Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Dolet Jonas Ninivitis contra oraculum suum parci: hinc Deus eum per umbram hederæ vermemque eam corrodentem corripit et erudit.
Textus Vulgatae: Jonas 4:1-11
1. Et afflictus est Jonas afflictione magna, et iratus est: 2. et oravit ad Dominum, et dixit: Obsecro, Domine, numquid non hoc est verbum meum, cum adhuc essem in terra mea? propter hoc præoccupavi ut fugerem in Tharsis: scio enim quia tu Deus clemens et misericors es, patiens et multæ miserationis, et ignoscens super malitia. 3. Et nunc, Domine, tolle, quæso, animam meam a me: quia melior est mihi mors quam vita. 4. Et dixit Dominus: Putasne bene irasceris tu? 5. Et egressus est Jonas de civitate, et sedit contra Orientem civitatis: et fecit sibimet umbraculum ibi, et sedebat subter illud in umbra, donec videret quid accideret civitati. 6. Et præparavit Dominus Deus hederam, et ascendit super caput Jonæ, ut esset umbra super caput ejus, et protegeret eum (laboraverat enim), et lætatus est Jonas super hedera, lætitia magna. 7. Et paravit Deus vermem ascensu diluculi in crastinum: et percussit hederam, et exaruit. 8. Et cum ortus fuisset sol, præcepit Dominus vento calido et urenti: et percussit sol super caput Jonæ, et æstuabat; et petivit animæ suæ ut moreretur,
et dixit: Melius est mihi mori, quam vivere. 9. Et dixit Dominus ad Jonam: Putasne bene irasceris tu super hedera? Et dixit: Bene irascor ego usque ad mortem. 10. Et dixit Dominus: Tu doles super hederam, in qua non laborasti, neque fecisti ut cresceret: quæ sub una nocte nata est, et sub una nocte periit. 11. Et ego non parcam Ninive civitati magnæ, in qua sunt plusquam centum viginti millia hominum, qui nesciunt quid sit inter dexteram et sinistram suam, et jumenta multa?
Moraliter, disce quam perversus sit zelus indiscretus, quamque displiceat Deo. Jonas enim cogitare debebat, seque consolari quod magis hic ageretur honor Dei, qui miserat Jonam, quam suus; ac Deo curæ fore honorem suum, ne haberetur mendax. Rursum cogitare debebat oracula Dei minacia solere esse conditionata, ideoque præmitti a Deo, ut homines inducant ad pænitentiam, itaque eis pareat. Mutatis enim rebus et personis, mutatur decretum et sententia Dei. Quocirca hæc mutatio non est in Deo Deique decreto; sed in ipsis reis et peccatoribus. Sententia enim Dei est hæc: Moriatur peccator, si videlicet in peccato persistat; quod si non persistat, sed pæniteat, non moriatur, sed vivat, Ezech. XVIII, 32.
Discretius et pientius Michæas, cap. II, 11, cum certum exitium prædiceret impiis, indolens eorumque vitam suo honori præponens: «Utinam, ait, non essem vir habens spiritum (propheticum), et mendacium potius loquerer!» Verum Jonas, passione actus, hæc non considerabat; sed uni honori suo intentus, uti solent homines sui nominis studiosi: «Numquid non hoc est verbum meum, inquit, cum adhuc essem in terra mea? propter hoc præoccupavi ut fugerem in Tharsis. Scio enim quia tu Deus clemens et misericors es, patiens et multæ miserationis, et ignoscens super malitia;» Chaldæus: Sententiam revocans, quo minus malum infligas. Scis hoc, o Jona! cur ergo idem non facis? cur iram clementia non temperas? cur Deum tuum non imitaris? cur clemens, id est divinus esse non vis?
Hinc liquet Jonam et Prophetas non habuisse spiritum propheticum, quasi habitum permanentem; sed subinde ab eo desertos fuisse, sibique relictos, ut pateret eos esse homines cæteris similes; tumque actos spiritu naturali et humano, non divino quædam egisse et dixisse a charitate, æquitate et veritate aliena, uti fecit hic Jonas.
Simili indiscreto zelo laborabant Jacobus et Joannes apostoli, Luc. IX, 54, cum Samaritis indignantes eo quod repulissent Christum, dixerunt: «Domine, vis dicimus ut ignis descendat de cœlo, et consumat illos?» Quocirca reprimens eos Christus: «Nescitis, ait, cujus spiritus estis. Filius hominis non venit animas perdere, sed salvare.» Simili zelo laborabat S. Carpus, cujus hac de re visionem longam, sed memorabilem recenset S. Dionysius, epist. 8 ad Demophilum. Simili laborabat Acacius episcopus in Concilio Nicæno; qui cum duriorem se præberet in recipiendis ad
Versus 1
1. Et afflictus est Jonas, – cum elapsis quadraginta diebus, vidit oraculum suum frustrari, et Ninivem non subverti, uti ipse prædixerat. Afflictionis causam varii variam dant: primo, S. Hieronymus et Remigius censent eum afflictum ex amore populi sui, eo quod sciret gentium salutem fore ruinam Israel. Cum ergo Deum videret misericordiam exhibere Ninivitis, censebat eam subtrahendam a Judæis, iramque Dei illis imminere; et ea de causa tantopere indoluit. Secundo, Arias censet eum indoluisse parcitum Assyriis, eo quod sciret per eos puniendos et vastandos Israelitas. Verum hoc gratis dicitur. Tertio, Vatablus censet eum doluisse quod Judæi, incitati tot minis Prophetarum, tam duri essent ad pænitentiam, cum Ninivitæ ad eam tam essent faciles, ut uno ejus oraculo compuncti, totos sese dederint jejunio, sacco et cineri. Verum aliam causam dat Jonas.
Dico ergo eum afflictum fuisse, eo quod videret Deum parcere Ninivitis pænitentibus, ac consequenter suum oraculum, quo eam evertendam prædixerat, reddi vanum et falsum, ideoque timeret se irridendum, et habendum falsum prophetam. Nimius ergo et indiscretus amor honoris proprii fuit causa hujus afflictionis, impatientiæ et iræ Jonæ: unde optat mori potius, quam cum ignominia vivere, inquit Theodoretus. Ita et Theophylactus, Albertus, Clarius, Dionysius et alii. Ita et S. Ephrem, serm. De Jona, qui Ninivitas ita Jonam consolantes inducit: «Noli contristari, o Jona, sed gaude, quia novam vitam agimus; per te enim bona invenimus, per te universorum Deum agnovimus. Non es mentitus, ne timeas: subversa enim nostra est malitia, et exaltata fides in manu tua. Nam angelos in excelsis gaudio perfundens, merito ipse super terram in eo gloriari et exsultare debes, quia Deus de nobis gaudet in cœlis.»
Nota: Optat Jonas rem justam, unde non peccat mortaliter: optat enim ut Ninivitæ ob peccata præterita puniantur, utque sententia Dei in eos lata non revocetur, esto pœniteant; sic enim judex latronem ob furta suspendit, esto eum pæniteat. Sed quia id optat indiscreto zelo, et vano fine; nimirum ut honori suo consulat cum tanto Ninivitarum damno, peccat venialiter. Hæc ita se habere patet ex verbis Jonæ, et ex verbis Dei eum redarguentis, vers. 11, cum ait: «Et ego non parcam Ninive, civitati magnæ, in qua sunt plus quam centum viginti millia hominum?
pænitentiam iis qui a fide aberraverant, audivit a Constantino Imperatore: «O Acaci, scalam a terra in cœlum constitue, solusque per illam in cœlum conscende.» Ita refert Histor. Eccles. part. II, cap. IV. Alius in casu simili a viro sancto audivit: «Si hic errans tibi stetisset tuo sanguine, uti stetit Christo, reciperes eum et colligeres, nec sineres eum extra Ecclesiæ caulam luporum prædæ exponi.» Saniorem magisque discretum et pium zelum habuit Apostolus erga Judæos persecutores suos, dum pro iis optabat fieri anathema a Christo, Rom. IX, 1; et Moses orans pro populo qui vitulum aureum adoraverat, dicensque: «Aut dimitte eis hanc noxam, aut si non facis, dele me de libro tuo quem scripsisti,» Exod. XXXII, 32; et Joseph fratres a quibus venditus erat, cum lacrymis deosculans, alensque per omnem vitam, Genes. XLV, 1.
Versus 5
Vers. 5. 5. Et egressus est Jonas. – Putat a Castro esse hysterologiam, hæcque verba ponenda recto ordine cap. III, ante vers. 6. Censet enim Jonam, finita prædicatione quasi obita legatione, illico egressum de civitate, ac in tugurio exspectasse quadragesimum diem, ut spectaret rei exitum, uti hic dicitur. Ita et Theodoretus, Lyranus et Dionysius. Verum dico nullam esse hic hysterologiam, Jonamque non ante, sed post quadragesimum diem post continuam pænitentiam Ninivitarum afflictum et dolentem, eo quod oraculum suum de eversione Ninives non compleretur, egressum urbe, ibique pleniorem rei exitum exspectasse; ut videret an omnino, an ex parte tantum sententiam suam revocaret Deus: sperabat enim Deum saltem aliquam cladem eis inflicturum. Verum cum vidit omnino Deum eis parcere, murmurans fecit, dixit, et audivit ea quæ hic enarrantur. Patent hæc ex ipso contextu, et serie narrationis, et ex versu 10, ubi reprehenditur Jonas a Deo, eo quod doleret Deum parcere urbi: ergo egressus est post quadragesimum diem, cum videret Deum urbi non infligere mala, quæ comminatus erat, non ante: nam ante nesciebat an Deus parciturus esset urbi, imo putabat eum non parciturum.
Versus 6
Vers. 6. 6. Hederam, – quæ umbraculo a Jona erecto se copularet, eique umbram novam et majorem adderet. Adde hederam non solum adversus solis æstum umbraculum præbere, sed et capitis gravedinem ex æstu et lassitudine contractam (unde ait: «Laboraverat enim,» discutiendi vim habere; qua de causa et convivæ vino æstuantes olim hedera coronabantur, ut capitis gravedinem, soporem æstumque discuterent. Hinc apud gentiles hedera sacra erat Baccho, ut patet II Machab. cap. VI, vers. 7. Septuaginta, Syrus, Arabicus uterque et Pagninus vertunt, cucurbitam: cucurbita enim, quia frigida est, et ampla habet folia, magnam facit umbram, eamque frigidam.
Quocirca cum S. Hieronymo vertente, hederam, expostulavit S. Augustinus, epist. 10 ad S. Hieronymum, eo quod nonnulli ob novationem hanc obstreperent, et in Ecclesia tumultuarentur; imo Calvinus S. Hieronymum infidæ versionis et imposturæ palam arguit «et Canthelius, ait S. Hieronymus, dudum Romæ dicitur me accusasse sacrilegii, quod pro cucurbita hederam transtulerim.» Respondet S. Hieronymus, Aquilam quoque, Symmachum et Theodotionem vertisse, hederam. Nam hebraice esse kikaion, quæ syre et punice kikeia, et elkeroa (unde et Talmudici, teste R. David, kikaion dicunt esse id quod arabice vocatur alkerua) dicitur, estque genus virgulti in Palæstina, lata habens folia in modum pampini, et umbram densissimam, quod suo trunco se sustinet et citissime sese dilatat, præsertim in locis arenosis, mirumque in modum, si sementem in terram jeceris, cito confotum crescit in arborem, et intra paucos dies quam herbam videras arbusculam suspicis. Hoc cum græce et latine nomen non habeat: Nos, ait S. Hieronymus, Symmachum, Aquilam et Theodotionem secuti, novo nomine vertimus, hederam (ne, si hebræum nomen kikaion posuissemus, lector bestias Indiæ, vel montes Bœotios, aut nescio quid monstri et portenti imaginaretur), idque congrue: quia kikaion celerrime proserpit atque obtegit et obumbrat, uti hedera. Adde ex Theophrasto, lib. III, cap. XVIII, et ex Mathiolo in Dioscor. lib. II, cap. CLXXV, hederæ speciem unam esse majori folio, quæ non serpit, sed per se consistit, crescitque in arborem; uti facit kikaion. Sic pisces vocamus lupos, canes, equos marinos: quia lupis, canibus, equis terrestribus sunt similes. Eadem de causa Septuaginta kikaion verterunt cucurbitam, novum ei indentes nomen; quia proserpit, et obumbrat, et sana est ut cucurbita; de qua vulgare est prover-
bium: «Sanior est cucurbita;» esto vere kikaion non sit cucurbita, nec hedera nostra. Quare divinant, vel potius errant, R. David, et ex eo Arias et Rabbinizantes, qui kikaion censent esse id quod Græci kiki vocant, nos ricinum, sive palmam vel manum Christi, ob foliorum articulationem, quæ foliis latis est, et ad umbram appositis. Ricinum enim est herba venenata, consequenter et umbra ejus. Quis credat Deum Prophetæ suo præparasse ad umbram herbam venenatam, cum ei ad manum essent tot aliæ salutiferæ? Denique nomina herbarum, lapidum, arborum, animalium apud Hebræos communia sunt diversis multisque speciebus. Quare kikaion, ait Ribera et Sanchez, commune est arbustis quæ brevi crescunt, et frondes producunt accommodas ad faciendam umbram: unde Noster vertit, hederam; Septuaginta vertunt, cucurbitam; alii, cucumerem; alii, platanum, etc.
Symbolice, hedera symbolum est vanitatis mundi, omnisque rei et spei mundanæ. De hac enim hedera vers. 10, in hebræo dicitur: «Filia noctis erat, et filia noctis periit,» id est, una nocte nata est, una etiam nocte periit. Annon filia noctis est honor, pompa, deliciæ et divitiæ mundi, quæ una nocte obveniunt, una nocte durant; imo sæpe eadem nocte transeunt et pereunt? sicut vermis hederam subito erosit, sic sæpe morbus, mors, odia, calumniæ, rapinæ, etc., bona mundi auferunt. Putas te quiescere secure in tuis opibus? falleris: sub umbra hederæ quiescis, vermis adversæ fortunæ hederam hanc erodet; et tua umbra, tua spes vana et umbratica evanescet. Hinc Deus uti Jonæ, ita et divitibus, honoratis, etc., sæpe hanc umbram subducit et aufert; ut videant homines spes omnes esse inanes, quas extra Deum in bonis hisce suis collocant. Vide quæ de pomo et verme ei innascenti dixi Amos cap. VIII, 1.
Rursum hedera proprie dicta arctissimo complexu arbores sibi implicat et vincit, ac vinciendo enecat: hoc idem faciunt amantibus voluptates, et sæpe amasiæ. Quocirca olim Romæ Flamini Diali nefas erat tangere hederam, atque adeo ne nominare quidem fas erat: ut significarent quanta puritas et castitas, æque ac libertas deceat sacerdotem. Nam amare, æque ac rebus terrenis animum implicare, mera servitus est. Inde proverbium: «Lascivis hederis ambitiosior.» Hinc et hedera dicitur quod hæreat, quodque sequatur quidquid proximum est. Hedera, ait Festus, dicta quod hæreat, vel quod edita petat, vel quia id cui adhæserit edat, quæ in tutela Liberi patris putabatur esse, quia ut ille juvenis semper, ita hæc viret; vel quia ita omnia, sicut ille mentes hominum illigat. Vinum ergo, honor et cupediæ, quæ mentem illigant, sunt hedera, ideoque inimica homini: sicut «hedera,» inquit Plinius, lib. XVI, cap. XXXIV, «inimica est arbori, satis-
Simile est de cucurbita, ut vertunt Septuaginta, ejusque umbra, de qua audi Theophylactum: «Cucurbitæ, ait, umbra est gloria hujus mundi; quæ quasi flos fæni nos refrigerat in afflictionum æstu, ideoque a nobis expetitur: sed ferit eam vermis matutinus, scilicet conscientia nostra remordens, et peccatorum nobis sensum exhibens. Ipsa enim quasi sensibilis tinea ossium cordisque ob oculos nobis ponens scelera, docensque nos gravibus pænis dignos, ferit cupiditatem gloriæ, illudque Prophetæ persuadet: Iram Domini sustinebo, quoniam peccavi ipsi. Et paulo post: Eo quod peccavi, flagris cæsus sum.»
Laboraverat enim. – Jonas æstu corporis, circumeundo et prædicando ardente sole et magis æstu ac dolore animi, quod videret suum oraculum irritari.
Versus 7
7. Paravit Deus vermem. – Syrus et Arabicus uterque: Præcepit Deus vermi; præcepit, id est ordinavit, disposuit, incitavit, impulit: instinctus enim naturalis in Scriptura vocatur præceptum. Per vermem accipe vel erucam, ut Theophylactus, vel teredinem, ut Arias; vel potius aliquem alium extraordinarium, nostris mordaciorem et voraciorem. Nam hunc vermem non fuisse ordinarium patet, ex eo quod subito hederam erosit in aurora, ita ut illa exaruerit et deciderit, antequam sol incalesceret, et feriret caput Jonæ: hoc autem facere tam cito nequit vermis unus naturalis et ordinarius. Ubi nota: Pro ascensu diluculi Chaldæus clare vertit, sub ascensum auroræ, scilicet diei sequentis diem præcedentem ejusque noctem, qua nata erat hedera.
Allegorice S. Hieronymus et S. Augustinus, epist. 49, Quæst. VI: Jonas, id est vetus Testamentum, habuit umbraculum hederæ, id est promissiones terrenas, quæ erant umbræ futurorum in lege nova; has succidit Christus, qui est ipsa veritas, atque absque ullo semine oritur, et dicit: «Ego sum vermis, et non homo,» Psalm. XXI, qui inscribitur: Pro susceptione matutina. «Vermis,» inquit S. Augustinus, est Christus, «propter humilitatem carnis, fortassis etiam propter Virginis partum. Nam hoc animal plerumque de carne, vel de quacumque re terrena sine ullo concubitu nascitur. Matutinus est, quia diluculo resurrexit.» Jonas, succisa hedera, dolet; sic Judæi, succisa lege Mosis, lugent, imo Christo et christianis indignantur.
Rursum symbolice S. Hieronymus: Sunt, inquit, qui vermem et ventum urentem Romanos
intelligant duces qui, post resurrectionem Christi, Israel penitus deleverunt.
Versus 8
Vers. 8. 8. Præcepit Dominus vento calido. – Hebraice, vento קדים kadim, id est Orientali, puta Euro, qui calidus est, urens et torrens. Ita Pagninus et Tigurina.
Et æstuabat. – Tigurina: Et pene exanimatus est æstu; ingens enim æstus fuerit oportet, qui eum impulerit petere ut moreretur. Unde Septuaginta vertunt: Et angustiabatur et relinquebatur anima sua, uti habent Complutensia et Regia; licet Romana habeant: Et angustiabatur, et tæduit eum animæ suæ; Chaldæus: Et erat deliquium animi patiens. Tropologice, sicut hedera quæ umbram faciebat Jonæ, corrosa a verme, sol æstuans percussit caput Jonæ; ita et tuis, o homo, viribus a morbo aut senio arrosis, mors te percutiet.
Versus 9
Vers. 9. 9. Bene irascor ego usque ad mortem. – Bene, id est valde; aut potius, juste et merito. Unde vertit Pagninus: Vehemens mihi ira est usque ad mortem; Tigurina: Justa est ira mea, ut etiam mori cupiam; Septuaginta: Valde contristatus sum ego usque ad mortem. Sicut enim vehemens tristitia Christum adegit, ut diceret: «Tristis est anima mea usque ad mortem,» q. d. Tristitia tanta est, ut pene me exanimet et vitam mihi adimat: sic et vehemens ira homines adigit, ut optent amentque mori; præsertim si eis obsistatur, ut difficultatem ob quam irascuntur amoliri non possint: tunc enim vehemens ira vehementem parit tristitiam, mœrorem et desperationem.
Dolet Jonas de umbra hederæ, sic multi dolent et contendunt «de umbra asini,» ut vulgo dicitur, id est de re parvi vel nullius momenti. Fabulam ex qua natum est hoc proverbium narrat Aristophanes in Vespis, et Plutarchus in Vita Demosthenis. Meminit et Apuleius lib. De Asino aureo. Demosthenes, inquiunt, cum judices parum haberet attentos, ut eos attentos redderet, narravit fabulam, dicens: Quidam conduxerat asinum, quo Athenis veheretur Megaram; in itinere ardente sole meridie non habens aliud umbraculum, depositis clitellis sub asino sedens, ejus umbra semet obtegebat. Cæterum id agaso non sinebat: hominem inde depellens, clamansque asinum esse locatum, non asini umbram. Alter item ex adverso tendebat, asseverans etiam asini umbram conductam esse. A rixa ventum ad verbera, inde ad jus et tribunal. Hæc locutus Demosthenes, repente descendit, et discessit. Revocatus a judicibus ut reliquum fabulæ enarraret, ait: «Itane de asini umbra libet audire, viri vero de vita periclitantis causam audire gravamini?»
Versus 10
Vers. 10. 10. Tu doles super hederam, in qua non laborasti, – q. d. Si adeo doles ob hederam vilem herbam, quæ cito nascitur, et cito perit, succisam; quanto magis una mecum dolere et pænitere debes de interitu tantæ urbis, totque centenorum millium animarum, quot sunt in Ninive, eisque pænitentibus misereri, et parcere? Sic hodie non desunt nobiles, qui magis dolent in morte equi, quam famuli; imo qui famulos enecant in cultura agrorum, ovium, avium, maluntque perdere hominem, quam falconem, equum, vel accipitrem.
Pulchre S. Ephrem, serm. De Jona: «Cucurbita tibi nunc loco magistri efficitur, ex qua sapientiam et prudentiam addisce, ac quanta sit vis divinæ clementiæ. Tu parcis cucurbitæ, et ego civitati. Tugurium tuum sit speculum civitatis. Tugurium abjectum quæris, et urbem funditus evertis? ubi rectum judicium tuum, o Jona? cucurbitam civitate potiorem ducis? Super vili cucurbita commiserationis affectum ostendis, et in civitatem durissimum ac severissimum te exhibes?» Et paulo post historiam Jonæ ita prosequitur: «Congregatique resipiscentes adorabant eum, ac munera cum decimis suis offerebant. Aperuit rex thesauros, et obtulit ipsi dona valde honorifica; uno omnium ore celebratus est Jonas, ingressusque in curru regio consedit.» Deinde subdit regem misisse viros qui Jonam in Jerusalem honorifice reducerent, et per hospitia commode tractarent; quos ipse appropinquans Jerusalem, osculo et amplexu salutans, dataque illis benedictione, domum remiserit: noluisse enim permittere, ut ipsi licet multum rogantes, urbem sanctam ingrederentur, ne viderent idola et scandala gentis suæ.
Quæ sub una nocte nata est, et sub una nocte periit. – Hebraice: Quæ filia noctis erat, et filia noctis periit, id est quæ una nocte orta est, et una nocte periit. Ita Vatablus et Pagninus. Clare Chaldæus: Quæ in hac nocte fuit, sed nocte altera periit. Prima enim nocte nata fuit hedera, quæ sequente die, cum arderet sol, Jonam ab æstu sua umbra protexit; sequenti nocte finiente, puta in aurora, vermis jussu Dei erosit hederam. Unde sol oriens afflixit Jonam, ut æstuaret, cuperetque mori. Bidui ergo spatio hæc peracta sunt.
Versus 11
11. Centum viginti millia hominum. – Hebraice, duodecim רבו ribbo, id est dena millia, id est 120 millia: duodecies enim decem faciunt centum viginti. Ita Septuaginta, Pagninus, Tigurina quæ vertit, duodecim myriades: myrias enim continet decem millia; alioqui si sumas myriadem pro millione, falsum erit. Quis enim credat in Ninive fuisse duodecim milliones infantium? millio enim continet decies centena millia.
Qui nesciunt quid sit inter dexteram et sinistram, – id est bonum et malum. Est proverbium. Phrasis hæc petita est a pueris: «Qui nesciunt utrum dextera an sinistra valentior, et usui cuilibet aptior sit; quia nondum experti sunt: æqua-
liter enim adhuc pro tempore, quia nuper de vulva prodierunt, utrumque brachiolum, utraque manus omnino imbecillis est,» ait Rupertus, qui mystice id adaptat iis qui nesciunt quid inter Dei veritatem et hominum mendacium intersit.
Ex hoc loco theologi, ac nominatim Gabriel Vasquez, III part. Quæst. LXVIII, art. 8, disp. CCLIV, cap. III, recte confutat Lutheranos, qui docent nos justificari præcise per fidem ex opere operantis, non per sacramenta ex opere operato: sacramenta ergo ad hoc tantum adhiberi, ut fidem recipientis excitent, qua justificetur: ac proinde parvulos, qui in baptismo purgantur a peccato originali ac justificantur, elicere actum fidei qua justificentur, sicut elicuit S. Joannes Baptista in utero matris, Lucæ I, 44. Hoc enim dogma non tantum est contra omnem experientiam, sed etiam contra Scripturam hoc loco, quæ docet parvulos nescire quid sit inter dexteram et sinistram, id est non discernere inter bonum et malum. Si enim haberent fidem, utique discernerent inter bonum et malum. Fides enim discernit virtutes a vitiis, æterna a temporalibus, Deum a creaturis. Nam, ut ait Apostolus Hebr. XI, 1: «Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium.» Quocirca hoc Lutheri dogma adeo stolidum visum fuit anabaptistis, ut ipsi maluerint docere parvulos non esse baptizandos; sed exspectandum dum adolescant, et rationis compotes, actum fidei qua justificentur eliciant, potius quam admitterent parvulos ratione uti. Ecce in quas angustias, in quæ absurda hæresis agit Novantes. Quare S. Augustinus, lib. I De Pecc. mer. cap. XXXV, ridet quosdam pelagianos, qui in infantibus actualia peccata esse dicebant. Experimur enim, inquit, eos adeo usu mentis destitutos esse, ut nec ubi sint sentiant, et juxta se jacentibus mammis magis possint esurientes flere quam sugere: quippe qui nec mammas quidem ipsas, nec aliud aliquid norint. Quomodo Deum agnoscant, qui nec mammas, nec matrem agnoscunt?
Moraliter, disce hic quam Deus clementior sit homine etiam sancto, quamque satius sit confugere ad Dei, quam ad hominum tribunal. Si Jonas in causa Ninivitarum fuisset judex, tulisset in omnes, licet pænitentes, ob præterita scelera, sententiam mortis, eo quod hanc tulisset Deus ante eorum pænitentiam; verum Deus contrariam fert sententiam, qua eos ob pænitentiam a morte absolvit. Ita David proposita ei a Nathan optione gladii, famis et pestis, elegit pestem, dicens: «Melius est ut incidam in manus Domini (multæ enim misericordiæ ejus sunt), quam in manus hominum, II Reg. XXIV, 14. Errat ergo Seneca, lib. II De Clementia, cap. V, dicens «misericordiam vitium esse pusillanimi, ad speciem alienorum malorum succidentis.» Verius Aristoteles, lib. II Rhetor. cap. VIII: «Sapiens, ait, misericors est, insipiens immisericors et inverecun-
dus.» Hoc est quod profitetur Ecclesia in Collecta Dominicæ decimæ post Pentecosten: «Deus, qui omnipotentiam tuam parcendo maxime et miserando manifestas, multiplica super nos misericordiam tuam, ut ad tua promissa currentes, cœlestium bonorum facias esse consortes.» Unde Biblia Gothica hic in fine Jonæ addunt, eumque hac sententia concludunt: «Sed parcam et miserebor eis, quoniam magnum est nomen meum.»
Rursum Deus hic docet Jonam nosque omnes, conformare nos voluntati divinæ per omnia, ut cum opus aliquod jubet, illico alacriter et fortiter illud inchoemus et prosequamur; cum vero ab eo cessare jubet, vel illud fructu et effectu suo frustratur, illico tranquilla mente cessemus, et patienter feramus opus et laborem nostrum suo destitui fine et fructu. Quid enim quærimus, nisi facere voluntatem Dei, eique per omnia nos conformare? At voluntas Dei jam est, ut opus inchoatum relinquas, imo destruas; ergo illi acquiescere: alioqui non Dei voluntati, sed tuæ phantasiæ et cupiditati servis. Atque hac in re consistit animæ sanctæ perfectio, ut in omnibus actibus et eventibus, tam adversis quam prosperis, plena resignatione humillime et integerrime quisque se Deo resignet, ac quidquid evenerit acquiescat, et tranquilla, imo jucunda mente de Dei manu accipiat; denique gaudeat hac in re Dei voluntatem impleri, dicatque cum S. Job: «Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est, sit nomen Domini benedictum.»
Ita Abraham jussus immolare filium, strinxit in eum gladium; at ubi sensit se revocari ab angelo jussu Dei, illico gladium in vaginam reposuit; ac sicut non fuit contristatus, cum accepit a Deo mandatum immolandi filium: sic nec gavisus est, cum Deum hoc mandatum revocantem, et filio parcentem audivit, quorum utrumque fuit actus magni et heroici animi, totum se Deo tradentis, ideoque ad omnia indifferentis et parati. Sic S. Ludovicus inspiratione Dei trajecit in Terram sanctam, ut illam Deo et Ecclesiæ restitueret: at omni hoc sui conatus fructu frustratus, imo captus, tranquille conquievit in Dei beneplacito. Utique hæc tranquillitas acquiescendi par, imo major fuit magnanimitate tanti operis et expeditionis. S. Franciscus Dei instinctu profectus in Ægyptum ut Soldanum converteret, aut ab eo martyrii laurea donaretur, cum neutrum succederet, tranquillus rediit, totum se Dei voluntati resignans. Idem fecere alii Sancti. Quocirca S. Ignatius, fundator Societatis nostræ, ita suam in Dei voluntatem transtulerat, ut diceret: «Si casu aliquo Societas a me inchoata, et tantis laboribus promota, dissolveretur aut interiret, post mediam horam in oratione positam, nullam ex illa re, qua nulla mihi tristior accidere posset, molestiam, Deo adjuvante, caperem.» Sancti ergo sinunt se gyrari et regyrari a voluntate Dei, sicut equus gyratur et regyratur a sessore.