nequit. Credant ergo Israelitæ has non esse minas verbales et inanes, sed reales et efficaces, utpote Dei irati et sævientis instar leonis. Quocirca hic se Propheta non constituit alterum, vel secundum a Deo, sed quasi eumdem cum Deo, scilicet ut Dei os et tubam, quæ clangat et rugiat contra Israel, qui est alter, vel secundus a Deo. Duo ergo ambulantes hic sunt, Deus per Prophetam minans, et Israel minas hasce Dei excipiens. Jam secundum hæc, reliqua quinque adagia sigillatim explicanda et adaptanda sunt. Secundum ergo est quod sequitur: «Numquid rugiet leo?» etc. Ita S. Hieronymus, Emmanuel, Mariana et alii.
Allegorice S. Hieronymus: Non possunt duo, puta Gentiles et Judæi, ambulare simul, nisi convenerint in una fide unoque capite Christo. Quod si discordia separentur, statim eos leo rugiens et anceps diabolus invadet et capiet. Tropologice, Rupertus: Non potest Deus ambulare cum peccatore, si ille peccatum defendat. «Nos duo sumus, inquit, ego qui arguo vel corripio, Deus, et Israel qui corripitur; nimirum non convenit nobis, quia me corripientem Deum correptus Israel non audit. In hoc nobis animus disconvenit: quia ego arguo, ille se defendit.» Et S. Augustinus, in Psalm. LXXV: «Quamdiu, inquit, non confiteris peccata tua, quodam modo rixaris cum Deo. Quomodo enim non cum illo litigas, qui quod illi displicet laudas? Psalmi vox est dicentis: Incipite Domino in confessione. Quid est: Incipite Domino in confessione? Incipite adjungi Deo. Quomodo? Ut hoc vobis displiceat quod et illi displicet. Displicet illi vita tua mala: si placeat tibi, disjungeris ab illo; si displiceat tibi, per confessionem illi conjungeris.»
4. NUMQUID RUGIET LEO IN SALTU, NISI HABUERIT PRÆDAM? — Leo est Deus, præda est Israel, rugitus sunt minæ Prophetarum, Israeli excidium per Assyrios ex Dei jussu intentantium, q. d. Sicut leo famelicus rugit, dum in anguibus, vel etiam in oculis habet prædam: rugit, inquam, ut iras et animos excitet, ad feram quam prædari vult invadendam; aut, si eam ceperit, ad eam contra lupos, ursos aliasque feras et homines tutandam, ne sibi eripiatur: ita Deus rugit, indignatur et minatur per me aliosque Prophetas, vobis, o Israelitæ, quos jam invadit per Assyrios, quosque quasi jam captos in manu habet, et proximæ cladi et captivitati destinat. Sicut enim leo nunquam rugit, quin prædam capiat, laceret et devoret: ita Deus non minatur obstinatis pœnas, quin protinus illas eis infligat, eosque cædat et mactet, uti vos, o Israelitæ, mactabit per Salmanasar. Nota ex Aristotele, Plinio et aliis mox citandis. Leo solet rugire bis: primo, cum famet, et quærit videtque prædam; secundo, cum eam capit: tum enim partim ira, ne sibi eripiatur; partim fame et ingluvie frendens et murmurans rugit. Leo enim gulosus est et helluatur, ita ut partes integras ossaque deglutiat, antequam dentibus ea comminuat. Unde ita se infarcit, ut repletus ad biduum vel triduum non esuriat, nec comedat ordinarie nisi alternis diebus, puta semel in biduo, uti docet Aristoteles lib. VIII Hist. anim. cap. V, Plinius lib. VIII, cap. XVI, et Ælianus lib. IV Hist. anim. cap. XXXIII. Hinc et ex ingluvie hac, halitus ejus gravis est et fœtet: «Animæ leonis virus grave,» ait Plinius lib. XI, cap. XXXIII. Simili modo rugiit Deus tum ante excidium Israelis per Prophetas ei minando; tum in excidio Israelem per Assyrios concidendo, nec permittendo ut Ægyptii aliive eum sibi eriperent.
Versus 4: 4. WILL A LION ROAR IN THE FOREST UNLESS HE HAS PREY? — The lion is God, the prey is Israel, the...
Magis tamen hic Propheta loqui videtur de rugitu leonis ante prædam: suas enim prophetias minaces per Amos, Osee et alios editas de futuro et instante excidio, Deus hic comparat rugitui leonis. Adde, major et horribilior est rugitus leonis, cum videt hostem, ut eum invadat et prædetur, quam dum eum capit et devorat. Porro dicitur tunc eam habere, tum quia eam habet oculis suis propositam, tum quia in spe certa eam habet. Sequitur tertium adagium secundo simile:
NUMQUID DABIT CATULUS LEONIS VOCEM DE CUBILI SUO, NISI ALIQUID APPREHENDERIT? — Tigurina: Num catulus leonis vocem suam edit egressus de lustro, cum nihil prædæ cepit? Repetitione hac Propheta Dei potentiam et oraculi certitudinem astruit, q. d. Si præda salvari nequit a leone et a catulo leonis rugiente, quis vestrum, o Israelitæ, evadet manus Dei irati? Leoni subjungit catulos; quia, utpote petulci et latrante semper stomacho famelici rugiunt magis, juxta illud Psalm. CIV, 2: «Catuli leonum rugientes, ut rapiant et quærant a Deo escam sibi.» Unde in Scriptura ira Dei, æque ac hostium acer insultus, comparatur rugitui leunculorum, ut Isaiæ XXXI, 4: «Quomodo si rugiat leo, et catulus leonis super prædam suam, etc.: sic descendet Dominus ut prælietur.»
5. NUMQUID CADET AVIS IN LAQUEUM TERRÆ ABSQUE AUCUPE — qui avi laqueum posuit? q. d. Non; sicut ergo avis non capitur laqueo nisi ab aucupe, ita et vos capiemini ab Assyriis, non alio id agente, quam Deo, qui Assyrios quasi laqueum vobis posuit. Hebræum מוקש mokes significat illaqueaiorem, puta aucupem, ut vertunt Septuaginta, Noster et alii. Potest secundo cum Vatablo verti, offendiculum, q. d. Sicut avis non cadit in laqueum sine offendiculo, id est quin eo capiatur et stranguletur; sic nec vos cadetis in manus Dei et Assyriorum, quin ab eis capiamini et strangulemini. Verum quia illud significatur proxima parabola, hinc ut sit gradatio, simplicius Noster et Septuaginta vertunt, absque aucupe. Sequitur ergo quartum adagium tertio connexum:
Versus 5: 5. WILL A BIRD FALL INTO A SNARE ON THE GROUND WITHOUT A FOWLER — who set the snare for the bird?...
NUMQUID AUFERETUR LAQUEUS DE TERRA, ANTEQUAM
QUID CEPERIT? — q. d. Sicut laqueus a venatore non tollitur, nisi eo avem vel feram illaqueaverit et ceperit, sic nec ego tollam expansum rete meum, puta Assyrios e Samaria, donec eam ceperint et vastarint, sed quasi auceps continuo assistam et intendam iis, quasi meis laqueis, nec desistam donec vos capiant et jugulent. Excludit omnia effugia impiorum et incredulorum, qui hæc ejus oracula vel elevabant, vel eludebant dicendo: Minæ hæ sunt solitæ Prophetarum, sed minæ duntaxat, sicut parentes pueris ostentant virgam, non ut feriant, sed ut minis eos percellant: veniet Assyrius, ostentabit se Samariæ; sed non audebit urbem tam potentem et munitam aggredi: nobis ergo intactis et illæsis domum redibit. Hæc effugia et has illusiones minarum et oraculorum sacrorum succidit hic Deus, certoque denuntiat Assyrium non recessurum a Samaria, donec eam capiat, sicut venator non tollit laqueum, donec eo avem constrinxerit. Nota minas Prophetarum et prædicatorum hic comparari rugitui leonis, reti aucupis et clangori tubæ, vers. 6. Vere Nicetas in Vita Alexii Comneni: «Laqueos, ait, et retia divinæ providentiæ nemo evadere potest,» uti eosdem evadere nequivit Pharao, Diocletianus, Maximianus, Julianus Apostata, Valens imperator aliique similes. Similem laqueum Judæis intentat David, Psalm. LXVIII, 23: «Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributiones, et in scandalum.» Hæc est divinæ justitiæ venatio: sicut enim principes viri apros luposque, ita Dei vindicta venatur tyrannos et impios. Sic de Sedecia ait Deus, Ezechiel. XII, 13: «Extendam rete meum super eum, et capietur in sagena mea,» per Chaldæos. Sequitur adagium quintum:
6. SI CLANGET TUBA IN CIVITATE, ET POPULUS NON EXPAVESCET? — q. d. Sicut tuba tempore belli personante, et classico perstrepente, ac significante hostem adesse, paranda esse arma et aciem, fieri nequit quin populus metu hostis et cladis, ac horrore clangoris bellici percellatur; sic multo magis vos, o Israelitæ, deberetis pavere et percelli ad voces hasce meas, quibus ex Deo classicum cano, ac hostem, ignem et flammam vobis prædico et intento. Clangor ergo tubæ est prophetia: clangens est Deus: tuba est os Prophetæ: hostis est Assyrius: civitas, Samaria: populus, Israelitæ metu percellendi et exanimandi.
Versus 6: 6. IF THE TRUMPET SOUNDS IN THE CITY, WILL THE PEOPLE NOT BE TERRIFIED? — meaning: Just as when the...
SI ERIT MALUM IN CIVITATE, QUOD DOMINUS NON FECERIT? — Hic est postparabola, sive conclusio et applicatio parabolarum præcedentium, q. d. Quinque parabolæ quas jam recensui, significant malum, id est afflictionem et cladem extremam afferendam Samariæ per Assyrios, non ab alio, quam a Deo a quo apostatarunt, quemque irritarunt, præponendo ei vitulos aureos. Cum ergo hæc clades vobis, o Israelitæ, advenerit, certo scitote a me illam vobis inferri: ideo enim ego solus illam per Prophetas vobis prædico et comminor, quia solus illam vobis infligam, non Baal, non Chamos, non quis alius inanium deorum. Unde explicans subdit: «Quia non facit Dominus,» etc.
Moraliter, disce hic rapinarum, incendiorum, stragum et calamitatum omnium, tum publicarum, tum privatarum, quæ impiis et peccatoribus infliguntur, Deum esse auctorem — Deus enim, gubernator universi, judex est et vindex omnium. Recte Plutarchus in Moral.: «Ut amnes, ait, quidam repente se condunt sub terram, nihilominus eo perferuntur quo tendunt: ita numinum iræ, licet occultæ, tamen in extremas calamitates auferunt aliquando nocentes,» etiam dum non cogitant «ultorem post caput esse Deum.» Et Horatius: Raro antecedentem scelestum, Deseruit pede pæna claudo. Et Jeremias, Thren. III, 37: «Quis est iste, qui dixit ut fieret, Domino non jubente? Ex ore Altissimi non egredientur nec mala nec bona? Quid murmuravit homo vivens, vir pro peccatis suis?» vide ibi dicta. Et cap. XVIII, 11: «Ecce ego fingo contra vos malum.» Et Isaiæ cap. XLV, 7: «Ego Dominus, et non est alter formans lucem, et creans tenebras; faciens pacem, et creans malum.» Vide S. Basilium, hom. Quod Deus non est auctor malorum, ubi ostendit proprie nihil malum esse nisi peccatum, cujus auctor est voluntas creata, non Deus: cætera vero mala pænæ, quæ vocantur, bona esse, non mala, præsertim quia per ea Deus interficit peccatum, et vivere facit justitiam, aut potius facit hominem mori peccato, ut vivat justitiæ. «Quantum enim, ait, exterior homo noster corrumpitur, tantum interior renovatur. Non igitur alium interficit, et alium vivificat; sed eumdem per ea quæ interficit vivificat. Caro igitur percutitur ut anima sanetur. Peccatum perimitur, ut justitia vivat.»
7. QUIA NON FACIT DOMINUS DEUS VERBUM, NISI REVELAVERIT SECRETUM SUUM AD SERVOS SUOS PROPHETAS. — Τὸ quia potest accipi pro verumtamen, efficacius tamen accipias proprie, ut causale ejus quod præcessit, q. d. Non est malum in civitate quod non faciat Dominus; quia ipse omnia mala civitati eventura prius revelat Prophetis, et per eos illa se civitati mox inflicturum comminatur: ergo cum mox illa civitati infligantur, ipse est, non alius, qui ea civitati quasi judex et ultor infligit, uti comminatus est. Porro Deus hanc cladem civitati Samariæ non inferet, nisi vobis, o Samaritæ, per Prophetas præmonitis, idque duas ob causas. Prior est, ne causari possitis vos nunquam fuisse reprehensos. Posterior, ut certi sitis eam ob scelera vestra vobis infligi, Deumque eorum vindicem ejus esse auctorem: qua re Propheta declarat tum dignitatem, tum necessitatem sui muneris, puta prophetiæ, utpote a Deo accepti, ut scilicet ipse esset quasi legatus Dei ad Israel, et inter eos internuntius, sequester et mediator; tum misericors Dei consilium, uti mox ostendam.
Versus 7: 7. FOR THE LORD GOD DOES NOTHING UNLESS HE HAS REVEALED HIS SECRET TO HIS SERVANTS THE PROPHETS.
Quocirca nota: «Verbum» metonymice significat rem, puta cladem verbo significatam et prædictam. Unde mox idem vocat «secretum suum,» et, ut Theodotion, consilium suum, puta arcanum ejus decretum de clade hac inferenda. Septuaginta vertunt, παιδείαν, id est eruditionem, vel potius, ut S. Hieronymus vertit, correctionem suam: quo significatur minas et plagas Dei non proficisci ex odio, sed ex amore paterno erga homines. Sicut enim pater corripit et castigat filium quem diligit, ut eum erudiat; sic et Deus peccatorem. Quapropter castigationem hanc invitus, et quasi coactus infert, ideoque ut eam pænitendo evadant homines, prius per Prophetas et prædicatores eam comminatur et prænuntiat, quæ omnia miram Dei clementiam significant, ait S. Hieronymus. Ita ante diluvium præmonuit peccatores per Noe, qui ea de causa centum annis arcam fabricavit, ut per centum annos homines sciscitantes fabricæ hujus causam, monerentur de instante diluvio, illudque pœnitendo averterent et evaderent, uti excidium evaserunt Ninivitæ præmoniti a Jona. Sic per Moysen nullam Ægypto plagam inflixit, nisi prius per eumdem de ea Pharaonem et Ægyptios præmoneret, ut patet Exod. cap. VII, VIII et IX. Sic clades per Syros, Ammonitas, Madianitas et Philistæos, quæ narrantur in libris Judicum, Hebræis non intulit, nisi iis præmonitis per Josue, cap. XXI, perque Debboram, Judic. IV, 4, et alios Prophetas. Sic excidium per Titum et Romanos Judæis non irrogavit, nisi præmonitis per Christum, Luc. cap. XIX, 42, et Apostolos. Sic cladem extremam orbi non inferet, nisi præmissis Prophetis et Angelis, qui septem tubis insonantes eamdem toto orbe proclamabunt, Apocal. cap. XVI, 1.
8. LEO RUGIET, QUIS NON TIMEBIT? (q. d. Quanto magis Deus rugiens et comminans ab omnibus timendus est? Unde partim explicans, partim inferens subjungit): DEUS LOCUTUS EST, QUIS NON PROPHETABIT? — Hæc enim propositio prioris est parallela partim explicatio, partim illatio et conclusio, q. d. Si, leone rugiente, omnes timent; ergo multo magis, Deo fremente, omnes timeant oportet; ac imprimis nos Prophetæ, qui primi hunc Dei in nobis loquentis rugitum audimus, illius metu percellimur; ideoque trepidi tacere non possumus, sed prophetamus et inclamamus omnibus, ut sibi caveant et prospiciant, ne ejus præda fiant et ab eo discerpantur, præsertim quia ideo in nobis loquitur et rugit, ut nos eumdem rugitum prophetando aliis promamus et exprimamus, q. d. Cum Deus nos Prophetas mittat jubeatque prophetare, silere non possumus: ita S. Hieronymus, Emmanuel, Mariana et alii. Amolitur aliud incredulorum Israelitarum effugium, vel potius improperium. Improperabant enim jugiter Prophetis, quod ipsi tristia semper prophetantes Israeli, viderentur de ejus clade gaudere, eique insultare. Respondet Amos se invitum hæc prophetare, cogique a Deo, nec posse se illi resistere. Deo enim loquente, mandante et mittente Prophetam, quis non prophetet? quis silere, quis Dei imperium detrectare audeat? Deus enim est quasi leo rugiens, qui Prophetam inobedientem, æque ac populum rebellem discerpat: sicut per leonem discerpsit Prophetam illum in re modica inobedientem, scilicet quod contra jussum Dei cibum sumpsisset in Bethel, deceptus licet ab alio propheta, qui Deum jussum suum revocasse asserebat, III Reg. cap. XIII, 24. Sensus ergo est, q. d. Minæ meæ non sunt meæ, sed Dei: rugitus meus non est meus, sed Dei: Deus enim quasi leo rugit in mente nostra, et inde in ore nostro, ut vos percellat: ne ergo nobis hæc tristia oracula imputetis. Deo enim loquente per mentem et os nostrum, tacere non audemus, nec possumus. Rursum, si leo fame, vel, catulis raptis, tremens et rugiens e saltu incurrat in urbem, quis eum eminus videns, non inclamet omnibus: Fugite, leo fremens imminet, prospicite vobis? quin ergo ego Amos videns Deum iratum in Samariam incurrere, ut eam disperdat, omnibus inclamem, ut sibi caveant? Hoc est quod Deus Ezechieli edixit, cap. III, vers. 27: «Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel, etc., si dicente me ad impium: Morte morieris, non annuntiaveris ei, etc., sanguinem ejus de manu tua requiram.»
Versus 8: 8. THE LION WILL ROAR — WHO WILL NOT FEAR? (meaning: How much more should God, roaring and...
Simile fuit responsum S. Aphraatis eremitæ. Cum enim ipse egressus eremo Arianis grassantibus resisteret, ac Valentem imperatorem de arianismo et persecutione orthodoxorum increparet: Valens autem ei objiceret: Quid tu, monache, qui vitam solitariam profiteris, silentio et quiete relicta, urbem et forum ingrederis? respondit: Si virgo, in thalamo abscondita, videret quempiam faces domui injicientem, nonne a domo prosiliret, et inclamaret: Incendium, incendium, ut se suosque ab eo liberaret? Ne ergo me reprehendas, qui quietem reliquerim; sed teipsum reprehende, qui hanc flammam in domum Dei injeceris, et non me, qui conor exstinguere, ideoque omnibus inclamo ut caveant a te, et a tua hæresi, qua quasi igne Ecclesiam Dei succendere conaris. Ita refert Theodoretus in Philotheo, cap. VIII. Pari modo Amos obstrepentibus sibi Israelitis: Quid tu minaris nobis? armentarius es, non Propheta:
quid nos flagellas? vade ad tua pascua, flagella tuos boves, respondet: «Leo rugiet, quis non timebit? Deus locutus est, quis non prophetabit.» Hoc est quod in eadem causa Judæis respondit Jeremias, cap. XX, 8: «Factus est, ait, mihi sermo Domini in opprobrium, et in derisum tota die.» Et mox: «Et factus est in corde meo quasi ignis exæstuans, claususque in ossibus meis: et defeci, ferre non sustinens.» Et cap. VI, 10: «Cui loquar? et quem contestabor ut audiat? ecce incircumcisæ aures eorum, etc. Idcirco furore Domini plenus sum, laboravi sustinens.»
QUIS NON TIMEBIT? — Vere S. Augustinus in Sententiis, num. 77: «Omnia quæ timentur, rationabiliter declinantur: Deus sic timendus est, ut ab ipso ad ipsum confugiatur,» scilicet ab ipso irato ad ipsum clementem et placidum.
9. AUDITUM FACITE IN ÆDIBUS AZOTI. — Advocat Deus vicinas gentes, puta Azotios et Ægyptios, in Samariam. Primo, ut, visis eorum sceleribus ac punitione, testes sint, uti beneficiorum multiplicium et insignium Israelitis, tum in exitu ex Ægypto, tum in deserto, tum in Chananæa a Deo collatorum; ita et vindictæ mox ab eodem exercendæ in eumdem, utpote ingratum. Secundo, ut magis doleant Israelitæ, videntes se gentibus hostilibus in probrum et ludibrium exponi, quodque hostes clades ipsorum videant et rideant, gaudeantque de eorum strage et excidio, juxta illud Psalm. CXXXVI, 7: «Memor esto, Domine, filiorum Edom, in die (excidii) Jerusalem: qui dicunt: Exinanite, exinanite usque ad fundamentum in ea.» Porro hoc schemate et artificio conatur Deus Israelitas ad se revocare, dum oculis eorum objicit infamiam et probra; quæ laturi sunt a gentibus, si in apostasia pergant, ideoque a Deo per Assyrios vastentur.
Versus 9: 9. MAKE IT HEARD IN THE HALLS OF ASHDOD.
Per Azotios, cæteros Philistinos accipe. Est synecdoche. Ita S. Hieronymus, Rupertus, Hugo, Lyranus, Arias et alii. Miratur, et merito, S. Hieronymus apud Septuaginta pro Azotiis legi, in Assyriis: videtur mendum librariorum.
SUPER MONTES SAMARIÆ. — Hi montes imminent Samariæ, quæ fuit urbs ab Amri rege ædificata in monte Somer, indeque et urbs, et ab ea, utpote metropoli, tota regio dicta est Samaria: eam postea Herodes Ascalonita nominavit Sebasten, id est Augustam, in honorem Augusti Cæsaris: perinde ut nunc vocatur Augusta Vindelicorum, Augusta Trevirorum, etc. Herodes enim eam a fundamentis instaurans, firmissimo muro per viginti stadia circumdedit, et in ejus medio templum maximum sesquistadii magnitudine, modis omnibus ornatissimum Augusto Cæsari dedicavit, et Sebasten nuncupavit. Ita Josephus, lib. IV Antiq. cap. X, et ex eo Adrichomius in Samaria.
ET VIDETE INSANIAS MULTAS IN MEDIO EJUS. — Hebraice מהומות mehumot, id est tumultus et conturbationes ingentes, ut vertit Chaldæus. Hinc Septuaginta vertunt, admirabilia, quæ scilicet admiraturi erant Philistini et Ægyptii, ad spectaculum hoc a Deo evocati. Jam per tumultus, Arias accipit tumultus civium Samariæ, cum ea capta ab Assyriis, cives turmatim fugientes se invicem obtriverunt, et ab instantibus Assyriis obtriti sunt. Melius de culpa quam de pœna hæc accipias. Unde Noster vertit, «insanias,» scilicet in colendis vitulis aureis, ait S. Hieronymus, Rupertus, Hugo et Lyranus; aut insanias, id est insanos tumultus et seditiones, quibus se invicem obtruncarunt. Ita Theodoretus. Unde Vatablus vertit, confractiones multas; has enim significat hebræum mehumot. Hinc et sequitur, «et calumniam patientes,» vel, ut Vatablus, oppressos per vim et calumniam, supple et repete, videte.
Tropologice, insaniæ sunt figmenta hæreticorum, ait S. Hieronymus, «dum unusquisque fingit quod voluerit, et adorat figmentum suum: ut Marcion bonum Deum et otiosum: ut Valentinus αἰῶνα triginta, et extremum Christum, quem appellat ἔκτρωμα, id est abortivum: ut Basilides, qui omnipotentem Deum portentoso nomine appellat ἀβραξᾶς, et eumdem secundum Græcas litteras, et annui cursus numerum, dicit in solis circulo contineri.» Talia sunt hodie Calvini et Lutheri placita: hominem carere libero arbitrio, opera bona nil mereri, fidem solam justificare, omnia opera Sanctorum esse concupiscentia et peccato contaminata, Deum esse auctorem omnium operum, tam malorum quam bonorum; Christum in cruce quasi desperasse, et pertulisse pænas damnatorum, vota castitatis Deo nuncupata esse impossibilia, nec servanda, Deum præcepisse legem impossibilem. An non hæ insaniæ lymphaticorum, quibus nihil insanius vidit hæc ætas?
10. THESAURIZANTES INIQUITATEM, — iniquas opes, scilicet partas per vim, calumniam, furta, etc. Unde Vatablus vertit: Hi sunt qui thesaurizant rapinam et prædam in palatiis suis, congregant opes per fas et nefas, ut dicitur. ET RAPINAS: — Septuaginta, et miseriam; Syrus, et pressuram, angustiam. Unde videntur ipsi hæc de pœna Samariæ accipere, cum potius de culpa accipienda videantur, uti dixi.
Versus 10: 10. STORING UP INIQUITY — that is, unjust riches, namely acquired through violence, false...
11. PROPTEREA HÆC DICIT DOMINUS (puniens tuas rapinas et scelera): TRIBULABITUR ET CIRCUIETUR (id est cingetur obsidione et circumcirca obsidebitur ab Assyriis) TERRA, — ne quis effugiat. Tigurina vertit: Angustiæ tibi erunt, idque undique in terra. Quod explicans Vatablus: Hostis, ait, venturus est, et in circuitu terræ hujus castrametabitur, ne quis possit effugere. Loquitur hic Propheta tanquam attonitus magnitudine tribulationis et stragis futuræ, quam quasi præsentem spiritu prophetico intuebatur: propterea utitur locutionibus concisis, multaque subticet et subaudit, ut admirationem et terrorem incutiat audientibus. Mirum est Septuaginta hæc de Tyro accipere; eo quod hebræum צר tsor significet angustias, et petram angustam, indeque Tyrum in petra conditam. Vertunt enim: Tyrus, et in circuitu terra tua deserta erit. Agitur enim hic de clade Samariæ, non Tyri. Melius ergo Symmachus tsor vertit molestiam, id est obsidionem; et Theodotion, fortitudinem.
Versus 11: 11. THEREFORE THUS SAYS THE LORD (punishing your plunder and crimes): THE LAND WILL BE AFFLICTED...
DETRAHETUR EX TE FORTITUDO TUA; — Tigurina: Dejiciet a te robur tuum, et diripientur palatia tua; Vatablus: Hostis auferet tibi opes tuas, in quibus tuum belli robur consistit, q. d. Assyrii rapient tuas opes, quas per vim, dolum et calumniam congessisti.
12. QUOMODO SI ERUAT PASTOR DE ORE LEONIS DUO CRURA, etc. — Per pastorem, Deum; per leonem, hostem; per crura et extremum auriculæ, paucitatem Israelis ab hoste servandam intellige, q. d. Sicut pastor leoni rapienti et discerpenti ovem aut bovem, aliquam ex eo partem, sed parvam et ad esum inutilem, v. g. duo crura, quæ leo non curat, eripit; sic aliqui Israelitæ, sed pauci, iique infirmi, pauperes et viles ab hac eorum strage et captivitate eruentur, ii scilicet, quos Assyrii contemnent, et ut quisquilias fæcesque plebis relinquent in Samaria ad colendum agros et vineas. Ita Theodoretus, Clarius, Arias et Vatablus. Ecce Amos, utpote pastor, crebro a re pastoritia sibi familiari petit similitudines.
Versus 12: 12. JUST AS IF A SHEPHERD RESCUES FROM THE MOUTH OF A LION TWO LEGS, etc.
Aliter, imo contrarie S. Hieronymus; censet enim hæc ironice per sarcasmum dici, q. d. Israelitæ præfisi robori Samariæ, et auxiliis Damasci, id est Syrorum, putant quod eruent et expedient se de manibus Assyriorum, sicut pastor ope canum de ore leonis extorquet et eripit duo crura, etc.; sed errant et falluntur. Verum prior sensus, uti communior, ita simplicior est et verior: Deus enim, post commendatam justitiam, commendat hic suam misericordiam, eaque illam temperat, q. d. Non omnes omnino peribunt: nam aliqui servabuntur, licet pauci. Porro per crura et ossa significat eos nudos ac spoliatos, vita vix salva, stragi communi eripiendos.
Rursum censet Theodoretus duo hæc crura a pastore eripi, ut iis fidem faciat hero, pecus a leone esse laniatum, non a se venditum, aut furto sublatum. Symbolice notat Rupertus duo crura et extremum auriculæ ad hoc reservari, ut ex iis constet quale fuerit pecus devoratum, an ovis, an bos, an equus: sic videlicet ex parvis Judæorum reliquiis, colligi quales fuerint ipsi ante peccatum, et ante Christum, atque illas ipsas fidem christianorum confirmare, dum testimonium legis et Prophetarum nobis circumferunt, ex quibus Christum salutis auctorem cognoscimus, eumdemque Gentilibus demonstramus per Judæorum, fidei nostræ hostium, libros et monumenta.
Tropologice, S. Hieronymus hæc applicat doctoribus et prædicatoribus: «In crure, ait, via ostenditur doctrinarum, in aure sacramenta dictorum. Unde Apostoli absque calceamentis et ulla mortui animalis pellicula jubentur incedere, Matth. cap. X. Et ad credentes dicitur: Qui habet aures audiendi audiat,» Luc. VIII. In corporis ergo totius strage auris eripienda est, qua monita salutis audiamus; et crura, quibus in illis et juxta illa ambulemus et conversemur. Unde Stephanus Cantuariensis in Sylva allegorice per duo crura accipit continentiam mentis et corporis, per extremum vero auriculæ perseverantiam in obedientia: crura vero restringit et applicat Prælatis: «Sic enim, inquit, cum multi sint Prælati, major pars peribit, et consumetur a leone, scilicet diabolo, et parvæ reliquiæ salvæ fient per illum pastorem qui dicit: Ego sum pastor bonus.»
IN PLAGA LECTULI, — id est in latere vel angulo lecti. Sic enim quatuor plagæ mundi vocantur quatuor ejus latera. Nam hebraice est פארה מטה pea mitta, id est in angulo, latere, vel extremitate lecti: in angulo enim utrinque corpus fulcitur; hinc melius et plenius in eo quiescit. Huc facit illud Thomæ a Kempis: «In omnibus requiem quæsivi, et non inveni, nisi in angello cum libello.» Porro plaga vox est desumpta a Græcis: hi enim πλάγια vocant latera et angulos transversos. Rursum plaga et plagulæ tapetes græce dicuntur, latine stragula. Unde Varro De Vita populi Rom.: «Eburneis lectis et plagis sigillatis.» Et Livius, lib. IX in Bello Maced.: «Luxuriæ, ait, peregrinæ origo ab exercitu Asiatico advecta in urbem: ii primum lectos æratos, vestem stragulam pretiosam, plagulas, et alia textilia, etc., Romam advexerunt.» Nec hoc longe abit ab hebræo pea, id est angulus, extremitas: stragula enim sunt angulata, et in angulis signata et plagulis insignita. Sensus est, q. d. Pauci Israelitæ, ut dixi, habitantes in Samaria, in eaque secure quasi in suavi lecti stragulo, vel angulo quiescentes, eruentur a clade Assyriorum. Samariam vocat plagam, vel angulum lectuli, eo quod instar lecti elevata esset et montosa, æque ac mollis, deliciosa, opulenta, indeque culta et populosa, ut videretur esse angulus et arx decem tribuum. Unde in ea fidenter quasi in lectulo quiescebant, non timentes Assyrios. Ita S. Hieronymus et alii. Adde, per plagam accipi potest clima, situs et regio Samariæ: hæc enim Hebræi vocant pea, id est angulum terræ. Rursum, proprie Samaria sita erat in angulo respectu Judææ et montium urbi Samariæ imminentium, ut patet in tabula ejus chorographica, quam exhibet Adrichomius post paginam 24.
Jam primo, Chaldæus sic vertit et explicat: Eruentur qui habitant in Samaria, in fortitudine potestatis, et in Damasco innitentes, q. d. Eruentur qui confidunt Samariæ munitioni, et opi Damascenorum ac Syrorum, in qua pariter quasi in grabato quiescunt et securi dormiunt. Secundo, Lyranus per plagam lectuli accipit Jerusalem, in qua erat templum, in quo quasi in lecto requiescebat Deus, q. d. Salvabuntur pauci ex Israel, scilicet ii qui profugerint in Jerusalem ad alas Dei et Ezechiæ regis, vel in Damascum ad alas Syrorum. Tertio, Vatablus, q. d. Cladem Assyriacam pauci effugient, scilicet ii duntaxat qui post lectum in angulo se absconderint: aut ægroti, qui in lectis decumbentes sua ægritudine movebunt Assyrios, ut iis parcant, q. d. Assyrii parcent solis miseris, qui adeo pauperes erunt, ut bini vel terni in lecto, aut non tam in lecto, quam in parte et angulo lecti requiescere cogantur.
Quarto, Septuaginta pro in plaga lecti et Damasci grabato, vertunt, contra tribum et in Damasco, «ut juxta tropologiam referamus tribum (Hebræum enim מטה mitta lectum; sed, si legas alio puncto מטה matte, virgam et tribum significat) ad Judam, et Damascum ad vocationem gentium, de quibus unus grex factus est Domini: cujus sæpe oves leonum feritas laniat, de quorum faucibus vix duo crura, aut extremum aufertur auriculæ,» ait S. Hieronymus.
Quinto, probabiliter P. Prado in Ezech. XXIV, 40, hæc accipit de lectulis mensalibus, q. d. Qui habitant (quiescunt) «in Samaria in plaga lectuli,» id est, qui primos habent discubitus in lectis stratisque inter convivas. Nam pro plaga hebraice est in angulo lecti, id est in capite, in loco primario. De quibus rursum dicit cap. VI, 4: «Qui dormitis (cubatis) in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris.»
Ex his omnibus maxime genuina videtur tertia explicatio, tum quia vox plaga, vel angulus «lectuli» ac vox grabato, significant hæc ad pauperes et ægros pertinere. Hi enim jacent in grabatis et angulis; tum quia hi recte comparantur cum duobus cruribus, et extrema auricula leoni ereptis; alioqui enim non constabit similitudo Prophetæ, ejusque vis et nervus, nisi his duo crura et extremum auriculæ adaptes. Sensus ergo totius hujus versiculi est hic: Sicut pastor de vervece aut vitulo a leone devorato eripit, servatque duo crura, aut extremum auriculæ, ab illo carnibus jam satiato, utpote ossea et insipida neglecta, ut ea ad herum deferat, quo demonstret vitulum non a se subductum, sed a leone laniatum: ita ex tota Samaria quasi e corpore politico, duo vel tres, id est pauci duntaxat cladi illius eripientur, iique viles et inutiles, puta pauperes macie confecti, ut sola crura ossa habere videantur; et ægri, qui bini vel terni in ejusdem lecti et grabati lateribus decumbant, sive in Samaria, sive in Damasco. Ita a Castro. Quocirca forte idcirco Interpres pro hebræo pea, id est angulus, vertit plaga, quæ et latus, et vulnus morbumque significat, ut innueret eos in latere lectuli decumbere ex vulnere et morbo, q. d. Salvabuntur ii qui ex plaga vulneris et morbi decumbunt in plaga, id est in latere et angulo lectuli. Proprie plagæ, vel plagulæ sunt commissuræ, sive assumenta, quæ tapetibus, casulis, stragulis, lectis, vestibus attexuntur vel assuuntur; pretiosæ (uti sunt effigies aureæ et gemmeæ in casulis) a divitibus ornatus et splendoris ergo; rudes et viles a pauperibus necessitatis causa. Laceris enim stragulis, lectis et vestibus pauperes assuunt partes, puta plagulas, ut rupturam sarciant, præsertim ad angulos: ibi enim facilius ob affrictum parietis aliarumque rerum, franguntur. Plaga ergo lectuli est angulus lectuli pauperis, assumento resarciti, et, ut S. Franciscus dicere solet, rappeciati. Pauperes enim lectos habent non integros, sed plagulis tum majoribus, tum minoribus consarcinatos instar centonum. Quare dormire in plaga lectuli, idem est quod dormire in centone, aut potius in assumento et latere centonis, ita ut in altero lecti latere dormiat alius, vel plures. Sensus ergo est, q. d. In Samariæ excidio salvabuntur soli pauperes et miseri, qui in centonibus gregatim ob paupertatem dormiunt.
ET IN DAMASCI GRABATO. — Sicut Samariam lectum, sic Damascum vocat grabatum: quia Israelitæ vexati ab Assyriis, miseri et afflicti confugiebant Damascum, ibique quasi ægri in lecto secure quiescebant, seque recreabant. Damascus ergo iis afflictis, fessis et ægris erat quasi lectus; ita S. Hieronymus, Rupertus, Remigius, Hugo et alii. «Ut quomodo qui fessus est refocillatur in lectulo, sic illi fractas vires vicinæ gentis (Damasci) auxilio roborarent,» ait S. Hieronymus.
Perperam recentiores, ut R. David, Pagninus et alii, hebræum דמשק dammesceq, id est Damasci, accipiunt non ut proprium, sed ut appellativum, quasi compositum ex ד de, et משק mescec: mescec autem significat tibiam vel crus. Unde vertunt, in crure, id est pede vel sponda lecti; aut, ut Arias, in lecto mobili et agitabili, ut ejus agitatione ægro somnus concilietur, uti matres agitant cunas infantium, ut hoc motu ipsi somnum concipiant. Unde ipse exponit, q. d. Assyrii iis solis parcent, qui ex gravi longaque infirmitate decumbentes in lectulis, seipsos movere, et ab una parte in aliam convertere non poterunt, sed instar puerorum moveri et converti ab aliis debeant. Perperam inquam: nam hebraice non est mescec, sed dammescec, quod non aliud quam Damascum significat, uti vertunt Septuaginta, Chaldæus, Noster et alii. Adde ד de Hebræis non esse articulum, nec solere præfigi nominibus.
Tropologice, lectus avari est mammona, lectus superbi honor, lectus gulosi mensa opipara, lectus luxuriosi cubilia et impudicitiæ, lectus acedi torpor et somnus. Nam «sicut ostium vertitur in cardine suo, ita piger in lectulo suo,» Proverb. cap. XXVI, 14. Hi lecti varios habent angulos et stragula mollia, quæ quisque sibi fingit, captat et adaptat.
13. AUDITE, — vos, o populi, ait S. Hieronymus, vel potius vos, o Prophetæ, cladem ad quam non ego, sed Deus per os meum destinat domum Jacob, id est posteros Jacobi sive Israelis, puta decem tribus earumque aras et delubra, in quibus colunt vitulos aureos in Dan et Bethel. Ita Albertus, Hugo, Arias et Vatablus. Unde Septuaginta habent: Sacerdotes, audite. Sed recte notat S. Hieronymus: «Puto, inquit, Septuaginta ipsum verbum posuisse, quod quidam non intelligentes, pro ערש arese legerunt כהנים, id est sacerdotes. Ares enim noster Interpres et alii ad versum præcedentem referunt, vertuntque lectulum; sed Septuaginta huc referunt, retinentque ut nomen proprium.
Versus 13: 13. HEAR — you, O peoples, says St.
ET CONTESTAMINI, — id est contestando Deum, eumque in testem vocando prædicate et prædicate instans eis exitium, nisi ab idolis et sceleribus resipiscant.
15. ET PERCUTIAM DOMUM HIEMALEM CUM DOMO ÆSTIVA. — Ita et Aquila, Symmachus et Theodotion. Verum Septuaginta vertunt: Domum pinnatam, eo quod ostiola habeat per fenestras, et quasi pinnas ad magnitudinem frigoris repellendam, ait S. Hieronymus, qui hac re significari putat Israelitas deliciosos «tantarum fuisse opum, ut duplices haberent domos, hiemales et æstivas, quarum aliæ (hiemales) versæ essent ad Aquilonem, aliæ (æstivæ) ad Austrum, ut pro varietate temporum, frigoris et caloris cœlique temperiem providerent.» Sic Jerem. XXXVI, 22, Joakim dicitur fuisse in domo hiemali mense nono. Ita in Belgio domos æstivas in villis ad delicias comparatas, ob luxum in iis admissum, per bella hæc destruxit et rasit Deus.
Mystice idem S. Hieronymus: «Domus, ait, hiemalis erat regnum Israel, in qua frigus erat religionis et cultus Dei, variique ventorum turbines et sæva tempestas: et domus æstiva, Juda et Jerusalem, in qua erat templum, et offerebantur holocausta mane et vespere, et vigebat calor religionis.»
ET PERIBUNT DOMUS EBURNEÆ. — «Legimus Achab regem Israel tantis fluxisse deliciis, ut domum sibi eburneam fecerit,» III Reg. XXII, 39, ait S. Hieronymus, non quod fecerit eam ex ebore solido: unde enim tantum eboris habuisset? sed quod illam ebore incrustarit; hæc enim vocatur domus eburnea, teste Plinio lib. XVI, cap. XLIII. Vide Sanchez.
13. AND I WILL STRIKE THE WINTER HOUSE TOGETHER WITH THE SUMMER HOUSE. — So also Aquila, Symmachus, and Theodotion. But the Septuagint translates: the turreted house, because it had little doors through windows and, as it were, pinnacles to repel the severity of the cold, says St. Jerome, who thinks that by this is signified that the luxurious Israelites "were of such great wealth that they had double houses, winter and summer ones, of which some (winter ones) faced the North, others (summer ones) the South, so that according to the variety of seasons they might provide against cold and heat and the temperature of the sky." Thus in Jeremiah 36:22, Joakim is said to have been in the winter house in the ninth month. So in Belgium, summer houses in country estates built for pleasure, because of the luxury indulged in them, God destroyed and razed through these wars.
Mystically the same St. Jerome says: "The winter house was the kingdom of Israel, in which there was coldness of religion and worship of God, and various whirlwinds of winds and a fierce storm: and the summer house was Judah and Jerusalem, in which the temple stood, and burnt offerings were offered morning and evening, and the warmth of religion flourished."
AND THE IVORY HOUSES SHALL PERISH. — "We read that Ahab king of Israel flowed in such great luxuries that he made himself a house of ivory," 3 Kings 22:39, says St. Jerome, not that he made it from solid ivory — for where would he have had so much ivory? — but that he encrusted it with ivory; for this is called an ivory house, as Pliny attests in Book 16, Chapter 43. See Sanchez.
Versus 15: 15. AND I WILL STRIKE THE WINTER HOUSE TOGETHER WITH THE SUMMER HOUSE.
15. AND I WILL STRIKE THE WINTER HOUSE TOGETHER WITH THE SUMMER HOUSE. — So also Aquila, Symmachus, and Theodotion. But the Septuagint translates: The turreted house, because it has little doors at the windows, and as it were turrets for repelling the severity of the cold, says St. Jerome, who thinks this signifies that the luxurious Israelites "were of such great wealth that they had double houses, winter and summer ones, of which some (the winter ones) faced north, and others (the summer ones) south, so that according to the variety of seasons they might provide for the moderation of cold, heat, and climate." So Jeremiah XXXVI, 22, Jehoiakim is said to have been in the winter house in the ninth month. Thus in Belgium, God through these wars has destroyed and razed the summer houses in the country estates built for luxury, on account of the debauchery committed in them.
Mystically the same St. Jerome says: "The winter house was the kingdom of Israel, in which there was cold of religion and the worship of God, and various whirlwinds and fierce storms: and the summer house was Judah and Jerusalem, in which was the temple, and holocausts were offered morning and evening, and the warmth of religion flourished."
AND THE IVORY HOUSES WILL PERISH. — "We read that Ahab, king of Israel, abounded in such luxury that he built himself an ivory house," III Kings XXII, 39, says St. Jerome, not that he made it of solid ivory — for where would he have had so much ivory? — but that he inlaid it with ivory; for this is called an ivory house, as Pliny testifies in Book XVI, chapter XLIII. See Sanchez.
God threatens the Israelites that the Assyrians will lift them up on poles, and their remnants in boiling cauldrons. Then, on account of their impure and sacrilegious sacrifices, He says He struck them with six plagues, namely famine, drought, scorching wind, blight, caterpillar, and pestilence; and finally nearly overthrew them like Sodom, yet they were made no better by these plagues, nor did they return to their senses. Wherefore He threatens them with the most dire and extreme punishments and adds: Prepare to meet your God, who creates the mountains, the winds, the clouds, etc.