Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Angelus Jesum filium Josedech jubet exui vestibus sordidis captivitatis, aeque ac peccati, induique novis, et cidari, ut significet se ei peccata remittere, et pontificatum reddere, ut templum cultumque Dei restauret. Insuper vers. 8, eidem promittit Orientem, id est Christum qui in templo ab eo instaurando sit versaturus, ibique collecturus Ecclesiam, cujus ipse futurus sit pontifex: ipsum enim fore ecclesiae lapidem angularem septem oculis insignitum, ac clavorum vulnerumque sculpturis caelatum, qui auferet iniquitatem terrae, et pacem toti orbi felicitatemque conciliabit.
Textus Vulgatae: Zacharias 3:1-10
1. Et ostendit mihi Dominus Jesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Domini: et satan stabat a dextris ejus ut adversaretur ei. 2. Et dixit Dominus ad satan: Increpet Dominus in te, satan; et increpet Dominus in te, qui elegit Jerusalem, numquid non iste torris est erutus de igne? 3. Et Jesus erat indutus vestibus sordidis: et stabat ante faciem angeli. 4. Qui respondit, et ait ad eos qui stabant coram se, dicens: Auferte vestimenta sordida ab
Versus 1: And The Lord Showed Me
1. ET OSTENDIT MIHI DOMINUS. — Vox Dominus non est in Hebraeo, nec Chaldaeo, sed subintelligitur. Unde eam exprimunt Septuaginta et Noster. Porro Dominus per angelum more suo haec revelavit, et pinxit in phantasia Zachariae: an eadem nocte qua praecedentia cap. I et II, revelavit, idipsum fecerit, ut volunt Rupertus et Hugo, an alia, incertum est. Prophetae enim saepe non distinguunt tempora, nec ea certa suis prophetiis consignant, cum constet plerasque per intervalla variis diebus, mensibus, quin et annis, ipsis revelatas fuisse a Deo, vel immediate, ut cum Deus loquebatur in mente eorum; vel per angelum, ut cum per eum in phantasia Prophetae sua symbola, puta visa, vel verba formabat et pingebat.
Jesum, — filium Josedech, qui eo tempore vivebat, jamque Babylone redierat in Jerusalem, ibique erat summus Pontifex. Unde vers. 8, eidem promittens Christum dicit: «Audi, Jesu sacerdos magne,» etc. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Cyrillus, Remigius, Albertus, Hugo, Lyranus hic, ac S. Augustinus lib. XII Contra Faustum cap. XXXVI, et Eusebius lib. IV Demonstr. cap. ultimo. Negat idipsum Arias, secutus Abenezram et R. Salomonem, quia, inquiunt, Jesus filius Josedech jam erat mortuus, eo quod Aggaei II, 12 et 22, ejus non fiat mentio, uti facta est vers. 3. Jesus ergo sumitur hic pro posteris, puta pro Machabaeis, quorum bella contra Antiochum praedicit hic Zacharias: ita ipsi. Verum errant, nam vixisse tunc Jesum hunc, patet ex cap. VI Zachariae vers. 11, ubi dicitur: «Sumes aurum et facies coronas, et pones in capite Jesu filii Josedech,» etc. Et Eccli. XXX, 13, ubi dicitur quod Jesus hic cum Zorobabel aedificarint et exsultarint templum; templi autem fabrica absoluta et dedicata est anno 6 Darii, ut patet I Esdrae VI, 15; imo Josephus lib. XI, cap. V, tradit Jesum hunc vixisse usque ad initium regni Xerxis, qui patri Dario successit: tunc enim in pontificatu successisse ei filium Joachim.
Allegorice, Jesus filius Josedec, Pontifex legis veteris, repraesentavit Jesum Christum Pontificem Novi Testamenti, tam nomine quam dignitate et officio. Ita auctores jam citati; insuper Tertullianus Contra Judaeos, sub finem, Origenes hom. 9 in Levit., Lactantius lib. IV, cap. XIV, S. Ambrosius lib. III De Fide, cap. IV, S. Chrysostomus homil. 5 ex variis in S. Matth., S. Gregorius lib. XX Moral. cap. XX, qui videtur asserere hic sensu litterali agi de Jesu Christo, ideoque non addi to filius Josedech, quod alibi Jesu veteri additur. Verum hi Patres excusandi sunt, quod more suo non distinguant sensum litteralem ab allegorico, ac tantum dicere velint praecipuum sensum ex mente et intentione Spiritus Sancti esse de Jesu Christo, ideoque ad hoc innuendum taceri to filius Josedech. Jam constat apud omnes, quod licet litteralis sensus de Jesu filio Josedech sit primus, tamen allegoricus de Jesu Christo sit illo potior, ideoque praecipuus. Porro Hieronymus Savonarola explicans haec Zachariae verba anno Domini 1495, sedente Alexandro VI Pontifice cui infensus erat, per Jesum accipit Pontificem angelicum, quem brevi Romam visuram vaticinabatur, qui vita et moribus angelus potius videretur quam homo, ac totam Ecclesiam reformaret, novosque ritus, imo novum Evangelium induceret. Verum jam plusquam centum elapsi sunt anni ab hac ejus prophetia, et necdum angelus ille comparuit. Vide Ambrosium Catharinum Contra prophetias Savonarolae, et Canon. XXXIII in Prooemio.
STANTEM CORAM ANGELO DOMINI. — Hic angelus fuit S. Michael, utpote tutor Synagogae, qui pro ejus capite, puta Jesu pontifice, contra Satanam decertat. Unde coram eo Jesus pontifex quasi reus consistit, accusante eum Satana. Est enim hic species tribunalis et judicii, in quo judex est Deus, accusator Satanas, reus Jesus, advocatus Michael, sed Deus suas partes delegat Michaeli, ut ipse ejus loco sit judex. Unde coram Michaele quasi judice reus hic consistit Jesus. Sicut enim Deus, sic et angeli ejus, utpote aequissimi, possunt esse simul advocati et judices. Ita S. Hieronymus, Remigius, Hugo et Lyranus: «Debuit, ait, praelatus totius populi angelus, ejusdem populi praelato homini (puta pontifici Jesu) praesto adesse.»
ET SATAN STABAT. — Satan hebraice idem est quod adversarius; hinc tribuitur daemoni, qui summe et ubique fidelibus adversatur, juxta illud S. Petri epist. I, cap. V, 8: «Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret.» Hinc Septuaginta pro Satan vertunt Diabolos, id est calumniator. Porro Satan hic antonomastice intelligitur daemonum princeps, puta Lucifer: contra hunc enim uti primitus in coelo pugnavit, ita perpetim in terra pro Ecclesia depugnat S. Michael, uti docet S. Joannes, Apoc. XII, 7: «Et factum est, inquit, praelium magnum in coelo: Michael et angeli ejus praelibantur cum dracone, et draco pugnabat et angeli ejus;» et cap. XX, 2: «Apprehendit draconem serpentem antiquum, qui est diabolus, et Satanas, et ligavit eum per annos mille.» Contra hunc quasi principem daemonum, tentantem se decertavit Christus, Matth. IV, 1 et 10. Hic quoque contra Michaelem altercatus est de corpore Mosis, ut ait S. Judas in epist. vers. 9.
Hinc colligas summum Pontificem, qualis fuit Jesus filius Josedech, custodem et tutorem habere S. Michaelem: ille enim uti tutor est corporis Ecclesiae, ita est et capitis, puta Pontificis; sicut ex adverso Lucifer hostis Ecclesiae, hostis est et Pontificis; eum enim maxime impugnat, ut eo prostrato prosternat Ecclesiam; idque aliquando per se, aliquando per daemones sibi subditos. Quocirca vigiles fortesque excubent pontifices, jugiter cogitent sibi acre et perenne esse bellum cum principe tenebrarum, qui ardet ira, pollet potentia, tumet superbia, vafer est astutia, peritus experientia. Sciant suum antagonistam esse Luciferum, meminerint se cum pontificatum ineunt, ad duellum et singulare certamen provocare Satanam, omnesque ejus inferorum cohortes et legiones, de quibus ait Apostolus Ephes. VI, 13: «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus.» Sed ne percellantur, nec animis cadant, sciant ex adverso hyperaspistem et defensorem suum esse S. Michaelem. Meminerint sibi in B. Petro a Christo promissum esse: «Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi (puta omne inferorum robur et potentia) non praevalebunt adversus eam,» Matth. XVI. Meminerint totam Ecclesiam, ac praesertim singulos sacerdotes, pro se nominatim in Missae sacrificio quotidie Deo supplicare. Plures ergo et potentiores sunt eorum protectores, quam sint hostes et impugnatores, uti eos videns dixit Elisaeus IV Reg. VI, 16. Perperam ergo Arias per Satanam accipit Antiochum Epiphanem, qui Jesum, id est Machabaeos posteros Jesu, oppugnavit. Agitur enim hic de ipso Jesu, non de posteris, uti paulo ante dixi.
A DEXTRIS EJUS. — Satan, accusans Jesum filium Josedech in tribunali Dei, stabat a dextris Jesu, quasi victor, et in lite potior ac superior; quia videbatur in judicio praevaliturus, ac Jesum ad sententiam damnationis adacturus, quia vera erat accusatio quam ei intentabat, inquit S. Hieronymus. Simili schemate et phrasi ait Psaltes, Psalm. CVIII, 6: «Constitue legislatorem super eum,» nimirum fac ut diabolus stet a dextris ejus, quasi ei praevalens, leges et jura dictans. Unde S. Augustinus ibidem tropologice sic explicat: «Hoc, ait, meruit (Judas proditor Christi) ut super se diabolum habeat, id est diabolo subditus sit, qui Christo subditus esse noluit. Stet autem a dextris ejus, dictum est; quia opera diaboli praeposuit operibus Dei. Hoc enim cuique non immerito dextrum dicitur, quod praeponit, sicut sinistrae dextera praeponitur. Ideo et de illis qui saeculi hujus gaudia praeponentes Deo, beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est: Dextera eorum dexterae iniquitatis. Diabolus ergo stetit a dextris ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet et quo debuit possideri, ne ab ipso possideretur, cujus opera ipse Christus solvit, a quo noluit possideri.» Unde sequitur: «Cum judicatur exeat condemnatus.» Ex adverso justi et sancti dicunt Psalm. XV, 8: «Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi ne commovear.» Et Psalm. CVIII, 31: «Astitit a dextris pauperis (ut divitiae pauperis sint ipse Dominus, ait ibidem Augustinus) ut salvam faceret a persequentibus animam meam.» Secundo, Albertus, Hugo et Sanchez: Satan, inquiunt, est a dextris pontificis, quia Judaeorum felicitati cum invideret, angelorum et piorum ex eo populo consiliis adversabatur; nam Satan per malos regis consiliarios in Babylone, et per Samaritas in Judaea Hebraeorum consilia turbabat, neque quidquam sinebat expedite, aut cum magno studii operaeque pretio administrari. Uti enim amicus est a dextris, ut juvet et protegat quomodo dicitur, Psalm. XV: «A dextris est mihi ne commovear:» sic inimicus est a dextris, ut quod in nobis firmius est et magis ad laborem idoneum, turbet et infirmet; quod utique per Samaritas agebat Satan, dum et opifices et Judaeos fabricae praesides variis artibus remorari et impedire satagebat. Sic et Pineda De Rebus Salomonis, lib. VII, cap. XX: Dextera, ait, symbolum est egregii alicujus conatus et operis; hinc qui se alicui a dextris opponit ut adversetur, procul dubio opus impedit malitiose et hostiliter, uti fecit hic Satan.
Mystice, notat Hugo diabolum esse a sinistris illis quos persequitur in temporalibus; a dextris, quos in spiritualibus; ante faciem, qui versutias ejus cavent; a tergo, qui non praevident; supra, quos conculcat; infra et sub pedibus, qui eum conculcant, haecque confirmat ex Scriptura Euthymius in Psalm. CVIII, 6: Diabolus, ait, stat a dextris, ut operationes dextras, id est bonas, rapiat. Ibidem Valentia: Sicut, inquit, a dextra incipit metus animalis, ita illi a diabolo aguntur, nihil operantes nisi secundum avaritiam, odium, infidelitatem. Diabolus ergo stat a dextris, tanquam princeps peccatorum. Sic et Elias Cretensis in orat. 1 Nazianzeni: Satan, ait, semper res nostras dextras, id est quae cum laude sunt conjunctae, oppugnat, non vero sinistras. Quocirca S. Ambrosius, lib. III De Interpell. cap. XI: Adam, ait, dextram suam diabolo dedit, quam extendi fecit ad interdicta poma. Ita praejudicatum est in illo omnibus, et coepit universis diabolus a dextris stare: omnes quippe nascimur damnati ac filii irae. Sicut enim Psalm. LXXIX, 18, David virum dextrae vocat, quem Deus peculiari ope sua fortem facit; ita diabolum a dextris habet, qui ei consentiendo se subjicit, eumque contra se fortem ac potentem reddit. Diaboli typus fuit Naas rex Ammon, dicens Israelitis, I Reg. XI, 2: «In hoc feriam vobiscum foedus, ut eruam omnium vestrum oculos dextros,» tum in opprobrium, tum ut eos bello inutiles, utpote coecos, reddam; sinistrum enim oculum scuto tegunt milites. Quod mystice explicans S. Gregorius, lib. V in libro Regum, sub initium: «Dexter, inquit, oculus noster est intuitus claritatis aeternae: sinister vero oculus est concupiscentiae carnalis. Dexter ergo oculus eruitur, quando mens ea caecitate percutitur, ut ultra ad videnda coelestia non aperiatur. Naas (Naas hebraice idem est quod serpens, qualis est diabolus) ergo dextros oculos foederatorum sibi eruit, quando gula sic devictis abstinentibus praevalet, ut carnalia sola cupiant, et ultra quae amare solebant non attendant,» puta spiritualia et aeterna.
Allegorically, St. Jerome says: "Jesus is seen standing and keeping His ground with a firm step, and he stood at His right hand to oppose Him. For He was tempted in every way without sin. And in the Gospel the tempter approaches Him, always seeking to oppose His right hand and His virtues." And St. Gregory, Book XX of the Moralia, chapter XVIII: "We are said to hold as the right," he says, "what we esteem as great, and as the left what we despise. Therefore when Christ came in the flesh, Satan stood at His right hand: for the Lord seemed to hold the Jewish people as great, and the nations as nothing; but after He appeared incarnate, the Gentile world which had been held as the left, believed; but the Jewish people declined to faithlessness. Satan therefore stood at His right hand because he snatched from Him that people which had long been beloved." And further on: "When those who seemed faithful assail the holy Church, calamities without doubt rise at her right hand;" but because the remnant will be saved at the end of the world, hence the Lord removes Satan from the right saying: "The Lord rebuke," etc.
Denique ex hoc loco et similibus Cassianus, Collat. VIII, cap. XVII, colligit unicuique nostrum cohaerere angelum non tantum bonum, sed et malum, sive unicuique a Lucifero destinari daemonem tentantem, sicut a Deo cuique destinatur angelus custos ad tutelam. Quae fuit sententia Origenis et nonnullorum veterum. Nec est improbabilis: tum quia Lucifer est simia Dei: tum quia ardet odio Dei et invidia hominum, novitque hunc esse optimum nocendi hominibus modum et ordinem, si cuique daemon, qui jugiter eum observet, et dum occasio est tentet, assignetur, ne inter daemones sit ataxia et confusio; neve quod unus coepit alter destruat. Porro cuique suum assignat Lucifer, non Deus.
UT ADVERSARETUR EI. — Hebraice לשטנן listeno, a radice שטן satan, id est adversatus est, unde Satan vocatur adversarius. Explicat ergo etymon Satanae, q. d. Satan, id est adversarius, stabat, ut juxta nomen et officium a se usurpatum adversaretur Jesu, ut scilicet quasi actor accusaret eum in tribunali Dei, ad hoc ut eo damnatus judicaretur indignus tam pontificatu, quam restauratione templi et cultus divini: hanc enim impedire satagebat Satanas.
Quaeres: Quodnam fuit crimen Jesu, cujus eum accusavit Satan? Primo, Theodoretus et Sanchez censent peccata haec non fuisse Jesu, sed populi; quae multa erant, eaque imputari Jesu tanquam pontifici, quodammodo enim totus populus est in sacerdote, et in sacerdote peccat; aut sacerdos potius in omnibus peccat, uti docet S. Cyrillus. Verum aliquod peccatum Jesu proprium hic intervenisse innuit angelus, dicens vers. 4: «Auferte vestimenta sordida ab eo;» et: «Ecce abstuli iniquitatem tuam.» Dico ergo hoc peccatum fuisse, quod populum jam pene in Babylone legis cultusque Dei oblitum, in ea non satis instrueret, nec ad eam observandam modis omnibus urgeret, ac praesertim quod illum torpentem in fabrica templi ad illam non cogeret, ut patet Agg. I, 1 et 2. Rursum, quod cum non averteret a matrimoniis cum alienigenis uxoribus contrahendis. Hoc enim crimen in populo redarguit et emendavit Esdras, lib. I, cap. IX, 2. Ita Chaldaeus, Lyranus, Emmanuel, Mariana et Vatablus. Porro hac in re negligentem fuisse Jesum patet ex eo, quod ejus filii et fratres duxerint alienigenas, ut patet I Esdr. X, 18, quos sane ipse quasi pater castigare et impedire debebat. Unde Chaldaeus vertit: Erant autem ipsi Jesu filii, qui duxerant uxores quae non erant dignae sacerdotio.
Addit S. Hieronymus ex Hebraeis, quem sequuntur Remigius, Haymo et Hugo: Quod et ipse cum caeteris alienigenam accepisset uxorem; quod et in Esdra et Malachia plenissime scriptum est. Verum in Esdra scriptum est tantum filios Jesu duxisse alienigenas, non ipsum Jesum; quod si ipse Jesus pontifex alienigenam duxisset, utique id ipsum non tacuisset Esdras, cum ipse ex professo vitia Synagogae recenseat et castiget, ac nominatim cap. X, numeret eos qui alienigenas in uxores acceperant. Minus credibile est quod scribit S. Justinus, dialog. Contra Tryphon., Jesum accusatum a Satana, quod duxisset uxorem meretricem. Quis enim hoc credat de tanto viro et pontifice?
Moreover, the phrase "to oppose him" suggests that Joshua had done or attempted something in which Satan opposed him. This seems to have been that he as pontiff was praying to God for the restoration of the temple, the religion, and the law of God. So say Arias and Vatablus; and that the Jews remaining in Babylon might return to their ancestral home and the ancient religion in Jerusalem, says Bede on the Epistle of Jude.
Moraliter, disce hic quantum onus subeant superiores, quantumque subditi eis compati, illudque prompte eis obediendo alleviare debeant. Ipsi enim sunt quasi Atlantes, qui portant Ecclesiam vel rempublicam, ita ut singulorum qui in ea sunt peccata ipsi episcopo, pastori vel rectori adscribantur. Hinc Apostolus Hebr. cap. XIII, 17: «Obedite, ait, praepositis vestris, et subjacete eis. Ipsi enim pervigilant quasi rationem pro animabus vestris reddituri, ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes: hoc enim non expedit vobis.» Ubi S. Chrysostomus, homil. 34: «Miror, ait, si potest aliquis rectorum salvari.» Ibidem S. Thomas: Christus, inquit, in die judicii de singulis subditorum animabus interrogabit rectores, ab eisque singulorum salutem reposcet, dicendo eis illud Jerem. cap. XIII, 20: «Ubi est grex qui datus est tibi, pecus inclytum tuum?»
ET DIXIT DOMINUS AD SATAN: INCREPET DOMINUS IN TE SATAN, — q. d. Deus ex zelo quo amabat Jerusalem, ejusque pontificem Jesum, quoque indignabatur Satanae, tam improba et noxia Hierosolymae, aeque ac Deo impudenter postulanti, non exspectavit ut Michael advocatus Jesu ejus causam ageret; sed ipse ex fervore eum praevenit, causamque Jesu egit. Dixit ergo Satanae: «Dominus,» hebraice Jehova, id est Deus optimus maximus imperio, increpatione et objurgatione sua reprimat et compescat tuam audaciam et superbiam, o Satan, qua ad dexteram Jesu pontificis, quasi eo dignior ejusque victor, te collocas: Deus, inquam, compescat te ne Jesu oranti pro restauratione Jerusalem cultusque divini noceas, neve illum in tam pio Deoque grato proposito impedias. Deus enim «elegit Jerusalem» ex omnibus mundi urbibus, ut in ea habitet et colatur.
Nota primo: Deus hic loquitur Satanae de seipso in tertia persona. Sensus enim est, q. d. Ego Deus increpabo et compescam te, o Satan. Verum dicit in tertia persona: «Dominus increpet te,» per hebraismum, tum ut ei ostendat suam majestatem; tum quia Satan indignus est quem Deus in prima persona compellet, ut cum eo cominus disputet et disceptet. Sic dicitur Genes. XIX: «Pluit Dominus a Domino,» id est a seipso. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Rupertus, qui simul censent hic innui Trinitatem personarum in Deo, quasi Dominus Pater dicat Domino Filio: Increpa, id est comprime, Satanam. Cum enim Jesus filius Josedech non posset per se Satanae resistere, Filius Dei, qui etiam Jesus vocandus erat, increpuit pro illo Satanam, et simul hac increpatione significavit se, cum carnem acciperet, diabolum increpaturum, uti fecit Matth. IV cum ait: «Vade, Satana.» Ita Bellarminus, lib. I De Christo, cap. V. Unde et ter hic Dominus nominatur, ut indicetur Pater, Filius, et Spiritus Sanctus, ait noster Emmanuel.
Secundo, facilius et planius Albertus, Hugo, Arias et Vatablus censent hic loqui non Deum, sed angelum, puta Michaelem, eumque invocare Deum, ut Satanam increpet et compescat. Sicut enim Satan hic est actor, ita Michael est defensor, aeque ac judex Jesu. In judicio enim mox ut reum accusavit actor, eum defendit advocatus; vel certe, si accusatio sit calumniosa, uti hic erat, ipse judex; «Dixit» ergo «Dominus,» id est angelus Domini, «ad Satan.» Est metonymia, vel potius prosopopoeia: angelus enim vocatur Dominus, hebraice Jehova, id est Deus, quia Dei vices obibat in hoc judicio, eratque pro eo judex Jesu pontificis. Ipse enim erat praeses et tutor Synagogae, ac proinde ad eum pertinebat judicare culpam et causam Jesu, qui in Synagoga erat pontifex. Unde dicitur Jesus stetisse coram eo, quasi reus coram judice. Si enim Michael hic fuisset advocatus tantum Jesu, utique dixisset Zacharias eum a sinistris Jesu stetisse, sicut dixit diabolum, quasi actorem stetisse a dextris Jesu.
Denique in sequentibus semper agit et loquitur angelus, non Deus: ergo et hic. Simili modo angelus vice Dei dans tabulas legis Mosi in Sina, teste Apostolo Galat. cap. III, 19, gerit se ut Deus, imo Deum se vocat dicens: «Ego sum Dominus Deus tuus,» Exod. cap. XX, 2: quia personam Dei legislatoris sustinebat. Sic angelus Gedeonem mittens contra Madianitas, nunc vocatur angelus, nunc Dominus, quia Domini erat legatus, Judic. cap. VI, 12. Denique ita videtur explicare S. Judas in epist. vers. 9; ibi enim huc alludens sic ait: «Cum Michael Archangelus cum diabolo disputans altercaretur de Mosis corpore, non est ausus judicium inferre blasphemiae (eum blasphemare, ei conviciari, ei maledicere, dicendo v. g. Abi hinc, maledicte, vel maledicat tibi Deus); sed (modeste) dixit: Imperet tibi Dominus,» graece epitimesai, id est increpando imperet, et imperando increpet cum potestate et objurgatione te, quasi impudentem actorem et calumniatorem.
INCREPET, — hoc est, reprimat et compescat tuam impudentiam et insolentiam Deus: hoc enim significat hebraeum יגער iiggar, id est increpet, quod Septuaginta quos sequitur Judas, vertunt epitimesai. Sic ait Psaltes, Psalm. CV, 9: «Increpuit mare Rubrum, et exsiccatum est,» q. d. Acri imperio quasi increpando ferum mare cohibuit, divisit et siccavit. Et Psalm. LXVII, 31: «Increpa feras arundinis.» Sic Christus Luc. cap. VIII, 25: «Increpavit ventum et tempestatem aquae,» scilicet dicens: Tace et obmutesce, hoc est, sedare et quiesce, ut habet Marcus cap. IV, 39. Quando enim contra naturam et naturalium causarum, puta ventorum, vim et impetum agitur, opus est vehementiori potentia et imperio Dei, quod Scriptura vocat increpationem, quasi quid violentum et coactum. Sic enim aurigae equos, agasones asinos, magistri discipulos pigros increpando et minando plagas, cogunt accelerare manum, vel gressum.
Moraliter, hanc Dei Satanam increpantis vocem usurpent, quicumque a Satana tentantur aut vexantur, ut Dei ope freti generose eum repellant, vilipendant et calcent. Ita S. Bavo in Belgio, praesertim Gandavi celebris, cum spretis amplissimis latifundis (erat enim regum Francorum sanguine oriundus, et Austrasiorum ducum haeres) totum se Deo rebusque divinis daret, acriter oppugnatus a turba daemonum, nunc canum, nunc luporum, nunc ursorum, nunc leonum, nunc serpentum voces et formas induentium, ingenti animi robore et fiducia eos irridens, dicebat: «Increpet in te Deus, o Satan, et increpet in te, qui elegit Jerusalem.» Nec mora: legio evanuit, nec ultra virum Dei impugnare ausa fuit. Ita habet ejus Vita.
NUMQUID NON ISTE TORRIS EST ERUTUS DE IGNE? — Syrus: hic est torris qui evasit de igne; Arabicus: hic sicut lampas immersus in ignem, q. d. Judaeos ob peccata Babylonico igne, id est captivitate, punivi, multosque eorum consumpsi: ex illo igne Jesus, quasi torris e flamma afflatus et fuliginosus, hoc est miser et pauper evasit, ut Synagogam instauret. Cur ergo tu, o Satan, vis eum omnino obruere, comburere et perdere, ut populum, cultumque Dei cui invides, disperdas? Non ita erit: servabo eum, ne omnino comburatur; quia decrevi per eum meum templum, populum, urbem et religionem restituere: Dei enim proprium est calamum quassatum non conterere, et linum fumigans non exstinguere, Isaiae cap. XLII, 3. Ita S. Hieronymus et S. Cyrillus. Vox torris significat Jesum populumque Babylone ita deformatum, et quasi tostum, ut pene consumptus sit, ac plane consumendus videatur, ni Deus eripiat et succurrat. Hinc proverbium: «Titio ad ignem, torris ad focum,» cum quis applicatur illi rei vel officio, ad quod natura factus natusque videtur, ut cum culinarius ad culinam, furcifer ad furcam, cocus ad ollas, incendiarius ad rogum addicitur et applicatur. Sic Judaei hodie sunt quasi torres de igne, quo a Tito cremata est Jerusalem, eruti. Semiustulati, inquit Rupertus, igne, quo civitas eorum arsit, insignia ubique demonstrant, juxta illud Amos, cap. IV, 11: «Facti estis quasi torris raptus ab incendio;» praecessit enim: «Subverti vos sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham.»
Mystice, S. Gregorius, lib. XII Moral. cap. XVIII: «Populus, inquit, Judaicus ad gehennae incendia perfidia duce defluebat; sed dum ad fidem reducitur, ab eodem aeterni ignis incendio liberatur. Hinc statim de eo subditur: Numquid non est iste torris erutus de igne?» Sic tropologice, «torris erutus de igne» est quilibet peccator, quem praedicator, vel confessarius docendo et monendo, e gehenna, cui destinatus erat, eripit. Quid enim aliud sunt peccata, quam folles; et peccatores, quam torres et fomenta gehennae? Rursum S. Hieronymus: «Torris, ait, de igne erutus rectissime intelligi potest, qui cum in Babylone fuerit (uti et justus in mundo, mundique illecebris et tentationibus) non est Babylonio igne consumptus, nec flamma saeculi hujus attactus. Unde et Moses in solitudine cernit visionem magnam, in qua ardebat rubus, et non comburebatur.» Sic S. Judas in epist. 22: «Hos, ait, arguite judicatos, illos vero salvate de igne rapientes.» Rursum S. Hieronymus torrem hunc adaptat Christo; quia ambustus flamma passionis, et resurgens retinuit ejus vestigia, plagas scilicet gloriosas.
Versus 3: And Joshua was clothed in filthy garments. — The Arabic read...
3. Et Jesus erat indutus vestibus sordidis. — Arabicus: Et erant super eum vestes sordidae: tum quia ex Babylone nuper redierat sordidatus et squalidus, pauper et miser. Ita Theodoretus; tum ob culpam recensitam vers. 3; vestis enim sordida sordidam notat mentem et conscientiam, quam expians angelus vers. seq. ait: «Auferte vestimenta sordida ab eo.» Et: «Ecce abstuli a te iniquitatem tuam, et indui te mutatoriis.» Ita S. Hieronymus, Remigius, Haymo, Albertus et Lyranus: «Jesus,» inquit idem Hieronymus, «indutus erat vestibus sordidis tripliciter, vel ob conjugium illicitum, vel ob peccata populi, vel propter squalorem captivitatis.» Porro: «Splendidae vestis (qualis erat pontificis Jesu) manifestiores sunt sordes,» ait Nazianzenus, orat. 31. Unde moraliter S. Bernardus sermone De triplici custodia: «Sicut, inquit, pretiosam vestem exigua quaevis macula turpius decolorat, ita a nobis multo major exigitur justitia; cum in aliis naevus, in nobis gravis sit macula.»
Symbolice, sordidae vestes Jesu pontificis innuunt pontificatum, templum et cultum sacrorum non fuisse tam elegantem et magnificum post reditum e Babylone, quam fuerat ante: defuerunt enim illis praeter opes Salomonis aliaque plura, illa quinque insignia quae notavi Aggaei, cap. II, 10. Ita Clarius.
Allegorice, Jesus filius Josedec, indutus vestibus sordidis, repraesentat Jesum Christum sordida nostra carne indutum. Caro enim humana prae carne aliorum animalium omnium sordida est, aerumnosa, misera, ac mille morbis, faecibus et putoribus obnoxia, ut non aliud esse videatur, quam vas sordium, ut patet intuenti ea quae ex ore, oculis, auribus, naso et inferne egerimus. Sane si anima infantis dum concipitur, ingressura corpus videret ejus miserias, morbos et sordes, quibus per omnem vitam continue subjacebit, horreret in illud ingredi. Cogita quam horreat anima tua, viso aliquo corpore leproso, scabioso, ulceroso, cancro exeso, putido, cadaveroso, qualia mendicantium Romae ante templorum fores passim videmus, quamque detrectaret in illa ingredi, illaque induere et animare, si Deus id juberet. Et vide dignationem Dei nostri, qui sciens et praevidens carnem nostram omnibus hisce miseriis et sordibus natura sua obnoxiam, eam tamen induit, cum Verbum caro factum est, ut eam expiaret, et ab hisce, magisque ab animae sordibus expurgaret. Ita S. Gregorius lib. XX Moral. cap. XVIII: «Sordidis, inquit, vestibus indutus erat Jesus, quia quamvis alienus ab omni peccato, tamen in similitudinem venit carnis peccati.» Secundo, Jesus fuit sordidus, quia vitam egit inopem et pauperem in perpetuis laboribus et sudoribus, ac pedester nudisque pedibus incedens et circumquaque evangelizans, pedes suos saepe pulvere et luto inquinavit. Tertio et maxime, quia in passione sordidatus fuit tum peccatis nostris, tum livore, sanguine, sanie, sputis, phlegmatibus, vulneribus, etc. Unde S. Hieronymus: «Jesus erat indutus vestibus sordidis, quia cum non fecisset peccatum, pro nobis peccatum factus est: et ipse infirmitates nostras portat, et pro nobis dolet, et nos reputavimus eum esse in dolore (imo leprosum, ut ait Isaias cap. LIII), et in plaga, et in angustia. Ipse vero vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra. Et in Apostolo legimus: Christus redemit nos de maledicto legis factus pro nobis maledictum. Hic in Psalm. XXI loquitur: Longe a salute mea verba delictorum meorum. Et in Psalm. LXVIII: Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea non sunt a te abscondita: quae universa appellantur vestimenta sordida, et auferentur ab eo, cum nostra peccata deleverit; ut quia ille sordidis indutus est vestibus, nos resurgentes ab eo audiamus post baptisma: Candida sint semper vestimenta tua.» Audi et S. Ambrosium in Psalm. CXVIII, ad illud: Legem mihi constitue, Domine, viam justitiarum tuarum: «Stabat, inquit, Jesus, et habebat vestimenta sordida: mea enim peccata portabat: sumpsit vestimenta nostra, ut nos splendore immortalitatis indueret: venit in nube levi quasi justitia: iniquitas enim in talento plumbeo sedet, Christus in corde justorum quos peccata non onerant.» Verum de talento plumbi dicendum capite V, vers. 7.
Porro considera mirum litigium et duellum Christi et diaboli: stat hostis acerrimus, mucronem intentat, addicit morti, ac devovet sacerdotis caput; Christus nudum latus, nudum caput ac corpus, aut, quod in bello pro eodem est, lacera et sordidata veste indutum opponit, et vincit. Viderat id Isaias cap. LI, 9: «Consurge, ait, induere fortitudinem brachium Domini,» quid laceris cruentisque vestibus cum praelio? At dux Christus pro aereo thorace sanguineam chlamydem, pro ferreis ocreis manicisque ferreos clavos, pro galea spinas, pro militum praesidio solitudinem, pro tubarum clangore silentium, et patientiam cum hoste congressurus obtendit. Verum nullus aeque potens thorax, ac cruenta caro; nulla praestantior fortitudo contra hostem, quam lacerati corporis infirmitas: quam ut cernit diabolus, debilitatur et frangitur, quoniam tam atrocis parricidii, imo Christicidii et Deicidii est auctor; ideoque confusus victusque aufugit. Hoc est quod de Christo dicit Joannes Apocal. cap. XIX, 13: «Et vestitus erat veste aspersa sanguine: et vocatur nomen ejus Verbum Dei,» scilicet efficax et omnipotens, quod ut suum robur ostendat, per ipsas plagas et vulnera sternit hostem, eumque exanimat.
Versus 4: And He Stood Before The Face Of The Angel
4. ET STABAT ANTE FACIEM ANGELI, — quasi reus, ideoque sordidatus coram judice, ut dixi vers. 1, ac quasi suae causae diffidens, maleque sibi conscius, supplex oculos flebiles dirigebat in angelum, poscens gratiam et opem. Sic olim rei pulla veste, intonsa coma, luridi et squalidi comparebant et consistebant in tribunali, ut judicem ad misericordiam flecterent.
4. Qui (scilicet angelus praeses et judex, puta Michael, tacitis votis Jesu annuens) RESPONDIT ET AIT AD EOS QUI STABANT CORAM SE, — puta ad angelos sibi subditos et ministrantes. Ita S. Hieronymus, Remigius, Lyranus et alii passim, uno excepto Aria, qui putat hic Michaelem loqui ad sacerdotes, vel ad ministros Jesu pontificis: eorum enim erat ipsum vestibus exuere et induere; verum non hisce sordidis et mutatoriis: sordidis enim et peccaminosis hisce Jesum exuere, et mutatoriis eum induere soli poterant angeli. AUFERTE VESTIMENTA SORDIDA AB EO (et induite eum mutatoriis, puta vestibus pulchris et pretiosis, ac cidarim imponite capiti ejus, uti ait vers. 5. Utrumque fecerunt angeli obedientes Michaeli: qui proinde hoc mutationis vestium symbolum et significationem explicans subdit): ECCE ABSTULI A TE INIQUITATEM TUAM, ET INDUI TE MUTATORIIS, — q. d. Ideo per angelos in visione jussi te exui sordidis, et indui speciosis vestibus, ut repraesentem quod Deus tibi condonarit tuam iniquitatem, de qua dixi vers. 3, quodque sordidum habitum peccati commutarit in splendidum gratiae et virtutum, quo te vestivit. Mutatoriae enim vestes erant bellae et pretiosae: talibus enim solent viles mutari in festis; ideoque symbolice repraesentant gratiam, virtutes et dona Spiritus Sancti, quibus ipse animam peccatoris in justificatione quasi reginam, imo sponsam Dei vestit et ornat. Unde Chaldaeus vertit: Vide quod abstulerim a te iniquitatem tuam, et induerim te justitiis. Ita Albertus, Lyranus, Arias et alii. Talibus se vestitam gloriatur Ecclesia, Isaiae LXI, 10: «Gaudens, inquit, gaudebo in Domino, etc. quia induit me vestimentis salutis, et indumento justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis.» Porro Michael proprie non abstulit peccatum Jesu: solus enim Deus aufert et condonat peccata: sed «abstuli,» id est ablatum et condonatum tibi esse a Deo, hoc symbolo mutationis vestium significavi et repraesentavi. Unde liquet Jesum de suo peccato indoluisse, et contritionis actum elicuisse, partim ob monitionem et correptionem Esdrae, lib. I, cap. X, 19 (ubi dicitur: «Et dederunt manus suas, ut ejicerent uxores suas (alienigenas), et pro delicto suo arietem de ovibus offerrent») Zachariae, et aliorum Prophetarum, vel sacerdotum piorum; partim per gratiam excitantem ad poenitentiam ipsi a Deo immissam. Nemo enim qui est in peccato, ab illo purgari potest, nisi ad hanc purgationem se idoneum reddat, et disponat per actum doloris et poenitentiae. Rursum nemo poenitere potest, nisi gratia Dei ad id excitetur. Quocirca Hebraei, S. Hieronymus, Remigius, Haymo et Hugo, qui censent peccatum Jesu fuisse, quod contra legem uxorem duxisset alienigenam, censent pariter poenitentiae ejus partem fuisse, quod eam dimiserit, duxeritque Judaeam; ita ut mutatoriae vestes significent commutationem uxorum. Unde Chaldaeus vertit vers. 5: Imposuerunt cidarim mundam capiti ejus, et acceperunt ei uxorem decentem sacerdotium. Id enim fecisse filios ejus et fratres, patet ex Esdrae loco paulo ante citato.
Jam vero vestes has mutatorias non laicas fuisse, sed sacras et pontificales, patet tum ex Septuaginta qui vertunt: Induite eum podere; poderis enim erat tunica pontificia usque ad pedes demissa; tum ex cidari, quae capiti Jesu imponitur; cidaris enim erat tiara pontificis; tum quia sacerdotes et pontifices sacra obituri, mutabant vestes communes in sacerdotales, quae proinde mutatoriae dicebantur. Significat ergo angelus hac mutatione vestium, dimissum esse peccatum pontifici, quod eum quasi immundum arcebat sacris; ideoque reddita ei Dei gratia, eum dignum esse qui rursum sacra obeat et pontificatu fungatur, prout de facto suspensionem hanc sacrorum ab eo tollit, usumque et functionem eorumdem illi restituit. Ita Remigius, Albertus, Haymo et Arias.
Allegorice et anagogice repraesentatur hic Jesus Christus, qui in incarnatione et passione, tum carne nostra, tum probris et plagis quasi vestibus sordidis indutus, eas exuit in resurrectione, quando gloria et honore a Patre vestitus et coronatus fuit. Ita S. Hieronymus, Eusebius lib. IV Demonstr. cap. ult., Origenes hom. 14 in Lucam, et alii. Quocirca Tertullianus lib. III Contra Marc. cap. VII, hic notari censet duplicem Christi adventum: «Primo enim, inquit, Jesus est sordidis indutus, id est carnis passibilis et mortalis indignitate, cum et diabolus adversabatur ei, auctor scilicet Judae traditoris, ne dicam etiam post baptisma tentator: Dehinc spoliatus pristinas sordes, et exornatus podere, et mitra, et cidari munda, id est secundi adventus gloria et honore.»
Versus 5: And He Said
5. ET DIXIT, — scilicet angelus, puta Michael: hic enim pergit loqui. Legit interpres יאמר veamar, id est et dixit. Ita et Septuaginta. Jam alio puncto legunt ואמר vaomar, id est et dixi, in prima persona. Ita Chaldaeus, Pagninus, Tigurina et Rabbini, quasi haec sint verba non angeli, sed Zachariae, qui oret angelum, ut jubeat cidarim capiti Jesu imponi. Verum prior lectio planior est et congruentior, ut patet intuenti. PONITE CIDARIM. — Mitram, sive tiaram pontificiam imponite capiti Jesu pontificis, q. d. Pontificatum, aut potius usum et exercitium pontificatus restituite Jesu pontifici. Qualis fuerit cidaris dixi Exod. cap. XXVIII, 36 et 40. Est hic hysterologia: versus enim quintus totus quo Jesus jussu angeli induitur pontificalibus, anteponendus est illis angeli verbis vers. 4: «Ecce abstuli a te iniquitatem tuam, et indui te mutatoriis.» Haec enim verba significant et praesupponunt eum jam pontificalibus fuisse indutum.
Versus 6: And The Angel Of The Lord Protested To Joshua, Saying
6. ET CONTESTABATUR ANGELUS DOMINI JESUM, DICENS. — Pergit Michael gravi oratione admonere Jesum pontificem, ut remissionem peccatorum et pontificiam dignitatem consecutus, mandata Dei diligentius servet, et a populo servanda curet. Si id fecerit, promittit ei stabilem pontificatum, ac consequenter regimen populi: hinc «eum contestatur,» id est tanquam testibus adhibitis, puta angelis ministris suis, ipsoque Zacharia; vel sub attestatione jurisjurandi graviter serioque eum admonet.
7. Custodiam meam, — hoc est praecepta mea, praesertim caeremonialia, quae spectant cultum Dei ritumque sacrorum; haec enim sunt jura Dei omni custodia custodienda. Vide dicta Osee cap. IV, 10. Alludit ad custodiam regiam, puta ad milites praetorianos, qui regem et aulam regiam custodiunt, quales sunt Helvetii. Simili enim modo Jesus pontifex cum suis sacerdotibus et levitis, quasi militibus atriensibus, sed ecclesiasticis, agebat custodiam templi rerumque sacrarum, et ipsius quasi Dei, juxta illud Numer. cap. III, 25: «Habebunt excubias in tabernaculo foederis,» etc. Tu quoque judicabis domum meam, — q. d. Si tu, o Jesu, legem meam custodieris, ego vicissim custodiam tibi pontificatum, faciamque ut sis custos templi, imo in templo meo stabilis judex, id est princeps et pontifex: hoc enim est domus Dei in qua pontifex erat gubernator, imo princeps et quasi rex. Unde Chaldaeus vertit: Tu judicabis eos qui in domo sanctuarii mei ministrant, et servabis atria mea. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Hugo et alii. Hinc consequenter eris judex, id est praeses et princeps populi cum Zorobabele: nam post reditum e captivitate, summa potestas et regimen Judaeorum fuit penes pontifices, ut docet Josephus lib. XI Antiq. cap. IV, et patet in Juda, Jonatha aliisque Machabaeis, qui fuerunt summi principes, aeque ac pontifices Judaeorum usque ad Herodem. Hinc per domum Dei potest accipi Synagoga, puta populus Israel. Sic de Mose ait Deus Numer. cap. XII, 7: «In omni domo mea (puta in regenda Synagoga, sive populo Dei) fidelissimus est.»
ET CUSTODIES ATRIA MEA, — q. d. Eris custos, id est praefectus templi: sicut enim rex est custos regni, ita pontifex Ecclesiae; perinde ac Deus custos est hominum, ut ait S. Job cap. VII, 20, et totius universi. ET DABO TIBI AMBULANTES DE HIS, QUI NUNC HIC ASSISTUNT, — q. d. Praeter pontificatum quem jam promisi, dabo tibi aliquot ex angelis qui mihi assistunt, quorum circumvalleris auxilio, et ab hostibus securus populum recte regas, et ad salutem deducas: illi enim tecum ambulabunt, teque dirigent et protegent. Ita S. Hieronymus, Hugo et Lyranus.
Secundo, ex Hebraeo cum Septuaginta vertas: Dabo tibi qui conversentur in medio stantium istorum, q. d. Dabo filios et nepotes tibi in pontificatu successuros, qui coelestem agant vitam, et familiares angelis, inter eos quasi conversentur, juxta illud Apostoli: «Nostra conversatio in coelis est.» Et talis sane esse debet vita sacerdotis et pontificis, ut quasi angelus emineat inter homines, inquit S. Chrysostomus. Tertio, pro מהלכים mehallekim, id est ambulantes, jam aliis punctis legunt מהלכים mahelekim, id est viae, transitus. Unde Pagninus vertit: Dabo vias inter stantes ipsos; Tigurina: Tibi inter istos stantes transitus dabo; tum ut inter angelos hosce mihi assistentes converseris eorumque opem implores; tum ut per eos, eorumque patrocinio fultus ad thronum Dei accedas, precesque et vota pro populo offeras; tum denique ut post mortem angelorum consortio adscribaris, et inter eos gloriosus verseris et ambules. Unde Chaldaeus vertit: In resurrectione mortuorum suscitabo te, pedesque veloces inter Seraphim illos ambulantes, tibi donabo. Quae sane ingens est promissio aeternae felicitatis et beatae resurrectionis, in qua paradiso coelesti inserti accedemus ad multorum millium Angelorum frequentiam, ut ait Apostolus Hebr. XII, 22, unamque cum eis in superna Jerusalem societatem, et Ecclesiam triumphantem constituemus, in qua eminebunt sancti sacerdotes et pontifices, qui angelice vixerunt, et angeli ac mediatores fuerunt inter Deum et homines in hac vita.
Minus recte Theodoretus per eos qui assistunt, accipit sacerdotes, qui a Malachia cap. II, 7, vocantur angeli, q. d. Dabo tibi posteros qui sint pontifices, et ut tales in medio sacerdotum aliorum ambulent et conversentur. Nec enim sacerdotes in hac visione assistebant Michaeli, sed angeli.
Versus 8: You And Your Friends, Etc., For They Are Men Of Portent
8. TU ET AMICI TUI, etc., QUIA VIRI PORTENDENTES SUNT. — Hebraice אנשי מופר ansce mophet, id est viri portenti; Vatablus, viri prodigiorum; quod varie accipi potest: Primo, Septuaginta vertunt τερατόσκοποι, id est portentorum spectatores, qui scilicet portentosa facta et oracula Prophetarum speculentur et meditentur, inquit Theodoretus. Ubi adverte quales debeant esse domestici pontificum, ait Mariana. Secundo, Pagninus vertit: Quia viri ad facienda portenta sunt apti; sicut Apostoli faciebant signa et prodigia multa in populo, Actor. cap. II, 43. Unde Hebraei censent hic denotari tres juvenes, Danielis socios, Ananiam, Azariam et Misaelem, eosque vocari viros portenti, quia portentose in igne Babylonio illaesi manserunt. Tertio, Cyrillus, q. d. Quia cupiunt videre et audire res portentosas, audiant portentum saeculorum, nimirum: «Ecce ego adduco servum meum Orientem,» id est Messiam. Huc accedit Vatablus: Viri, inquit, prodigiorum sunt, id est, viri digni sunt in quorum conspectu fiant multa prodigia, et quibus fiant revelationes de adventu Christi; apti sunt qui eum prophetent et annuntient. Sunt ergo viri portendentes, id est Prophetae ipsius. Quarto, Arias, q. d. Viri portentosi, id est eminentes sunt et admirabiles, qui caeteros homines sanctitate, dignitate, doctrina, factisque mirabilibus transcendent. Tales enim debent esse sacerdotes et pontifices, praesertim apostolici, nimirum rari et eximii ut portenta; tantaeque sanctitatis, ut digni sint per quos Deus faciat portenta et miracula, uti fuerunt Apostoli eorumque sequaces. Unde Syrus vertit, viri admirationis sunt; Arabicus Antiochenus, viri admirabiles sunt; Arabicus Alexandrinus, viri signorum sunt; id est facientes signa.
Quinto et genuine, alludit Zacharias ad illud Isaiae, VIII, 18: «Ecce ego et pueri mei, quos dedit mihi Dominus in signum et in portentum Israel.» Et ad id quod Ezechieli, cap. XII, 6 ait Deus: «Portentum dedi te domui Israel,» q. d. Tu, o Jesu pontifex, tuique amici Prophetae, puta Aggaeus, Zacharias, Malachias, Esdras, Nehemias, etc., estis portenta Israelis; quia et factis et oraculis estis admirabiles et portentosi: portenditis enim Christum, Christique vitam, doctrinam et Ecclesiam. Christus enim futurus est portentum portentorum, puta maximum omnium, quae unquam non tantum ab hominibus et angelis, sed et ab ipso Deo patrata sunt: ipse enim erit Oriens, erit lapis septioculus caelatus sculpturis, etc., ut sequitur. In Christo enim non Propheta, non angelus, sed Deus ipse fecit se portentum saeculorum, quod suspiciunt et stupent angeli, homines et creaturae universae. Ita S. Hieronymus, Remigius, Haymo et Hugo.
Verbum enim caro factum, est opus omnium Dei operum maxime stupendum et admirabile, utpote in quo Deus non mundum, sed seipsum totum quantus quantus est dedit homini, hominemque se filium et fratrem effecit, ac consequenter hominem, et in homine creaturas omnes, quarum compendium, nexus et nodus est homo, ad sese elevavit et deificavit. Ibi portentum fuit Dei omnipotentia, quae limum, id est carnem Verbo, hominem Deo, terram coelo arctissime, imo hypostatice, conjunxit. Ibi ostentui fuit Dei sapientia, justitia et misericordia, quae culpam nostram condigna castigatione vindicavit et expiavit in morte Filii sui incarnati: ibi prae caeteris Dei attributis apparuit portentosa Dei charitas, qua, ut ait S. Joannes cap. III, 16: «Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret.» Hoc portentum admirans Isaias exclamat cap. VII, 14: «Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel.» Et Jeremias cap. XXXI, 22: «Creavit Dominus novum super terram: Femina circumdabit virum.» Insuper Christus portentum fuit in incarnatione, portentum in nativitate, portentum in vita, portentum in morte, portentum in resurrectione, portentum in ascensione, portentum in miraculis, portentum in doctrina, portentum in gratia, portentum in gloria, portentum in tempore, portentum in aeternitate. Quid enim mundo portentosius, quam audire illa a Christo: «Beati pauperes spiritu: Beati qui lugent: Beati qui esuriunt et sitiunt: Beati qui persecutionem patiuntur: Diligite inimicos vestros: benefacite his qui oderunt vos: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus: Si quis vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus,» Lucae XIV. Vide dicta Isaiae cap. VIII, 18.
Porro Jesus filius Josedec fuit portentum figurans et portendens Christum. Primo, ipso nomine: Christi enim nomen pariter fuit Jesus. Secundo, sanctitate, officio et dignitate; suo enim pontificatu repraesentavit sacerdotium et pontificatum Christi. Tertio, vestibus sordidis repraesentavit dolores et sordes Christi in cruce, aeque ac vestibus mutatoriis Christi gloriam in resurrectione, ut dixi vers. 3 et 4. Quarto, sicut Jesus Judaeos e Babylone in Jerusalem, ita Christus omnes gentes e confusione peccati in Dei gratiam, gloriam, et in ipsum coelum adduxit. Quinto, sicut Jesus reaedificavit templum, ita Christus Ecclesiam veterem per novam instauravit. Ita S. Hieronymus, Tertullianus, Ambrosius, Origenes et alii quos citavi vers. 4.
Tropologice, sacerdotes et praelati, qualis fuit Jesus, debent esse heroes, ac portenta sanctitatis, sapientiae et prudentiae, ut vita tranquilla, sancta et eximia, aeque ac doctrina, portendant beatitudinem et vitam coelestem. Sic David fuit portentum persecutionum et patientiae. Unde ipse ait Psalm. LXX, 7: «Tanquam prodigium factus sum multis.» Imo tales deberent esse omnes sacerdotes, religiosi, cunctique fideles, ut docet S. Augustinus tract. De Vita Christiana, tom. IX: «Tales, ait, convenit esse Dei cultores et servos, mansuetos, graves, prudentes, pios, irreprehensibiles, immaculatos, ut quisquis viderit eos, stupeat et admiretur, et dicat: Hi homines sunt dii, quorum talis est conversatio. Ita se homo Dei exhibere debet, ut nemo sit qui eum videre non velit, qui eum audire non desideret: nemo eum viderit, non Dei esse Filium credat, ut vere in eo propheticum illud impleatur: Fauces plenae dulcedinis, et totus desiderabilis.»
Ecce enim ego adducam (in carnem, in Judaeam, et in hocce tuum, o Jesu, fili Josedec, templum) SERVUM MEUM ORIENTEM. — Syrus, servum meum ortum, puta Messiam, cujus tu, o Jesu, tuique amici estis portenta, et «viri» eum «portendentes.»
Nota: Pro Orientem hebraice est צמח tsemach, id est germen, surculus, qui pullulat et oritur e terra, vel ex arbore aut frutice. Alludit ad Isaiae cap. IV, 2: «In die illa erit germen (hebraice tsemach) Domini in magnificentia.» Et cap. XI, 1: «Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet: et requiescet super eum spiritus Domini.» Et cap. XLV, 8: «Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum: aperiatur terra, et germinet salvatorem.» Et cap. LIII, 2: «Ascendet sicut virgultum coram eo, et sicut radix de terra sitienti.» Et Jerem. cap. XXXIII, 15: «In diebus illis, et in tempore illo germinare faciam David germen (hebraice tsemach) justitiae: et faciet judicium et justitiam in terra.» Ubi Chaldaeus aeque ac hic, pro germen vertit, Messiam; solent enim Prophetae posteriores alludere ad priores. Septuaginta vertunt ἀνατολή, id est ortus, vel oriens, scilicet non tam sol quam germen; hoc enim significat tsemach.
Quaeres, cur Christus vocatur tsemach, id est surculus, vel germen? Respondeo primo, quia tsemach per metathesin idem est quod משיח Maschiach, id est Messias. Licet enim in Maschiach sit littera samech, in tsemach vero tsade, tamen haec illi est affinis; utraque enim valet latinum s; unde ab interpretibus vertitur per s. Secundo, quia Christus e Virgine natus est obumbrante Spiritu Sancto, sicut germen e terra pullulat irrorante rore, vel pluvia coelesti, sine maris concursu. Tertio, quia arbor Jesse, id est stirps regia Davidis, tempore Herodis succisa erat usque ad radices et truncum, ac videbatur emortua; sed Christus quasi germen ex ea suppullulans et oriens, eam restituit. Nam parvulum hoc germen in arborem excrevit, quae omnes gentes sub se complectens, toti orbi dominatur. Christus ergo stirpem, aeque ac regnum Davidis collapsum instauravit; regnum, inquam, non temporale, sed spirituale et aeternum. Hoc est quod Gabriel Christi ortum praenuntians, dixit Virgini Deiparae: «Dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus: et regnabit in domo Jacob in aeternum,» Lucae cap. I, 32. Quarto, germen significat parvitatem, infantiam, humilitatem Christi nascentis, quae deinde crevit in tantum corpus, quantum est Ecclesia universa, juxta parabolam grani sinapis Matth. cap. XIII, 31. Quinto, to oriens significat Christum a sui ortu, et a primo conceptionis instanti per gratiam tum unionis hypostaticae, tum habitualem, fuisse consecratum et unitum Deo, juxta illud Isaiae, cap. XLIX, 1: «Dominus ab utero vocavit me, de ventre matris meae recordatus est nominis mei.» Ita S. Ambrosius lib. III De Fide, cap. III. Huc alludit Zacharias pater Joannis Baptistae, Lucae cap. I, 78, dum canit: «Per viscera misericordiae Dei nostri, in quibus visitavit nos Oriens ex alto.» Ubi pro Oriens graece est ἀνατολή, uti hic hebraeum tsemach vertunt Septuaginta.
Ubi nota: Christus vocatur ἀνατολή, id est Oriens substantive; quae graeca vox, licet de ortu etiam germinum et herbarum dici possit, teste Suida, tamen proprie dicitur de ortu solis, lunae et stellarum. Christus ergo est tsemach, id est germen; sed germen solare et coeleste, ἀνατέλλων, id est oriens ex alto, ad illuminandum eos qui in tenebris et in umbra mortis sedent, uti subdit Zacharias; unde Arabicus vertit: Ecce ego ascendere faciam supra servum meum illustrationes, quasi dicat: Christus est tsemach, id est germen solare, et sol germinans in paradiso primo coelesti, deinde terrestri: Christus enim est germen tum coeleste, tum terrestre; habet enim duas generationes: primo, divinam, juxta quam est germen Patris aeterni, et quasi flos mentium, inquit Proclus ex Chaldaicis mysteriis; secundo, humanam, juxta quam est germen matris virginis et Davidis. Et sic Christus quasi alter Melchisedech, in coelo est ἀμήτως, in terra est ἀπάτως. Unde S. Ambrosius lib. I, epistola 8: «Ecce ego mittam servum meum, Oriens nomen est ei. Numquid quia habebat vestimenta sordida, ideo fulgorem divinitatis suae sol justitiae non habebat?» Itaque Christus primum in coelo fuit sol germinans, et oriens summa claritate et gloria, deinde e coelo in terram descendens, in ea germinare et nasci coepit. Christus enim est arbor vitae, ex coelesti paradiso transplantata in terram per incarnationem, inde rursum ascendens in coelum et paradisum beatorum, visione sua et fruitione dat sanctis vitam, immortalitatem et felicitatem per lumen gloriae, suisque foliis et fructibus omnis voluptatis eos in aeternum continue mulcet et satiat, uti dixi Apoc. cap. XXII, 2. Quocirca uterque Zacharias Christum vocat solem germinantem, et orientem; quia Christus lucem, laetitiam, fecunditatem, vitam, gratiam, gloriam, omniaque bona orbi attulit, quasi sol justitiae praefulgens Ecclesiae. Sic Pompeius se jam inclarescentem, vocabat solem orientem; Cinnam vero aemulum suum prolabentem, vocabat solem occidentem, teste Plutarcho in ejus Vita. Hinc Clemens Alexandrinus, Adhortat. ad Gentes: «Fiunt, inquit, omnia lux, quae sopiri non potest; et occasus credidit Orienti, aeque illustratus luce fidei, ac ipse Oriens. Omnia enim obequitat sol justitiae. Is occasum traduxit in orientem, fecit aeque splendentem, utpote in quo non occiderit lux fidei, imo orta fuerit.» Ita per tsemach, id est germen oriens, intelligunt Christum Chaldaeus, S. Hieronymus, Cyrillus, Remigius, Rupertus, Albertus, Hugo, Lyranus, Vatablus, Emmanuel, Mariana et alii passim. Perperam ergo Rabbini, Theodoretus et Eusebius IV Demonstr. cap. ult., per tsemach, id est germen, accipiunt Zorobabel. Hic enim non erat germen, id est puer, sed vir, eratque praesens. Unde de eo falso dicitur: «Adducam servum meum Orientem;» nec Zorobabel fuit lapis septem oculos habens, caelatus sculpturis, etc., ut sequitur.
Tropologice, S. Athanasius tract. De Sabbato et Circumcisione: «Solis instar, inquit, Deus exoritur, illustrans uniuscujusque animum. Quocirca et in salutifera passione non apparuit sol, indicans finem prioris creaturae adesse, et principium alterius supervenire, quae diluculum suum et exortum in Salvatore consecuta est. Hanc cum vidisset Propheta, ita locutus est: Ecce vir Oriens illi cognomen; ac rursum: Vobis timentibus eum exoritur sol justitiae. Non enim omnium haec dies est, sed eorum qui mortui sunt peccato, et vivunt Deo.»
9. Quia ecce lapis quem dedi coram Jesu. — Zacharias paulo ante Christum vocavit germen oriens; hic alia metaphora vocat eum lapidem, quia alludit ad fabricam templi, quae a Jesu pontifice facta est ex lapidibus. Hi enim lapides repraesentarunt Christum, qui est lapis angularis et fundamentalis in fabrica Ecclesiae. Alludit ad Isaiae XXVIII, vers. 16: «Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem, lapidem probatum, angularem, pretiosum, in fundamento fundatum.» Ita S. Hieronymus, Haymo, Remigius, Albertus et Lyranus. Hunc lapidem dedit Deus «coram Jesu,» id est, per visionem Deus ostendit Jesu filio Josedec lapidem fundamentalem templi, eique revelavit per illum repraesentari Christum, qui futurus erat lapis angularis Ecclesiae. Ita Lyranus, Hugo, Vatablus, Clarius et alii. Sic enim explicat se Zacharias cap. VI, 12, ubi cum dixisset: «Ecce vir Oriens nomen ejus;» subjicit: «Et subter eum orietur, et aedificabit templum Domino.» Simili enim modo hic cum dixisset: «Ecce adducam servum meum Orientem,» subdit: «Ecce lapis,» etc., cui scilicet ipse suam inaedificabit Ecclesiam.
SUPER LAPIDEM UNUM SEPTEM OCULI SUNT. — Quaeritur primo, an hi oculi lapidi incisi, vel affixi fuerint; an vero a lapide separati, sed in lapidem respicientes et intenti. Separatos fuisse et in lapidem prospectantes, censent Lyranus, Vatablus, Fernandius, Sanchez et alii: Quia, inquiunt, significant angelos in fabricam templi et Ecclesiae, ideoque in lapidem, id est Christum, intentos, ut quaecumque ille jusserit, prompte exsequantur. Aut, ut Clarius et Arias, quia hi oculi significant vigilantissimam Dei providentiam et curam erga Christum, ut eum quasi lapidem affabre caelet, poliat, et in fundamento Ecclesiae angularem apte constituat et conservet. Aut, ut alii, significant omnium angelorum et hominum, praesertim Patriarcharum, Prophetarum, Apostolorum, Doctorum, Martyrum, Virginum et Sanctorum illustrium oculos intentos esse in Christum, quia ab eo gratiam, salutem et omne bonum exspectant.
Verum concinnius et congruentius alii censent oculos hos fuisse lapidi affixos, vel incisos; primo, quia dicuntur fuisse «super lapidem unum.» Si enim fuissent extrinseci et intenti tantum in lapidem, dixisset: Versus lapidem unum; secundo, quia hi oculi sunt lapidis, id est Christi, per quos ipse circumspicit, lustrat, protegit, curat, promovet totam Ecclesiae fabricam; licet enim id faciat per angelos a se separatos, tamen quia hi angeli sunt quasi oculi Christi, hinc quasi oculi in ejus corpore infigi et pingi debent; tertio, quia huc spectat. Dico ergo hosce septem oculos significare plenam et perfectam Christi providentiam et vigilantiam circa templi, id est Ecclesiae suae, fabricam, erigendam, augendam, promovendam et conservandam, quam exercet per septem angelos primarios, qui aulae suae sunt quasi principes, ideoque praefecti tum caeteris angelis hominum custodibus, tum ipsis hominibus totique Ecclesiae et orbi. Id ita esse patet ex cap. IV, 10, ubi ait Zacharias: «Septem isti oculi sunt Domini, qui discurrent in universam terram.» Et Apocal. cap. V, 6: «Agnus habebat oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei, missi in omnem terram.» Et Tob. XII, 15: «Ego, inquit, sum Raphael angelus, unus ex septem, qui astamus ante Dominum.» Et Apocal. cap. I, 4, S. Joannes pacem apprecatur septem Ecclesiis «a septem spiritibus, qui in conspectu throni sunt,» ubi fuse de hisce septem angelis egi. Porro angeli vocantur oculi, quia sunt purae mentes, perspicacissimae et vigilantissimae; unde et intelligentiae nuncupantur. Simili modo Aegyptii pingebant Osirim deum suum, quasi oculum sceptro insistentem; sceptro ejus imperium et gubernationem, oculo ejus providentiam et vigilantiam significantes. Ita Macrobius lib. I, cap. XXI, et Plutarchus lib. De Iside et Osiride. Sic Tertullianus lib. I De Trinit., Deum totum oculum dixit, qui totus videt. Et alibi: Dei oculum, ait, somni expertem, quoniam est ipsa lux, quae ad omnia excubat. Quin et Diphilus apud Gellium, lib. XIV, cap. IV: «Est, inquit, qui tuetur cuncta justitiae oculus;» adeoque veteres Deum vocarunt «mundi oculum.» Denique Pausanias in Corinth. scribit statuam Jovis in subdiali ara, ad quam Priamus capta Troja confugit, tribus oculis fuisse insignem; iis vero significabatur triplex Dei providentia, qua coelestia, maritima et inferna curat, ait Pierius Hierogl. lib. XXXV, cap. XV. Sensus ergo est, q. d. Hic lapis quem tibi ostendi, o Zacharia, puta Christus, qui est lapis angularis Ecclesiae, non erit inanimis et insensibilis, sed vivus, oculatus, vigil et acer, qui sua oculatissima providentia per septem angelos totam Ecclesiae fabricam lustrabit, diriget, promovebit, omnibusque ejus partibus et membris de cunctis requisitis providebit abunde. Sic Persarum reges habebant principes, qui vocabantur oculi regis, et alios, qui aures regis dicebantur, teste Hesychio et Suida in voce ὀφθαλμός βασιλέως. Et forte eo alludit hic Zacharias; nam reges Persarum habebant septem aulae principes, sicut Deus habet septem angelos principes mundi.
Quaeres secundo, quidnam hi septem oculi significant? Primo, aliqui censent oculos hosce fuisse rimas lapidis, quasi dicat: Ne putetis hunc lapidem ob rimas, fabricae templi inutilem, ecce ego eas affabre caelabo, ut fabricae decus, non dedecus afferant. Secundo, Hugo censet septem oculos significare architectorum et latomorum industriam et vigilantiam, qua septem quasi oculis, id est summa attentione et cura, attendebant fabricae templi Zorobabelis, ut illa esset elegans et omni ex parte accurata. Verum etsi eo alludat Propheta, longe tamen majora et sublimiora spectat.
Porro quales fuerint hi oculi, et qualiter in lapide concipiendi sint, explicat noster Mariana in hunc locum: In lapide, inquit, fundamenti solent excavari sigilla, quibus includuntur stipes auri et argenti, perpetuitatis argumento. Ea sigilla vocantur oculi, tum quia erant concava, tum quia habebant speciem et formam oculorum. Aliter Prado Prooemio in Ezech. sect. VII: Septem oculi, ait, sunt totidem stellae caelatae. Mundus enim est quasi homo magnus, cujus facies est coelum, quod stellis quasi oculis distinguitur, illuminatur et exornatur. Verum stellae non sunt oculi, nisi mystici et hieroglyphici.
alludens S. Joannes Apoc. cap. V, 6, vidit «Agnum (id est Christum) stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram.» Sicut ergo cornua septem erant Agno affixa, ita et oculi septem; ergo et hic oculi septem lapidi, id est Christo, fuerunt affixi; quarto, quia pari modo Cherubini, Ezechiel. cap. I, 18, et Joannes Apoc. cap. IV, 8, pleni erant oculis; nec tantum ipsi, sed et rotae currus cherubici, ut patet Ezech. cap. I, 18, qui repraesentant divinae providentiae actionem, et exsecutionem attentissimam et oculatissimam. Vide ibi dicta. Ita S. Hieronymus, Haymo, Remigius et alii.
Allegorice a Castro: Christi corpus, inquit, in passione instar lapidis septem oculis incisi, multis incisionibus, vibicibus et vulneribus quasi ocellis caelabitur, et pulcherrima varietate distinguetur, ut hi oculi sint caelatura, de qua subdit: «Ego caelabo sculpturam ejus.»
Symbolice, ex Zacharia, uti et ex Apocalypsi, Ecclesia Romana accepit multos ritus et caeremonias, indeque similia symbola rerum sacrarum in Officiis ecclesiasticis mutuata est. Ita ex hoc loco accepisse videtur olim septem Cardinales diaconos, quos S. Clemens epist. I ad S. Jacobum vocat «oculi Episcopi,» et totidem Cardinales episcopos, in Lateranensi ecclesia, cujus episcopus proprius et verus est Pontifex Romanus. In ea enim est sedes et cathedra Episcopatus Romani, ibique novus Pontifex ejus, ac consequenter Pontificatus totius Ecclesiae, qui Episcopatui Romano annexus est, possessionem capere solet. Quocirca ita de ea scribit B. Petrus Damianus lib. II, epist. 2 ad S. R. E. Episcopos Cardinales: «Ecclesia Romana excellentioribus prae caeteris totius orbis Ecclesiis nititur privilegiis; sed et mysticis etiam instituta atque disposita non ambigitur sacramentis. Nam, ut de pluribus pauca perstringam, Lateranensis Ecclesia sicut Salvatoris insignita est vocabulo, qui nimirum caput est omnium electorum; ita mater, et quidam apex et vertex est omnium per orbem Ecclesiarum. Haec septem Cardinales habet episcopos, quibus solis post Apostolicum sacrosanctum illud altare licet accedere, ac divini cultus mysteria celebrare. In quo nimirum illud Zachariae continetur evidenter oraculum: Ecce, ait, lapis quem dedi coram Jesu: super lapidem unum septem oculi sunt. Lapis autem iste procul dubio illa petra est, de qua verus Jesus Petro pollicetur, dicens: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Septem ergo oculos habet haec petra, quia totidem S. Spiritus donis sancta praefulget Ecclesia, quibus nimirum velut candelabrum aureum inextinguibiliter rutilans ignorantiae tenebras effugat, et ad contemplandum justitiae solem hominum mentes illustrat. De quo idem Propheta cap. IV: Vidi, ait, et ecce candelabrum aureum totum, et lampas ejus super caput ipsius, et septem lucernae ejus super illud. Quod utique sacramentum et B. Joannes in Apocal. se didicisse non tacuit; cui dictum est: Mysterium septem stellarum quas vidisti in dextera mea, et septem candelabra aurea. Septem stellae, angeli sunt septem ecclesiarum, et candelabra septem, septem Ecclesiae sunt.» Septenarius enim est symbolum universitatis. Septem ergo Ecclesiae sunt omnes Ecclesiae, quas in se quasi in matrice continet Ecclesia Lateranensis et Romana, quae omnium est princeps et regina, uti ait idem Damianus.
And he adds: "Therefore we, my brothers, that I may boldly insert myself among you (for he too was a cardinal and Bishop of Ostia, who among the Cardinals is the first and customarily consecrates the Roman Pontiff); we, I say, who are like seven eyes upon one stone, who bear the image of the stars, who hold the dignity of angels through the office of announcing, let us see, let us shine, and through the words of life let us proclaim the message to the peoples not only by our voices but also by our conduct. For the tongue of preachers indeed announces, but their life commends. The Apostle says: He who desires the Episcopate desires not a good dignity, not a good honor, but a good work; as if to say: He who aspires to possess the Episcopate without good work wishes to put on an empty name without the reality of the thing. The Episcopate therefore does not consist in the towering caps of Ghibellines or exotic furs, not in the flaming roses of marten chin-pieces, not in the trappings of flowing ornaments, not in wedge-formations of crowding soldiers, nor in snorting horses champing foaming bits; but in honesty of conduct and the exercise of holy virtues." And further on: "You therefore, most beloved, to whom it has been given from the authority of the Apostolic See to correct what is wrong, present yourselves to others — not only to the faithful but also to priests — as a certain rule of living. In your life let it be read what ought to be done and what avoided: let no idle words flow from our lips, let the censure of discreet silence restrain the priestly tongue: let jests not dissolve us, let immoderate gaiety not shake our breast. Let childish play depart; let biting eloquence and urbane witticism vanish. For how can prayer from the mouth of a priest be directed pure to God, when it is polluted by the filth of wicked speech?" And at the end: "You are the salt of the earth; it is fitting that you be not only priests, but also the teachers of priests. It is necessary that your life be a certain measuring line and like a diamond seal, which provides to others a pattern of living. For a diamond seal impresses its own image on others, but takes no image from any metals. When therefore the multitude of those arriving from various parts of the world presses upon you, when each one importunately urges you to accommodate them, let your countenance always be the same, responding with a certain festive serenity, lest in anything childish levity break out: let there be cheerful gravity and grave cheerfulness."
Tropologice, septem oculi sunt septem dona Spiritus Sancti, quae plenissime fuerunt in anima Christi: quia haec animam ejus oculatam, illuminatam ac vigilantem reddunt. Ita S. Hieronymus, Remigius, Rupertus, Emmanuel et alii. Alludit ad ocellos, quos phrygiones operi suo, puta vesti Phrygiae intexunt, ut sit ocellatum et elegans instar caudae pavonis, q. d. Christus instar lapidis septem ocellis caelati, omnibus donis, gratiis et virtutibus, quasi ocellis divinis caelabitur et exornabitur.
Audi S. Gregorium lib. XXIX Moral. XVI: «Super lapidem unum septem oculi sunt. Huic enim lapidi (Christo) septem oculos habere, est simul omnem virtutem Spiritus septiformis gratiae in operatione retinere. Alius namque prophetiam, alius scientiam, alius virtutes, alius genera linguarum, alius interpretationes sermonum juxta distributionem Spiritus Sancti accipit: ad habenda vero cuncta ejusdem Spiritus munera nemo pertingit. At vero conditor noster infirma nostra suscipiens, quia per divinitatis suae potentiam simul se habere omnes Spiritus Sancti virtutes edocuit, micantes procul dubio pleiades junxit.»
EGO CAELABO. — Hebraice: Ecce ego aperiam aperturam ejus, quod primo Chaldaeus explicat: Ecce ego visionem ejus revelo, q. d. Ego tibi, o Zacharia, hanc visionem lapidis mystici ostendo, ejusque significationem de Christo revelo. Verum hebraea phrasis id non patitur: nam aperire aperturam Hebraeis idem est quod sculpere sculpturam, vel caelare caelaturam, uti vertunt Septuaginta, Aquila, Symmachus, Theodotion, Noster, Pagninus, Vatablus et alii passim. In sculptura enim sculptor aperit et eradit partes aliquas, vel in longum, facitque strias; vel in rotundum, vel in quadrum, aliisque mille modis, ut sculpat flores, aves, poma, aut quod ei libuerit.
Secundo, Rabbini et ex iis Hugo haec intelligunt de caelatura templi Zorobabelis, q. d. Ego perficiam templum hoc, illudque eleganti caelatura forinsecus exornabo; aut coelum, id est fornicem caelatam illi inducam: perfecta enim fabrica solet caelari et caelaturis exornari. Verum esto eo alludat Propheta, tamen altiora spectat de Christo. Dico ergo lapidem caelatum esse Christum, ejusque caelaturas vocari vel septem oculos in eo caelatos, ut nonnulli volunt; vel potius ipsa aedificantis stemmata in primo fabricae lapide caelata. Nam caelaturas has ab oculis esse diversas liquet ex antitypo: oculi enim angelos, caelaturae, dona et stigmata Christi repraesentant, uti mox declarabo. Alludit ad primum templi, vel fabricae lapidem, quem architecti cum solemnitate et pompa in fundamentis ponunt, itaque fabricam inchoant. Unde lapis ille primus solet insignibus principis, qui fabricae est auctor, insculpi: ita Christo, quasi lapidi primo Ecclesiae, Deus sua insignia et stemmata insculpsit: primo, in ejus incarnatione, in qua Spiritus Sanctus Christi corpus et animam tanta perfectione elaboravit, ut humanitas illa a Deo elegantissime tornata et caelata videretur. Insuper eamdem ornavit et celavit omni sapientia, virtute, gratia et gloria, quasi coelum quoddam divinum sole, luna et stellis pulcherrimis caelatum et distinctum; denique per gratiam unionis hypostaticae ita eam Verbo adaptavit, ut videretur humanitas esse quasi gemma politissime caelata et adaptata annulo aureo divinitatis Verbi. Audi S. Irenaeum lib. III, cap. XXVIII: «Hic lapis e terra et ex virtute et arte constat Dei: significat autem in terra virgine ortum, sed virtute Spiritus Sancti artificiose caelatum.» Ita quoque Lyranus, Dionysius et alii. Nam Spiritus Sanctus ita affabre humanitatem divinitati univit, inservit et quasi caelavit, ut inter naturam divinam et humanam summa sit unio in Verbo, ac per unionem mutua intimaque earumdem sit complexio, seu περιχώρησις, ut ait Damascenus lib. III, cap. VIII. Et tamen Verbum ipsum nullam ad humanam naturam contraxit habitudinem, nullum ordinem, nullam inclinationem. Infinita enim illa vis hypostatica sufficit, ut se ad illam extrinsecus attractam et velut insertam, absque ulla sui mutatione velut terminus et basis hypostatica extendat, eamque insolubili et substantiali nexu sibi intime astringat et copulet: perinde ac intellectio divina propter suam infinitam intelligendi vim, sese extendit ad futura contingentia, eaque attingit et praevidet; atque volitio divina propter infinitam volendi vim, sese extendit ad omnia existentia, quorum ipsa est causa absque accessione alicujus habitudinis realis ad illa: nullam enim ad illa relationem realem acquirit vel contrahit intellectus, aut voluntas Dei.
Secundo, et plenius, Christus quasi lapis caelatus fuit in passione, tum clavis, spinis et flagellis active; tum vulneribus, plagis et vibicibus passive, quibus totum corpus suum fodi et aperiri voluit, ut immensam suam in nos charitatem intus latentem per has quasi rimas ostenderet et effunderet, juxta illud: Cernis ut in toto corpore sculptus amor. Unde Hebraea habent ad verbum: Ecce ego aperiam aperturam ejus; Syrus et Arabicus Antiochenus: Ecce ego aperiam portas ejus: portae enim corporis et cordis Christi, sunt ejus plagae et vulnera; Arabicus Alexandrinus: Ego coaptans eos, scilicet septem lapidis oculos; Septuaginta: Ecce ego fodio foveam. Hisce enim passionum caelaturis expolita fuit Christi patientia, obedientia, charitas, fortitudo caeteraeque virtutes divinae: itaque perfecta Dei imago in ipso caelata apparuit; ac proinde lapidi huic rupique tot plagis excavatae, et quasi stemmatibus regni sui insculptae et decoratae, Deus Ecclesiam suam inaedificavit, quando per eum abstulit iniquitatem orbis, ut sequitur. Ita S. Hieronymus, Remigius, Haymo, Rupertus, Vatablus et Clarius. Perperam ergo Theodoretus per foveam hanc accipit stragem et sculpturam Gog et Magog: «Haec, ait, de Gog et Magog praedixit, quibus in una die perniciem attulit, et omnes pariter ad occisionem deduxit, quam per translationem et comparationem foveam appellavit.» Gog enim et Magog venturi sunt tempore Antichristi, et caedendi in fine mundi, ut dixi Ezech. XXXVIII.
Tropologice, haec Christi nascentis et patientis sculptura repraesentat caelaturam et ornatum animae, virtutibus et donis omnibus insculptae, ac per cruces et patientiam incisae et expolitae, ejusque est prototypum et exemplar. Vis ergo, o christiane, in anima tua sculpere imaginem elegantissimam et divinam obedientiae, humilitatis, tolerantiae, constantiae, amoris et perfectionis christianae? Inspice et fac secundum exemplar quod tibi in monte Calvariae a Christo monstratum est. Deus in creatione et generatione tua suam tibi imaginem et similitudinem impressit et insculpsit, Genes. I, 27, eamque peccato deformatam per Christum in baptismo et justificatione reformavit, tu eam per ejus gratiam caela, expoli et perfice. Si modum nescis, docebit te Christus: inspice ejus caelaturam in cruce. Invadit te morbus, paupertas, damna fortunarum, sustine exemplo Christi, ac dicito: Non mea voluntas, sed tua fiat. Invadit te hostis, aemulus, detractor, calumniator, spargit de te quae nunquam cogitasti: sustine, noli per indignationem inferre maculam imagini tuae, noli caelaturam patientiae tuae per impatientiam maculare. Gradu tuo dejiceris, deprimeris, negligeris, aemuli tui attolluntur, te despiciunt, tibi insultant: sustine, haec et majora pro te sustinuit Christus Dei Filius, cum a Judaeis irrisus, consputus, flagellatus, et quasi latro in crucem actus est. Imperat superior rem arduam, periculosam, alacriter eam capesse: sequere Christum, qui factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Si reniteris, excutis, excusas, vide quam longe absis a caelatura obedientiae Christi. In docendo, concionando, confessiones audiendo, pagos circumcursando, rusticos, rudes et pauperes docendo, sentis labores et dolores: eia athleta Christi, ejus amore omnia transcende et supera: ille pariter pauperes evangelizavit, vicos et pagos praedicando pedes obivit, fatigatus est, sudavit, aestuavit et alsit. Illius ad instar sculpe hosce dolores et labores modicos et modici temporis in anima tua: «Caela in ea coelum et solem charitatis: pinge et sculpe aeternitati.» Audies brevi quod ille tertio die resurgens audivit: «Propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum.» Ita ad exemplar Christi pinxit et caelavit animam suam, aeque ac corpus, S. Paulus dicens: «Ego stigmata Domini Jesu in corpore meo porto,» Galat. VI, 17. Ita pinxerunt S. Andreas aestuans amore crucis, S. Ignatius provocans leones, S. Laurentius in craticula delicians, S. Vincentius Daciani tormenta irridens, S. Agnes contra tyrannos, ignes, procos ad mortem usque decertans et triumphans. Ita pinxerunt omnes Patriarchae, Prophetae, Apostoli, Martyres, Anachoretae, Doctores, Confessores, Virgines Sanctique omnes. Hos tu sequere, pictores hosce imitare, hos caelatores adaequa, vel aequis passibus consectare, ut pingas imaginem, ut caeles caelaturam in coelo per cuncta saecula ad Dei gloriam tuumque decus, coram angelis sanctisque omnibus perennaturam. Quod enim momentaneum est et leve tribulationis, humiliationis, mortificationis nostrae, aeternum gloriae pondus operabitur in nobis, idque brevi et quasi post momentum.
Tunsionibus, pressuris Expoliti lapides, Suis coaptantur locis, Per manus artificis, Disponuntur permansuri Sacris aedificiis. Coelum, inquit Varro lib. IV, dictum est quod quasi caelatum, id est signatum, sideribus sit; multo magis coelum empyreum caelatum est gemmis, floribus, fructibus, uti describit S. Joannes Apoc. XXI et XXII. Coelum est anima tua, si sancta sit; illam ergo caela patientia, obedientia, humilitate omnique virtute, ut in coelo empyreo caelari, imo illud caelare et ornare mereatur.
ET AUFERAM INIQUITATEM TERRAE ILLIUS (puta Judaeae, in qua primi fideles conversi ad fidem et gratiam vi sanguinis Christi, illi quasi lapidi caelato et fundamentali inaedificati sunt) IN DIE UNA, — qua scilicet ipse caelatus, id est passus et mortuus, pro omni iniquitate Deo satisfecit, eamque quantum in se est abolevit, aeque ac veteres victimas vetusque sacerdotium, quod maculas animae expiare non poterat. Ita S. Hieronymus, Remigius et Haymo. Meminit Judaeae prae aliis gentibus, quia Judaeis promissus erat Christus, et quia Judaeis prophetabat Zacharias. Unde eos jam Babylone redeuntes et afflictos, promissione Messiae consolatur: post Judaeos tamen iniquitas totius orbis per Apostolos ex mentibus credentium ablata est.
Versus 10: Every Man Shall Call His Friend Under His Vine And Under His Fig Tree
10. VOCABIT VIR AMICUM SUBTER VITEM, ET SUBTER FICUM, — q. d. Christus sua passione non tantum auferet iniquitatem, sed et afferet pacem, bonorum affluentiam, delicias, aeque ac amicitiam et rerum communicationem, adeo ut omnia inter christianos communia futura sint, et ex eadem vite eademque ficu simul fructus carpant, et secure hilariterque se invicem invitent et conviventur, idque tum corporaliter, tum potius spiritualiter. Hanc enim pacem et opulentiam significat haec phrasis et paraemia hebraica, ut patet III Reg. IV, 25, ubi dicitur unusquisque habitasse sub vite et ficu sua cunctis diebus Salomonis, q. d. Plena fuit pax et rerum copia sub Salomonis imperio.
Porro Christus non tantum attulit pacem et opes spirituales, sed et temporales. Lex enim Christi praecipit charitatem, condonationem injuriarum, patientiam, amorem inimicorum, etc.: quae omnia pacem temporalem, indeque temporalium affluentiam pariunt, uti ostendi Isaiae II, 4. Sic in primitiva Ecclesia christiani omnia habebant communia, Actor. cap. IV, 32.
Mystice, vitis et ficus, non hujus vel illius in particulari, sed absolute fidelium omnium est Christus, ejusque passio, Evangelium, sacramenta, gratiae, consolationes, omniaque bona, quae quasi sapidissimas ficus et uvas ex Christo, quasi ex ficu et vite affatim decerpimus, in quibus christiani deliciantur et nectare coelesti, praesertim in Eucharistia, inebriantur, de quo plura cap. IX, 17. Ita S. Hieronymus et Remigius. Porro conditiones vitis applicui Christo, Ezech. XV, 1, et ficus, Jerem. XXIV, 2. Quare perperam Rabbini hanc felicitatem Judaeis datam putant a Machabaeis, lib. I Machab. cap. XIV, 4. Esto enim eo alludat, tamen majora et spiritualia, quae Christus attulit, spectat Propheta; solus enim Christus abstulit iniquitates terrae, non Machabaei.