Cornelius a Lapide
Index
Argumentum
Decimus inter Prophetas ponitur Aggæus, vel, ut hebraice scribitur per chet, חגי Chaggai, sive Chaggæus, id est festivus, festum agens, a radice chagag, id est festum celebravit, festive prophetans ad populum læte e Babylone in Judæam redeuntem. «Aggæus, ait S. Hieronymus ad Paulinum, festivus et lætus, qui seminavit in lacrymis, ut in gaudio meteret, destructum templum ædificat, Deumque Patrem inducit loquentem: Adhuc modicum, et ego commovebo cœlum et terram, et mare et aridam, et movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus,» puta Messias, sive Christus. Quoad tempus, prophetavit Aggæus paulo post Judæorum reditum e captivitate Babylonica. Cum enim respublica Judæorum vitiis esset corrupta, Deus eam excidit, et traduxit in Babylonem, ibique captivos detinuit per 70 annos, ad hoc, ut tota illa generatio vetus et vitiata interiret, et in eorum locum filii ab hisce vitiis intacti succederent, ut novus populus ad renovationem Jerusalem perveniret. Eo ergo rediit anno Cyri: mox cœpit reædificare templum, jecitque ejus et altarium fundamenta, sed cæso paulo post a Tomyri Scytharum regina Cyro, successit ei in regnum Persarum filius Cambyses, sive, ut eum Esdras vocat, Assuerus chaldaice, persice Artaxerxes, qui persuasus a Sanaballat aliisque Samaritanis Judæorum hostibus, quod Judæi in speciem templum, sed revera arcem quasi rebellaturi ædificarent, vetuit eos in fabrica progredi. Narrat hæc fuse Esdras lib. I, cap. IV, ubi et addit vers. 24: «Tunc intermissum est opus domus Domini in Jerusalem, et non fiebat usque ad annum secundum regni Darii regis Persarum.» Judæi enim videntes a Cambyse, Sanaballat et aliis tot tantasque fabricæ remoras injici, dictitabant necdum ejus tempus advenisse. Quocirca Deus suscitavit Aggæum anno secundo Darii, qui eos ad templi fabricam resumendam incitaret. Hoc est enim quod mox subdit Esdras cap. V, 1: «Prophetarunt autem Aggæus propheta et Zacharias filius Addo, prophetantes ad Judæos qui erant in Judæa et Jerusalem, in nomine Dei Israel. Tunc surrexerunt Zorobabel filius Salathiel, et Josue filius Josedec, et cœperunt ædificare templum Dei in Jerusalem, et cum eis prophetæ Dei adjuvantes eos.» Qui et subdit cap. VI, Deum flexisse animum Darii, ut templi fabricam non tantum permitteret, sed et edicto suo promoveret, jubens ex tributis regiis præberi sumptus in fabricam et sacrificia necessarios. Ubi recte advertit S. Hieronymus in Prologo: «Sciendum, ait, est magni spiritus fuisse Aggæum et Zachariam prophetas, ut adversus ingens Artaxerxis regis edictum, et Samaritanos gentesque cunctas per circuitum ædificationem templi impedientes, juberent templum exstrui: Zorobabel quoque, et Jesum filium Josedec, et populum qui cum eis erat, non minoris fidei, ut prophetas magis audirent jubentes, quam prohibentis regis imperium.» Additque secutus Chronicon Eusebii hæc contigisse, «quo tempore apud Romanos septimus a Romulo regnavit Tarquinius Superbus, habens annum imperii vigesimum septimum, qui post octo annos expulsus est a Bruto: ac deinde rempublicam per quadringentos et sexaginta quatuor annos usque ad Julium Cæsarem consules administraverunt.»
Quare ab hoc anno secundo Darii, usque ad annum 42 Augusti Cæsaris, quo natus dicitur Christus, fluxerunt anni 518; tot ergo annis Aggæi prophetia de Christo eum antecessit.
Porro illa quatuor continet partes, sive visiones: tres primæ elidunt tres excusationes Judæorum de differenda templi fabrica; in quarta promittit Zorobabeli fabricam resumenti Christum ex ejus stirpe nasciturum, qui templum hoc sua præsentia, doctrina et miraculis decorabit, facietque gloriosius quam fuerit templum prius a Salomone ædificatum, ac thronum regni sui super omnia gentium regna, iis subactis sublimabit.
Mystice, Aggæus, inquiunt S. Hieronymus, Cyrillus et Rupertus, optat ut Jesus et Zorobabel, id est Jesus Christus Filius Dei, summus sacerdos, qualis fuit Jesus filius Josedec; æque ac summus princeps, qualis fuit Zorobabel, Dei domum, id est corpus, sibi et nobis in incarnatione ædificet.
Tropologice, ut Deus sibi in anima fideli et sancta templum virtutum construat, inquit idem S. Hieronymus et Remigius.
Denique adeo illustris, sanctus et sapiens fuit Aggæus, ut Origenes illum, æque ac Malachiam et Joannem Baptistam, censuerit non fuisse homines, sed angelos incarnatos, uti refert Gabriel Vasquez I part. tom. I, disp. CLXXXIV, num. 7, et alii; imo S. Hieronymus cap. I, 13. Ratio Origenis erat, quia cap. I, 13, Aggæus in Hebræo vocatur angelus: «Et dixit, ait, Aggæus nuntius (hebraice מלאך malach, id est angelus) Domini de nuntiis Domini.» Verum hic est error: certum enim est Prophetas omnes fuisse homines, non angelos. Aggæi vitam ita paucis describit Epiphanius lib. De Prophet. vita: «Aggæus propheta juvenis admodum ex Babylone profectus est Hierosolymam, et ingenue de reditu populi vaticinatus est. Et oculis structuram templi Jerusalem vidit. Idem ibidem omnium primus cecinit Alleluia. Eodem igitur loci vitam finivit, et humo prope sacerdotes cum honore et gloria conditus est. Proinde etiamnum hodie psallimus Alleluia, qui hymnus Aggæi et Zachariæ perhibetur.» Eadem habet S. Dorotheus, qui et addit eum de Christo vaticinatum sub persona Zorobabelis, cap. II, 24, dum ait: «Ponam te quasi signaculum, quoniam te elegi, dicit Dominus: sicut et Joannes Evangelista dicit: Hunc enim Pater signavit Deus.» Accedit et Isidorus, qui et addit eum in Babylonia natum, juvenculum cum cæteris Judæis rediisse Hierosolymam. Catalogo Sanctorum ascriptus legitur Aggæus cum Osee in Martyrologio Romano die 4 julii. Psalmos aliquos compositos esse ab Aggæo censent nonnulli, nimirum CXI, qui inscribitur: Alleluia, reversionis Aggæi et Zachariæ; et CXLV, cujus pariter titulus est: Alleluia, Aggæi et Zachariæ. Idem titulus est psalmorum CXLVI, CXLVII et CXLVIII in Græcis codicibus Septuaginta Vaticanis. Addunt aliqui psalmum CXXXVII, qui in iisdem inscribitur: Psalmus ipsi David, Aggæi et Zachariæ. Verum alii communiter censent hos psalmos non esse compositos, sed decantatos a populo redeunte e Babylone, præcinentibus Aggæo et Zacharia; eo quod festivi sint et eucharistici, ideoque huic materiæ et jubilo populi reducis congruant, de quo plura in Psalmis. Quod audis Aggæum primum in Jerusalem cecinisse Alleluia, intellige primum a reditu e Babylone. Nam ante captivitatem in usu fuit Alleluia, ut patet ex psalmis, in quibus crebro resonat Alleluia: aut, quod primus post psalmos adjecerit Alleluia, ob lætum e Babylone reditum.