Cornelius a Lapide

Matthaeus XXVII

Index

Synopsis Capitis

Primo, pontifices Christum in concilio damnant et tradunt Pilato, ut ab eo pariter damnetur et occidatur. Et Judas, videns datos triginta argenteos refert, desperat et se suspendit. Secundo, vers. 11, Pilatus Christum examinat, et innocentem deprehendens, liberare conatur, componens eum cum Barabba sicario; sed Judaei in unis vocibus Barabbam liberari postulant, Christum vero crucifigi. Tertio, vers. 26, his vocibus victus Pilatus, Christum flagellatum tradit eis ut crucifigatur: quare milites ei ut regi Judaeorum, sed ficto, coronam spineam pro aurea et regali imponunt, pro sceptro dant arundinem, pro purpura chlamydem coccineam. Quarto, vers. 32, educentes eum in Golgotha, crucem ejus imponunt Simoni Cyrenaeo; Christoque ibidem inter duos latrones crucifixo, cum titulo: Hic est Jesus Nazarenus, rex Judaeorum, vestes ejus sorte dividunt, illique illudunt variis probris et blasphemiis. Quinto, vers. 45, tenebrae occupant totam terram ab hora sexta ad nonam, qua Jesus resignans Patri spiritum expirat; mox templi velum scissum est, petrae fissae, monumenta aperta, corpora mortua surrexerunt, terra contremuit: quibus visis, Centurio ait, Vere Filius Dei erat iste. Sexto, vers. 57, Joseph ab Arimathia a Pilato petit corpus Christi, illudque sepelit. Judaei sepulcro custodes adhibent.

Textus Vulgatae: Matthaeus 27:1-66

1. Mane autem facto, consilium inierunt omnes principes sacerdotum et seniores populi adversus Jesum, ut eum morti traderent. 2. Et vinctum adduxerunt eum, et tradiderunt Pontio Pilato praesidi. 3. Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quod damnatus esset, poenitentia ductus, retulit triginta argenteos principibus sacerdotum et senioribus, 4. dicens: Peccavi, tradens sanguinem justum. At illi dixerunt: Quid ad nos? tu videris. 5. Et projectis argenteis in templo, recessit; et abiens laqueo se suspendit. 6. Principes autem sacerdotum, acceptis argenteis, dixerunt: Non licet eos mittere in corbonam, quia pretium sanguinis est. 7. Consilio autem inito, emerunt ex illis agrum figuli, in sepulturam peregrinorum. 8. Propter hoc vocatus est ager ille, Haceldama, hoc est ager sanguinis, usque in hodiernum diem. 9. Tunc impletum est quod dictum est per Jeremiam prophetam, dicentem: Et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati, quem appretiaverunt a filiis Israel; 10. et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi Dominus. 11. Jesus autem stetit ante praesidem, et interrogavit eum praeses, dicens: Tu es rex Judaeorum? Dicit illi Jesus: Tu dicis. 12. Et cum accusaretur a principibus sacerdotum et senioribus, nihil respondit. 13. Tunc dicit illi Pilatus: Non audis quanta adversum te dicunt testimonia? 14. Et non respondit ei ad ullum verbum, ita ut miraretur praeses vehementer. 15. Per diem autem solemnem consueverat praeses populo dimittere unum vinctum, quem voluissent. 16. Habebat autem tunc vinctum insignem, qui dicebatur Barabbas. 17. Congregatis ergo illis, dixit Pilatus: Quem vultis dimittam vobis: Barabbam, an Jesum, qui dicitur Christus? 18. Sciebat enim quod per invidiam tradidissent eum. 19. Sedente autem illo pro tribunali, misit ad eum uxor ejus, dicens: Nihil tibi, et justo illi: multa enim passa sum hodie per visum propter eum. 20. Principes autem sacerdotum et seniores persuaserunt populis ut peterent Barabbam, Jesum vero perderent. 21. Respondens autem praeses, ait illis: Quem vultis vobis de duobus dimitti? At illi dixerunt: Barabbam. 22. Dicit illis Pilatus: Quid igitur faciam de Jesu, qui dicitur Christus? 23. Dicunt omnes: Crucifigatur. Ait illis praeses: Quid enim mali fecit? At illi magis clamabant, dicentes: Crucifigatur. 24. Videns autem Pilatus quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, accepta aqua, lavit manus coram populo, dicens: Innocens ego sum a sanguine justi hujus, vos videritis. 25. Et respondens universus populus, dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. 26. Tunc dimisit illis Barabbam, Jesum autem flagellatum tradidit eis ut crucifigeretur. 27. Tunc milites praesidis suscipientes Jesum in praetorium congregaverunt ad eum universam cohortem; 28. et exuentes eum, chlamydem coccineam circumdederunt ei; 29. et plectentes coronam de spinis, posuerunt super caput ejus, et arundinem in dextera ejus. Et genu flexo ante eum, illudebant ei, dicentes: Ave, rex Judaeorum. 30. Et expuentes in eum, acceperunt arundinem, et percutiebant caput ejus. 31. Et postquam illuserunt ei, exuerunt eum chlamyde, et induerunt eum vestimentis ejus, et duxerunt eum ut crucifigerent. 32. Exeuntes autem invenerunt hominem Cyrenaeum, nomine Simonem: hunc angariaverunt ut tolleret crucem ejus. 33. Et venerunt in locum, qui dicitur Golgotha, quod est Calvariae locus. 34. Et dederunt ei vinum bibere cum felle mistum. Et cum gustasset, noluit bibere. 35. Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes; ut impleretur quod dictum est per Prophetam dicentem: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem. 36. Et sedentes servabant eum. 37. Et imposuerunt super caput ejus causam ipsius scriptam: Hic est Jesus Rex Judaeorum. 38. Tunc crucifixi sunt cum eo duo latrones, unus a dextris, et unus a sinistris. 39. Praetereuntes autem blasphemabant eum moventes capita sua, 40. et dicentes: Vah! qui destruis templum Dei, et in triduo illud reaedificas, salva temetipsum; si Filius Dei es, descende de cruce. 41. Similiter et principes sacerdotum illudentes cum Scribis et senioribus dicebant: 42. Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere: si rex Israel est, descendat nunc de cruce, et credimus ei; 43. confidit in Deo, liberet nunc, si vult eum; dixit enim: Quia Filius Dei sum. 44. Idipsum autem et latrones, qui crucifixi erant cum eo, improperabant ei. 45. A sexta autem hora tenebrae factae sunt super universam terram usque ad horam nonam. 46. Et circa horam nonam clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, lamma sabacthani? hoc est, Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? 47. Quidam autem illic stantes, et audientes, dicebant: Eliam vocat iste. 48. Et continuo currens unus ex eis acceptam spongiam implevit aceto, et imposuit arundini, et dabat ei bibere. 49. Caeteri vero dicebant: Sine videamus an veniat Elias liberans eum. 50. Jesus autem iterum clamans voce magna, emisit spiritum. 51. Et ecce velum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum; et terra mota est, et petrae scissae sunt, 52. et monumenta aperta sunt; et multa corpora sanctorum, qui dormierant, surrexerunt. 53. Et exeuntes de monumentis post resurrectionem ejus, venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis. 54. Centurio autem, et qui cum eo erant custodientes Jesum, viso terrae motu et his quae fiebant, timuerunt valde, dicentes: Vere Filius Dei erat iste. 55. Erant autem ibi mulieres multae a longe, quae secutae erant Jesum a Galilaea, ministrantes ei: 56. inter quas erat Maria Magdalene, et Maria Jacobi et Joseph mater, et mater filiorum Zebedaei. 57. Cum autem sero factum esset, venit quidam homo dives ab Arimathaea, nomine Joseph, qui et ipse discipulus erat Jesu. 58. Hic accessit ad Pilatum, et petiit corpus Jesu. Tunc Pilatus jussit reddi corpus. 59. Et accepto corpore, Joseph involvit illud in sindone munda. 60. Et posuit illud in monumento suo novo, quod exciderat in petra. Et advolvit saxum magnum ad ostium monumenti, et abiit. 61. Erat autem ibi Maria Magdalene, et altera Maria, sedentes contra sepulcrum. 62. Altera autem die, quae est post Parasceven, convenerunt principes sacerdotum et Pharisaei ad Pilatum, 63. dicentes: Domine, recordati sumus, quia seductor ille dixit adhuc vivens: Post tres dies resurgam. 64. Jube ergo custodiri sepulcrum usque in diem tertium, ne forte veniant discipuli ejus, et furentur eum, et dicant plebi: Surrexit a mortuis; et erit novissimus error pejor priore. 65. Ait illis Pilatus: Habetis custodiam; ite, custodite sicut scitis. 66. Illi autem abeuntes, munierunt sepulcrum, signantes lapidem, cum custodibus.

Versus 1: Mane Autem Facto, Consilium Inierunt Omnes Principes Sacerdotum

1. MANE AUTEM FACTO (Syrus, cum autem esset diluculum), CONSILIUM INIERUNT OMNES PRINCIPES SACERDOTUM ET SENIORES POPULI ADVERSUS JESUM, UT EUM MORTI TRADERENT. MANE. — «Cerne, ait S. Hieronymus, sollicitudinem sacerdotum in malum,» juxta illud Psal. XIII: «Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem.» Urgebat ad hoc eos immane in Christum odium, et instigatio diaboli. Fuit hoc mane feriae sextae, sive diei Veneris, qua post paucas horas ab eis crucifixus est Christus. Itaque Caiphas, qui noctu cum paucis Christum examinarat et damnarat, mane convocavit magnum plenumque concilium, quod Sanedrim vocatur, et 70 viris, sive senatoribus, constabat, ut ab eo toto Christus damnaretur, ac damnatus Pilato traderetur, ne Pilatus eum, utpote a toto concilio praedamnatum, absolvere posset. Gesta in hoc concilio tacet Matthaeus, quia in eo repetita fuit Christi examinatio et damnatio, quam ipse recensuit cap. praeced., vers. 59 et seq. Lucas vero rem in eo gestam sic supplet et enarrat, cap. xxii, 66: «Et ut factus est dies, convenerunt Seniores plebis, et Principes sacerdotum, et Scribae, et duxerunt illum in concilium suum, dicentes: Si Tu es Christus, dic nobis. Et ait illis: Si vobis dixero, non credetis Mihi; si autem et interrogavero, non respondebitis Mihi, neque dimittetis. Ex hoc autem erit Filius hominis sedens a dextris virtutis Dei. Dixerunt autem omnes: Tu ergo es Filius Dei? Qui ait: Vos dicitis quia ego sum. At illi dixerunt: Quid adhuc desideramus testimonium? Ipsi enim audivimus de ore ejus.» Haec explicui cap. praeced., vers. 89.

Praeclare S. Leo, serm. 3 De Passione: «Hoc mane, inquit, vobis (o Judaei) templum et altaria diruit, legem et Prophetas ademit, regnum et sacerdotium sustulit, in luctum aeternum omnia festa convertit.»

UT (Graece ὅπως, id est quomodo) EUM MORTI TRADERENT, — scilicet qua ratione sine obstaculo et tumultu eum occiderent; item quo genere mortis eum afficerent, nimirum crucis, quod erat summi doloris aeque ac infamiae. Verisimile est aliquos in hoc concilio fuisse Christi sectatores, vel amicos, qui vel a concilio hoc se absentarunt, vel a Caipha non vocati, aut alio missi fuere, ne Christum in concilio defenderent: quod si aliqui ex eis concilio interfuerunt, vel pro Christo sententiam dixerunt, vel victi clamore caeterorum tacuerunt: tales fuere Nicodemus et Joseph ab Arimathia, Luc. xxiii, 51.

Nota: Concilium hoc impium erravit, non tantum in facto, sed et in fide, quia declaravit, imo sententiam tulit, Jesum non esse Christum, nec Dei Filium; sed utrumque titulum sibi falso arrogare, ideoque reum esse mortis: quae omnia sunt erronea et haeretica; sed concilium hoc particulare et exiguum fuit, scilicet ex solis Judaeis, imo ex solis Hierosolymae incolis constans. Secus est de conciliis Oecumenicis Christianorum, ad quae convocantur Episcopi omnium provinciarum, qui totam Ecclesiam repraesentant, ideoque ex promissione Christi assistentem habent Spiritum Sanctum, ut in fide non errent. Dices: Ergo tunc tota Ecclesia Judaica erravit et a fide defecit. Respondeo: Nego consequentiam, tum quia inter Christi discipulos, qui a Christo conversi erant sparsique per totam Judaeam, multi in ejus fide perstiterunt; tum quia inter Judaeos per totam Judaeam diffusos multi erant veri fideles et religiosi, qui fidem patrum sectabantur, e quibus multi in Pentecoste ad Christum conversi sunt; ut patet Act. ii.

Versus 2: Et Vinctum Adduxerunt Eum, et Tradiderunt Pontio Pilato Praesidi

2. ET VINCTUM ADDUXERUNT EUM, ET TRADIDERUNT PONTIO PILATO PRAESIDI. — «Nam, ut ait S. Hieronymus, Judaei habebant hunc morem, ut, quem adjudicassent morti, ligatum judici traderent. Hic est Samson vinctus a Dalila, Christus a Synagoga.» Vere Origenes: «Alligaverunt Jesum, ait, solventem a vinculis, et dicentem eis qui sunt in vinculis: Exite; et compeditos solventem atque dicentem: Dirumpamus vincula eorum.» Ideo enim vinctus est Jesus, quia vincula culparum et poenarum culpis nostris debitarum in se luenda suscepit, ut nos ab iis absolveret.

ADDUXERUNT, — scilicet Caiphas, cum caeteris omnibus concilii senatoribus, ut auctoritate sua opprimerent non solum Jesum, sed et Pilatum, cogerentque eum Jesum jam a se examinatum et damnatum pariter damnare et occidere. Quod si nollet, omnes eum quasi affectati regni Judaici reum, ideoque Caesaris inimicum et rebellem accusarent, atque hac criminatione Pilatum etiam invitum compellerent ad eum morti adjudicandum, uti reipsa contigit.

TRADIDERUNT PONTIO PILATO: — Cur? Putant nonnulli, ex iis quae dicuntur in Thalmud, Judaeis non licuisse quemquam crucifigere, sed aut strangulare, aut lapidare, aut comburere, aut capite plectere: Judaeos ergo tradidisse Christum Pilato, ut is eum crucifigeret. Sed hoc falsum esse liquet ex Deuter. xxi, 23: «Quando, inquit, peccaverit homo quod morte plectendum est, et adjudicatus appensus fuerit in patibulo, non permanebit cadaver ejus in ligno, sed in eadem die sepelietur.» Sic Moses colentes Beelphegor suspendit in patibulis, Num. xxv, 4; et Josue, viii, 29, suspendit regem Hai; David, filios Saul, II Reg. xxi, 6 et 9.

Vera ergo causa cur Judaei non occiderint Christum, sed Pilato occidendum tradiderint, est, quod Romani, Judaeis devictis subactisque, jus necis et potestatem occidendi ademerint sibique vindicarint, ut patet Joan. xviii, 31: «Nobis, inquiunt Judaei Pilato, non licet interficere quemquam.» Unde Josephus, lib. XX Antiq., cap. viii, scribit Ananum pontificem, eo quod cum concilio Jacobum fratrem Domini aliosque nonnullos sine consensu praesidis Romani occidisset, pontificatu fuisse privatum. Quod ergo Judaei Stephanum lapidarint, et Christum saepe lapidare voluerint, id non jure, sed injuria et impetu furentis populi factum est. Ita Toletus, Maldonatus, Franciscus Lucas et alii.

Adde hic principes Christum Pilato tradidisse occidendum aliis quoque de causis. Prima erat, ut a se infamiam occisi Christi, quod scilicet eum ex invidia occidissent, amolirentur. Pilato ergo quasi Romano et Gentili, ideoque viro aequo, et quem Christi causa non tangebat, eum tradunt, ut is damnet, quem populus ex mera ratione, non ex invidia eum damnasse crediturus sit.

Secunda, quia principes volebant Christi honorem et gloriam plane obterere et delere, ac ostendere ipsum non esse Christum sed pseudochristum. Tradunt ergo eum Pilato, ut is eum quasi latronem et rebellem Caesaris ad infamem mortem condemnet, et inter latrones crucifigat. Judaei enim Christum ut blasphemum damnarant; blasphemi autem poena ex lege, Levit. xxvi, 16, erat lapidatio, non crux: ut ergo Christum crucifigant, tradunt eum Pilato, ut is ex lege Romana quae rebelles et seditiosos cruci addicit, Christum quasi Caesaris rebellem crucifigat.

Tertia, quia dies, in quo haec acta sunt, erat festum Paschae sanctissimum, quo pontificibus sacra et sacrificia tractanda erant in templo, ideoque a sanguine et caede plane abstinendum. Tradunt ergo eum Pilato Gentili, ut is eum in Paschate quasi in die sibi profano occidat, cogitantes sic se majorem infamiam Christo irrogaturos, si in die Paschae solemni, quo omnes Judaei Hierosolymam confluebant, ipse in omnium conspectu quasi profanus a profano Pilato, diem Paschae profanante, occideretur. Ita S. Chrysostomus hic, homil. 86, et S. Augustinus, tract. 114 in Joan., et S. Cyrillus, lib. XII in Joan., vi.

Porro, Deus Judaeis irrogavit poenam talionis: nam sicut ipsi tradiderunt Christum caedendum Pilato praesidi Romano, sic vicissim ipsi a Deo Romanis Imperatoribus Tito et Vespasiano traditi sunt, ut vastarentur et exscinderentur, ut notat S. Cyrillus in cap. xviii Joan., Theophylactus et Victor Antiochenus in cap. xiv Marci.

Versus 3: Tunc Videns Judas, Qui Eum Tradidit, Quod Damnatus Esset

3. TUNC VIDENS JUDAS, QUI EUM TRADIDIT, QUOD DAMNATUS ESSET, POENITENTIA DUCTUS, RETULIT TRIGINTA ARGENTEOS PRINCIPIBUS SACERDOTUM ET SENIORIBUS, 4. DICENS: PECCAVI TRADENS SANGUINEM JUSTUM. AT ILLI DIXERUNT: QUID AD NOS? TU VIDERIS. — Judas, vendens Christum Judaeis, non cogitabat quod Christus ab eis occideretur, sed caperetur duntaxat, et captus vel eis satisfaceret, vel virtute sua e manibus eorum elaberetur, uti alias elapsus fuerat; at ubi vidit eum damnatum ad mortem, advertit gravitatem culpae suae, quod scilicet ipse esset causa necis Christi: quare sero factus poenitens, seipsum damnavit et suspendit. «Talis nempe diabolus est, inquit Chrysostomus, ut non dimittat hominem, nisi vigilet, ante ultimum effectum magnitudinem peccati praevidere, ne poenitentia ductus a peccato resiliat; postquam autem peccatum omnibus numeris est expletum, tunc videre permittit, ut moerore afficiat et in desperationem praecipitet. Tam multis enim admonitionibus Christi nihil flexus est Judas; cum vero in ultimum jam effectum res venit, tunc poenitentia ducitur, neque tunc utiliter, et ut oportebat.»

QUOD DAMNATUS ESSET — a Caipha pontifice totoque concilio, ideoque eorum auctoritate, odio et importunitate, mox damnandus foret a Pilato, ob obstinationem principum eum accusantium et ad necem perurgentium.

POENITENTIA DUCTUS, — non vera et genuina: haec enim spem veniae, qua caruit Judas, includit; sed coacta cruciante et desperabunda, qualem parit mala conscientia torquens et remordens damnatos, qui torquentur igne gehennae. Hoc enim est Graecum μεταμεληθείς.

RETULIT TRIGINTA ARGENTEOS PRINCIPIBUS, — ut rescinderet contractum cum eis initum, q. d. Ego revoco contractum vobiscum initum, ideoque restituo vobis pretium mihi datum, ut vos vicissim Jesum, quem hoc pretio vobis vendidi, libertati suae restituatis. Nam, ut ait S. Ambrosius in Lucae xxii: «In pecuniariis causis refuso pretio jus solvi consuevit.» Porro «Judas, ait Hilarius, agens poenitentiam, pretium sanguinis Christi reddidit sacerdotibus, ut, licet ipse venditi sanguinis auctor esset, tamen ementium infidelitatem ipsa vendentis professio argueret.» Et S. Ambrosius: «Etsi, inquit, cassa est poenitentia proditoris, est tamen ullus in scelere pudor culpam agnoscere, et quanquam ille non absolvitur, Judaeorum tamen impudentia confutatur, quos cum professio redarguat venditoris, scelerate tamen sibi vindicant jura contractus.»

PECCAVI TRADENS SANGUINEM JUSTUM. — Graece ἀθῷον, id est innocentem: quid enim innocentius agno immaculato? quid purius puritate Jesu Christi?

AT ILLI DIXERUNT: QUID AD NOS? TU VIDERIS. — Tu quod intrivisti, exede; tu culpae tuae, quam agnoscis, poenam sustine: nos in nobis nullam culpam agnoscimus, sed Jesum ut pseudochristum aestimamus reum mortis, ideoque eum ad mortem persequimur et perurgemus. Noluerunt principes denarios a Juda oblatos recipere, ne contractum rescindere et Jesum dimittere cogerentur. Quare Judas eos projecit in templum, ut sequitur, ac desperans de Jesu vita, et consequenter de salute sua, se suspendit: si enim, reddito pretio, principes Jesum liberassent, utique Judas non desperasset, nec se suspendisset. Hucusque ergo proba fuit poenitentia Judae, sed eadem improba fuit, dum, illis renuentibus Jesum dimittere, ille desperavit et desperans se suspendit. «Vide eos nolle, inquit Chrysostomus, quantam rem auderent, aspicere; quae res culpam eorum majorem reddit. Aperte namque audacissimae iniquitatis testantur passione se ferri, et nolle a perperam coeptis resistere, ficto ignorantiae velamine stulte se adoperientes.»

Versus 5: Et Projectis Argenteis in Templo, Recessit; et Abiens Laqueo Se Suspendit

5. ET PROJECTIS ARGENTEIS IN TEMPLO, RECESSIT: ET ABIENS LAQUEO SE SUSPENDIT. — Nota: Judas retulit argenteos ad domum Caiphae, vel certe Pilati, ad principes Christum apud eum accusantes, cumque illi nollent eos recipere, abiit in templum, ibique eos projecit, ut a sacerdotibus colligerentur et principibus sacerdotum redderentur. Forte etiam aliqui principes jam a Caipha et Pilato in templum abierant, sacra et sacrificia Paschalia celebraturi: ad eorum ergo pedes denarios hosce projecit Judas, ut, quantum in se est, contractum rescinderet, proditionem suam damnaret, ac Jesu innocentiae famam vitamque, si posset, restitueret: si enim eos projecisset in domo Caiphae, vel Pilati, statim eos principum ministri et satellites collegissent, sibique sine ullo Judae fructu vindicassent. In templum ergo eos projecit, quasi sacrum sacerrimi Christi pretium, ideoque si principes illud recipere nollent, in sacros piosque usus expendendum.

ET ABIENS LAQUEO SE SUSPENDIT. — Syrus, se strangulavit; Aethiopicus, laqueo se suspendit et mortuus est. Errat ergo Theophylactus et Graeci, qui censent Judam suspendio non esse mortuum, sed postea curru fuisse obtritum. Peccato proditionis gravissimo Judas addidit aliud non gravius, sed nocentius, desperationis. Hoc enim illum adegit in ima tartara, ad sedem Luciferi. Si enim poenitens veniam a Christo etiam jam damnato petiisset, utique eam ab illo obtinuisset, sed proditionis immanitas tantum ei horrorem agente diabolo injecit, ut de venia instar Caini desperaret, ideoque statim ante necem Christi, illo ipso die ipse se suspendit, non ferens tantum conscientiae occlamantis remorsum et probrum, uti docet S. Leo, serm. 3 De Passione; S. Augustinus, vel quisquis est Auctor, Quaest. novi et veteris Testamenti, Quaest. XCIV, et alii.

Hoc de Juda prophetarat David, Psalm. xxxiv, 8, dicens: «Veniat illi laqueus, quem ignorat, et captio quam abscondit, apprehendat eum, et in laqueum cadat in ipsum.» Audi S. Leonem, serm. 3: «Unde scelestior omnibus, Juda, et infelicior extitisti, quem non poenitentia revocavit ad Dominum, sed desperatio traxit ad laqueum.» Et post pauca: «Cur de ejus bonitate diffidis, qui te a corporis et sanguinis sui communione non repulit? qui tibi ad comprehendendum se, cum turbis et armatorum cohorte venienti, pacis osculum non negavit?»

Tradunt nonnulli Judam ex ficu se suspendisse, sicut Hebraei tradunt arborem vetitam, ex qua Adam et Eva comederunt, fuisse ficum: ficus ergo homini fuit infelix arbor. Unde Juvencus canit: Exorsusque suas laqueo sibi sumere poenas, / Informem rapuit ficus de vertice mortem.

Huc Judam adegit avaritia. Audi S. Chrysostomum: «Audite ista, audite, inquam, avari, versate animo quid ille passus fuit; nam et pecuniam amisit, et scelus admisit, et animam perdidit: quod atrox avaritiae tyrannis facere solet.»

Denique haec confessio Judae non verbalis, sed realis, puta ipsum ejus desperabundi suspendium, clarum fuit testimonium innocentiae Christi, quod Judaeos ab ejus caede abstrahere debuisset, si vel micam pudoris aut conscientiae habuissent: sed tanta fuit eorum obstinatio et malitia, ut ab ea portento tam novo revocari non potuerint.

Symbolice: Beda, in cap. 1 Act.: «Dignam, inquit, sibi poenam invenit, ut guttur, per quod vox proditionis exierat, laquei nodus necaret; et qui hominum Angelorumque Dominum morti tradiderat, coeli terraeque perosus aeris in medio periret; et viscera quae dolum proditionis conceperant, rupta caderent.» D. Bernardus, serm. 8 in Psal. xc: «Judas, inquit, in aere crepuit medius, aeriarum collega potestatum, utpote quem veri Dei et hominis, qui de coelo venisset operaturus salutem in medio terrae, hujus, inquam, proditorem nec coelum reciperet, nec terra sustineret.»

Versus 6: Non Licet Eos Mittere in Corbonam, Quia Pretium Sanguinis Est

6. PRINCIPES AUTEM SACERDOTUM, ACCEPTIS ARGENTEIS, DIXERUNT: NON LICET EOS MITTERE IN CORBONAM, QUIA PRETIUM SANGUINIS EST. — «Corban, sive Corbona,» Hebr. idem est quod oblatio. Unde metonymice hic significat aerarium, sive gazophylacium, in quod oblationes injiciebantur. Hinc Arabicus vertit, domum (thecam) oblationum. Vide Josephum, lib. I Belli, cap. VIII.

QUIA PRETIUM SANGUINIS EST. — Vide hic hypocrisin sacerdotum, quia simulant studium religionis et honestatis, ut non sinant in sacrum aerarium inferri pretium sanguinis Christi, quasi impurum et pollutum, cum tamen iidem purissimum sanguinem Christi, eodem emerint fuderintque; imo, ut videtur, pretium hoc ex ipso corbona acceperint Judaeque dederint, quasi pretium pietatis ad capiendum plectendumque Christum, quasi sceleratum et suae religionis hostem.

Versus 7: Consilio Autem Inito, Emerunt ex Illis Agrum Figuli

7. CONSILIO AUTEM INITO, EMERUNT EX ILLIS AGRUM FIGULI IN SEPULTURAM PEREGRINORUM. 8. PROPTER HOC VOCATUS EST AGER ILLE HACELDAMA, HOC EST AGER SANGUINIS, USQUE IN HODIERNAM DIEM. — «Videbant enim, inquit Origenes, quoniam circa mortuos magis eam pecuniam conveniebat expendi, et circa locum mortuorum et sepulturae, quoniam pretium sanguinis erat.»

Peregrinorum. — Pro peregrinis, vel hospitibus, qui scilicet ex Judaea vel aliunde Hierosolymam venientes ibi moriebantur: nam ipsi Hierosolymitae sua jam sibi destinarant sepulcra. Dei consilio hoc actum est, ut ager hic jugiter extans, jugis esset testis poenitentiae Judae, ac consequenter innocentiae Christi et christicidii Judaeorum. «Nomen loco inditum, inquit Chrysostomus, omni clarius tuba, sceleratam eorum praedicat caedem.» Et paucis interjectis: «Si enim in corbonam pecuniam immisissent, non ita manifesta res facta fuisset; nunc vero praedio empto, etiam posteris rem universam prodiderunt.»

Symbolice: hoc facto significabatur pretium sanguinis Christi non Judaeis indigenis, sed peregrinis, id est gentibus in eum credituris, profuturum. Ita Hilarius: «Nihil, inquit, hinc pertinet ad Israel, et totus hic saeculi (sanguinis Christi pretio) empti usus alienis est.»

HACELDAMA. — Proprie et praecise dicendum esset chakeldama. Hebraei enim agrum vocant הלק chelec, Chaldaei vero per metathesin, dicunt chakel. Est ergo haec vox Chaldaea. Syrus habet, aguresca, quae vox derivata est a Graeco ἀγρὸς, et Latino ager. Ita Pagninus et alii. Porro, chakel pro agro usurpant non solum Chaldaei, sed et Syri ac Arabes. Unde Arabicus hic habet, Hacaldama; nec illud interpretatur, uti facit Latinus, dicens: Hoc est ager sanguinis. Porro Aethiopicus vertit, et vocatus est locus ille Medduradam, Aethiopice, hoc est terra sanguinis; Persicus, et nomen campi ejus in hunc diem, Haceldami, hoc est, ager sanguinis. Audi quid de hoc agro sanguinis, sive de Haceldama, scribant Brochardus, Nicephorus, Bredembachius, Saligniacus, et ex iis Adrichomius, in Descriptione Jerusalem, num. 216, p. 173: «Haceldama, sive ager figuli ad australem partem montis Sion situs est, cujus medium S. Helena quatuor muris longitudine septuaginta duorum, latitudine vero quinquaginta pedum, fecit includi, ac superius testudine (quae septem foraminibus, per quae defuncta Christianorum corpora demittuntur, patet) concamerari. Est vero hujus terrae virtus mirabilis et fidem pene superans, quod defunctorum corpora, viginti quatuor horarum spatio in pulverem redigat, quam virtutem etiam in alias regiones devecta minime perdit. Nam cum, jussu Imperatricis Helenae, de hoc agro, quantum terrae plures naves capere poterant, Romam avectum, ac juxta montem Vaticanum in eum locum exoneratum sit, quem incolae Campum Sanctum vocitant, licet coelum mutarit, eamdem tamen retinere vim quotidiana experientia docet.»

Tropologice: Haceldama, id est ager pretio sanguinis Christi pro peregrinis comparatus, est Ecclesia, ait S. Chrysostomus et Augustinus, serm. 114 De Temp., ac praesertim status religiosorum, qui se peregrinos aestimant in terra, ac cives coeli et domesticos Dei, ideoque Christi sanguinis fructum, id est gratiam et gloriam, participant: de quibus ait S. Petrus, Epist. I, cap. II: «Obsecro vos tanquam advenas et peregrinos abstinere vos a carnalibus desideriis.»

Versus 9: Tunc Impletum Est Quod Dictum Est per Jeremiam Prophetam

9. TUNC IMPLETUM EST QUOD DICTUM EST PER JEREMIAM PROPHETAM, DICENTEM: ET ACCEPERUNT TRIGINTA ARGENTEOS PRETIUM APPRETIATI, QUEM APPRETIAVERUNT A FILIIS ISRAEL: 10. ET DEDERUNT EOS IN AGRUM FIGULI, SICUT CONSTITUIT MIHI DOMINUS. — Hunc locum explicui Zachar. xi, 12 et 13, quare ibi dicta hic non repetam.

PRETIUM APPRETIATI. — Graece, τὴν τιμὴν τοῦ τετιμημένου, id est pretium illius pretio aestimati, scilicet Messiae sive Christi, qui inaestimabilis est, ait Theophylactus. «Quem appretiaverunt,» id est pretio hoc triginta denariorum aestimarunt et emerunt principes «a filiis Israel;» id est a Juda, qui unus erat ex filiis Israel, ait Titelmannus et Barradius. Addit hoc quia auget indignitatem venditionis Christi, quod venditus sit non a Gentili, sed ab uno Israelita, qui filius erat Israelis, sive Jacobi patriarchae fidelis et sancti, adeoque sortitus erat nomen Judae, qui primarius fuit inter filios Jacobi. Est syllepsis vel enallage numeri: ponitur enim pluralis pro singulari. Aliter Theophylactus qui τὸ «a filiis Israel,» refert ad τὸ «appretiati,» q. d. Christus a filiis Israel, id est a principibus, appretiatus est, id est emptus pretio 30 denariorum.

Porro, Syrus vertit in prima persona: et accepi triginta argenteos pretium illius honorandi (Arabicus, pretium innocentis) de quo pacti sunt a filiis Israel, et dedi eos pro agro figuli: scilicet ἔλαβον tam verti potest accepi, quam acceperunt; ac pro ἔδωκαν, id est dederunt, Syrus legit ἔδωκα, id est dedi: quae lectio valde consentit cum verbis Zachar. xi, 12 et 13: «Et tuli triginta argenteos, et projeci illos in domum Domini ad figulum.»

SICUT CONSTITUIT MIHI DOMINUS. — Haec verba dupliciter accipi possunt: Primo, ut sint verba Christi, qui per Prophetam loqui pergat, q. d. Pretio 30 denariorum, quibus ego Christus venditus sum, emptus est hic ager, «sicut constituit mihi,» id est de me, «Dominus;» q. d. Deus nihil eorum quae ex me, vel mea erant, sinere voluit deperire, sed ut omnia et singula mea in utilitatem hominum expenderentur: quare etiam agrum pretio sanguinis mei emptum voluit non esse otiosum, sed servire sepulturae peregrinorum. Secundo, ut sint verba Prophetae de seipso, q. d. Ego Propheta praedico agrum emendum pretio sanguinis Christi, quia sic constituit et ordinavit mihi Dominus, ut scilicet idipsum praedicerem et prophetarem, tam verbo quam facto; nimis enim vile et indignum Christo fuit hoc ejus pretium. Unde Zacharias, XI, 12 et 13, hoc pretium per ironiam vocat, «decorum:» «Decorum, inquit, pretium quo appretiatus sum ab eis.»

Versus 11: Jesus Autem Stetit ante Praesidem: Tu Es Rex Judaeorum?

11. JESUS AUTEM STETIT ANTE PRAESIDEM (Pilatum, qui erat praeses Judaeae nomine Tiberii, Imperatoris Romani), ET INTERROGAVIT EUM PRAESES, DICENS: TU ES REX JUDAEORUM? DICIT ILLI JESUS: TU DICIS. — Finita historia et tragico casu Judae, redit Matthaeus ad Jesum, quem, vers. 1, dixit a pontificibus traditum Pilato, ut is eum damnaret et occideret. Nota: Matthaeus hic multa silet, quae ex Joannis xviii, 19 et seq., sunt ante hunc Matthaei versum ponenda, scilicet primo, Pilatum interrogasse pontifices: «Quam accusationem affertis adversus hominem hunc?» Responderunt pontifices superbe: «Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum.» Hoc responso iratus Pilatus ait: «Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate:» lex autem jubebat blasphemos (qualem esse Jesum censebant pontifices) lapidari. Mox pontifices, quia volebant Christum ad majorem infamiam crucifigi, contra obtenderunt: «Nobis non licet interficere quemquam,» scilicet quia hoc jus eis ademptum erat a Romanis, idque factum est hoc consilio, ait Joannes, «ut sermo Jesu,» quem audivimus, Matth. xx, 18, «impleretur, significans qua morte esset moriturus.»

Porro, pontifices videntes sua auctoritate et damnationis Christi praejudicio non moveri Pilatum, sed causam poscere et crimina de quibus eum accusent, hac de causa ipsi tria crimina depromunt, quae recenset Lucas, xxIII, 2, scilicet dicentes: primum, «Hunc invenimus subvertentem gentem nostram;» secundum, «Et prohibentem tributa dare Caesari;» tertium, «Et dicentem se Christum regem esse;» quartum addit Pilatus in epistola quam scripsit de causa Jesu ad Tiberium Imperatorem, quae extat apud Hegesippum, lib. V, scilicet Judaeos Christo etiam magiam objecisse, quod nimirum mira et miracula faceret ope daemonis, quasi magus. Omnia haec falsissima erant, ac nominatim de tributis contrarium, scilicet illa danda esse Caesari, diserte dixerat Christus Matth. xxII, 17; imo de facto ipse pro se et pro Petro solverat tributum, cap. xvII, 27.

Quocirca Pilatus, qui ex fama publica multa praeclara audierat de vitae integritate, doctrina et miraculis Jesu, haec ut ex odio et invidia principum in Christum conficta, neglexit et despexit; ac solum interrogavit Jesum, an ipse esset rex Judaeorum, sive quod ortus ex sanguine regum, ad ipsum jus regni Judaeae pertineret; sive quod Messiae titulo, aut aliquo alio simili, illud ad Jesum spectaret. Jesus Pilato respondit rogavitque, uti supplet Joannes, xvIII, 34: «A teipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me?» Sciebat Jesus pontifices id dixisse Pilato, seque apud eum de affectato Judaicae regno accusasse, sed voluit interrogando pungere Pilatum, ut meminerit Judaeorum, id est hostium suorum, haec esse verba et calumniam.

Pilatus hac Jesu interrogatione irritatus, respondit: «Numquid Judaeus ego sum?» q. d. Minime; sum enim Gentilis et Romanorum praefectus: «Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi, quid fecisti?» Hoc est quod ex ore Pilati elicere et audire cupiebat Jesus; unde ad pronam ejus petitionem, num ipse rex esset, clare et directe respondit: «Regnum meum non est de hoc mundo. Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei decertarent utique, ut non traderer Judaeis: nunc autem regnum meum non est hinc. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis, quia rex sum ego: ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam. Dicit ei Pilatus: Quid est veritas? Et cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judaeos, et dicit eis: Ego nullam invenio in eo causam.»

Dixit Christus Pilato, regnum suum non esse de hoc mundo, id est non esse mundanum et terrenum, humanum et temporale, constans humanis pompis, legibus, militibus, armis, praesidiis, ut Tiberius Caesar ab eo sibi metuere deberet, ne dominio Judaeae ab eo privaretur, sed esse coeleste, spirituale et transcendens, quo in fidelium mentibus regnet per fidem et gratiam, ut ad regnum suum coeleste perducat. Matthaeus hoc ultimum duntaxat brevitatis studio, quasi veram necis Christi causam caeteris, omissis, assignat dicens: «Interrogavit eum praeses dicens: Tu es rex Judaeorum? Dicit illi Jesus: Tu dicis,» q. d. Ego sum rex Judaeorum uti tu dicis, id est, ego sum Messias rex.

Quaeres, quale et quotuplex est regnum Christi? Respondeo: Christus, qua homo, duplex habuit regnum, etiam dum viveret in terris. Primum spirituale, scilicet Ecclesiam. Hanc enim quasi rempublicam fidelium in Judaea instituit, ac certis legibus, ordinibus, Sacramentis, etc., ordinavit, ac per S. Petrum ejusque successores quasi vicarios suos regit, et per omnes gentes propagat. Hoc est regnum quod Messiae, id est Christo, dandum praedixerunt David et Prophetae: ita S. Augustinus, tract. 115 in Joan. Secundum Christi regnum, ut recte docet D. Thomas, lib. I De Regimine Principum, cap. XII, est physicum, et οἰκονομικόν, sive mundanum. Christus enim a primo instanti conceptionis suae, proprie et directe habuit regnum et dominium totius mundi, saltem quoad jus et potestatem, ut posset reges quoslibet e regno deponere et alios creare, licet hac potestate in terris non sit usus.

Pro quo nota triplex esse dominium et regnum. Primum est summum et divinum, quod Deus in omnes creaturas, quasi res suas, obtinet. Hoc soli Deo est proprium. Secundum est infimum et humanum, quale habent reges, Imperatores et principes terrae. Tertium, et inter haec duo medium, est regnum et imperium Christi qua homo est, quia hoc longe excedit et superat omnia regna humana: primo, origine, quia a Deo manat, non ab homine; Deus enim hoc Christo dedit, non respublica hominum; secundo, firmitate, quia insuperabile est, perpetuum et aeternum; tertio, objecto, quia ad omnia creata, etiam ad angelos se extendit. Christus enim dicitur in femore, id est in humanitate, habere scriptum: «Rex regum, et Dominus dominantium,» Apoc. xix, 16; item dicitur esse «Princeps regum terrae,» Apoc. I, 5; ac rursum ipse de se ait: «Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra,» Matth. xxvIII. Hoc regnum Christo homini est proprium, quod ipse nulli, ne S. Petro quidem ejusque successoribus Pontificibus communicavit.

Quaeres rursum, an Christus, qua homo, habuerit jus humanum ad regnum Judaeorum? Respondeo habuisse; erat enim ipse filius David caeterorumque regum Judaeae, ideoque eorum successor et haeres. Regnum tamen hoc actu non adiit, nec in eo rex inauguratus est; ejus tamen specimen quoddam dedit, cum in Dominica Palmarum solemni pompa, quasi rex Messias asino vectus, ingressus est Hierosolymam, ac turba ei acclamavit: «Hosanna filio David,» Matth. xxi.

Versus 12: Et Cum Accusaretur a Principibus Sacerdotum et Senioribus, Nihil Respondit

12. ET CUM ACCUSARETUR A PRINCIPIBUS SACERDOTUM ET SENIORIBUS, NIHIL RESPONDIT. — Causa fuit prima, quia omnia quae ei objiciebantur, manifeste erant falsa et responso indigna. Ita S. Augustinus, serm. 118 De Temp.: «Accusationem, inquit, suam Dominus tacendo non firmat, sed despicit non repellendo: melior est causa quae non defenditur, et probatur; plenior justitia, quae non verbis astruitur, sed veritate fulcitur. Scivit Salvator, qui est sapientia, quomodo tacendo vinceret, quomodo non respondendo superaret.» Secunda, quia Jesus sciebat frustra se responsurum et responso suo magis irritaturum Judaeos furentes in necem suam. Tertia, ne diluens crimen a praeside dimitteretur, et crucis utilitas differretur, ait S. Hieronymus, quia volebat tacendo condemnari et mori pro salute hominum. Ita S. Ambrosius in cap. xxIII Lucae: «Bene tacet, inquit, qui defensione non indiget; ambiunt defendi, qui timent vinci. Quid timeret, qui non ambiret salutem?» Quarta, ut silentio suo lueret et expiaret omnia mendacia, perjuria, blasphemias, maledicta, calumnias, etc., quae homines loquendo committunt, eosque doceret linguam frenare, ac in malis, otiosis et vanis silentium ori indicere.

Versus 13: Tunc Dicit Illi Pilatus: Non Audis Quanta Adversum Te Dicunt Testimonia?

13. TUNC DICIT ILLI PILATUS: NON AUDIS QUANTA ADVERSUM TE DICUNT TESTIMONIA? — Pilatus enim eduxerat Jesum e domo sua foras, ut audiret accusationes principum nolentium ingredi praetorium, ne contaminarentur gentilis praesidis domo et tribunali, sed ut puri manducarent pascha, id est victimas in Paschate oblatas, vel mox offerendas, ut ait Joannes, xvIII, 28.

Versus 14: Et Non Respondit Ei ad Ullum Verbum, Ita Ut Miraretur Praeses Vehementer

14. ET NON RESPONDIT EI AD ULLUM VERBUM, ITA UT MIRARETUR PRAESES VEHEMENTER. — Mirabatur Pilatus Jesum innocentem, sapientem et eloquentem in extremo vitae discrimine constitutum, cum a potentissimis principibus furiose accusaretur et urgeretur ad necem, silere. Mirabatur ergo ejus animi modestiam, aequanimitatem, celsitudinem, mortis contemptum, indeque magis ejus innocentiam et sanctitatem agnovit, omnibusque modis eum e manibus Judaeorum liberare sategit. Audi S. Athanasium, serm. De Pass. et Cruce: «Magnum id certe et mirificum in Servatore, qui tacendo et non respondendo tam efficax erat in persuadendo, ut judex ultro factiones, conspirationesque adversus eum initas, et agnosceret et confiteretur.» Ita saepe Sancti calumnias in se jactas silendo magis quam respondendo confutant. Innocentis enim vitae silentium vocalius est omni apologia, quantumvis verbosa.

Versus 15: Per Diem Autem Solemnem Consueverat Praeses Populo Dimittere Unum Vinctum

15. PER DIEM AUTEM SOLEMNEM CONSUEVERAT PRAESES POPULO DIMITTERE UNUM VINCTUM, QUEM VOLUISSENT. — Ante hunc versum supplendum et praeponendum est, ex Luca xxIII, 5 et seq., Pilatum, cum audiret Jesum esse Galilaeum, ut ab ejus condemnatione se extricaret, misisse eum ad Herodem, Galilaeae regem, qui eum silentem, velut fatuum illudens, veste alba indutum remisit ad Pilatum, quem antea, ob exortum de terminis jurisdictionis litigium, inimicum sibi, hoc facto reconciliavit. Pro veste alba, Graece est λαμπρά, id est illustri, candida, splendida. Alba ergo veste Herodes induit Christum, quia haec vestis, primo, erat ambientium magistratum, unde Candidati dicebantur; secundo, eadem erat principum; tertio, eadem erat morionum et stultorum. Suggillavit ergo hac veste Herodes Christi stultam ambitionem, quod scilicet stolide et ex fatuitate Judaeae regnum affectasset et ambivisset.

Symbolice: vestis candida repraesentabat Christi innocentiam, puritatem, virginitatem, victoriam, immortalitatem, gloriam, etc., quam per passionem et illusionem hanc meruit et acquisivit. Unde S. Ambrosius, in cap. xxIII Lucae: «Alba induitur, ait, immaculatae tribuens indicia passionis, quod Agnus Dei sine macula peccata mundi susciperet.»

Porro Pilatus, videns Jesum sibi ab Herode remissum, ut eum liberaret, dixit principibus, ut habet Lucas, cap. xxIII, vers. 14: «Obtulistis mihi hunc hominem quasi avertentem populum, et ecce ego coram vobis interrogans, nullam causam inveni in homine isto, ex his in quibus eum accusatis; sed neque Herodes: nam remisi vos ad illum, et ecce nihil dignum morte actum est ei. Emendatum ergo illum dimittam.» «Emendatum,» id est castigatum et flagellatum, ut scilicet hac castigatione non culpam, quam nullam commisit, sed vestra in eum odia exsatiem.

Mox Pilatus alium modum liberandi Jesum adinvenit, et populo proposuit, quem hoc vers. 15 recenset Matthaeus, scilicet ut in Paschate de more aliquem reum liberum dimissurus, componeret Jesum cum Barabba latrone, sperans et vix dubitans quin Judaei Jesum, qui tot infirmos eorum curarat tantaque beneficia eis contulerat, poscerent liberari, Barabbam vero damnari. Unde ait: «Per diem solemnem,» scilicet praesentem Paschae, ut habet Joannes, xviii, 39, «consueverat praeses populo dimittere unum vinctum quem voluisset.» Hic mos olim apud Judaeos inductus fuit in memoriam liberati ex Aegyptia captivitate Israelis per Mosen, Exod. xiv.

Quaeres, an vere Pilatus voluerit dimittere Christum? Negat Rupertus putatque Pilatum instar vulpis simulasse se velle liberare Jesum, sed secreto collusisse Judaeis, ut eum perderet. Verum longe melius S. Augustinus caeterique omnes censent Pilatum sincere et serio voluisse dimittere Jesum. Id enim diserte habet Lucas, cap. xxIII, vers. 20; et S. Petrus, Actor. cap. iii: «Jesum, ait, negastis ante faciem Pilati, judicante illo dimitti.» Idem liquet ex tot modis et instantiis quibus Pilatus sategit salvare vitam Christi: prima, quod principibus ad mortem poscentibus ipse non acquievit, sed causam ejus cognoscere et crimina de quibus eum accusabant, audire et judicare voluit; secunda, quod principibus Jesu se multa crimina objicientibus, non credidit, palam edixit se nullam mortis causam in Jesu invenire; tertia, quod miserit Jesum ad Herodem, ac remissum ad se, tam suo quam Herodis testimonio innocentem pronuntiarit; quarta, quod composuerit eum cum Barabba, sperans Judaeos potius liberaturos Jesum quam Barabbam.

Versus 16: Habebat Autem Tunc Vinctum Insignem, Qui Dicebatur Barabbas

16. HABEBAT AUTEM TUNC VINCTUM INSIGNEM, QUI DICEBATUR BARABBAS. — «Insignem,» scilicet scelere et infamia, Graece ἐπίσημον, id est famosum, scilicet nominatum pro malitiis, ait Euthymius. Joannes eum «latronem» vocat; Marcus, «qui cum seditiosis erat vinctus, qui in seditione fecerat homicidium;» Lucas, «erat propter seditionem quamdam factam in civitate et homicidium, missus in carcerem.» Unde Chrysostomus eum vocat «famosum in protervitate, et multis homicidiis inquinatum.» Magna fuit haec infamia et cruciatus Jesu, quod se innocentem et sanctum, imo Sanctum Sanctorum, qui tot aegris et mortuis vitam dederat, eratque electis auctor vitae aeternae, cerneret componi et postponi Barabbae, qui erat scelestus, homicida et auctor mortis. Disce, o Christiane, cum componeris et postponeris minus dignis, imo indignis et sceleratis, imitari patientiam Jesu, qui passus est se postponi Barabbae.

BARABBAS. — Hebr. idem est quod bar abba, id est filius patris, scilicet primi Adae, qui omnium hominum peccatorum fuit pater, cui postpositus fuit Christus, cum ejus inobedientiam et culpam in se luendam suscepit, ideoque damnatus fuit ad mortem, ut Adamum ejusque posteros a morte liberaret. Minus apte S. Hieronymus: «Barabbas, inquit, dicitur quasi bar rabba,» id est filius magistri. Sic enim «Barrabbas» dicendum esset per duplex r, jam autem dicitur «Barabbas» per simplex r.

Versus 17: Quem Vultis Dimittam Vobis: Barabbam, an Jesum, Qui Dicitur Christus?

17. CONGREGATIS ERGO ILLIS, DIXIT PILATUS: QUEM VULTIS DIMITTAM VOBIS? BARABBAM, AN JESUM, QUI DICITUR CHRISTUS? — «Ut si principes, inquit Druthmarus, propter invidiam volebant eum perdere, populus, qui expertus fuerat ejus multiplicia beneficia, peteret eum vivere;» vel certe si nollent, quod ait Chrysostomus, «tanquam innocentem absolvere, saltem tanquam condemnatum solemnitati largirentur.»

QUI DICITUR CHRISTUS. — Id est, qui vulgo habetur vocaturque Messias. Serio hoc dixit Pilatus, ut pungeret Judaeos ad postulandum Jesum liberari, q. d. Jesus est Messias vester, patribus vestris vobisque promissus; cavete ergo ne eum morte mulctetis.

Versus 18: Sciebat Enim Quod per Invidiam Tradidissent Eum

18. SCIEBAT ENIM QUOD PER INVIDIAM TRADIDISSENT EUM. — Tum quia principes clamore, vultu, gestu non nisi odia et iras spirabant in Christum; tum quia multa audierat de Jesu sanctitate, doctrina et libertate, qua principum vitia taxaverat.

Versus 19: Misit ad Eum Uxor Ejus: Nihil Tibi et Justo Illi

19. SEDENTE AUTEM ILLO PRO TRIBUNALI, MISIT AD EUM UXOR EJUS, DICENS: NIHIL TIBI ET JUSTO ILLI: MULTA ENIM PASSA SUM HODIE (hac nocte) PER VISUM (Graece κατ' ὄναρ, id est in somnis) PROPTER EUM. — Nova est haec instantia uxoris Pilati, ad liberandum Christum. Uxor ergo Pilati sub auroram quiescens in lecto, cum maritus ejus Pilatus jam surrexisset, ut negotiis publicis vacaret, habuit terrifica somnia, minitantia sibi et marito, si is Jesum innocentem et sanctum condemnaret. Somnia haec illi immissa fuisse a daemone jam agnoscente Jesum esse Christum; ideoque ejus necem impedire volente, ne per eam homines salvarentur, censent S. Cyprianus (vel quisquis est Auctor), serm. De Passione; S. Bernardus, serm. 1 De Paschate; Lyranus, Carthusianus et Cajetanus. Verum si daemon Jesum liberare voluisset, potius Judaeos et principes in gratiam et commiserationem Jesu flexisset, quam mulierem.

Quare verius Origenes, S. Hilarius, Hieronymus, Chrysostomus, Euthymius, Theophylactus, Jansenius, Maldonatus hic, et S. Augustinus, serm. 121 De Tempore, et S. Ambrosius, lib. X in Lucam, censent hoc somnium uxori Pilati a Deo per angelum sanctum fuisse inditum, idque primo, ut Christus ab utroque sexu, scilicet tam a Pilato quam ab ejus uxore, innocentiae suae ferret testimonium, sicut ejusdem innocentiae testimonium luculentum dederunt omnia elementa, quae in ejus morte commota et concussa fuerunt. Secundo, quia si Pilato hoc somnium immissum fuisset, is illud apud se in mente retinuisset, ait Chrysostomus. Immittitur ergo uxori, ut illa marito Pilato in tribunali, coram principibus et Judaeis illud revelet et enuntiet, ut ipsi audiant Jesum esse innocentem. Tertio, quia videtur haec uxor fuisse mulier honesta, misericors et pia: unde eam per hoc somnium agnovisse Jesum esse Messiam, salvatorem mundi, in eumque credidisse esseque salvatam opinantur Origenes, S. Chrysostomus, Theophylactus et alii.

Audi S. Hilarium, can. xxxIII, hic: «Species in ea Gentium plebis est, quae jam fidelis eum, cum quo conversabatur, incredulum populum ad Christi fidem advocat. Quia ipsa multum sit passa pro Christo, in eamdem gloriam futurae spei illum invitat.» Sic etiam Ambrosius, lib. X in Luc., xxIII: «Monebat uxor, inquit, sed a quo mota? Lucebat in nocte gratia, divinitas eminebat, nec sic a sacrilega sententia temperavit.» S. Augustinus in serm. 121 De Temp.: «In nativitate mundi, ait, uxor duxit virum ad mortem,» scilicet Eva Adamum; «in passione Christi, uxor provocat ad salutem,» scilicet Claudia Pilatum.

Quocirca Lucius Dexter in Chronico, anno Christi 34, num. 2, sic habet: «Anno Christi 34, Christus, salvator mundi, reus apud Pilatum agitur; Claudia Procula, uxor Pilati, admonita per somnum, in Christum credit et salutem consequitur.» Simili modo inter alias mulieres, quae de suis facultatibus praedicanti Jesu ministrabant, fuit Joanna, uxor Chusae, procuratoris Herodis, qui Christum sprevit et veste alba indutum illusit.

Favet Evangelium Nicodemi, quod, licet apocryphum, multa tamen vera probaque continet. In eo enim sic legimus: «Cogitante vero Pilato quid ageret de Jesu, misit ad eum uxor ejus, nomine Procula, dicens: Nihil tibi et justo illi, multa enim passa sum hodie in somnis propter eum. Respondentes Judaei, dixerunt Pilato: Numquid non diximus, quia maleficus est? ecce somnium immisit ad uxorem tuam.» Denique Menologium Graecorum Proculam, Pilati uxorem, catalogo Sanctorum ascribit. Forsan Claudia haec Procula, Pilati uxor, est illa Claudia, cujus meminit Paulus, II Timoth. IV: «Salutant te Eubulus, et Pudens, Linus, et Claudia.»

Denique Pilatum quoque per uxorem ad fidem Christi fuisse conversum, innuit S. Augustinus, serm. 3 De Epiphan., his verbis: «Magi ab Oriente, Pilatus ab Occidente venerat. Unde illi orienti, hoc est nascenti; ille autem occidenti, hoc est morienti, attestabantur Regi Judaeorum.» Tertullianus, Apolog. cap. xxi: «Ea, inquit, omnia super Christo Pilatus et ipse jam pro sua conscientia Christianus, Caesari tunc Tiberio nuntiavit.» Verum haec valde ambigua sunt, ac discrepant ab iis quae alii de infelici morte Pilati narrant. Josephus enim, lib. XVIII Antiq., cap. v, scribit Pilatum post aliquot annos a Vitellio, Syriae praeside, Romam missum ad Caesarem, ut coram eo ad crimina sibi a Judaeis objecta responderet. Quod cum facere non posset, omni honore privatus, Viennam in Gallias relegatus, sua se transverberans manu, seipsum occidit.

Quod ergo S. Augustinus et Tertullianus Pilatum vocant Christianum, intellige Christianum, id est Christi fautorem et defensorem, quia ejus innocentiam protexit, donec victus nominatione et comminatione Caesaris eum condemnavit: quare in eum non credidit, sed potius eum ut pseudochristum morti addixit; quod ingens fuit scelus et christicidium. Quocirca justo Dei judicio talione punitus est Pilatus, ut, sicut ipse Christum innocentem propter falsas Judaeorum criminationes damnavit, sic vicissim et ipse propter falsas eorumdem Judaeorum criminationes a Caio Caesare damnaretur et pelleretur in exilium.

Versus 20: Principes Autem Sacerdotum et Seniores Persuaserunt Populis

20. PRINCIPES AUTEM SACERDOTUM ET SENIORES PERSUASERUNT POPULIS, UT PETERENT BARABBAM, JESUM VERO PERDERENT. — Pilatus dedit populo spatium deliberandi, utrum vellet dimitti Jesum, an Barabbam; interim uxor misit ad Pilatum, qui ei diceret: «Nihil tibi et justo illi.» In hoc temporis spatio principes per se et suos asseclas ac ministros persuaserunt populis, ut potius peterent Barabbam quam Jesum, quasi Jesus magis seditiosus esset et noxius reipublicae ob affectatum Judaeae regnum, quam Barabbas. Vide hic quid faciat ira et livor, quamque falsa et perversa sint mundi judicia, qui Jesum salutis auctorem censet esse mortis auctorem, ideoque morte mulctandum; Barabbam vero caedis auctorem censet esse Jesu meliorem, ideoque vita donandum. Nimirum Dei nutu haec agebantur, ut Christus innocens pateretur, itaque nocentes et peccatores, quos repraesentabat Barabbas, a morte liberaret.

Versus 21: Quem Vultis Vobis de Duobus Dimitti? At Illi Dixerunt: Barabbam

21. RESPONDENS AUTEM PRAESES, AIT ILLIS: QUEM VULTIS VOBIS DE DUOBUS DIMITTI? AT ILLI DIXERUNT: BARABBAM. — «Respondens,» id est post datum Judaeis sufficiens deliberandi spatium, rursum interrogans et responsum ab eis exigens.

Praeclare Ven. Beda, in Marci xv, 9: «Haeret Judaeis, inquit, usque hodie sua petitio, quam tanto labore impetrarunt: quod enim data sibi optione pro Jesu latronem, pro Salvatore interfectorem, pro datore vitae elegerunt ademptorem, merito salutem perdiderunt et vitam, et latrociniis sese ac seditionibus in tantum subdiderunt, ut et patriam regnumque suum, quod plus Christo amavere, perdiderint, et hactenus eam quam vendidere sive corporis, sive animae libertatem, recipere non meminerint.»

Allegorice: haec electio Barabbae et repudium Christi, ait S. Hieronymus, adumbrabat Antichristum latronem, in fine mundi a Judaeis eligendum, repudiato Christo. Et S. Ambrosius, in cap. xxii Lucae: «Barabbas, ait, patris filius latine dicitur. Illi ergo quibus dicitur: Vos ex patre diabolo estis, vero Dei Filio patris sui filium antichristum praelaturi esse produntur.»

Versus 22: Quid Igitur Faciam de Jesu, Qui Dicitur Christus? Dicunt Omnes: Crucifigatur

22. DICIT ILLIS PILATUS: QUID IGITUR FACIAM DE JESU, QUI DICITUR CHRISTUS? DICUNT OMNES: CRUCIFIGATUR. — Pilatus, ait S. Chrysostomus, «ponit rem in illorum potestate, ut clementiae ipsorum totum attribuatur, ita obsequio illos captans ac mitigans, sed frustra. Jam enim principes in suo concilio decreverant urgere ut crucifigeretur, tum quia crux erat atrocissima et summi doloris; tum quia crux erat ignominiosissima, utpote latronum, seditiosorum et tyrannorum, regnum invadentium supplicium, ut hac ignominia omnem praeteritam Christi famam et gloriam obtererent et pessumdarent. Ita S. Chrysostomus: «Quare, inquit, tantopere hanc ejus mortem affectabant? quia ignominiosa erat: veriti ergo ne ejus postea memoria servaretur, hanc probrosam mortem elegerunt, nescii, quod cum impeditur, magis apparet veritas.»

Versus 23: Quid Enim Mali Fecit? At Illi Magis Clamabant, Dicentes: Crucifigatur

23. AIT ILLIS PRAESES: QUID ENIM MALI FECIT? AT ILLI MAGIS (Graece περισσῶς, id est vehementius, ait Euthymius) CLAMABANT, DICENTES: CRUCIFIGATUR. — Iterum iterumque instante Pilato, Jesuque innocentiam urgente, ut eum liberaret, validius clamando instant Judaei ut crucifigatur, «non deponentes, sed augentes iram, animositatem, blasphemiam,» ait Origenes. Judaei hic contra Christum impleverunt illud Jeremiae, cap. xii: «Facta est mihi haereditas mea (scilicet Synagoga) quasi leo in sylva; dederunt contra me vocem suam.» Et illud Davidis de Christo, Psal. xxi: «Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens.» Et illud Isaiae, v, 7: «Expectavi ut faceret judicium; et ecce iniquitas; et justitiam, et ecce clamor.» Ita S. Hieronymus.

Versus 24: Lavit Manus coram Populo: Innocens Ego Sum a Sanguine Justi Hujus

24. VIDENS AUTEM PILATUS QUIA NIHIL PROFICERET, SED MAGIS TUMULTUS FIERET, ACCEPTA AQUA, LAVIT MANUS CORAM POPULO, DICENS: INNOCENS EGO SUM A SANGUINE JUSTI HUJUS: VOS VIDERITIS. — «Lavit,» Graece ἀπενίψατο, id est abluit. «Judaico, ait Origenes, usus est more, volens eos de Christi innocentia non solum verbis, sed etiam ipso facto placare.» Lavit Pilatus manus, at non conscientiam suam. Porro, haec lotio Pilati contigit posterius, scilicet post flagellationem et coronationem Christi, ut patet ex Joanne. Est ergo hic hysterologia.

Innocens ego sum. — Q. d. Ego invitus et coactus a vobis, o Judaei, Christum condemno: innocens ergo ego sum, vos vero nocentes et rei mortis ipsius. Sed stolide hoc dicit timidus, excors, leporinus et ignavus praeses. Cur enim, o Pilate, populo iniquo non resistis? «Noli quaerere fieri judex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates,» ait Ecclesiasticus, vii, 6. Alias populum tumultuantem immissis militibus cum fustibus compescuisti, teste Josepho, lib. XVIII, cap. iv vel v; cur idem nunc non agis? Si Jesum ob furentem populum liberum dimittere nequis, saltem sententiam differ, procrastina, moras necte, dum furor ille subsidat.

Quocirca S. Chrysostomus, et ex eo Titus Bostrenus, in Lucae cap. xxiii, 22: «Tametsi, ait, lavit manus seque innocentem esse dicebat, mollis tamen parumque virilis animi fuit illa permissio, ignavissimeque id admodum gessit: oportebat enim nullatenus illum eis tradere, quin potius eripere, sicut postea tribunus Paulum,» Actor. xxi, 33. Nervosius S. Augustinus, serm. 118 De Temp.: «Laverit licet manus Pilatus, conscientiam non lavit.»

Versus 25: Sanguis Ejus super Nos et super Filios Nostros

25. ET RESPONDENS UNIVERSUS POPULUS, DIXIT: SANGUIS EJUS SUPER NOS ET SUPER FILIOS NOSTROS. — Q. d. Culpa, aeque ac vindicta sanguinis Jesu, a te, o Pilate, effundendi, quam tu vereris, Deo vindice a te transferatur in nos et filios nostros, ut, si quae hic sit culpa, illam nos cum posteris luamus: nullam enim agnoscimus, ac proinde nullam timemus vindictam; quare illam in nos audacter accersimus.

Quocirca in poenam Christi crucifixi, Titus obsidens Jerusalem, cum Judaei ob famem turmatim egrederentur ut alimenta quaererent, ipse quotidie quingentos et plures crucifigi jussit, «ut tandem locus crucibus deesset, et corporibus cruces,» ait Josephus, lib. VI Belli, cap. xii. «Perseverat, ait S. Hieronymus, usque in praesentem diem haec imprecatio super Judaeos, et sanguis Domini non aufertur ab eis.»

Nota: Hugo Cardinalis, scribens in Psal. lxxvii, 66, ad illa: «Percussit inimicos suos in posteriora, opprobrium sempiternum dedit illis,» ex quibusdam auctoribus refert, hoc opprobrium usque hodie Judaeos sustinere, ut in vindictam Dominicae passionis patiantur haemorrhoides sive fluxum sanguinis, ideoque sint pallidi. Addit S. Vincentius, serm. in die Parasceves, in signum illius imprecationis: «Sanguis ejus super nos et super filios nostros,» Judaeos singulis annis hac die Parasceves pati fluxum sanguinis. De his meminit Salmeron, recte admonens non videri solidis firmata testimoniis historiarum. Abulensis ait existimare se hoc esse falsum, quamvis viri alicujus auctoritatis hoc asserant.

Versus 26: Jesum Autem Flagellatum Tradidit Eis Ut Crucifigeretur

26. TUNC (cum Judaei noxam sanguinis Christi a Pilato in se recepissent) DIMISIT ILLIS BARABBAM: JESUM AUTEM FLAGELLATUM TRADIDIT EIS, UT CRUCIFIGERETUR. — «Flagellatum,» Graece φραγελλώσας, id est cum flagellasset. Flagellationem Christi per compendium unico verbo, more suo, perstringit Matthaeus. Fusius rei gestae seriem enarrant Lucas et Joannes, ex quibus liquet Pilatum, cum videret quartam suam instantiam pro liberando Jesu a Judaeis rejici, Jesum flagellari jussisse, ut ea castigatione contentus dimitteret, sicut dixerat: «Emendabo ergo illum, et dimittam,» Luc. xxiii, 22.

Nota primo, flagellationem apud Romanos fuisse vile supplicium servorum, sicut liberorum erat fustigatio. Hinc Martyres ad ignominiam flagellabantur. Unde Paulus flagellatus, Actor. xvi, graviter expostulat dicens: «Caesos nos publice, indemnatos, homines Romanos, miserunt in carcerem,» etc.

Secundo, eos qui damnati erant ad mortem, etiam liberos, quasi per damnationem jam viles et servos effectos, flagellabant. Qua de causa lictores consulibus et praesidibus Romanis praeferebant fasces virgarum alligatas securi, ut ab iis damnatos virgis flagellarent, et deinde eis caput securi amputarent.

Tertio, Christus fuit a Pilato flagellatus, non postquam ab eo fuit damnatus ad mortem, crucifixionis et mortis causa, sed ante, ut scilicet Pilatus flagellationis atrocitate leniret feroces Judaeorum animos, et emendatum dimitteret. Haec tamen flagellatio non effecit, ut denuo Christus post condemnationem more Romano flagellaretur. Nam non bis, ut aliqui volunt, sed semel tantum flagellatum fuisse Christum, docet S. Hieronymus et alii.

Quarto, S. Hieronymus, in Epitaphio Paulae; S. Paulinus, epist. 34; Prudentius et alii veteres, quos citat noster Jacobus Gretserus, lib. I De Cruce, testantur Christum, ut flagellaretur, astrictum fuisse columnae (perperam ergo id ridet Calvinus) quam Beda vocat marmoream, quae deinde Romam translata, in templo S. Praxedis visitur. Est ea humilis, altitudine trium palmorum, ne, si altior foret, flagellatores Christi feriendi sibi locum et liberum ictum ademissent.

Quaeres, quam dira et atrox fuerit haec Christi flagellatio? Respondeo id primo, aestimari posse ex eo quod Christus astrictus fuerit humili columnae, ut toto corpore super eam eminens omnino esset ad libitum flagellantium. Adde, vel solam virginei et castissimi corporis Christi coram obscoenis scurris, illusoribus et sannionibus nudationem, ingentem illi fuisse afflictionem. Bis vero, vel, ut alii, ter nudatus fuit Christus; scilicet primo, ad flagellationem; secundo, ut aliqui dicunt, ad coronationem, idque cum maximo dolore; vestis enim vulneribus flagellorum adhaerens et quasi agglutinata, ab iis vi cum vulnerum renovatione abstrahi debuit; tertio, ad crucifixionem.

Secundo, ex eo quod Pilatus per hanc flagellationem omnibus criminibus Christo objectis, et odio insatiabili Judaeorum in Christum satisfacere, ac eos ad Christi commiserationem flectere voluerit, dicens: «Ecce homo,» q. d. Jam non habet speciem hominis, sed ovis vel bovis jugulati totoque corpore cruentati et deformati.

Tertio, ex militum, et quidem plurium, petulantia, quae tanta fuit, ut injussu Pilati, ipsi sua sponte et protervia Christum spinis coronarent. Forte etiam Judaei eos pecunia corruperunt, ut acrius in Christum verberando saevirent. Beata Magdalena de Pazzi, Sanctimonialis Florentina, sanctitate et revelationibus celebris, in extasi cognovit Christum a triginta paribus hominum, id est a sexaginta ministris fuisse flagellatum.

Quarto, ex complexione Christi, quae fuit optima, delicatissima et acutissimi sensus tactusque, utpote formata a Spiritu Sancto: quare Christus longe magis sensit verberum ictus quam nos sentiamus.

Quinto, quia Prophetae, aeque ac Christus, flagellationem hanc velut gravem et acrem praedixerunt, ut patet Matth. xx, 19; Job xvi, 15: «Concidit me, inquit, vulnere super vulnus,» q. d. Plagas plagis, vulnera vulneribus addiderunt, ut totum corpus concisum unum continuum videretur esse vulnus. Psal. lxxii, 14: «Et fui flagellatus tota die.» Et Psal. cxxviii, 3: «Super dorsum meum fabricaverunt peccatores.»

Sexto, quia Christus flagellis, id est funiculis, vel loris, more servorum caesus est. Addit Paulus a Palatio hic, penes quem sit fides, traditum a gravissimis auctoribus, Christum flagellatum fuisse primo, virgis spineis; secundo, chordis cum stimulis ferreis; tertio, catenis aduncis.

Denique S. Brigitta tradit B. Virginem interfuisse flagellationi Christi, cujus dolor et moeror mirum in modum auxit dolorem Christi. Porro, modum et atrocitatem flagellationis Christi ita ex revelatione B. Virginis describit S. Brigitta, lib. I Revel., cap. x: «Deinde ductus ad columnam, personaliter se vestibus exuit. Personaliter ad columnam manus applicuit, quas inimici sine misericordia ligaverunt. Tunc stans columnae colligatus, vestibus exuit, columnam sponte amplectens, reste ligatur, et flagellis aculeatis, infixis aculeis et retractis non evellendo, sed sulcando totum corpus ejus laceratur. Ad primum igitur ictum ego quasi corde percussa, sensibus abducor, et post tempus evigilans, corpus ejus laceratum video; toto enim corpore nudus erat cum flagellaretur.»

Ratio a priori fuit, quod Christus nostras voluptates, concupiscentias sceleraque omnia quae plurima et gravia erant, hac flagellatione luere et expiare voluerit: qua in re «non solum attendit, ait S. Thomas, III part., Quaest. XLVI, art. 6, ad 6, quantam virtutem dolor ejus haberet ex divinitate unita, sed etiam quantum dolor ejus sufficeret, secundum humanam naturam ad tantam satisfactionem.»

Jam vero in his omnibus Christus stupendam et divinam animi patientiam, fortitudinem et constantiam ostendit, ut nec gemitum ederet, nec signum aliquod doloris daret, sed velut petra immobilis consisteret; imo omnia verbera omnesque dolores, quasi rex dolorum sibi subjiceret, iisque dominaretur, animoque celso imperaret. Unde Gentilis quidam scriptor id admiratus, exclamavit: «O virum infractum animo!»

Unde S. Cyprianus, lib. De Bono patientiae: «Inter cetera, inquit, admirabilia virtutum, quibus indicia divinae majestatis expressit, paternam quoque patientiam tolerantiae tenore servavit.» Et Tertullianus, lib. De Patientia, cap. III: «Qui, inquit, in hominis figura proposuerat latere, nihil de impatientia hominis imitatus est. Hinc vel maxime, Pharisaei, Dominum agnoscere debuistis: patientiam hujusmodi nemo hominum perpetraret.»

Faciebat id amor Dei et hominum. Amor enim superabat dolorem, et prae amore exiguus erat illi omnis dolor. Hinc et Christus in omnibus rebus et in omnibus membris et sensibus pati voluit. Nam, ut ait D. Thomas, III part., Quaest. XLVI, art. 5 in corpore: «Passus est Christus in suis amicis, eum deserentibus; in fama, per blasphemias contra eum prolatas; in honore et gloria, per irrisiones et contumelias ei illatas; in rebus, per hoc quod etiam vestibus spoliatus est; in anima, per tristitiam, taedium et timorem; in corpore, per vulnera et flagella.» Passus est enim Christus in capite pungentium spinarum coronam, in manibus et pedibus fixionem clavorum, in facie alapas et sputa, et in toto corpore flagella. Cernis ut in toto corpore sculptus amor?

TRADIDIT EIS UT CRUCIFIGERETUR. — Scilicet post flagellationem et coronationem, quae sequitur, uti dixi. Est ergo hic hysterologia. Multa enim hic per compendium perstringit Matthaeus, quae fuse enarrat Joannes, cap. xix a vers. 1 usque ad vers. 16.

Porro, Pilatus «tradidit» Judaeis Jesum, quasi judex per sententiam eum condemnando ad mortem crucis. Sententia vero Pilati ex vetustis annalibus accepta, uti refert Adrichomius in Descript. Jerusalem, pag. 163, fuit haec: «Jesum Nazarenum subversorem gentis, contemptorem Caesaris, et falsum Messiam, ut majorum suae gentis testimonio probatum est, ducite ad communis supplicii locum, et cum ludibrio regiae majestatis in medio duorum latronum cruci affigite.»

Quocirca Pilatus rationem suae gubernationis de more Caesari Tiberio per litteras reddens, inter alia scribit se Jesum crucifixisse ob importunitatem Judaeorum, ceteroqui eum fuisse virum sanctum et divinum. Audi Paulum Orosium, lib. VII Histor., cap. IV: «Pilatus ad Tiberium Imperatorem retulit de passione et resurrectione Christi, consequentibusque virtutibus, quae vel per ipsum palam factae fuerant, vel per discipulos ejus in nomine ejus postmodum fiebant.»

Igitur ex ipsius judicis Pilati testificatione condemnatus fuit ab eo in hoc suo iniquissimo judicio Christus Deus noster, in quo palam accusabat invidia, testificabatur odium, crimen erat innocentia, corrumpebat timor, condemnabat ambitio, plectebat crudelitas.

Versus 27: Tunc Milites Praesidis Suscipientes Jesum in Praetorium

27. TUNC MILITES PRAESIDIS SUSCIPIENTES JESUM IN PRAETORIUM (Marcus, «in atrium praetorii»), CONGREGAVERUNT AD EUM UNIVERSAM COHORTEM. — «Tunc» refer non ad illud «tradidit ut crucifigeretur,» nam ante damnationem et traditionem Christi contigere, ut dixi; sed ad illud «flagellatum,» Graece φραγελλώσας, id est cum flagellasset; q. d. Milites flagellantes Jesum, mox simul eum spinis coronarunt.

CONGREGAVERUNT. — Ut eum quasi fictum pictumque regem Judaeorum per ludibrium regiis insignibus ornarent et salutarent. Est enim militum genus crudele, voluptatem capiens ex contumeliis, ait Chrysostomus.

COHORTEM. — Cohors erat decima pars legionis, continens milites 1250, vel, ut alii, 500 duntaxat. Vide dicta cap. xxvi, 53. Cohors haec erat Praetoria, quae scilicet praetorem Pilatum stipabat et contra furorem populi et hostium insidias muniebat. Quare cohors haec erat in arce Antonia, quae media erat inter praetorium et templum, ut, si alterutro in loco tumultus oriretur, illico accurreret eumque compesceret.

Versus 28: Et Exuentes Eum, Chlamydem Coccineam Circumdederunt Ei

28. ET EXUENTES EUM, CHLAMYDEM COCCINEAM CIRCUMDEDERUNT EI. — «Lusum sibi Jesum facientes,» ait Origenes.

EXUENTES. — Graece ἐκδύσαντες, id est cum exuissent: quod referri potest tam ad Christi flagellationem, quam ad coronationem, q. d. Cum exuissent Jesum flagellaturi, mox peracta flagellatione chlamydem coccineam circumdederunt ei. Incertum ergo hic est, an Christus post flagellationem resumpserit vestimenta, quibus deinde rursum fuerit spoliatus, ut chlamys coccinea ei injiceretur; an vero post flagellationem ipsi adhuc nudo statim chlamydem hanc imposuerint.

Symbolice S. Hieronymus: «In chlamyde coccinea, inquit, Dominus opera Gentium cruenta sustentat.» Et S. Athanasius: «Gestabat, inquit, in coccinea chlamyde speciem sanguinis, quo terra per diabolum funestata et multis cruoris undis imbuta fuerat.» Et Origenes: «Suscipiens, ait, Dominus coccineam chlamydem, in se sanguinem mundi suscepit,» hoc est, peccata, quae sanguinea et rubra sunt sicut coccinum: etenim Deus «posuit in eo iniquitatem omnium nostrum.»

Anagogice S. Gregorius: «Quid enim purpura, nisi cruor et tolerantia passionum, amore regni exhibita.» Et rursus: «Rex noster ascensum purpureum fecit in ferculo, quia ad regnum quod intus aspicitur, per tribulationem sanguinis pervenitur.»

CHLAMYDEM COCCINEAM. — Dices: Marcus et Joannes vocant eam purpuram. Respondet S. Ambrosius, in cap. xxiii Lucae, fuisse has vestes diversas, ac utraque vestitum fuisse Christum. Melius S. Athanasius, serm. De Cruce et Pass.; S. Augustinus, Euthymius, Toletus, Barradius, Gretserus, lib. I De Cruce, et alii censent fuisse eamdem, quia color coccineus simillimus est purpureo, unde subinde purpureus vocatur; aut vestis haec erat «dibapha,» id est bis tincta, scilicet semel purpura, id est murice, et iterum cocco infecta: hinc et purpura et coccinea appellari poterat, haec enim sic bis tincta acrius coloratur.

Erat haec vestis regum, qualem hic ironice et per ludibrium creant Christum, quasi illum subsannantes et illudentes; q. d. En tu dixisti te regem Judaeorum, accipe ergo palliastrum hocque paludamentum regium. Olim enim tale paludamentum fuit chlamys ex purpura: chlamys autem erat vestis strictior et brevior pallio, quam milites super arma induebant. Videtur autem haec chlamys fuisse vilis et detrita militis alicujus Romani, quae, quia purpurea, signum erat et habitus Imperatoris. Chlamyde primus usus est Numa Pompilius, qui Romulo in regno Romae successit, teste Suida, verbo Chlamys; et apud Macedones nulla vestis chlamyde fuit regalior, ait Plutarchus in Vita Eumenis. Hinc Claudianus, lib. II De Raptu Proserpinae, loquens de morte, ait: Sub tua purpurei venient vestigia reges. Et Cassiodorus, lib. II Variar., epist. XII: «Purpurae, ait, color regnantem discernit, dum conspicuum facit, ne de aspectu principis possit errari.» Et Trebellius Pollio, in Saturnino, vigesimo primo tyranno, purpuram vocat, «imperatorium peplum.» Et Silius de Scipione: At contra ardenti radiabat Scipio cocco. Hinc symbolice S. Cyrillus, lib. XII in Joan., cap. v: «Per purpuream vestem, ait, regnum totius mundi, quod per fidem Christus accepturus erat, significatum fuisse volunt.» Idem censent Origenes, S. Ambrosius, Augustinus, Theophylactus, Euthymius et caeteri hic. Hoc autem regnum sibi Christus pugnando et sanguinem fundendo comparavit.

Versus 29: Et Plectentes Coronam de Spinis, Posuerunt super Caput Ejus

29. ET PLECTENTES CORONAM DE SPINIS, POSUERUNT SUPER CAPUT EJUS, ET ARUNDINEM IN DEXTERA EJUS, ET GENU FLEXO ANTE EUM, ILLUDEBANT EI, DICENTES: AVE, REX JUDAEORUM.

Christus quasi fictus rex Judaeorum, ad ludibrium et ad tormentum coronatus fuit spinis, ex militum petulantia, Pilato non jubente, sed permittente, ut facilius Christum omnino deformatum Judaeorum commiserationi objiciens, a morte liberaret. Spinas has fuisse ex junco marino, cujus acumina sunt quasi spinae longissimae et acutissimae, censent Toletus, Pererius et alii, licet id neget Baronius. Ex rhamno vero illas fuisse contendit Bellonius, et ex eo Gretserus, lib. I De Cruce, cap. xii. Forte in ea spinae junci spinis rhamni intertextae fuere. Vidi duas spineae hujus Christi coronae spinas Romae, quas S. Helena ex Jerusalem Romam in basilicam S. Crucis transtulit: sunt illae longae et acutae instar crassarum acicularum. S. Brigida, lib. I Revel., cap. x, scribit sibi revelatum hanc coronam spineam rursum Christo in cruce fuisse impositam, eamque pertigisse ad mediam frontem, ac tantum sanguinis ex punctura spinarum harum effluxisse, ut oculos et aures Christi impleret, nec potuerit matrem intueri, nisi prius compressis ciliis sanguinem ex oculis exprimeret.

Atrox fuit haec Christi ignominia, qua ipsi quasi regi ficto corona spinea illudunt; aeque ac ingens cruciatus, tum quia spinae erant acutissimae, tum quia infixae capiti et cerebro in quo est omnium nervorum, musculorum, sensuum ac sensationum fons et origo: ibi ergo viget sensus, tactus, ac intime sentit dolores et puncturas, etiam levissimas et minimas. Ex cerebro enim oriuntur septenae nervorum συζυγίαι, id est conjugia sive paria, quae per totum corpus distribuuntur, ut sentire et movere se possit, uti ex Galeno docet Andreas Vesalius, anatomicorum princeps, lib. IV De Humani Corporis fabrica, cap. 1 et seq.

Sed audi coronationis Christi acerbitatem paucis describentem ex revelatione B. Virginis S. Brigidam, lib. I Revel., cap. x: «Quo facto, ait, aptaverunt coronam de spinis capiti ejus, quae tam vehementer reverendum caput filii mei pupugit, ut ex sanguine fluente replerentur oculi ejus, obstruerentur aures, et barba tota decurrente sanguine deturparetur.»

Causa hujus coronae spineae litteralis fuit, ut milites Christum quasi falsum regem Judaeorum illuderent et cruciarent. Haec enim corona «Christi tempora lancinavit et foedavit,» ait Tertullianus, lib. IV Contra Marcionem; et, ut ait S. Bernardus, tract. De Passione Domini, «mille puncturis speciosum ejus caput divulneravit.»

Moralem et mysticam dat Origenes: «In hac, ait, spinea corona suscipit Dominus spinas peccatorum nostrorum, intextas in capite suo.» «Peccatorum est enim, ait S. Hilarius, aculeus in spinis, ex quibus Christo victoriae corona contexitur.» Sed audi Tertullianum, lib. De Corona militis, sub finem: «Christus Jesus quale, oro te, sertum pro utroque sexu subiit? ex spinis, opinor, et tribulis in figuram delictorum, quae nobis protulit terra carnis: abstulit autem virtus crucis, omnes aculeos mortis in Dominici capitis tolerantia obtundens.»

Tropologice: Spinae hae nos docent carnem pungere et domare jejuniis, ciliciis, disciplinis: «Non enim decet sub capite spinis coronato membra esse delicata,» ait S. Bernardus. Hinc Tertullianus, libro jam citato, cap. xiv, docet Christianos olim ob reverentiam coronae spineae Christi, coronis ex floribus contextis, quibus Gentiles utebantur, abstinuisse.

S. Catharinae Senensi Christus obtulit duas coronas, unam spineam, alteram gemmeam, dans ei optionem eligendi utram mallet, sed hac lege, ut, si unam eligeret in hac vita, alteram ejus vice reciperet in futura. Mox illa arripiens spineam de manu Christi coronam, capiti suo infixit adeo valide, ut per plures dies capitis dolores senserit, ideoque jam pro spinea gemmeam in coelis recepit.

S. Agapitus martyr, cum 15 tantum esset annorum, et capiti ejus prunae ardentes imponerentur, memor spineae coronae Christi, exultans aiebat: «Parum est in terra caput aduri, coronandum in coelo. Quam decore corona gloriae ornabit caput afflictum pro Christo!» Idem cogita, quisquis capitis dolores, angores, gravedines, molestias, tentationes, tribulationes pateris, cogita Christum unam e spinis coronae spineae suae tibi communicare.

Anagogice: S. Ambrosius, in cap. xxiii Lucae: «Corona, ait, de spinis quae capiti Christi imponitur, ostendit, quod de peccatoribus mundi tanquam de saeculi spinis, triumphalis Deo gloria quaereretur.»

Symbolice: S. Bernardus, De Passione Domini, cap. xix: «Licet, inquit, in irrisione coronent, tamen ignorantes et irridentes coronatum regem fatentur. Ergo rex eorum, vel ab ipsis nescientibus demonstratur.» Et S. Augustinus, tract. 116 in Joan.: «Sic, inquit, regnum, quod de hoc mundo non erat, superbumque mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat, portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opprobrio.»

Praeclare S. Athanasius, serm. De Cruce et Passione: «Cum exueretur, inquit, Dominus, et indueretur purpura, eo ipso invisibiliter trophaeum de diabolo erigebatur. Miraculum novum et incredibile, et magnae sine dubio victoriae insigne: quem per ludibrium subsannationemque pulsabant, ei triumphalia addiderunt ornamenta: coccineam chlamydem et coronam spineam.»

Hac de causa Godefridus Bullonius, capta a Christianis Hierosolyma, cum ipse primus ejus rex Christianus crearetur, noluit coronari corona regia, dicens: «Non decere regem Christianum, corona aurea insigniri in illa urbe in qua Christus gestasset spineam,» uti Wilhelmus Tyrius et alii referunt.

Denique hanc spineam Christi coronam, velut humilitatis mundique contemptus insigne, repraesentant sacerdotes et monachi tonsura sua, quam instar coronae gestant in capite. Ita Beda, lib. V Histor. Angl., cap. xxii, et Germanus, Patriarcha Constantinopolitanus, in Theoria rerum ecclesiasticarum.

ET ARUNDINEM IN DEXTERA EJUS, — ut arundo esset quasi sceptrum Christi Regis Judaeorum, sed arundineum, id est fragile, inane, vile et ridiculum. Qualis fuerit haec arundo, describit Laevinus Lemnius, De Herbis Biblicis, cap. xxvii: «Arundinis, ait, plures sunt differentiae: una species est laevore perpolita, enodis nullisque distincta geniculis aut internodiis, quae tipha palustris vocatur, qualis Christo pro sceptro regali in manum tradita in affectati regni ludibrium.»

Symbolice: S. Hieronymus et S. Athanasius, serm. De Cruce: Arundo, inquiunt, fugat necatque serpentes, sic Christus venenatas concupiscentias. Audi S. Hieronymum: «In chlamyde coccinea, opera Gentium cruenta sustentat; in corona spinea, maledictum solvit antiquum; in calamo, venenata occidit animalia, sive calamum tenebat in manu, ut sacrilegium scriberet Judaeorum.» Porro S. Ambrosius, in cap. xxiii Lucae: «Arundo, ait, comprehenditur manu Christi, ut humana fragilitas jam non sicut arundo moveatur a vento, sed operibus Christi corroborata firmetur.»

Denique arundinem hanc cum columna, et spinea corona ac spongia, qua Christus aceto potatus fuit, magna diligentia a Christianis fuisse asservatam tradit Beda, De Locis sanctis, cap. xx, et Gregorius Turonensis, De Gloria Martyrum, cap. vii.

ET GENU FLEXO ANTE EUM, ILLUDEBANT EI, DICENTES: AVE (Graece χαῖρε, id est gaude, salve; Syrus, pax tibi), REX JUDAEORUM. — Nota hic Christum per ludibrium a militibus quasi inaugurari regem, cum omnibus regum insignibus. Nam primo, totam cohortem, quasi totum exercitum eum stipantem cingentemque adducunt; secundo, thronus fuit lapis aut scamnum, idque in modum tribunalis altum, ut docet Clemens Alexandrinus, lib. II Paedag., cap. viii; tertio, corona regalis fuit spinea; quarto, paludamentum fuit chlamys coccinea; quinto, sceptrum fuit arundo; sexto, faustae acclamationes et reverentia populi fuere militum genuflexiones et salutationes ludicrae, item sputa, alapae, verbera: quae omnia Christus divina humilitate et patientia sustinuit, ideoque meruit ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus in gloria est Dei Patris, Philip. II, 9.

Tropologice: Christus voluit hic: primo, exhibere nobis ideam vanitatis, aeque ac afflictionis regnorum et honorum mundi, omniumque regum et principum; secundo, haec ludibria vertere in arma victoriae suae, ac praesertim humilitate sua vincere superbissimum Luciferum; tertio, docere regnum mundi situm esse in honoribus, pompis, deliciis; suum vero consistere in contemptu honorum, voluptatum et sui ipsius.

Denique justa Dei vindicta factum est, ut paulo post, simili prorsus illusione qua Christus per ludibrium Rex Judaeorum coronatus est, Agrippa, rex Judaeorum, licet absens, Alexandriae per comoedum, qui ejus personam sustinebat, illuderetur. Rem gestam multis enarrat Philo in Flaccum: «Flaccus, ait, Aegypti praeses, Alexandrinam multitudinem conviciis passus est regi maledicere. Erat insanus quidam, nomine Karrabas, puerorum et adolescentum ludibrium. Hunc miserum propulsum ad gymnasium, in superiori loco statuunt, ut spectari posset ab omnibus, moxque capiti diadema imposuerunt papyraceum, pro paludamento corpori stoream induunt, pro sceptro frustum arundinis humo sublatum quidam ei dedit in manum.» Ecce Karrabas, hic sustinens personam Agrippae, repraesentat Barabbam, quem Judaei praetulerunt Christo.

Versus 30: Et Expuentes in Eum, Acceperunt Arundinem, et Percutiebant Caput Ejus

30. ET EXPUENTES IN EUM, ACCEPERUNT ARUNDINEM, ET PERCUTIEBANT CAPUT EJUS, — tanquam stulti, ait S. Thomas, qui stulte ad regnum Judaeae aspirasset; simul coronam spineam altius firmiusque capiti ejus infigebant: quae omnia summae erant contumeliae, et atrocissimi doloris, non tam ab hominibus, quam a daemonibus inventa et suggesta, ait Origenes. «Non unum membrum, inquit Chrysostomus, sed universum corpus atroces has injurias patiebatur. Caput afflictum corona; calamo, pugni; facies, sputis; maxillae, alapis; reliquum corpus, flagellis, nuditate, amictu chlamydis, adoratione simulata; manus, calamo, quem pro sceptro tenere dederunt; os quoque ipsum et lingua, aceti potione ac fellis.»

Hic subnectenda sunt et ordine historico intexenda, quae, tacente Matthaeo, supplet Joannes, cap. xix, a vers. 1 ad vers. 16, scilicet Christum sic flagellatum, spinis coronatum et chlamydatum, a Pilato fuisse productum ostensumque Judaeis, dicendo: «Ecce homo,» ut eos ad misericordiam flecteret; Judaeos vero magis in eum efferatos obstinate exclamasse: «Crucifige, crucifige eum,» quia Filium Dei se fecit. Id audiens Pilatus, timensque ne Jesus Jovis, Herculis, aut alterius dei esset filius, qui ejus necem ulcisceretur, seorsim rogavit Jesum: «Unde es tu?» Jesu tacente, Pilatus subjecit se habere potestatem necandi ipsum. Christus respondit: «Non haberes potestatem adversum me, nisi tibi data esset desuper.» «Potestatem,» id est facultatem, permissionem et vires occidendi me: Pilato enim erat a Deo data potestas, id est auctoritas et jurisdictio in caeteros Judaeos; in Christum vero duntaxat permissa erat a Deo. Christus enim ut homo, cum Dei esset Filius, liber erat nullique potestati humanae subjectus, imo omnium rex et dominus.

Unde Pilatus hic judicando et damnando Christum, peccavit contra justitiam tripliciter: primo, usurpatione potestatis et jurisdictionis in Christum, utpote quam nullam habebat; secundo, pervertendo ordinem judiciorum, quia tumultui Judaeorum cessit, nec Christum ob crimen, sed ob tumultum damnavit; tertio, pervertendo justitiam, quia Christum innocentem damnavit, ne haberetur inimicus Caesaris, ut subdit Joannes.

Versus 31: Et Postquam Illuserunt Ei, Exuerunt Eum Chlamyde

31. ET POSTQUAM ILLUSERUNT EI, EXUERUNT EUM CHLAMYDE, ET INDUERUNT EUM VESTIMENTIS SUIS, ET DUXERUNT EUM UT CRUCIFIGERENT. — «Ubi milites, ait Victor Antiochenus in Marci xv, ad satietatem usque Christum redemptorem nostrum ludibrio habuerunt, abduxerunt eum ut crucifigerent.»

EXUERUNT EUM CHLAMYDE. — Relicta illi «corona spinea semel imposita, et nunquam detracta,» ait Origenes. «Exuitur, ait S. Athanasius, serm. De Cruce, a carnificibus, quas nos in Adam indueramus pelliceas tunicas, ut pro his possimus induere Christum.»

INDUERUNT EUM VESTIMENTIS SUIS, — tum ut illa sibi vindicarent crucifixores, tum ut ex illis Jesus agnosceretur a populo, et subsannaretur ad majorem ejus infamiam.

ET DUXERUNT EUM UT CRUCIFIGERENT, — praeeunte, ut videtur, tubicine, qui tubam inflans, ad supplicium hoc spectandum populum convocabat. Hoc enim fuisse moris apud Romanos docet Gretserus, lib. I De Cruce, cap. xvi.

Fatigatus erat Christus, crebris longisque itineribus hac nocte et hoc mane peractis; nam a coenaculo iverat in montem Oliveti, distantem gressibus sive passibus minoribus 1500. Inde eodem fere spatio reductus est ad domum Annae, inde ad domum Caiphae distantem gressibus 330, inde ad domum Pilati distantem mille passibus, inde ad domum Herodis distantem passibus 350, inde reductus ad Pilatum, a Pilato denique ad montem Calvariae per gressus sive passus minores 1321. Vide Adrichomium in Descriptione Jerusalem, num. 118, graphice ex Geographis describentem viam crucis Christi variasque in ea Christi stationes, occursus et casus.

Versus 32: Invenerunt Hominem Cyrenaeum, Nomine Simonem: Hunc Angariaverunt

32. EXEUNTES AUTEM (sive domum Pilati, ut vult S. Hieronymus, Adrichomius et Geographi viae crucis; sive urbem Jerusalem, ut vult Franciscus Lucas et alii) INVENERUNT HOMINEM CYRENAEUM, NOMINE SIMONEM: HUNC ANGARIAVERUNT, UT TOLLERET CRUCEM EJUS. — «Cyrenaeum,» oriundum ex Cyrene, sive ea quae est in Lybia, a qua quasi metropoli tota regio Cyrenaica dicitur, quam ad fidem Christi convertit S. Marcus, ut vult Origenes, Franciscus Lucas et Gagneius, in cap. II Act.; sive ex ea quae est in Syria, ut vult Maldonatus; sive ea quae est in Cypro, ut volunt alii. Inde ergo commigravit in Judaeam. Quare Simon hic origine fuit Gentilis, uti censent S. Hilarius, Ambrosius, Beda, S. Leo, serm. 8 De Passione, et alii; licet Maldonatus et Franciscus Lucas putent fuisse Judaeum, forte quod in Judaeam veniens factus sit proselytus, et in Judaeorum religionem transierit, idque ad mysterium, ut significaretur non Judaeos incredulos, sed Gentes in Christum credentes, fidem et crucem Christi amplexuras.

Simonem. — Traditio est, ait Pererius, Simonem hunc postea ad fidem Christi cum filiis esse conversum. Unde Marcus addit eum fuisse patrem Alexandri et Rufi, qui eo tempore, quo haec Marcus scribebat, videntur fuisse Christianis noti et celebres discipuli Christi: nam Rufus hic primo Thebarum, deinde Dertosae (Tortosae) in Hispania fuit episcopus, ac proinde Ecclesia ejus festum celebrat 12 novembris. De eodem sic scribit S. Polycarpus ad Philippenses: «Rogo omnes vos insistere verbo justitiae et patientiae, quam oculate vidistis non solum in beatissimis illic, Ignatio scilicet, Zosimo et Rufo, sed et in aliis qui ex vobis sunt, et in Paulo et in caeteris Apostolis.»

Alexander vero, frater Rufi, et alter filius Simonis, martyr ponitur in Martyrologio ab Adone et Beda die 11 martii. Unde L. Dexter, in Chronico, ad annum Christi 112, num. 10, sic habet: «Carthagine Spartaria S. Alexander, frater Rufi, primi Dertosanorum episcopi in Hispania Tarraconensi, filius Simonis Cyrenensis, qui post Christum ejus crucem bajulavit, patitur cum Candido et Zosimo et sociis martyrium.»

HUNC ANGARIAVERUNT, — id est compulerunt. Vide dicta de etymo angariae, cap. v, vers. 41. Magna fuit haec militum injuria et ignominia tum peregrinum Simonem, quod eum publice infamem Christi crucem ad locum supplicii portare coegerint. Patienter tamen utramque tulit Simon, ideoque meruit a Christo illuminari ac christianus sanctusque fieri, ut dixi. Sicut enim socius fuit crucis, sic et gloriae ejusdem particeps extitit.

Symbolice: S. Gregorius, lib. VIII Moralium, cap. xxvi: «Crucem Jesu, inquit, in angaria portare, est afflictionem abstinentiae pro alia quam necesse est intentione tolerare. An non Jesu crucem portat in angaria, qui quasi ad praeceptum Domini carnem domat, sed tamen spiritualem patriam non amat? Unde et Simon idem crucem portat, sed nequaquam moritur, quia omnis hypocrita corpus quidem per abstinentiam afficit, sed tamen per amorem gloriae mundo vivit.»

UT TOLLERET CRUCEM EJUS. — Christus primo portavit crucem suam longam (ut ferunt) 15 pedes, latam 8, idque jam toto corpore et humeris ex flagellatione cruentus, fessus fractusque: ita autem portavit ut partem unam extremam humero bajularet, alteram per terram protraheret, quam protrahens, ad saxa et scrobes, uti fit, allidens, concutiebatur continue, adeo ut flagellorum vulnera hac concussione assidue renovarentur, quae continua et gravis ei fuit afflictio. Christum portasse suam crucem diserte ait Joannes, cap. xix, 17: «Et bajulans, inquit, sibi crucem, exiit.» Ita Euthymius hic, et S. Athanasius, serm. De Cruce. Moris enim erat ut crucifigendi crucem suam ferrent, uti docet Plutarchus, De Sera numinis vindicta; Lipsius et Gretserus, De Cruce.

Deinde cum Judaei et milites viderent Christum sub cruce deficere, imposuerunt eam Simoni, ut Jesum vivum servarent majoribus tormentis, ludibriis et crucifixioni, utque citius pervenirent ad montem Calvariae, citiusque Christum crucifigerent, ac deinde domum ad prandium redirent. Erat enim jam meridies, quae est hora prandii.

Ubi nota, non videri Simonem crucem gestasse cum Christo hac ratione, ut Christus priorem crucis partem, Simon posteriorem portaret, uti pingunt pictores; sed ipsum solum totam Christi praeeuntis crucem gestasse. Nam Lucas, XXIII, 26, ait: «Et imposuerunt illi crucem»; et Matthaeus et Marcus: «Hunc angariaverunt, ut tolleret crucem ejus.» Ita SS. Augustinus, Ambrosius, Athanasius et passim alii Patres, qui varia hic mysteria agnoscunt.

Primo, S. Athanasius, serm. De Cruce: «Nam et sibi ipsi, inquit, Dominus crucem gestavit, et rursum Simon homo portavit illam. Primum igitur portavit veluti trophaeum adversus diabolum Jesus, volens autem crucem sibi ipsi ferebat; neque enim necessitate compulsus accessit ad mortem. Rursus autem gestavit eam Simon homo, ut omnibus notum fieret, quod non suam ipsius, sed hominum mortem moreretur Dominus.»

Secundo, S. Ambrosius, in cap. xxiii Lucae: «Id factum est, ut prius ipse, inquit, crucis suae trophaeum erigeret, deinde Martyribus traderet erigendum. Convenit enim ut trophaeum suum prius ipse victor attollat;» ac deinde illud idem «Christus in homine, et homo portet in Christo.»

Tertio, Origenes: «Non solum, inquit, eum conveniebat accipere crucem suam, sed et nos conveniebat portare eam, salutarem nobis angariam adimplentes.» Sic enim ipse sanxit: «Qui non accipit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus,» Matth. x, 38.

Denique Tertullianus, lib. V De Praescriptionibus, cap. XLVI, et lib. I Contra Marcionem; S. Augustinus, lib. De Haeresibus, et Eusebius, lib. IV Histor., cap. VIII, tradunt haeresim fuisse Basilidis et Marcionis, quod Christus ita perstrinxerit oculos Judaeorum, ut, relicto Simone, ipse Christus se subduxerit eorum oculis et evanuerit: unde factum est ut Judaei, occidentes et crucifigentes Simonem, putarent se Christum crucifigere. Ita errant et hodie Mahometani.

Hic ordine historiae intexenda sunt, quae Christo eunti in montem Calvariae in itinere contigerunt, quae tacet Matthaeus et supplet Lucas, XXIII, 31, scilicet Christum, mulieribus piis se sequentibus et lamentantibus, dixisse ut flerent non super se, sed super filios suos, qui a Tito et Vespasiano ob caedem Christi in tantas angustias redigendi erant, ut in speluncas se abderent, dicerentque «montibus: Cadite super nos, et collibus: Operite nos.» Vide dicta Osee, x, 8. Causam subdit: «Quia si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fiet?» Christus enim quasi viridis arbor erat, gratiae frondibus et fructibus semper vernans, ac proinde indigna et inepta igni, id est Dei vindictae et excidio: Judaei vero erant quasi arbor arida, quia gratia vacui, ac steriles bonorum operum, ideo dignissimi et aptissimi foco et vindictae Dei.

Inter has feminas una fuit Berenice, sive Veronice, vulgo Veronica, quae sudarium Christo exhibens, ut faciem sudore et sanguine madentem abstergeret, ab eo illud recepit, cum impressa in illo ejusdem Christi effigie, ut habet Christiana traditio, ac Methodius episcopus, apud Marianum Scotum, in Chron., anno Domini 39, et ex eo Baronius, anno Christi 34, cap. cxvi. Sudarium hoc Christi effigie insignitum, Romam translatum in basilica S. Petri asservatur, et quotannis in Parasceve populo religiose ostenditur, uti ipse saepius vidi. De Veronica sic scribit L. Dexter ad annum Domini 48, num. 2: «Verenice sancta mulier a Gallia Romam venit, ibique divino relicto vultu miraculis clara migrat ad Dominum anno septuagesimo, quam dicunt a Christo sanatam a sanguinis fluxu.» Sic habent Acta S. Martialis, primi Lemovicensium episcopi: «Venit autem cum B. Petro Apostolo Romam, et per eum missus fuit in Galliam, habens in comitatu suo Amatorem, et conjugem ejus Veronicam, quae familiaris et praecordialis amica fuit Virginis Mariae.» Veronica interim S. Martialem praedicantem secuta est in territorio Burdigalensi, ibique consenuit.

Versus 33: Et Venerunt in Locum, Qui Dicitur Golgotha, Quod Est Calvariae Locus

33. ET VENERUNT IN LOCUM, QUI DICITUR GOLGOTHA, QUOD EST CALVARIAE LOCUS. — Calvaria est cranium hominis carne nudum, quod et calva dicitur. Unde Syrus vertit «Gogoultho,» cujus interpretatio est cranium; sic et Aethiopicus. Golgotha ergo idem est, quod caput sive cranium hominis, quod ita dictum a volubilitate et rotunditate; a radice gal vel galal, id est volvit, revolvit, convolvit. Unde galgal est circulus et coelum. Hebraei dicunt גלגולת gulgoleth; Chaldaei et Syri, addito aleph, dicunt gulgotha, quod vulgus more suo corrupte effert Golgotha.

QUOD EST (scilicet si interpreteris, idem quod) CALVARIAE LOCUS. — Puta locus ubi calvariae hominum apparent. Hinc putant nonnulli Matthaeum Graece scripsisse, sed non obstat quin Hebraice scripserit: potuit enim vocem Hebraeam Golgotha alia pariter Hebraea, sed clariore, interpretari. Alii putant hanc interpretationem nominis, «Golgotha,» additam ab interprete Graeco S. Matthaei.

Quaeres, unde hic locus, ubi crucifixus est Christus, dictus sit «Golgotha,» sive «Calvaria?» Respondeo: Communis Origenis, Tertulliani, S. Athanasii, Epiphanii, S. Augustini, Cyrilli caeterorumque Patrum, uno excepto S. Hieronymo, hic sententia est, ita dictum esse ex eo quod traditio sit in «Golgotha» sepultum esse Adamum, quem Christus ibidem sanguine suo e cruce distillante redemerit et ad vitam gratiae revocarit, juxta illud Ephes. v, 14: «Surge qui dormis, et exurge a mortuis, et illuminabit te Christus.»

Huc facit quod scribit Jacobus Orrohaita, sive Edessenus, magister S. Ephremi, teste Andrea Masio in cap. ult. Josue, vers. 32, scilicet Noe ossa Adami in arcam religiose suscepisse, ac post diluvium illa inter filios distribuisse, ipsique Sem, quem anteferebat caeteris, Adami calvariam dedisse, et cum ea Judaeam. Forte praesagiebat Christum in Calvaria apud Judaeos, Adamum a morte suscitaturum. Unde S. Ambrosius, in cap. xxiii Lucae, docet Christum in Golgotha crucifixum, quia «congruebat, inquit, ut ibi vitae nostrae primitiae locarentur, ubi fuerant mortis exordia.»

Aliam causam magis litteralem et obviam dat hic S. Hieronymus, Beda, Jansenius, Franciscus Lucas et alii, scilicet calvariam dici hunc montem, eo quod in eo locus esset supplicii, in quo rei plectebantur et decollabantur; unde ibi multa decollatorum erant crania. Negant hoc Baronius, Lorinus et Gretserus, lib. I De Cruce. Certum est post subactam a Romanis Judaeam, reos in ea capite fuisse plexos, nam Herodes Antipas decollavit Joannem Baptistam, et ejus nepos Herodes Agrippa decollavit S. Jacobum fratrem S. Joannis Apostoli, Actor. XII. Adde: in Golgotha multa sparsim jacebant crania non solum decollatorum, sed et lapidatorum, combustorum et crucifixorum.

Mystice Gretserus: «Prophetice, ait, hic locus dictus est Golgotha, eo quod in ea verum caput nostrum, scilicet Christus Dominus, occubuit.» Voluit Christus in loco supplicii publico et infami, qualis erat «Golgotha,» crucifigi, ut infamia et execrabilia nostra scelera lueret et expiaret. Quocirca ipse locum hunc supplicii in locum honoris et adorationis convertit. Christiani enim in Calvaria Christum crucifixum reverentur et adorant: Christus enim, ut canit Sedulius, «Poenam vestivit honore; Ipsaque sanctificans in se tormenta beavit.»

Notat ex S. Hieronymo et S. Augustino, serm. 71 De Tempore; Beda, De Locis sanctis, cap. ii, et alii, in hoc monte Abraham a Deo jussum immolare filium suum. Mons enim Moria, in quo id contigit, vicinus est monti Calvariae, adeoque uterque unus idemque videtur esse mons, in duo juga sive duos colles, scilicet Moria et Calvariam, dissectus.

Cur Christus extra Jerusalem crucifixus sit in Calvaria, causam quadruplicem, scilicet litteralem, allegoricam, anagogicam et tropologicam, assignat Apostolus, Hebr. xiii, 11 et seq. Unde concludit: «Exeamus ad eum extra castra, improperium ejus portantes.» Primaria causa fuit, ut significaret virtutem crucis Christi, scilicet fidem, gratiam et Ecclesiam a Judaeis transferendam ad omnes totius mundi gentes, «ut crux Christi non templi esset ara, sed mundi,» ait S. Leo, serm. 9 De Passione.

Versus 34: Et Dederunt Ei Vinum Bibere cum Felle Mixtum

34. ET DEDERUNT EI VINUM BIBERE CUM FELLE MIXTUM (Arabicus, acetum cum myrrha mixtum). ET CUM GUSTASSET, NOLUIT BIBERE. — Interim dum cerebratur et apparatur crux ejusque fossa, Christo nonnihil quiescenti propinatum est hoc vinum, quod de more reis damnatis, ad sitim qua in tanto angore laborant levandam, et ad confortationem, ut robur habeant ad ferenda tormenta, dari solebat, juxta illud Prov. xxxi, 6: «Date siceram moerentibus, et vinum his qui amaro sunt corde.» Verum Judaei inaudita barbarie, partim ad ludibrium, partim ad tormentum, vinum hoc Christi felle amaricarunt et corruperunt. Id factum est, partim insolentia militum, partim malitia Judaeorum. Unde queritur Christus dicens: «Dederunt in escam (Tertullianus, lib. Contra Jud., cap. x, legit, in potum) meam fel;» quia fel fuit quasi panis et esca, vinum vero potus Christi. Unde Euthymius: «Arbitror, inquit, fragmenta aridi fellis in aceto emollita fuisse, ut acetum quidem loco vini esset, illa vero fragmenta pro buccella panis.»

Nota primo, hanc Christi potationem aliam et diversam esse ab illa de qua vers. 48, et de qua agunt Lucas et Joannes, quam scilicet Christo jam crucifixo clamanti: «Sitio,» porrexerunt. Haec enim ante crucifixionem data est Christo, et haec fuit vini, illa vero aceti. «Vinum» enim hic legunt constanter omnes codices Latini, ac Origenes, S. Ambrosius, S. Hieronymus, S. Hilarius, S. Augustinus, lib. III De Consensu, cap. XI; licet Graeca ac S. Chrysostomus, Theophylactus, Titus, Euthymius et Syrus pro οἶνον, id est vinum, corrupte, ut videtur, legant ὄξος, id est acetum; nisi dicas vinum hoc vocari ὄξος, id est acetum, quia erat acerbum et acetosum. De hac ergo potatione ait Christus: «Dederunt in escam meam fel;» de posteriore vero, vers. 48: «Et in siti mea potaverunt me aceto.»

Nota secundo, vinum hoc cum felle Marcus vocat «vinum myrrhatum;» quia scilicet vino huic imposita fuit myrrha cum felle, vel certe myrrha sola sine felle, ut myrrha ipsa «fel» dicatur ob amaritudinem: ita passim omnes Patres et Interpretes, uno dempto C. Baronio, qui, anno Christi 34, cap. LXXXIV, censet vinum myrrhatum fuisse aromaticum, tam sapore quam odore suavissimum, ita dictum, quod in vasis myrrhinis, admixtis variis aromatibus condiretur; quod licet ipse acute et erudite probet, aliis tamen non persuadet. Denique Baronius suam sententiam revocat in fine tomi X, ac assentitur, qui censent vinum myrrhatum fuisse acerbum et amarum.

ET CUM GUSTASSET, NOLUIT BIBERE, quod aversaretur malitiam Judaeorum, qui vinum felle corruperant; sive quia volebat majorem pati sitim in cruce, ut nobis mortificationis sensuum vivum daret exemplum.

Quocirca Palamon, mirae sanctitatis vir, cum in die Paschatis jussisset S. Pachomio discipulo suo apparare cibum festo tanto congruentem, illeque agrestia olera, quibus vesci solebat, apparasset, illisque oleum cum sale praeter morem condimenti vice injecisset; Palamon frontem pulsans, cum lacrymis dixit: «Dominus meus fuit crucifixus, contumeliis affectus, colaphis appetitus, felle et aceto potatus, et ego oleum comedam?» Quare illud gustare noluit, solitumque olerum cibum sibi apponi jussit. Ita habet Vita S. Pachomii.

Versus 35: Postquam Autem Crucifixerunt Eum, Diviserunt Vestimenta Ejus

35. POSTQUAM AUTEM CRUCIFIXERUNT EUM, DIVISERUNT VESTIMENTA EJUS, SORTEM MITTENTES; UT IMPLERETUR QUOD DICTUM EST PER PROPHETAM DICENTEM: DIVISERUNT SIBI VESTIMENTA MEA, ET SUPER VESTEM MEAM MISERUNT SORTEM.

Matthaeus, partim more suo brevitati studens et gesta Christi contrahens, partim horrescens indignitatem et atrocitatem crucifixionis Christi, eam non quasi praesentem, sed quasi praeteritam enarrat, ac velut oculis clausis perstringit, dicens: «Postquam autem crucifixerunt eum.»

Nota primo: Dogma fidei est Christum non funibus, sed clavis cruci fuisse affixum, quibus perforatae fuere manus Christi, ut in eas manus suas immittere posset Thomas, ut patet Joan. xx, 25 et seq. Unde Psalm. xxi dicitur: «Foderunt manus meas, et pedes meos.» Fieri tamen potest, ut funes quoque adhibiti sint ad colligandum cruci corpus Christi: alioqui enim tota moles corporis a manibus vix pendere et sustentari potuisset. Imo S. Hilarius, lib. X De Trinit., ait Christum cruci clavis affixum et funibus alligatum fuisse. Funes ostenduntur Romae in templo S. Crucis in Jerusalem, aedificato a S. Helena. Addit Nonnus Panopolitanus, paraphrastes Evangelii S. Joannis, cap. xix, vers. 48, manus Christi praeter clavos ferreo vinculo fuisse cruci astrictas.

Addunt S. Irenaeus, Justinus et Gregorius Turonensis apud Gretserum, lib. I De Cruce, cap. xxix, in cruce fuisse suppedaneum, sive asserculum, in quo innixi et fixi fuerint Christi pedes. Verum in cruce delicatior haec fabrica videtur, ait Lipsius De Cruce; nec Christus in cruce stetit, sed suspensus pependit, ut patet Actor. v, 30; Galat. III, 13. Minus incommode Franciscus Lucas et alii censent, crucem ad pedes Christi fuisse excavatam, ut calcibus pedum in cavo hoc receptis, pedes non incurvi, sed erecti et extensi penderent in cruce.

Porro, clavos hos alii tres, alii quatuor fuisse autumant, ut sicut singulae manus, sic et singuli pedes suum habuerint clavum. S. Brigida, lib. I Revelat., cap. x, asserit unum pedem alteri superpositum, cruci fuisse affixum duobus clavis, idque sibi revelasse B. Virginem. S. Francisci stigmata quatuor clavos repraesentant. Vidi ego Romae magno animi sensu clavum Christi integrum, in templo S. Crucis in Jerusalem, longum, modice crassum, quadratum, habentem tuber ingens rotundum, sed cavum, in capite, et sensim tendentem in acumen.

Christus ergo clavis ferreis malleo adactis fuit cruci affixus; clavis, inquam, per volam manus (ubi viget tactus, ideoque acris est dolor) adactis, uti habet communis fidelium sensus; itaque passim pictores Christum per volam manus crucifixum pingunt. Favet illud Zachariae, cap. xiii, 6: «Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum?» Nonnulli tamen censent Christum crucifixum clavis, non per volam manus, sed per carpum adactis.

Secundo, acerbitas crucifixionis Christi patet: primo, ex eo quod in ea clavis perfossae sunt manus et pedes, ubi sensus tactus est acutissimus; secundo, quod in cruce totum corporis pondus ex manibus transfixis pependerit; tertio, quod dolor hic diuturnus sit, adeo ut Christus per tres horas vivus in hoc crucis cruciatu vixerit: hinc crux a cruciando dicta est. Quarto, in cruce distensa fuerunt brachia et membra Christi, adeo ut singula ejus ossa numerari possent, juxta illud: «Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea,» Psal. xxi.

Unde S. Catharina Senensis dictitabat maximum dolorem quem Christus sensit in cruce, fuisse in pectore; scilicet in extensione, indeque consequente disjunctione ossium pectoris, idque se experientia didicisse, cum a Christo omnium ejus dolorum particeps facta fuit. Et ratio favet: illa enim ossa pectoris data sunt ad defensionem cordis, et inde fit immanis dolor.

Tertio, Christus cum spinea corona fuit crucifixus, uti jam dixi. Rursum, inter duos latrones, quasi eorum princeps. Item, nudus more Romano. Imo multi doctores cum S. Ambrosio et S. Bonaventura docent, ne verenda quidem habuisse tecta et velata, licet id putet Abulensis, Dionysius Carthusianus et Barradius; sed magis indecora passus est Christus. Audi S. Ambrosium, lib. X in cap. xxiii Lucae: «Nudus, ait, crucem ascendit, nudum ecce video. Talis ergo ascendat qui seculum vincere parat, ut seculi adjumenta non quaerat. Victus est Adam, qui vestimenta quaesivit: vicit ille, qui vestimenta deposuit.»

Haec cogitans S. Flavia, virgo nobilissima et martyr, sororque S. Placidi martyris, cum jussu Manuchae tyranni nuda suspenderetur, ut Christum negaret: «Ego, inquit, non tantum nuditatem corporis sustinere parata sum, sed etiam gladium et ignem propter eum, qui pro me denudari, flagellari et crucifigi voluit.»

Quarto, passim censent Christum in cruce humi strata fuisse crucifixum: ita enim fiebat in illis qui crucem suam ferebant, secus est de illis qui in cruce prius fixa suspendebantur. Humi ergo Christum fuisse cruci affixum censent S. Anselmus, Laurentius Justinianus, Abulensis, Gretserus et alii. Contrarium tamen, scilicet Christum in cruce erecta fuisse cruci affixum, docent Nonnus, S. Bonaventura, Lipsius tract. De Cruce; Joannes Molanus, Toletus et Ribera. Nihil in hac quaestione definiunt Salmeron, Suarez et Lorinus in Psal. xxi, 17, nec ego definio.

Quaeres, primo, cur Christus sit crucifixus potius quam combustus, lapidatus, capite plexus? Respondeo: Causa litteralis fuit, quod Judaei ex odio in Christum, ut ejus nomen et sectam infamarent et plane abolerent, voluerunt eum morte summe infami plectere. Talis autem est mors crucis. Hac de causa crimen ei imposuerunt, quod affectasset regnum Judaeae et Caesari rebellasset: rebelles autem jure Romano crucifigebantur, ut qui voluerant caeteris eminere in regno, caeteris eminerent in patibulo. Causa ex parte Dei fuit, quia placuit Deo per stultitiam crucis salvos facere credentes. Crux enim «Judaeis est scandalum, Gentibus stultitia, ipsis autem vocatis et electis Dei virtus et sapientia,» uti fuse docet Paulus, I Corinth. I.

Causae morales ex parte Christi et hominum fuere variae. Prima, ut, sicut Adam et Eva peccarunt extendendo manus ad lignum vetitum, sic Christus peccatum hoc lueret extendendo manus ad lignum crucis. Ita S. Augustinus in serm. 4 Append. de Diversis. Unde canit Ecclesia: «Per lignum servi facti sumus, et per sanctam crucem liberati sumus.» Et: «Ut unde mors oriebatur, inde vita resurgeret, et qui in ligno vincebat, in ligno quoque vinceretur.»

Secunda, ut pendens in aere, inter coelum et terram, coelites terrenis reconciliaret. Ita S. Ambrosius, in cap. xxiii Lucae: «Ut non sibi soli, inquit, sed omnibus vinceret, manus in cruce extendit, quo omnia ad se traheret; ut nodo mortis exuta, jugo fidei suspensa, coelestibus ea, quae prius erant terrena, sociaret.»

Hinc S. Hieronymus hic docet, Christum in cruce per quatuor ejus cornua quasi amplecti totum mundum ejusque quatuor plagas: «Ipsa species crucis, inquit, quid est nisi forma quadrata mundi? Oriens de vertice fulgens, Arcton dextra tenet, Auster in laeva consistit, Occidens sub plantis firmatur.» Hoc est quod ait Christus: «Ego si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum,» Joan. xii, 32.

Tertiam dat S. Athanasius, De Incarn. Verbi: «Nam si ideo venerat, ut nostra piacula execrationesque portaret, quomodo alia ratione execratio aut piaculum fuisset, nisi execrabilem mortem in se recepisset? Est autem hoc ipsum crux, quemadmodum scriptum est: Execrabilis quicumque in ligno pendet,» Deuter. xxi, 23; Galat. III, 13.

Accedit, quod in cruce omnia poenarum genera concurrunt: quare illa Christus in sua cruce complexus est, ut Martyribus daret exemplum quaelibet supplicia perferendi. Crux enim manus pedesque secat ut gladius, corpus distendit ut equuleus, lacerat ut ungula, laniat ut bestiae, urit cruciatque ut focus. Quare Christus omnium Martyrum tormenta sensit, nimirum, ut ait B. Laurentius Justinianus, lib. De Triumphali Christi agone, cap. xix: «In Stephano lapidabatur, in Laurentio assabatur, sicque in singulis singula Martyrum caeterorumque justorum sustinebat tormenta.»

Quartam dat S. Augustinus, Append. De diversis, serm. 59: «Noluit, ait, lapidari, aut etiam gladio percuti, quia videlicet nos semper nobiscum lapides aut ferrum ferre non possumus, quibus defendamur. Elegit vero crucem, quae levi motu manus exprimitur, qua et contra inimici versutias munimur.»

Quintam assignat S. Anselmus in epist. ad Phil., cap. ii: «Tam pessimam, inquit, mortem Salvator elegit, ut omnem mortem occideret.» Et, ut ait S. Augustinus, Psal. cxl: «Ut discipuli ejus mortem non modo non timerent, sed nec genus mortis horrescerent.»

Sextam dat S. Athanasius, De Incarn. Verbi: «Dominus venit, inquit, ut diabolum praecipitaret, aeremque purificaret, et viam ad coelum nobis inveniret.» Ergo debuit in aere crucifigi. Denique D. Basilius, homil. De Humilit.: «Diabolus, inquit, in eo crucifixus est, quem se crucifixurum; et in eo mortuus, quem morte se exstincturum speraverat.»

Porro, in cruce verum fuit illud Psal. xcv, juxta Septuaginta olim lectum: «Regnavit a ligno Deus,» quia, ut ait S. Ambrosius in cap. xxiii Lucae: «Licet in cruce erat Dominus Jesus, supra crucem tamen regis majestate radiabat.» Et, ut ait S. Augustinus: «Christus domuit orbem non ferro, sed ligno.» Crux ergo fuit currus triumphalis Christi, in quo ipse de diabolo, peccato, morte et inferno triumphavit.

Hinc et crux dicitur compacta fuisse ex cupresso, cedro, palma, olea. Unde carmen: Ligna crucis palma, cedrus, cupressus, oliva. In cruce enim Christus quasi cedrus exaltatus fuit, quasi cupressus comata pulchruit, quasi oliva gratiae oleum fudit, quasi palma victrix de morte triumphavit.

Denique Deus voluit crucem Christi esse primo, pretium redemptionis nostrae; secundo, librum sapientiae divinae; tertio, speculum omnis virtutis et perfectionis. In crucis atrocitate Christus: primo, ostendit summum in homines amorem; secundo, gravitatem peccati mortalis, utpote quod non nisi morte crucis ex justo Dei decreto expiari potuerit; tertio, acerbitatem poenarum gehennae. Si enim Deus castigavit adeo peccatum alienum in Christo Filio suo, quomodo castigabit peccata propria in ipsis vilissimis peccatoribus in igne gehennae? «Nam si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fiet?» Quarto, quanti facienda sit anima hominis cujuslibet, utpote cujus pretium fuit vita Christi. Quinto, quanta sit futura felicitas Beatorum in coelo, utpote quae empta sit tormentis a Christo in cruce. Jure ergo S. Augustinus, tract. 419 in Joannem: «Lignum, inquit, in quo fixa erant membra patientis, etiam cathedra fuit magistri docentis.»

Crux quoque est speculum omnis virtutis et perfectionis, quia Christus in cruce ostendit apicem et culmen summae humilitatis, paupertatis, patientiae, fortitudinis, constantiae, mortificationis, obedientiae, charitatis caeterarumque virtutum omnium. «Inspice ergo, o Christiane, et fac secundum exemplar, quod tibi in monte Calvariae monstratum est,» Exod. xxv, 40.

Quocirca Martyres meditatione crucis Christi animabant se ad cruces quaslibet. Ita S. Felicula virgo et martyr, S. Petronillae collactanea, cum in equuleo torqueretur, exultans dicebat: «En Christum sponsum video, qui pro me tanta sustinuit.» S. Ignatius, epist. ad Romanos: «Amor meus crucifixus est.» SS. Marcus et Marcellianus fratres et martyres crucifixi: «Nunquam, inquiebant, tam jucunde epulati sumus, quam libenter haec Christi causa perferimus.» Ita crux Christi quasi mel dulcorat cruces Sanctorum.

Quaeres secundo, quo tempore Christus sit crucifixus? Respondeo primo: Christus die 25 martii in utero Virginis conceptus est, et post 33 annos eodem die crucifixus est in aequinoctio verno. Unde et Ecclesia, in Martyrologio, die 25 martii recolit memoriam S. Dismae latronis, qui cum Christo crucifixus ab eoque conversus, audivit: «Hodie mecum eris in paradiso.» Idem docet S. Augustinus, lib. XVIII Civit., cap. ultim.; Chrysostomus, Tertullianus, D. Thomas, S. Antonius, Platina et Usuardus, quos citat et sequitur Suarez, III part., disput. 40, sect. 5, in fine.

Respondeo secundo, Christus die 25 martii crucifixus est in meridie. S. Joannes enim ait, cap. xix, 14: «Erat hora quasi sexta,» scilicet ab ortu solis, quae est in meridie. Dices: Marcus, cap. xv, 25, ait: «Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum.» Respondeo: Erat hora tertia non incipiens, sed finiens: finis autem horae tertiae erat initium sextae; hae enim horae olim apud Judaeos et Romanos ternas modernas continebant. Causam sive congruentiam dat Theophylactus: «Sexta die, inquit, homo est conditus, qui et sexta hora de ligno comedit: qua igitur hora Dominus hominem condidit, eadem et lapsum curavit.»

Similiter inter Latinos Beda, Marcum enarrans: «Rationis, ait, imo divinae pietatis ordo poscebat, ut qua hora primus Adam peccando mortem huic mundo invexerat, eadem hora secundus Adam mortem moriendo destrueret.»

Nota, Christum ita fuisse crucifixum, ut facie ab Hierosolymis aversa (quasi qui ejus hostis, indignus esset eam intueri, sed revera quasi impios Judaeos reprobaturus, et Gentes electurus) Occidentem, puta Italiam et Romam spectaret. Inde christiani ex Apostolorum institutione orant ad orientem, quasi Christi crucifixi faciem intuentes: hinc et templa eorum respiciunt Orientem, in quibus imago Christi crucifixi Occidentem prospicit. Ita Damascenus, lib. IV De Fide, cap. xiii; S. Hieronymus, Beda, Germanus et alii.

Porro, modum crucifixionis sibi in monte Calvariae oranti a Christo revelatum, scribit S. Brigida, lib. VII Revel., cap. xv: «Non coactus, sed statim voluntarie extendit brachium suum, et aperta sua dextera manu, posuit eam in cruce, quam illi saevi tortores immaniter cruciferunt, perforabant eam clavo per illam partem qua os solidius erat; tunc etiam trahentes cum fune vehementer manum ejus sinistram, cruci affixerunt eam simili modo. Deinde extenso corpore ultra modum, junctos pedes affixerunt in cruce duobus clavis, et in tantum extenderunt illa gloriosa membra in cruce vehementer, quod quasi omnes venae et nervi ejus rumpebantur.»

Eadem, lib. I Revel., cap. x, Christi in cruce figuram et livores ex revelatione B. Virginis ita describit: «Tunc oculi ejus apparuerunt semimortui, maxillae ejus submersae et vultus lugubris, os ejus apertum, et lingua sanguinolenta, venter dorso inhaerens consumpto humore, quasi non haberet viscera. Omne corpus pallidum et languidum, ex fluxu et egressione sanguinis. Manus et pedes ejus rigidissime extenti erant, et juxta formam crucis cruci attracti et conformati.»

Tropologice: fructus et elogia crucis ita recenset S. Chrysostomus, homil. De Cruce, sub finem t. III: «Crux, spes Christianorum; crux, resurrectio mortuorum; crux, caecorum dux; crux, desperatorum via; crux, claudorum baculus; crux, consolatio pauperum; crux, refraenatio divitum; crux, destructio superborum; crux, male viventium poena; crux, adversus daemones triumphus; crux, devictio diaboli; crux, adolescentum paedagogus; crux, sustentatio inopum; crux, spes desperatorum; crux, navigantium gubernator; crux, periclitantium portus; crux, obsessorum murus; crux, pater orphanorum; crux, defensor viduarum; crux, justorum consiliarius; crux, tribulatorum requies; crux, parvulorum custos; crux, vivorum caput; crux, senum finis.»

Ex dictis collige varios pios affectus, sed maxime septem, fideli in lectione, inspectione et meditatione Christi crucifixi, excitandos esse. Primus est compassio; secundus, compunctio; tertius, gratiarum actio; quartus, imitatio; quintus, spes; sextus, admiratio; septimus, amor et charitas.

Intexendum hic ex Luca, cap. XXIII, 34, Jesum illico ut fuit crucifixus, orasse Patrem pro Judaeis et militibus eum crucifigentibus, dicendo: «Pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt;» hoc enim ante divisionem vestium ejus contigisse patet ex Luca. Hoc primum est verbum inter septem memorabilia quae Christus in cruce edidit, quo post tot tantosque dolores, injurias, illusiones, quasi eorum oblitus et de salute torquentium se sollicitus, ex pectore, ceu ex fornace ardore charitatis aestuante, vocem hanc igneam in caelum ejaculatur, postulans iis ignosci. Atque exauditus est pro sua reverentia. Nam multi ex iis in Pentecoste ad praedicationem Petri paenitentes, ad Christum conversi sunt, ut patet Actor. II.

«Non enim sciunt quid faciunt,» qui nesciunt Me esse Christum Filium Dei: quod si scirent, utique non Me crucifigerent, nec auderent committere hoc immane sacrilegium et deicidium. Nesciunt Me esse salvatorem mundi et suum, nesciunt Me mori pro ipsorum salute. Ita «de impietate et malitia Judaeorum suavitas pietasque Christi triumphat,» ait S. Cyprianus, tract. De Passione Christi.

DIVISERUNT VESTIMENTA EJUS, SORTEM MITTENTES. — Fusius hoc enarrat Joannes, cap. XIX, vers. 23, dicens: «Milites ergo, cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus (et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem) et tunicam. Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Dixerunt ergo ad invicem: Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit.» Ubi S. Cyrillus: «Vestes damnatorum, ait, quasi haereditatis lege ad se pertinentes sibi vindicant,» quasi mercedem suae operae in crucifigendo.

Fuit haec insignis Christo ignominia et afflictio, quod coram se videret insolenter vestes suas a militibus lacerari, et alea jacta sorte dividi. Sed nimirum voluit in extrema paupertate, nuditate et opprobrio mori patique pro nobis, ac non tantum vestes, sed et corpus vitamque exuere, ut ignominiam nuditatis Adae et nostrae tegeret, vestiretque sua ignominia, eaque restitueret nobis vestes immortalitatis, «ut nos indueret vitam et immortalitatem,» ait S. Athanasius, serm. De Cruce.

Tropologice: voluit nos docere, ut nudemur rebus supervacuis hujus mundi.

Nota primo: Christus habuit tunicam inconsutilem, quae, ut ait Joannes, «desuper,» Graece, ἐκ τῶν ἄνωθεν, id est ex summo; contexta erat per totum; hoc est tota textilis erat, sine sutura, quam idcirco, ait Euthymius, verisimile est fuisse quasi subuculam loco camisiae proxime corpori adhaerentem. Additque veterum opinionem (quam ipse approbat) esse, eamdem a matre B. Virgine Christo puero factam textamque fuisse. Unde consequens videtur tunicam hanc cum Christo crescente crevisse. Tunica haec inconsutilis hodie Treviris religiose asservatur et visitur.

Symbolice: S. Athanasius, serm. De Cruce: Fuit haec tunica inconsutilis; «quo vel hinc, ait, credere possent Judaei, quis esset et unde esset, qui haec induit; quod Verbum erat, non a terra, sed e caelis veniens, quodque non divisibile, sed indivisibile Verbum est Patris, quodque factus homo non habuit corpus ex viro feminaque contextum, sed ex virgine sola contextum spiritus gratia.»

Nota secundo: Milites sciderunt alias Christi vestes, easque diviserunt in quatuor partes pro quatuor militibus Christum crucifigentibus, rursumque sortiti sunt «quis quid tolleret,» ut ait Marcus. Quae et quot fuerint hae Christi vestes, incertum est. Probabile est quod ait Euthymius, tres fuisse; scilicet primam tunicam inconsutilem, quae intima fuit instar indusii, secundam tunicam illi injectam, tertiam tunicam extimam, quae exterius corpus tegebat et ornabat instar pallii.

Symbolice: S. Athanasius, serm. De Cruce: «Milites, inquit, vestes Christi dividunt in quatuor partes, eo quod pro peccatis mundi quadrifariam divisi, ad Exortum, Occasum, Septentrionem ac Meridiem, gestabat illa: quibus indutum cum videret eum Joannes, ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi.»

Versus 36: Et Sedentes Servabant Eum

36. ET SEDENTES SERVABANT EUM. — Graeca addunt ἐκεῖ, id est illic, scilicet in cruce pendentem in monte Calvariae, q. d. Milites cum Judaeis servabant Jesum, ne quis e discipulis vel fautoribus eum e cruce deponeret, vel ne ipse per miraculum e cruce descenderet. Verum Dei consilio id alio fine fiebat, quem ipsi ignorabant. Nam, ut ait S. Hieronymus, «diligentia militum et sacerdotum nobis profuit, ut major et apertior resurgentis virtus appareat.» Milites enim et Judaei viderunt eum in cruce morientem: quare cum postea redivivus multis apparuerit, necesse est ut fateantur eum vi divina a morte resurrexisse.

Versus 37: Et Imposuerunt super Caput Ejus Causam Ipsius Scriptam: Hic Est Jesus Rex Judaeorum

37. ET IMPOSUERUNT SUPER CAPUT EJUS CAUSAM (Syrus, occasionem mortis ipsius) IPSIUS SCRIPTAM: HIC EST REX JUDAEORUM. — Imposuerunt tabellam, ut vertit Arabicus, in qua inscripta erat causa et culpa crucifixionis ipsius, scilicet quod esset rex Judaeorum, id est quod affectasset regnum Judaeae, ideoque rebellasset Tiberio Caesari. Unde pontifices suggesserunt Pilato, ut ait Joannes, cap. XIX: «Noli scribere: Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex sum Judaeorum.» At ipse respondit: «Quod scripsi, scripsi.»

Quare hic titulus fuit Christo summi honoris elogium: ostendit enim ejus non tantum innocentiam, sed et dignitatem, quod scilicet ipse esset Christus mundi redemptor, quare Judaeos quasi christicidas confundit et confundet ac condemnabit in aeternum, quod ipsi Pilatum coegerint ut crucifigeret Christum, qui erat ipsorum Messias ad hoc a Deo missus, ut ipsos salvaret.

Nota primo, solebat titulus damnatis ad mortem more Romano praefigi, qui crimen et causam mortis indicaret. Sic S. Attalo martyri hunc titulum praefixerunt: «Hic est Attalus Christianus,» teste Eusebio, lib. V, sub initium. Sic hic Christo praefixerunt: «Hic est rex Judaeorum,» hoc est, hic est Messias, sive Christus. Unde rursus colligitur crucem Christi non fuisse commissam, quae habet formam literae T, sed immissam sive quadrangulam, ita ut sursum una quartaque crucis pars emineret, in qua titulus affigi posset.

Nota secundo, nemo Evangelistarum titulum crucis Christi integre pleneque exprimit, sed ex omnibus inter se collatis colligitur fuisse hunc: «Jesus Nazarenus Rex Judaeorum.» Franciscus Lucas ait, Syra lingua, sed charactere Hebraeo ita scriptum fuisse: ישוע נצריא מלכא דיהודיא Jescua Nazeraia malca dihoudaie, uti habet Syrus, Joan. XIX, 19. Maldonatus vero et alii censent hunc fuisse: «Hic est Jesus Nazarenus Rex Judaeorum.»

Extat titulus hic Romae in basilica S. Crucis in Jerusalem, ubi saepius eum vidi et veneratus sum, sed imperfectus et dimidiatus. In eo enim nil extat nisi «Nazarenus» scriptum litteris Graecis et Latinis, scriptum, inquam, retrogrado ordine, incipiendo a latere dextro et pergendo ad sinistrum, uti scribunt Hebraei. Titulus enim hic, ut ait Joannes, scriptus fuit Hebraice, Graece et Latine.

Versus 38: Tunc Crucifixi Sunt cum Eo Duo Latrones, Unus a Dextris et Unus a Sinistris

38. TUNC CRUCIFIXI SUNT («aculeis et clavis similibus,» ait Nonnus in Joan. XIX, 19) CUM EO DUO LATRONES; UNUS A DEXTRIS, ET UNUS A SINISTRIS. — Latronum enim supplicium erat crux, ut Christus inter eos medius videretur esse latronum choragus et princeps. Hoc significare volebant Judaei, itaque Christum infamare; sed Deus eorum technas evertit et invertit. Nam, ut ait S. Chrysostomus: «Voluit daemon infamare Christum, ideo crucifixus est inter duos latrones. Sed eventus Christo ad dignitatem cessit: quos enim latrones videbamus, hos eos tunc ostendit Christus et declaravit, alterum Sanctum et Martyrem, alterum vero damnatum.»

Symbolice: Christus in medio latronum, quorum unus poenitens salvatus est a Christo, alter damnatus, repraesentat formam extremi judicii, in quo Christus judex electos qui a dextris erunt, glorificabit, improbos vero qui a sinistris erunt, damnabit ad tartara. Ita S. Ambrosius in cap. XXIII Lucae, et S. Augustinus, tract. 31 in Joan.: «Ipsa crux, si attendas, tribunal fuit: in medio enim judice constituto, unus, qui credidit, liberatus est, alter, qui insultavit, damnatus est.»

Versus 39: Praetereuntes Autem Blasphemabant Eum, Moventes Capita Sua

39. PRAETEREUNTES AUTEM BLASPHEMABANT EUM, MOVENTES CAPITA SUA. — Hoc est maledicebant, conviciabantur et exprobrabant Christi crucis culpam et poenam, ac movendo caput insultabant et subsannabant. Haec autem maledicta, convicia et probra hoc loco proprie dictae erant blasphemiae, quia jaciebantur in Filium Dei, et in Sanctum sanctorum, juxta illud Isaiae I, 4: «Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis.»

Ingens fuit tormentum Christo crucifigi, sed majus tormentum fuit crucifixo illudi et subsannari. Unde Ecclesiasticus VII, 12, monet: «Ne irrideas hominem in amaritudine animae.» Unde et queritur Christus, Psal. LXVIII, 27: «Quem Tu percussisti, persecuti sunt; et super dolorem vulnerum meorum addiderunt.» Et Psal. XXI: «Aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens.»

Versus 40: Vah! Qui Destruis Templum Dei: Si Filius Dei Es, Descende de Cruce

40. ET DICENTES: VAH! QUI DESTRUIS TEMPLUM Dei (Syrus, destructor templi; Arabicus, o destruens templum, et aedificans illud) ET IN TRIDUO ILLUD REAEDIFICAS; SALVA TEMETIPSUM: SI FILIUS DEI ES, DESCENDE DE CRUCE. — «Vah!» jam non est in Graeco, quod alias Graece dicitur, οὐά; Hebr. חאה heach (ut habet Evangelium Hebr. S. Matthaei, quod jam circumfertur), sed subintelligitur. «Vah» est interjectio admirantis et subsannantis, q. d. O miram jactantiam tuam, qua jactasti te posse destruere et reaedificare templum Dei, cum tu ipse te tueri non possis!

Versus 41: Similiter et Principes Sacerdotum Illudentes cum Scribis et Senioribus

41. SIMILITER ET PRINCIPES SACERDOTUM ILLUDENTES CUM SCRIBIS ET SENIORIBUS DICEBANT: 42. ALIOS SALVOS FECIT, SEIPSUM NON POTEST SALVUM FACERE: SI REX ISRAEL (Messias) EST, DESCENDAT NUNC DE CRUCE, ET CREDIMUS EI. — Virulentiores in Christum sunt pontifices et Scribae, quam populus: nam subsannant ejus miracula, quibus alios sanos fecit, q. d. Miracula ista non fuere facta ope Dei, sed Beelzebub, seu magia et praestigio, ait Theophylactus, quia si Dei ope facta essent, Deus utique illum ipsum jam in summa afflictione constitutum salvaret et a cruce liberaret; quod cum non faciat, signum est eum non esse ex Deo, sed esse impostorem et pseudoprophetam. «Volebant enim, ut tanquam seductor, arrogans et jactabundus, et in conspectu omnium vituperatus decederet,» ait Chrysostomus.

REX ISRAEL. — Jacobus patriarcha cum angelo, Dei vicario, luctans et praevalens, dictus est «Israel,» id est «dominans Deo,» Genes. XXXII, 28; hinc ejus filii et posteri, puta Judaei, dicti sunt Israel, id est filii Israel. Quare «rex Israel,» idem est quod rex Judaeorum, hoc est Messias: Israeli enim, sive Judaeis, promissus erat Messias, quasi caelestis eorum rex futurus.

Audi S. Bernardum, serm. 1 in die Paschae: «Quid, inquit, consequentiae videtur habere, ut descendat de cruce si rex Israel est, et non magis ascendat? Sic tibi, Judaee, excidit quod audisti, quia Dominus regnavit a ligno, ut regem abneges, quia manet in ligno? Imo quia rex Israel est, titulum regni non deserat; virgam imperii non deponat, cujus imperium super humerum ejus.»

DESCENDAT DE CRUCE. — Noluit Christus descendere (licet id facere potuisset) irritatus tot pontificum sannis, quia ex Patris praecepto in cruce mori debebat, ut nos a morte redimeret. Contempsit ergo impiorum improperia, ut nos idem facere doceret. Ita Theophylactus in Marci XV: «Si voluisset, inquit, descendere, neque principio ascendisset: sciens enim per hoc salvandos homines, sustinuit ut crucifigeretur.»

ET CREDIMUS EI. — Id est, credemus eum esse regem Israel, id est Messiam nostrum. Mentiuntur: nam qui non crediderunt Christo, Lazarum aliosque mortuos suscitanti, utique nec credidissent Christo seipsum a morte liberanti; sed dixissent eum oculos populi suis praestigiis perstrinxisse, ac phantastice, non revera de cruce descendisse, ideoque esse praestigiatorem et magum.

Versus 43: Confidit in Deo, Liberet Nunc, Si Vult Eum

43. CONFIDIT IN DEO, LIBERET NUNC, SI VULT EUM (Arabicus, si diligebat eum); DIXIT ENIM: QUIA FILIUS DEI SUM. — Utuntur hic pontifices et Scribae iisdem plane verbis, quibus hostes Christi usuros illique illusuros praedixit David, et per Davidem Christus, Psal. XXI, 8: «Omnes, inquit, videntes me deriserunt me; locuti sunt labiis, et moverunt caput. Speravit in Domino, eripiat eum: salvum faciat eum, quoniam vult eum.» Q. d. En tua spes in Deum, qua dicis eum Patrem esse tuum teque Filium ejus, irrita facta est: quia enim Deus vult, id est amat et diligit te, tantum abest ut te hodie liberet, ut potius te in cruce moriendum tradiderit: cruce moriendum tibi est: non est ergo, quod speres in Deum. Vane et false dixisti te esse Filium Dei dilectum: «Si enim Deus vult,» id est amat et diligit te, «te liberet nunc» e tantis crucis doloribus. Hoc autem non faciet, ergo signum est te non esse Filium Dei, sed impostorem Deo exosum. Ita ipsi Christum conviciantur et blasphemant, sed ad desperationem adigere conantur, uti facit diabolus animae moribundae.

Haec omnia de pontificibus et Scribis Christum illusuris, praedixit Sapiens, Sapient. II, 16, dum ex persona eorum ait: «Filium Dei se nominat, et gloriatur patrem se habere Deum. Videamus ergo si sermones illius veri sint, et tentemus quae ventura sunt illi, et sciemus quae erunt novissima illius. Si enim est verus Filius Dei, suscipiet illum, et liberabit illum de manu contrariorum. Contumelia et tormento interrogemus eum, ut sciamus reverentiam ejus, et probemus patientiam illius; morte turpissima condemnemus eum.»

Tropologice: Christo exprobrant peccatores, qui suis peccatis eum dehonestant et blasphemant, ad quos pathetice Christum loquentem ita inducit S. Bernardus, Rhythmo De Passione Christi: Ad te clamo, qui pro te morior: / Te exhortor, qui in cruce patior: / Vide latus quo aperior. / Et cum tantus sit dolor intus et exterior, / Plus tamen crucior, quod te ingratum experior.

Quin et Zacharias, cap. XIII, 6, rogans Christum: «Quid sunt plagae istae in medio manuum tuarum?» audit: «His plagatus sum in domo eorum qui diligebant me.»

Versus 44: Idipsum Autem et Latrones, Qui Crucifixi Erant cum Eo, Improperabant Ei

44. IDIPSUM AUTEM ET LATRONES, QUI CRUCIFIXI ERANT CUM EO, IMPROPERABANT EI. — Graeci, ut Origenes, S. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius, ac ex Latinis S. Hilarius probabiliter putant utrumque latronem initio Christum blasphemasse; sed alterum postea visa Christi patientia, tenebris aliisque signis et miraculis, resipuisse, ac in Christum credidisse. Melius ceteri Latini, scilicet S. Hieronymus, Ambrosius, Augustinus et alii censent unum duntaxat latronem Christo improperasse, alterum vero ab initio Christum in cruce agnovisse, in eumque credidisse, ejusque fidem professum esse coram sodali suo et Judaeis.

Hic ordine historico intexenda sunt dicta Christi ad matrem et ad Joannem, quae fuere tertium Christi in cruce verbum, quae sic enarrat Joannes, XIX, 25: «Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus, Maria Cleophae, et Maria Magdalene. Cum vidisset ergo Jesus matrem et discipulum stantem, quem diligebat, dicit matri suae: Mulier, ecce filius tuus; deinde dicit discipulo: Ecce mater tua.»

Versus 45: A Sexta Autem Hora Tenebrae Factae Sunt super Universam Terram

45. A SEXTA AUTEM HORA TENEBRAE FACTAE SUNT SUPER UNIVERSAM TERRAM USQUE AD HORAM NONAM. — Tenebrae ergo hae coeperunt in meridie, quando crucifixus est Christus, et durarunt per tres horas, scilicet usque ad horam nonam, id est usque ad tertiam pomeridianam, qua expiravit Christus, quo tempore solet esse clarissima et summa Dei lux: ut manifeste appareret has tenebras esse insolitas, prodigiosas et miraculosas. Unde S. Hieronymus: «Quia igitur Dominus in cruce fuit suspensus, non poterat sol videre, sed retraxit radios, et vultum suum, ne Judaeorum facinus aspicere cogatur, et radios et oculos suos subtrahat.» Item Chrysostomus, in Catena ex serm. De Passione Domini: «Non poterat ferre creatura injuriam creatoris: unde sol retraxit radios suos, ne videret impiorum facinora.»

Quaeres, unde ortae sunt hae tenebrae? Respondent aliqui ortas esse ex interpositione densarum nubium inter solem et terram. Ita S. Chrysostomus, Theophylactus et Euthymius. Verum S. Dionysius Areopagita, harum tenebrarum testis oculatus, epist. 7 ad Polycarpum, docet illas ortas ex eclipsi solis; scilicet ex interpositione miraculosa lunae inter terram et solem.

Ex quibus S. Dionysii verbis liquet, in hac eclipsi solari multa concurrisse miracula et prodigia. Primum est, quod ipsa contigerit in Paschate, hoc est in plenilunio primi mensis Nisan: in plenilunio autem non potest fieri eclipsis solis, quia tunc luna a sole longissime distat, imo est in opposito solis: quare eclipsis solis non fit nisi in conjunctione solis cum luna, quae fit in novilunio.

Secundum, quod durarit ad tres horas, cum alias eclipsis solis parum duret, eo quod luna solem tegens celerrime moveatur et solem pertranseat. Hic ergo luna sub sole constitit per tres horas: quod ingens fuit miraculum.

Tertium, luna solet moveri ab Occidente in Orientem, ideoque in eclipsi solari ab Occidente solem subingreditur; hic autem subingressa est solem ab Oriente, teste S. Dionysio.

Quartum, luna ultra solem non perrexit versus Occidentem, sed resiliit, statimque rediit ad locum suum.

Quintum, quod luna cum sit minor sole, non possit totum solem tegere et obscurare, unde in eclipsi solis sol multum apparet, ac multum lucis diffundit in terram: hic autem sol plane fuit obscuratus, ita ut densae tenebrae essent in terra, quales fuere tenebrae Aegyptiae inductae a Mose, Exod. X, 23; ideoque Matthaeus hic eas vocat «tenebras,» non eclipsin.

Sextum, quod stellae in caelo visae sint, et terrae motus acciderint, de quibus ita scribit Phlegon Gentilis, Olympiadum scriptor, libertus Adriani Imperatoris. Sic enim de eo narrat Eusebius in Chron., ad annum Christi 33: «Scripsit vero super his et Phlegon, qui Olympiadum egregius supputator est, in XIV libro ita dicens: Quarto autem anno 202 Olympiadis, magna et excellens inter omnes quae antea visae sunt, facta est eclipsis solis: dies hora sexta in tenebrosam noctem versus, ita ut stellae in caelo visae sint; terraeque motus in Bithynia Nicaeae urbis multas aedes subverterit.»

Septimum, quod haec eclipsis et hae tenebrae occuparint universam terram. Unde sequitur: SUPER UNIVERSAM TERRAM — Judaeae, inquit Origenes et Maldonatus, qui hanc eclipsin arctant ad solam Judaeam. Melius alii censent hanc eclipsin fuisse universalem, ac tenebras induxisse toti orbi. Ita S. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius et alii. Hoc enim plane significat τὸ «super universam terram.»

Hinc et Phlegon jam citatus asserit nunquam antea talem tantamque visam esse eclipsin. Haec ergo eclipsis fuit index divinitatis Christi: sol enim, qui est oculus mundi, obscuratus et quasi emoriens significabat Christum Deum ac Dominum suum, qui sol est justitiae, in cruce emori.

Symbolice: hae tenebrae significabant excaecationem Judaeorum. Ita S. Chrysostomus, hom. De Cruce et Latrone: «Hodie, inquit, apud Judaeos tenebrae sunt, apud nos autem nox in diem conversa est. Etenim pietati hoc proprium est, ut in tenebris fulgeat; impietas autem, etsi in lumine fuerit, tenebrescit.»

Versus 46: Eli, Eli, Lamma Sabacthani? Hoc Est: Deus Meus, Deus Meus, Ut Quid Dereliquisti Me?

46. ET CIRCA HORAM NONAM CLAMAVIT JESUS VOCE MAGNA, DICENS: ELI, ELI, LAMMA SABACTHANI (male quidam legunt, «Sabatani»)? hoc est: DEUS MEUS, DEUS MEUS, UT QUID DERELIQUISTI ME? — Citat Christus Psal. xxi, 1, in quo Hebr. habetur עזבתני azabtani; sed quia Judaei Babylone redeuntes, corruperunt suam linguam Hebraeam, et induxerunt Syriacam, hinc Christus pro Hebraeo azabtani, Syriace more gentis suae dixit: Sabacthani. Syra moderna habent, elmonosbactoni. Unde liquet, temporum successu, nonnihil variatam esse linguam Syriacam, uti variata est lingua Latina, Italica, Gallica, Germanica.

Porro, Christus in cruce continue orans, seseque totum Deo in victimam offerens pro salute hominum, sub finem vitae jam moriturus recitavit psalmum xxi jam citatum, qui totus est de Passione Christi, ut ostenderet se esse illum ipsum de quo psalmus ille agit, scilicet Messiam, ut Scribae et Judaei scrutentur et cognoscant causam, cur e cruce nolit descendere, vel liberari, esse hanc, quod ex Patris decreto pro salute hominum crucifigi et mori debeat.

Impie ergo Calvinus (ex quo similia hic in Comment. Joannis Peri transcripta sunt) ait haec esse Christi desperantis verba; debuisse enim Christum omnem Dei iram peccatis nostris debitam experiri, ac per consequens damnatorum poenas sentire, inter quas una est desperatio. Verum haec blasphemia seipsam elidit. Si enim Christus in cruce desperavit, ergo peccavit peccato grandi, ergo irae Dei non satisfecit, ergo non redemit nos.

Igitur clamat Christus se desertum, non a divinitate et unione hypostatica Verbi, non etiam a gratia et amicitia Dei; sed eo quod Pater eum a morte jam instante non eripiebat, nec consolatione ulla tam diram passionem in carne et parte animae inferiore mulcebat et mitigabat, sed eum doloribus et tormentis meris cruciari permittebat; ut ostendat quam amara et acerba sit illi in cruce mors, et animae tantos dolores extorsio, ac tam violenta partium adeo amicarum separatio, sicut in horto agonizans sudansque sanguinem oravit: «Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste.» Ita S. Hieronymus, Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius et passim cetery, nec aliud volunt S. Hilarius et S. Ambrosius, dum ait: «Clamavit homo divinitatis separatione moriturus.» Separationem enim intelligunt non essentialem, sed quoad consolationis influxum.

Symbolice: Primo, rogat hic Christus causam, cur a Patre in cruce sit derelictus, q. d. Quae est causa, Pater mi, ut mori debeam in hac cruce, quid culpae, quid mali commisi? sum enim innocentissimus, imo Sanctus Sanctorum. Unde responsio subditur, Psal. xxi, 1. Sibi enim respondet Christus: «Longe a salute mea verba delictorum meorum,» q. d. Delicta hominum, quae mihi Pater meus luenda et expianda imposuit, causa sunt cur me in cruce derelinquat.

Secundo, nonnulli apud Theophylactum censent Christum hic loqui non de sua, sed de populi sui Judaici derelictione et reprobatione, q. d. Cur, o Pater, me, id est meam gentem, meum populum, id est Judaeos, qui secundum carnem mihi cognati sunt, deseris et a te abdicas?

Tertio, Origenes censet Christum queri de paucitate salvandorum et multitudine damnandorum, in quibus perit fructus passionis et mortis Christi, q. d. Ut quid, o Domine, me, id est homines mihi secundum carnem cognatos, pro quibus morior, deseris, ut paucos ex eis salves, plurimos reprobes?

Tropologice: S. Cyprianus, tract. De Passione, censet Christum hoc dixisse ut nos inquiramus causas, ob quas Pater eum dereliquerit: «Tu, inquit, Domine, de morte non agis, de opprobriis non contendis; sed hoc vis intelligi, quae sit causa mortis, quis quaestus, ut utraque re cognita peccatum appareat et gratia.» Et post pauca interjecta: «Derelictus est Dominus, ne nos derelinqueremur; derelictus est, ut a peccatis aeternaque morte liberaremur; derelictus est, ut amorem suum erga nos ostenderet, ut justitiam misericordiamque suam nobis patefaceret, ut amorem nostrum ad se raperet, denique ut exemplum nobis patiendi exhiberet.»

Hoc ergo fuit quartum Christi in cruce verbum et dictum, qui solatur omnes desolatos, afflictos et moestos, sicut eodem solatus est S. Petrum martyrem ex ordine S. Dominici.

Versus 47: Quidam Autem Illic Stantes, et Audientes, Dicebant: Eliam Vocat Iste

47. QUIDAM AUTEM ILLIC STANTES, ET AUDIENTES, dicebant: Eliam vocat iste. — S. Hieronymus et alii censent hos fuisse milites Romanos: nam illi acetum porrexerunt Christo, ut docet Lucas, cap. xxiii, vers. 36. Hi ergo cum Hebraeam linguam non callerent audirentque Christum clamantem: «Eli, Eli,» putabant Eliam vocari et invocari a Christo; Eliam enim rediturum in adventu Messiae, a Judaeis inaudierant.

Versus 48: Et Continuo Currens Unus ex Eis, Acceptam Spongiam Implevit Aceto

48. ET CONTINUO CURRENS UNUS EX EIS, ACCEPTAM SPONGIAM IMPLEVIT ACETO, ET IMPOSUIT ARUNDINI, ET DABAT EI BIBERE. — Spongiam enim, acetum et arundinem de more jam paraverant; solebant enim iis potare crucifixos.

ET CONTINUO. — Scilicet, postquam Jesus clamasset: «Sitio,» ut explicat et supplet Joannes, cap. xix, vers. 28. Hoc enim fuit quintum Christi in cruce verbum, quod mox post quartum, scilicet: «Eli, Eli, lamma sabacthani,» subjunxit. Audi Joannem: «Postea sciens Jesus, quia omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dixit: Sitio. Vas ergo erat positum aceto plenum. Illi autem spongiam plenam aceto, hyssopo circumponentes, obtulerunt ori ejus.»

Spongiam, — ut scilicet Christus e spongia exsugeret acetum. Spongia enim cum sit porosa, copiosum humorem cui immergitur imbibit; quem pressa refundit: nam poculum Christo ita in cruce elevato porrigere non poterant. Spongia haec religiose servatur Romae, et populo ostenditur in basilica Lateranensi.

Aceto. — Nota: Crucifixis caeterisque reis in supplicio dari solebat vinum, tum ad levandam sitim, qua in tanto dolore et angore cruciari solent; tum ad confortationem, ut animosius ferant tormenta et mortem. Sed Judaei et milites, ut gratificarentur Judaeis Christo infensis, pro vino dederunt ei acetum. Unde queritur Christus, Psalm. lxviii, 22: «Et in siti mea potaverunt me aceto.»

Igitur primo, acetum ei dederunt ad illusionem, quia ei «illudebant,» ut ait Lucas, cap. xxiii, 36; secundo, ad tormentum, ut in siti non dulci et suavi, sed acri et acetoso potu eum cruciarent; tertio, ut sitim ejus non tam exstinguerent, quam augerent: nam acetum, licet initio sitim levare videatur, mox tamen eam auget, et quia siccum est, desiccat valde; quarto, Baronius censet acetum Christo propinatum, ut mortem illi accelerarent.

Symbolice: acetum significat malignitatem quam peccatores exhibent Christo, uti fecere Judaei. Unde S. Augustinus, in cap. xix Joannis: «Date, ait, quod estis, Judaei: quippe eratis tum degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum, et tanquam vas plenum aceto habentes, scilicet cor plenum iniquitate et velut spongiam cavernosis et tortuosis latibulis fraudulentum.»

Rursum Christus, bibendo acetum, illud nobis in vinum convertit, dum per hoc meruit vitia nostra vertere in virtutes, infirmitates in gloriam. Unde S. Hilarius: «Vinum, ait, quod in Adam coccuit, immortalitatis est honor, aut virtus: potavit ergo, ad se in communionem immortalitatis ea quae in nobis erant vitiata, transfundens.»

ET IMPOSUIT ARUNDINI. — Graece καλάμῳ, id est calamo: calamus autem non tantum arundinem, sed et culmum sive surculum cujusvis seminis et herbae significat. Unde vocatur calamus sive culmus tritici, avenae, hordei, hyssopi. Hinc S. Joannes, cap. xix, 29, hunc calamum fuisse hyssopi asserit, dicens: «Illi autem spongiam plenam aceto hyssopo circumponentes;» ubi idem est verbum Graecum περιθέντες, quod hic Matthaeus ponit pro «imposuit.»

Nonnulli suspicantur in Joanne pro ὑσσώπῳ legendum ὑσσῷ, id est pilo vel hasta instar calami, quo utpote longo, facile erat contingere os Christi crucifixi; sed omnia exemplaria habent ὑσσώπῳ, non ὑσσῷ. Alii cum S. Augustino putant spongiam aceti impositam hyssopo, deinde utrumque impositum fuisse arundini.

Ut ut est, certum est spongiam fuisse impositam hyssopo, sive hyssopus fuerit ipse calamus, sive ab eo diversa et calamo imposita.

Hyssopum adhibuere primo, quia hyssopus solet ad vinum et acetum adhiberi: unde Columella, lib. XII, cap. xxxv, et Plinius, lib. XIV, cap. xvi, asserunt fieri vinum ex hyssopo tusa et in vinum injecta, quod hyssopites dicitur; secundo, quia hyssopus naribus adhibita roborat, et animam fugientem revocat; tertio, quia hyssopus sanguinem sistit; quarto, quia hyssopus purgat pectus et fauces.

Hac de causa olim in lege veteri, per hyssopum fiebat expiatio in mundatione leprosi, Levit. xiv, 49. Hyssopus ergo fuit typus sanguinis Christi, qui omnes fideles mire purgat, reficit et recreat. Unde S. Augustinus, in cap. xix Joan., 29: «Hyssopus, ait, herba humilis pectus purgans, Christi humilitatem significat; Christi enim humilitate mundamur.»

Versus 49: Caeteri Vero Dicebant: Sine, Videamus an Veniat Elias, Liberans Eum

49. CAETERI VERO DICEBANT: SINE, VIDEAMUS AN VENIAT ELIAS, LIBERANS EUM. — «Sine,» id est «Sinite,» ut habet Marcus, cap. xv, ac Syrus, Arabicus et nonnulli codices Latini hic, q. d. «Sinite,» hoc est tacete, quiescite, exspectate: sinite res alias, ut toti attendatis ad Jesum, ac videatis an veniat Elias ab eo invocatus, ut liberet eum. Haerent et dubitant an Elias venturus sit, quia ex tenebris aliisque miraculis quae videbant in passione Christi, dubitabant an Christus esset Messias an non.

Dices: Marcus, cap. xv, vers. 36, ait non milites, sed eum qui Christo offerebat acetum, dixisse: «Sinite.» Respondeo: Nonnulli codices Latini et Graeci, aeque ac Syrus in Marco, pro λέγων, id est dicens, habent λέγοντες, id est dixerunt: «Sine,» ut habet Matthaeus, quem Marcus imitari solet. Verum quia passim codices Latini et Graeci in Marco habent «dicens: Sinite,» verius cum Euthymio, S. Augustino, lib. III De Consensu, cap. xvii, et aliis dicemus utrumque contigisse, scilicet tam milites quam offerentem acetum Christo dixisse: «Sine,» vel «Sinite.»

Versus 50: Jesus Autem Iterum Clamans Voce Magna, Emisit Spiritum

50. JESUS AUTEM ITERUM CLAMANS VOCE MAGNA, EMISIT SPIRITUM. — «Iterum,» quia Jesus septies clamavit in cruce, septemque verba cygnaea edidit, scilicet primo: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt;» secundo, ad latronem: «Hodie mecum eris in paradiso;» tertio, ad matrem: «Mulier, ecce filius tuus;» et ad Joannem: «Ecce mater tua;» quarto: «Eli, Eli, lamma sabacthani;» quinto: «Sitio;» sexto: «Consummatum est.» q. d. Omnia sacrificia, omnes prophetiae, omnes figurae et vaticinia de me jam in me completa sunt. Septimum, quod hic refert Matthaeus, erat: «Pater, in manus tuas commendo spiritum meum.»

CLAMANS. — Graece κράξας, id est cum clamasset: nec enim simul clamavit et expiravit, sed prius clamavit, deinde expiravit. Clamavit autem dicens, ut habet Lucas: «Pater, in manus tuas commendo spiritum meum,» id est animam meam cum halitu meo, o Pater, depono, vel, ut Graeca habent, παραθήσομαι, id est jam jam deponam, et velut depositum consignabo in manus tuas.

Nota Christum voce magna clamasse per miraculum: moribundos enim deficit vox, ut vix loqui queant. Licet enim D. Thomas, III part., Quaest. xlvii, art. 1, ad 2, dicat quod Christus conservarit naturae suae corporeae vigorem et robur usque ad extremum; tamen verius alii censent vires in Christo per tot labores et dolores defecisse, ut naturaliter clamare non posset, sed tantum per miraculum.

Clamavit ergo per vires supernaturales, quas deitas ei suggerebat, idque primo, ut significaret se, utpote Deum, non coactum ex infirmitate et necessitate, sed libere ex voluntate mori. Et hoc est quod ait Christus, Joan. x: «Nemo tollit eam (animam) a me, sed ego pono eam a meipso. Potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam.»

Secundo, clamavit ut se supra hominem Deumque esse ostenderet. Unde centurio videns quia «sic clamans expirasset,» ut ait Marcus, dixit: «Vere Filius Dei erat iste;» quia scilicet clamando ostendebat se esse vitae mortisque suae Dominum, ideoque Deum.

Tertio, ut clamore hoc vehementem suum in Deum amorem, religionem, obedientiam, ac desiderium salutis humanae declararet. Unde Paulus, Hebr. v, 7: «Qui in diebus carnis suae, inquit, preces supplicationesque ad eum qui possit illum salvum facere a morte, cum clamore valido et lacrymis offerens, exauditus est pro sua reverentia.»

Quarto, ut significaret se confidenter et secure mori, cum certa spe resurrectionis et gloriae tertia die a Patre sibi dandae, ac suis fidelibus in eum credituris. Ita Origenes.

Emisit (Arabicus, tradidit) spiritum. — Voluntarie: «quod enim emittitur, voluntarium est; quod amittitur, necessarium,» ait S. Ambrosius in cap. xxiii Lucae. Et S. Augustinus, lib. IV De Trinit., cap. xiii: «Spiritus mediatoris carnem non deseruit invitus, sed quia voluit, quando voluit, quo modo voluit.»

Sic et S. Hieronymus, Beda et alii. Unde etiam «inclinato capite emisit spiritum,» ait Joannes, cap. xix, ergo inclinavit caput, quasi Dominus mortis, ait Theophylactus. Nam caeteri homines, dum moriuntur, prius exspirant, ac deinde caput inclinant. Audi S. Chrysostomum, hom. 84: «Inclinato capite tradidit spiritum, ut non necessitate, sed voluntarie se mori ostenderet. Quod voluit, vixit; quando voluit, tradidit spiritum.» «Inclinato capite, inquit S. Athanasius, Quaest. VI ad Antiochum, quia mors Christum metuens, ad ipsum non audebat accedere: Christus autem inclinato capite eam vocavit.»

Nota: Christus exspiravit feria sexta, circa horam nonam, qua Adam peccavit, ut ejus peccatum expiaret. Item qua occidi solebat agnus paschalis et qua juge sacrificium quotidie Judaei in templo immolabant, ut ostenderet se has figuras sua morte eodem tempore adimplere. Inde Christiani hora nona orare solent. Unde dicta est «hora orationis nona,» Actor. III.

Symbolice et moraliter: Christus «inclinato capite emisit spiritum:» Primo, quia omnium peccata cum portaret, eorum onere gravabatur, ideoque caput hoc onus sustinens sese inclinabat, uti solent bajuli onerum sub iis caput incurvare. Secundo, ut significaret se mori ex obedientia: docuit ergo Religiosos et subditos suis Praelatis inclinare caput et obedire, juxta illud: «Humiliavit se, etc., factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis,» Philip. II, 8. Tertio, ut Patri se humiliaret, illique reverentiam exhiberet. Quarto, ut ultimum vale diceret mundo, ac praesertim Occidenti, id est Europae et Italiae, quam sua fide, pontificatu ac martyrio SS. Petri et Pauli illustrare volebat. Quinto, ut annueret et valediceret matri ad crucem adstanti. Sexto, ut locum lanceae, qua transfigendum erat latus dextrum et cor, inclinatione capitis designaret. Septimo, ut ostenderet se et Patrem suum hac passione sua hominibus esse reconciliatum, eosque quasi amicos amplecteretur et oscularetur. Ita S. Augustinus, tract. De Virgin.: «Inspice, ait, vulnera pendentis, sanguinem morientis, pretium redimentis, cicatrices resurgentis. Caput habet inclinatum ad osculandum, cor apertum ad diligendum, brachia extensa ad amplexandum, totum corpus expositum ad redimendum.» Octavo, ut ostenderet spiritum suum post mortem descensurum sub terram ad limbum Patrum, ut eos inde liberaret. Nono, ut viscera misericordiae suae nobis ostenderet. Decimo, ut S. Joannem, Magdalenam et similes cruci suae astantes complecteretur. Undecimo, ut caput a titulo crucis in quo scriptum erat: «Jesus Nazarenus Rex Judaeorum,» deorsum inclinans, ostenderet se declinare regnum omnesque mundi honores et pompas. Duodecimo, ut ostenderet suam mortem potius esse somnum quam mortem, ob futuram tertia die resurrectionem. Sic enim dormientes caput lecto inclinant et reclinant, juxta illud: «In pace in idipsum dormiam et requiescam,» Ps. IV.

Denique Christus, peracto legationis suae officio, inclinando caput Patri, quasi petit ab eo benedictionem, et missionem ac facultatem e terra redeundi ad Patrem, q. d. Ecce, o Pater, officium legationis tuae in terram mihi commissum cum fide peregi, opus quod mihi imposuisti perfeci, cursum meum consummavi.

Versus 51: Et Ecce Velum Templi Scissum Est in Duas Partes a Summo Usque Deorsum

51. ET ECCE VELUM TEMPLI SCISSUM EST IN DUAS PARTES A SUMMO USQUE DEORSUM, ET TERRA MOTA EST, ET PETRAE SCISSAE SUNT. — Moriente Christo creatore turbantur, indignantur et concutiuntur omnes creaturae. «Et ecce:» hinc notat S. Augustinus, lib. III De Consensu Evangel., cap. xix, velum templi scissum esse mox ut Christus expiravit, ut indicaretur velum scindi propter necem Christi.

Duplex erat templi velum, unum ante Sanctum Sanctorum, alterum ante Sanctum, uti diserte docet Josephus, lib. VI Belli, cap. vi. Sanctum erat quasi navis templi, in quod sacerdotes quotidie ingrediebantur; Sanctum Sanctorum erat quasi chorus et sanctissima pars templi; ideoque semper erat clausum, nec ullus illud ingredi poterat nisi pontifex; idque semel duntaxat in anno, puta in festo expiationis.

Putant nonnulli, Christo moriente, velum ante Sanctum fuisse scissum, quia illud erat extimum, et populo forte conspicuum. Ita S. Hieronymus, epist. 130 ad Hedibiam, Quaest. VIII. Verum dico velum ante Sanctum Sanctorum fuisse scissum: hoc enim sanctissimum erat, ideoque absolute dicebatur velum quia semper velabat Sanctum Sanctorum.

Quaeres, cur scissum fuit hoc velum? Respondeo: Varias causas dant veteres. Litteralem causam dat S. Cyrillus, Theophylactus et Euthymius, scilicet id factum esse quasi templum lugens mortem Christi, qui erat Dominus et Deus ejus, vestem suam more Judaeorum sciderit ob rei indignitatem, quod scilicet sacerdotes et pontifices, qui quotidie Deum colebant in templo, ideoque primi debebant Christum ab eo missum recognoscere, venerari et salutare, ipsi eum damnarint, et Deo Patri carissimum ei eripuerint.

Mysticam dat Theophylactus; scilicet, ut significaretur templum hoc deinceps fore profanandum, ac cum suis sacrificiis, caeremoniis, ritibus legalibus dissolvendum et abrogandum, imo et desolandum, ait Chrysostomus. «Scissum est velum, ait Theophylactus in cap. xv Marci, per hoc manifestante Deo, quod gratia spiritus e templo evolet, et quod Sancta Sanctorum (antea omnibus inaccessa et nunquam visa) videri debeant.»

Allegorica causa fuit, ut significaretur velamentum caeremoniarum legalium veteris legis et templi per Christum patefactum esse, et impletum, ut jam deinceps non soli Judaei, sed et Gentiles infideles clare cognoscerent Deum et Christum ejusque mysteria, quae Judaei per tot figuras adumbrabant; imo quod Dei cultus et Ecclesia e Jerusalem et templo ad Gentes Romamque transiret. Ita Origenes, Hieronymus et alii.

Anagogicam causam dat Apostolus, Hebr. ix, 8, scilicet jam per Christi mortem apertam esse viam in coelum, quod prius erat clausum; quia Sanctum Sanctorum erat typus coeli, velum vero significabat illud esse velatum et clausum, donec Christus morte sua velum hoc rupit, et viam patefecit.

Notat S. Hieronymus, epist. 150 ad Hedibiam, Quaest. VIII, in Evangelio Nazaraeorum addi, quod tunc superliminare templi infinitae magnitudinis fractum sit atque divisum, citatque Josephum.

ET TERRA MOTA EST. — «Terra,» scilicet tota: fuit ergo hic terrae motus universalis, maximus et vehementissimus, ita ut totus terrae globus e centro suo convulsus contremuerit et concussus sit, sicut eclipsis solis fuit pariter universalis per totum orbem, ut dixi vers. 45, uti inter alios docet Paulus Orosius, lib. VII, cap. IV; et Didymus in Catena Graeca, in cap. IX Job.

Causa hujus terrae motus litteralis fuit, ut per eum significaretur divinitas Christi, qui est Dominus caeli et terrae; hic enim terram concutiebat. Unde passim concussio terrae tribuitur Deo, et index est divinitatis, juxta illud Dei ad Eliam: «Et ecce Dominus transit, et spiritus grandis et fortis, subvertens montes, et conterens petras ante Dominum.» Sic olim mons Sina, cum in eo Deus daret legem, concussus est.

Rursum significabatur naturalis quasi terrae sensus, ad tantum scelus in Dominum suum commissum quasi indignantis, et in Judaeos deicidas insilire volentis, ut eos absorberet in tartara.

Mystice: significabatur nova terra et novus mundus fidelium per Christum instituendus, juxta illud Isaiae, LXV, 17: «Ecce ego creo caelos novos, et terram novam.»

Tropologice: significabatur per mortem Christi commovenda fore terrea et saxea hominum corda ad poenitentiam. Porro, si totus terrae globus e centro suo convulsus, concussus fuit, ergo et mare ac flumina: mare enim cum terra unum globum efficit.

Vide hic ut Christus in summa sui abjectione, summam suam majestatem et omnipotentiam more suo ostenderit, ne videretur coactus mori, ac ut homines discerent quis et quantus esset, qui pro illis tam vilia et indigna tanta dignatione patiebatur.

ET PETRAE SCISSAE SUNT. — Primo in Golgotha, ubi crucifixus est Christus. Unde Cyrillus Hierosolymitanus, Catechesi 13: «Hactenus, ait, Golgotha monstrat, ubi propter Christum petrae scissae sunt.» Et S. Lucianus presbyter et martyr, fidei suae rationem praesidi reddens: «Adstipulatur, ait, his ipse in Hierosolymis locus, et Golgothana rupes sub patibulo onere disrupta.»

Porro non tantum Hierosolymis, ait Baronius, anno Christi 34, num. 107, sed et in plerisque aliis orbis partibus scissos montes eodem terrae motu, incolae firma traditione testantur, nempe in Hetruria montem Alverniae dictum, et prope littus Campanum Cajetae promontorium; inde horrenda illa utriusque montis petrarum praecipitia. Nam scissas tunc esse petras montis Alverniae, revelavit angelus S. Francisco ibidem oranti. Unde mira fuit S. Francisci erga hunc montem devotio, adeoque in eodem quinque sacra Christi crucifixi stigmata accepit.

Quare merito exclamat S. Ambrosius, lib. X in Lucam: «O duriora saxis pectora Judaeorum! finduntur petrae, sed horum corda durantur, horum immobilis duritia manet orbe concusso.»

Allegorice: S. Hieronymus ad Hedibiam, Quaest. VIII: «Petrae scissae sunt, id est dura Gentilium corda sive petrae, universa vaticinia Prophetarum, qui et ipsi a petra Christo cum Apostolis petrae vocabulum acceperunt, ut quidquid in eis duro legis velamine claudebatur, scissum pateret Gentibus.»

Addit Eusebius, lib. V Praeparat. Evang., cap. IX, ex Plutarcho, sub Tiberio, apud Paxas insulam auditam vocem: «Magnus Pan mortuus est,» ideoque magnum multorum fuisse ululatum; quod Eusebius interpretatur de Lucifero. Alii tamen, ut Barradius: Pan, inquiunt, est Christus; Pan (παν) enim Graece idem est quod omnis sive totus: Christus autem est omnis, quia est universorum creator et Dominus.

Versus 52: Et Monumenta Aperta Sunt, et Multa Corpora Sanctorum, Qui Dormierant, Surrexerunt

52. ET MONUMENTA APERTA SUNT, ET MULTA CORPORA SANCTORUM, QUI DORMIERANT, SURREXERUNT, 53. ET EXEUNTES DE MONUMENTIS POST RESURRECTIONEM EJUS, VENERUNT IN SANCTAM CIVITATEM, ET APPARUERUNT MULTIS.

ET MONUMENTA APERTA SUNT, — statim a morte Christi; hoc enim insinuat hic Matthaeus, idque decebat, ut significaretur id fieri vi passionis Christi, ac consequenter eadem vi mortem esse superatam, et vitam humano generi restitutam. Ita Beda, Theophylactus et S. Hieronymus qui ait: «Monumenta aperta sunt in signum futurae resurrectionis.» Et S. Ambrosius, lib. X in Lucam: «Monumentorum, inquit, apertio significabat resurrectionem mortuorum per Christum futuram.»

Sed tamen ex monumentis non prodierunt Sancti hi; nec resurrexerunt nisi post resurrectionem Christi, ut innuit Matthaeus vers. 53, et Paulus, Coloss. 1, 18, ubi Christum vocat primogenitum mortuorum et primitias resurgentium; Christus enim sua morte tam sibi quam nobis meruit resurrectionem. Par erat ergo ut ipse, devicta morte, primus quasi mortis victor et triumphator resurgeret.

SURREXERUNT, — a morte et sepulcro ad vitam. Causa prima fuit, ut Christus fidem resurrectionis suae per hos socios suos quasi et praecones firmaret. Testabantur enim hi Sancti dicebantque: Christus a morte resurrexit, ac nos ab eadem resurgere fecit. Secunda, ut in eis et per eos Christus virtutem passionis et mortis suae ostenderet.

Quaeres, an hi Sancti post resurrectionem rursum sint mortui et ad sua monumenta redierint, an vero manserint vivi et gloriosi perpetim? Nonnulli censent eos rursum esse mortuos, ac resurrecturos cum aliis ad vitam beatam in die judicii; id enim videtur innuere Paulus, Hebr. XI, vers. ult., dicens: «Ut non sine nobis consummarentur.» Ita Theophylactus, Euthymius, Barradius, Franciscus Lucas hic. Verius tamen alii docent eos mansisse vivos et gloriosos, quia maluissent enim non resurgere, quam tam cito rursum mori; tum quia congruebat, ut hi Sancti Christum resurgentem et scandentem in caelum, ejusque triumphum sua resurrectione decorarent, quasi captivi a Christo redempti et a morte liberati.

Porro, quinam fuerint hi Sancti, qui cum Christo resurrexerunt, non plane liquet. Verisimile est imprimis eos fuisse, qui peculiarem ad Christum relationem, vel parentelae, vel promissionis sibi factae, vel typi et figurae, vel fidei et spei, vel castitatis et sanctitatis habuere, uti fuere Adam, Abraham, Isaac, Jacob, Melchisedech, David.

Tropologice S. Hieronymus: «Haec, ait, videntur typum ferre credentium, quod pristinis errorum vitiis derelictis, et cordis emollita duritia, qui prius erant similes tumulis mortuorum, post ea agnoverint creatorem, et ad vitam gratiae per poenitentiam surrexerint.»

VENERUNT IN SANCTAM CIVITATEM. — Id est in Jerusalem, quae «sancta» dicitur, quod in eadem Deus sanctus sancte coleretur in templo sancto, quodque in ea multi fuissent Sancti, praesertim Prophetae, ac tandem Sanctus Sanctorum, scilicet Christus in eadem sanctam suam Ecclesiam instituisset, ac morte sua sanxisset.

ET APPARUERUNT MULTIS. — Puta Apostolis et discipulis Christi, aliisque Judaeis necdum ad Christum conversis, ut eis fidem et resurrectionem Christi persuaderent, quasi ejus testes et praecones: «Ut ex eorum resurrectione, ait Euthymius, alii certiores redderentur, et de resurrectione illius (Christi) cogitantes, quod qui hos resuscitavit, multo magis seipsum resuscitavit.»

Versus 54: Centurio Autem, Viso Terrae Motu: Vere Filius Dei Erat Iste

54. CENTURIO AUTEM, ET QUI CUM EO ERANT CUSTODIENTES JESUM, VISO TERRAE MOTU ET HIS QUAE FIEBANT, TIMUERUNT VALDE, DICENTES: VERE FILIUS DEI ERAT ISTE. — Multi cum Baronio censent centurionem hunc fuisse Longinum, cui Christi custodia a Pilato sit commissa, quique ex miraculis quae in morte Christi contigerunt, agnoverit Christum esse Filium Dei, ejusque resurrectionis testis et praeco exstiterit.

Lucius Dexter vero, in Chronico, ad annum Christi 34, censet hunc centurionem fuisse C. Oppium Hispanum, de quo ita scribit: «Floret per id tempus in Hispania C. Oppius centurio, filius Cornelii pariter centurionis, qui morientem Christum praedicat Hierosolymis esse Filium Dei, inter fragores saxorum mutuo sese collidentium, obducto tenebris die.»

VISO TERRAE MOTU ET HIS QUAE FIEBANT, — Scilicet solem obscurari, petras findi, monumenta aperiri, ac praesertim quod Jesus «clamans expirasset,» ut ait Marcus: inde enim Deo mentem illuminante, agnovit Jesum esse plusquam hominem, esseque Deum, qui quasi vitae et mortis Dominus clamans exspirasset.

«Ut ergo infidelitatis facinus Israeli accumularetur, ait Hilarius, centurio et custodes hanc totius naturae perturbationem contuentes, Dei Filium confitentur.» Censet S. Augustinus, lib. III De Consensu Evang., centurionem hunc confiteri Jesum esse Filium Dei, non naturalem, sed spiritualem, quod videlicet esset valde justus, ut ait Lucas, sanctus Deoque gratus. Melius alii censent eum confiteri Jesum esse verum Filium Dei.

Non solus centurio et milites, sed, ut addit Lucas: «Omnis turba eorum qui simul aderant ad spectaculum illud, et videbant quae fiebant, percutientes pectora sua (in signum doloris et poenitentiae) revertebantur.» Jam incipiunt producere flores poenitentiae, ut praedicantibus Petro et Apostolis fructum pariant, Act. II.

Hic ordine suo intexe quae habet Joannes, cap. XIX, vers. 31, de crurifragio latronum, et lancea latus Christi perforante, ac sanguine et aqua ex eo manantibus.

Versus 55: Erant Autem Ibi Mulieres Multae a Longe, Quae Secutae Erant Jesum a Galilaea

55. ERANT AUTEM IBI MULIERES MULTAE A LONGE, QUAE SECUTAE ERANT JESUM A GALILAEA, MINISTRANTES EI: 56. INTER QUAS ERAT MARIA MAGDALENE, ET MARIA JACOBI, ET JOSEPH MATER, ET MATER FILIORUM ZEBEDAEI. — Dicit hoc Matthaeus, tum ut mulierum harum prae viris fidem, constantiam et pietatem in Jesu celebret, quod spectantibus Judaeis Christi hostibus ausae fuerint cruci ejus astare, et compassionem suam professae sint; tum ut praemittat illud factum, scilicet mulieres has ad crucem Christi stetisse, ut faciat fidem illi quod statim subjunget vers. 61, scilicet Mariam Magdalenam et alteram Mariam sedisse contra sepulcrum Christi jam sepulti.

MULIERES MULTAE, — inter quas praecipua erat B. Maria, mater Jesu: hujus enim comites et asseclae erant ceterae, ait Euthymius; de qua ait Joannes, cap. XIX, 23: «Stabat autem juxta crucem Jesu mater ejus.» «Stabat,» sustinens omnes dolores compatiendo, quos Jesus sustinebat patiendo, idque simili constantia et fortitudine. Unde S. Antoninus, part. IV Theolog., tit. XV, cap. XLI, § 1: «Stabat virgo Maria ad crucem, sustinens pondus magni doloris, non cum defectu animi, non cum clamore importuno, sed virili constantia.»

Porro, quam ingens fuerit ejus dolor, indicat Damascenus, lib. IV De fide, cap. XV, dicens: «Virgo partus dolores quos effugit pariens, illos tempore passionis sustinuit.» Et S. Anselmus, De Excellent. Virginis, cap. V: «Quidquid crudelitatis, ait, inflictum est corporibus Martyrum, leve fuit comparatione tuae passionis, o Virgo.» Et S. Laurentius Justinianus, De Agone Christi, cap. II: «Clarum est, quod tuam, o Virgo, animam pertransivit vis doloris, ut plusquam martyrem non immerito praedicemus.»

De constantia vero B. Virginis ita ex antiquis monumentis scribit Metaphrastes ad diem 15 augusti, et ex eo Baronius, anno Christi 34, cap. XI: «Dicunt hi qui de his rebus tractarunt, eam ab initio usque ad finem se fortiter atque constanter gessisse, honeste quidem et non indecore utentem motu animi, factis etiam ostendens se esse matrem; sed matrem omnino illius, qui motum animi certis finibus continebat.»

A LONGE. — Dices: Joannes ait «juxta crucem» eas stetisse. Respondeo: «Juxta,» id est ex adverso crucis, sed ita ut non omnino prope, sed paulo remotius starent. Militum enim Christum custodientium excubiae, item populi affluentis densitas, non permittebant eas proxime ad crucem accedere.

MINISTRANTES EI, — suis facultatibus eum cum discipulis suis sustentantes. Ita Euthymius: «Chorus, ait, discipularum apud Dei matrem conjunctarum, et expensas de suis facultatibus suppeditantium.» Nam, ut ait S. Hieronymus: «Consuetudinis Judaicae fuit (nec ducebatur in culpam, more gentis antiquo) ut mulieres de substantia sua victum atque vestitum praeceptoribus ministrarent.»

INTER QUAS (primaria, praecipua et quasi choraga ceterarum) erat Maria Magdalene, — quae liberata per Christum a septem daemonibus, ac tam corporis quam animi sanitati restituta, tanti beneficii memor et grata, indivulse ei adhaerebat.

ET MARIA JACOBI, ET JOSEPH MATER. — Puta Maria Cleophae, sive Alphaei, nimirum uxor. Unde Salmeron: «Maria haec, inquit, dicta est Cleophae a patre; a filiis dicta est Maria Jacobi et Joseph; a cognatione dicta est Maria, soror matris Jesu, a viro dici poterat Maria Alphaei, licet ita eam nusquam vocet Evangelium.»

ET MATER FILIORUM ZEBEDAEI, — scilicet Jacobi et Joannis Apostolorum, nomine «Salome,» ut habet Marcus, XV, 40. Ita Origenes, S. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius et passim ceteri.

Versus 57: Venit Quidam Homo Dives ab Arimathaea, Nomine Joseph

57. CUM AUTEM SERO FACTUM ESSET, VENIT QUIDAM HOMO DIVES AB ARIMATHAEA, NOMINE JOSEPH, QUI ET DISCIPULUS ERAT JESU. — Narrat sepulturam Christi gloriosam a fidelibus, Dei providentia procuratam.

SERO. — Durante adhuc die, sed inclinante in vesperam: nam ante vesperam, in qua incipiebat sabbatum, quo quiescendum erat, sepeliri debuit Christus.

DIVES. — Quia pauper non fuisset ausus ad Pilatum, praesidem Romanum, accedere et crucifixi corpus impetrare, ait S. Hieronymus.

AB ARIMATHAEA. — Haec urbs est, ait S. Hieronymus in Locis Hebr., quae, I Reg. 1, vocatur «Ramathaim Sophim,» ubi habitarunt Elcana et Anna, ibique genuerunt Samuelem. Sita est in regione Tamnitica juxta Diospolin: postea dicta est Rama, Aarima, et Memphys. Sita erat in loco alto, unde dicta est Rama, id est excelsa. Oriundus ergo erat Joseph e Rama, sed civis et senator erat Hierosolymae.

NOMINE JOSEPH. — Notandum est Christum introisse in mundum per Joseph, sponsum Virginis: nam non nisi ex Virgine desponsata Joseph nasci voluit; ac rursum exisse e mundo ac sepultum esse per Joseph ab Arimathaea; Joseph enim idem est quod auctus, scilicet gratia Dei: sicut enim Joseph patriarcha auctus fuit castitate et pietate in patrem, sic Joseph, sponsus Deiparae, excelluit castitate; hic vero Joseph excelluit pietate in Christum.

Hunc Josephum Marcus vocat nobilem decurionem, ubi Graece est βουλευτής, id est consiliarius, senator; qui enim Romae dicebatur senator, in municipiis dicebatur decurio. Hunc autem Josephum fuisse senatorem Hierosolymitanum conjicitur ex eo quod ibi habitabat; ibi enim exciderat sibi sepulcrum.

QUI ET DISCIPULUS ERAT JESU. — Haec ergo ratio movit Josephum ad sepeliendum Christum, ut quasi discipulus magistro suo ex pietate funeris justa persolveret et parentaret.

Versus 58: Hic Accessit ad Pilatum, et Petiit Corpus Jesu

58. HIC ACCESSIT AD PILATUM, ET PETIIT CORPUS JESU. TUNC PILATUS JUSSIT REDDI CORPUS. — «Accessit audacter,» ait Marcus: licet enim ipse occultus esset discipulus Jesu ob metum Judaeorum, tamen animante eum Christo, ac hortante B. Virgine, uti dixi vers. 55, opus tam arduum sine formidine audacter aggressus est. «Ex hoc facto, ait Victor Antiochenus in cap. XV Marci, summam Josephi constantiam agnoscimus.»

Petiit corpus Jesu. — S. Anselmus, dial. De Pass., ait sibi a Deipara revelatum, quod cum Joseph ab Arimathaea peteret a Pilato corpus Jesu, hanc in ceteris rationem assignasset, quia mater ejus prae dolore moriebatur.

Porro, audi quid de hoc Josepho Christum sepeliente scribat Gregorius Turonensis, lib. I Histor., cap. XXI, idque ex actis Pilati, ut ipse ait, ad Tiberium Romam transmissis: «Apprehensus, inquit, et Joseph, qui eum aromatibus conditum in suo monumento recondidit, in cellam includitur, et ab ipsis sacerdotum principibus custoditur, majorem in eum habentibus saevitiam.»

Denique hic Joseph fertur a Judaeis navi sine velis et remis cum Magdalena, Martha, Lazaro et Maximino impositus, Deo remige Massiliam appulisse, indeque in Angliam navigasse, ibique Christum praedicasse ac defunctum esse; unde ab Anglis quasi Angliae Apostolus colitur. Ita Baronius, anno Christi 35, cap. IV; et Lucius Dexter in Chronico, anno Christi 48.

Tunc (auditis et probatis rationibus Josephi jam recensitis) Pilatus jussit reddi corpus, — ut hac ratione aliquo modo satisfaceret Christo, quem injuste ob instantiam principum ad mortem damnaverat, ac suum factum honestando Christi sepulturam tegeret, vel excusaret.

REDDI. — Dato a Josepho pretio et auro, ait Theophylactus, sed hoc parum est verisimile, quia Marcus ait: «Donavit corpus Joseph:» ergo Joseph illud gratis dono accepit, non pretio comparavit. «Reddi» ergo id est dari, ut vertit Syrus; sed dicit «reddi,» quia corpus Jesu a Pilato jam traditum erat Judaeis ac militibus crucifixoribus, ut eum crucifigerent et morte mulctarent; nunc ergo illud quasi rediens in potestatem Pilati, datur Josepho quasi redditum.

Versus 59: Et Accepto Corpore, Joseph Involvit Illud in Sindone Munda

59. ET ACCEPTO CORPORE, JOSEPH INVOLVIT ILLUD IN SINDONE MUNDA. — Syrus, in linteo lini mundi. Mundissimum enim corpus decebat munda sindon. «Sindon» est pannus ex lino subtiliore et delicatiore textus: hoc ergo quasi subtilissimo velo et linteo Joseph corpus Christi involvit. Dicta sindon a Sidone, urbe Phoeniciae, in qua primo texi coepit. Unde Martialis: Nec sic in Tyria sindone tutus eris.

Primo. Mos defunctos sepeliendos sindone involvere, manus et pedes ligare institis, id est fasciis, faciem velare sudario. Forma sepulcri Christi fuse describit Beda in cap. xv Marci, dicens: «De monumento Domini ferunt, qui nostra aetate de Hierosolymis Britanniam venere, quod domus fuerit rotunda, de subjacente rupe excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens homo vix manu extenta culmen possit attingere. Quae habet introitum ab oriente, cui lapis ille magnus advolutus est.»

Breviter Adrichomius in Descriptione Jerusalem, num. 239: «Sepulcrum Domini gloriosum, ait, monumentum erat novum octo pedes longum, quod a monte Calvariae centum et octo pedibus, a monte autem Sion passibus mille distabat in horto monti Calvariae propinquo, quod in petra sibi Joseph exciderat.» Joseph ergo suum sepulcrum cessit Christo, et Christus in alieno, scilicet Josephi, sepulcro conditus est.

Anagogice: significavit Christus se et Christianos esse peregrinos in terra, ac tendere in coelum, quasi patriam, velut cives Sanctorum et domesticos Dei. Hac de causa S. Antonius, S. Ephrem, S. Franciscus et alii, proprium noluere habere sepulcrum, sed in alieno sepeliri voluerunt, exemplo Christi.

Hic ergo impletum est illud Isaiae, cap. liii, 9, de Christo oraculum: «Et erit sepulcrum ejus gloriosum.» Hinc per tot saecula huc usque frequens et religiosa est fidelium ex toto orbe peregrinatio in Jerusalem, ad visendum et venerandum S. Sepulcrum Domini. Quam ergo ignominiosa fuit passio et mors Christi, tam gloriosa fuit ejus sepultura.

Hac de causa et corpus Christi in Missa non nisi in sindone collocatur mundissima, quod donem vulgo «corporale» vocant a corpore Christi, quod ad instar sepulcri in se continet, ait Paschasius Radbertus scribens in hunc Matthaei locum.

Addit Joannes, cap. xix, 39, Nicodemum unguenta attulisse: «Venit, ait, et Nicodemus, qui venerat ad Jesum nocte primum, ferens mixturam myrrhae et aloes quasi libras centum,» ut eo totum corpus Jesu perfunderet, et quasi balsamaret. Myrrha enim et aloe sua amaritie corpora a putrefactione conservant. Mystice: his nos unguentis fragrare vult Euthymius, cum pectore nostro veluti sepulcro novo Christum excipimus.

Secundo. Modum pollincturae corporum describit Baronius ex R. Jacob et R. Mose. «Solebant, ait, viri virorum, feminae feminarum corpora curare, hoc modo: Oculos imprimis et ora claudebant defunctorum, stringebant fascia, tondebant capillos, lavabant corpus, unguentis ungebant, linteis involvebant, sicque curatum in sepulcro locabant.»

Versus 60: Et Posuit Illud in Monumento Suo Novo, Quod Exciderat in Petra

60. ET POSUIT ILLUD IN MONUMENTO SUO NOVO, QUOD EXCIDERAT IN PETRA: ET ADVOLVIT SAXUM MAGNUM AD OSTIUM MONUMENTI, ET ABIIT. — Joannes, xix, 41, addit: «Erat autem in loco ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quispiam positus erat. Ibi ergo propter Parasceven Judaeorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum.»

NOVO. — Ne, Christo resurgente, quis alius prius in eo sepultus, resurrexisse, ait S. Chrysostomus, putaretur; vel fingeretur, ait S. Hieronymus. Mystice S. Augustinus: «Sicut, ait, in Mariae virginis utero, nemo ante illum, nemo post illum conceptus est; ita in hoc monumento novo, nemo ante illum, nemo post illum sepultus est.»

IN PETRA. — «Ne, si ex multis lapidibus aedificatum esset, suffossis tumuli fundamentis, ablatum Christi corpus dicerent,» ait S. Hieronymus.

Denique sepulcrum Christi fuit in horto, quia in horto paradisi peccarat Adam, ac mortis sententiam incurrerat. Hinc in horto passionem orsus est Christus, in horto consummavit et sepultus est, ut sententiam hanc meret et expiaret.

Nota: Christus mox ut exspiravit, quoad animam descendit in limbum patrum, illisque se suamque deitatem ostendit; itaque eos beavit. Animas quoque in Purgatorio detentas liberavit, eisque primum et universale jubilaeum dedit. Unde eis pariter suam deitatem ostendit, easque beatas effecit, uti dixi I Petr. III, 19; daemones vero et homines impios in inferno, rursum ad gehennam perpetuam damnavit.

Porro Christi divinitas, puta divina Verbi persona, in Christi morte mansit semper tam corpori in sepulcro, quam animae in limbo hypostatice unita: quod enim ipsa semel assumpsit, hoc nunquam dimisit, nec dimittet in aeternum, uti docent Theologi.

ET ADVOLVIT (adjutus a Nicodemo et famulis. Unde Syrus vertit in plurali, advolverunt) SAXUM MAGNUM AD OSTIUM (ingressum) MONUMENTI, — ne quis corpus Christi auferret vel surriperet. Magis autem consilio Dei id factum est, ne Christo resurgente et vi divina saxum penetrante ac exeunte, Judaei dicerent Christum non resurrexisse, sed Apostolos corpus ejus e sepulcro clam furatos palam fingere eum resurrexisse.

Versus 61: Erat Autem Ibi Maria Magdalene, et Altera Maria, Sedentes contra Sepulcrum

61. ERAT AUTEM IBI MARIA MAGDALENE, ET ALTERA MARIA, SEDENTES CONTRA SEPULCRUM. — «Altera Maria,» scilicet Jacobi et Joseph mater; has enim duas duntaxat nominavit vers. 58. Videtur ergo quod mater filiorum Zebedaei, scilicet Salome, quam pariter ibidem nominavit, videns Jesum a viris sepeliri, quasi non habens quod ultra Jesu impenderet, maesta domum redierit, aut B. Virginem domum reduxerit, licet Metaphrastes, ad diem 15 augusti, asserat B. Virginem perpetim mansisse apud Christi sepulcrum.

SEDENTES CONTRA SEPULCRUM. — Quia, ut dixi, decebat Jesum, utpote virum, non a feminis, sed a viris lavari, et linteis involvi et sepeliri. Quare ipsae, dum viri eum in sepulcro condunt, ex honestate et verecundia non ausae sunt sepulcrum ingredi, sed exspectant dum viri abeant, itaque ipsae sepulcrum intrent ac videant modum quo conditus sit Christus.

Versus 62: Altera Autem Die, Quae Est post Parasceven, Convenerunt Principes Sacerdotum

62. ALTERA AUTEM DIE, QUAE EST POST PARASCEVEN, CONVENERUNT PRINCIPES SACERDOTUM ET PHARISAEI AD PILATUM. — «Parasceve» vocabatur feria sexta, sive dies Veneris, qui proxime sabbatum praecedit, eo quod illo die Judaei pararent cibos et reliqua necessaria pro sabbato, quo ab opere quiescendum erat. «Parasceve» enim, Graeca παρασκευή, idem est quod praeparatio.

ALTERA ERGO DIE POST PARASCEVEN. — Id est postridie feriae sextae, puta in sabbato, simul venerunt principes hi ad Pilatum. «Non nominat sabbatum, ait Theophylactus, eo quod non erat sabbatum quoad Judaeorum insaniam.» Furebant enim instar rabidorum contra Jesum, ut ejus nomen et memoriam plane abolerent. Et rabiem acuebat, quod vidissent Jesum a Joseph et Nicodemo tam honorifice sepeliri.

Versus 63: Seductor Ille Dixit Adhuc Vivens: Post Tres Dies Resurgam

63. DICENTES: DOMINE, RECORDATI SUMUS, QUIA SEDUCTOR ILLE DIXIT ADHUC VIVENS: POST TRES DIES RESURGAM. — «Seductor,» Graece ὁ πλάνος, id est, ut legit S. Augustinus, homil. 36, interr. 50, «ille planus,» id est ille impostor. «Hoc nomine, ait idem Augustinus in Psal. LXIII, 7, vocabitur Dominus Jesus Christus, ad solatium servorum suorum quando vocantur seductores.»

POST TRES DIES — non finitos, sed inchoatos, id est intra tres dies, vel tertia post die. Ita ipsimet se explicant dum subdunt: «Jube ergo custodiri sepulcrum usque in tertium diem.»

Versus 64: Jube Ergo Custodiri Sepulcrum Usque in Diem Tertium

64. JUBE ERGO CUSTODIRI SEPULCRUM USQUE IN DIEM TERTIUM, NE FORTE VENIANT DISCIPULI EJUS, ET FURENTUR EUM, ET DICANT PLEBI: SURREXIT A MORTUIS; ET ERIT NOVISSIMUS ERROR PEJOR PRIORE. — «Cupientes, ait S. Chrysostomus, ostendere, etiam antea impostorem fuisse, ad sepulcrum usque malitiam extendunt et producunt.» Videntur hi principes vehementer timuisse ne Jesus resurgeret, ideoque custodes milites poscunt, qui resurrectionem impediant, aut resurgentem comprehendant iterumque occidant. Nam quod de discipulis eum furaturis subjiciunt, praetextus erat timoris; sciebant enim discipulos Christi tam pavidos esse, quam imbelles.

ET ERIT NOVISSIMUS ERROR PEJOR PRIORE. — «Errorem» vocant doctrinam Evangelicam, quae docet Jesum esse Christum Dei Filium et Salvatorem mundi, quod prius vivens docuerat Jesus. Hic ergo erat error prior. Posterior sive novissimus, quod ipse a mortuis resurrexisset, hunc dicunt fore pejorem priore, tum quia confirmabit priorem; si enim Jesus resurrexit, ergo fuit Filius Dei, ut ipse praedicavit.

Versus 65: Habetis Custodiam; Ite, Custodite Sicut Scitis

65. AIT ILLIS PILATUS: HABETIS CUSTODIAM, ITE, CUSTODITE SICUT SCITIS. — «Custodiam,» scilicet militum, id est custodes milites, q. d. Habetis milites a me vobis deputatos, vobisque datos ad Jesum crucifigendum eumque in cruce usque ad mortem custodiendum; nunc concedo ut iisdem utamini ad custodiendum eum jam sepultum. «Custodite» ergo «eum sicut scitis,» id est optima ratione et modo, quem nostis.

Pro «habetis,» Graece est ἕξετε, quod alii vertunt quasi imperativum, «habete,» id est accersite custodes. Nervosius Noster vertit in praesenti «habetis:» jam enim habuerant milites custodes Christi in cruce, quos Pilatus eis dederat. Unde Arabicus vertit: Apud vos sunt custodes, ite et claudite sepulcrum sicut scitis.

Versus 66: Illi Autem Abeuntes, Munierunt Sepulcrum, Signantes Lapidem

66. ILLI AUTEM ABEUNTES, MUNIERUNT (Arabicus, clauserunt) SEPULCRUM, SIGNANTES LAPIDEM, CUM CUSTODIBUS. — Munierunt ergo Christi sepulcrum duplici munimento, scilicet custodia militum, quos assidue vigilare et sepulcrum circumdare jusserunt, et obsignatione lapidis.

SIGNANTES — Graece σφραγίσαντες, id est obsignantes, sigillantes, scilicet annulo, non Pilati, ut innuit S. Chrysostomus, sed suo; scilicet annulo urbis Hierosolymae, vel annulo summi Concilii ipsorum, quod «Sanhedrim» vocabatur, ne a quo lapis a sepulcro moveri et corpus Christi extrahi posset, quin idipsum ex sigilli violatione deprehenderetur. Simile fecit Darius rex Danieli in lacu leonum.

Tropologice noster Barradius: «Ex hoc facto impiorum, inquit, discamus pietatem: postquam Christi corpus ex altari in pectus velut novum sepulcrum excipimus, diligentem adhibeamus custodiam, ut in eo semper per gratiam permaneat, neque unquam nos deserat. Vigilantes apponamus milites, hoc est vigilantes virtutes, quae somnum, id est ignaviam, a nobis repellant.»