Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Primo, Christus proponit parabolas: primo, seminantis; secundo, vers. 21, lucernae expositae in candelabro; tertio, vers. 26, seminis; quarto, vers. 31, sinapis. Secundo, vers. 37, dormiente ipso oritur tempestas in mari, quam a discipulis excitatus, imperans ventis et mari, sedat.
Textus Vulgatae: Marcus 4:1-41
1. Et iterum coepit docere ad mare: et congregata est ad eum turba multa, ita ut navim ascendens sederet in mari, et omnis turba circa mare super terram erat; 2. et docebat eos in parabolis multa, et dicebat illis in doctrina sua: 3. Audite: ecce exiit seminans ad seminandum. 4. Et dum seminat, aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres caeli, et comederunt illud. 5. Aliud vero cecidit super petrosa, ubi non habuit terram multam, et statim exortum est, quoniam non habebat altitudinem terrae; 6. et quando exortus est sol, exaestuavit; et eo quod non habebat radicem, exaruit. 7. Et aliud cecidit in spinas; et ascenderunt spinae, et suffocaverunt illud, et fructum non dedit. 8. Et aliud cecidit in terram bonam, et dabat fructum ascendentem et crescentem; et afferebat unum triginta, unum sexaginta, et unum centum. 9. Et dicebat: Qui habet aures audiendi, audiat. 10. Et cum esset singularis, interrogaverunt eum hi qui cum eo erant duodecim, parabolam. 11. Et dicebat eis: Vobis datum est nosse mysterium regni Dei; illis autem qui foris sunt, in parabolis omnia fiunt: 12. ut videntes videant, et non videant; et audientes audiant, et non intelligant: nequando convertantur, et dimittantur eis peccata. 13. Et ait illis: Nescitis parabolam hanc? et quomodo omnes parabolas cognoscetis? 14. Qui seminat, verbum seminat. 15. Hi autem sunt, qui circa viam, ubi seminatur verbum, et cum audierint, confestim venit Satanas, et aufert verbum, quod seminatum est in cordibus eorum. 16. Et hi sunt similiter, qui super petrosa seminantur: qui cum audierint verbum, statim cum gaudio accipiunt illud; 17. et non habent radicem in se, sed temporales sunt; deinde orta tribulatione et persecutione propter verbum, confestim scandalizantur. 18. Et alii sunt qui in spinis seminantur: hi sunt qui verbum audiunt, 19. et aerumnae saeculi, et deceptio divitiarum, et circa reliqua concupiscentiae introeuntes suffocant verbum, et sine fructu efficitur. 20. Et hi sunt qui super terram bonam seminati sunt, qui audiunt verbum, et suscipiunt, et fructificant, unum triginta, unum sexaginta, et unum centum. 21. Et dicebat illis: Numquid venit lucerna ut sub modio ponatur, aut sub lecto? nonne ut super candelabrum ponatur? 22. Non est enim aliquid absconditum, quod non manifestetur; nec factum est occultum, sed ut in palam veniat. 23. Si quis habet aures audiendi, audiat. 24. Et dicebat illis: Videte quid audiatis. In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis, et adjicietur vobis. 25. Qui enim habet, dabitur illi; et qui non habet, etiam quod habet auferetur ab eo. 26. Et dicebat: Sic est regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat sementem in terram, 27. et dormiat, et exurgat nocte et die, et semen germinet, et increscat dum nescit ille. 28. Ultro enim terra fructificat, primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spica. 29. Et cum produxerit fructus, statim mittit falcem, quoniam adest messis. 30. Et dicebat: Cui assimilabimus regnum Dei? aut cui parabolae comparabimus illud? 31. Sicut granum sinapis, quod cum seminatum fuerit in terra, minus est omnibus seminibus, quae sunt in terra; 32. et cum seminatum fuerit, ascendit, et fit majus omnibus oleribus, et facit ramos magnos, ita ut possint sub umbra ejus aves caeli habitare. 33. Et talibus multis parabolis loquebatur eis verbum, prout poterant audire; 34. sine parabola autem non loquebatur eis, seorsum autem discipulis suis disserebat omnia. 35. Et ait illis in illa die, cum sero esset factum: Transeamus contra. 36. Et dimittentes turbam, assumunt eum ita ut erat in navi; et aliae naves erant cum illo. 37. Et facta est procella magna venti, et fluctus mittebat in navim, ita ut impleretur navis. 38. Et erat ipse in puppi super cervical dormiens; et excitant eum, et dicunt illi: Magister, non ad te pertinet, quia perimus? 39. Et exurgens comminatus est vento, et ait mari: Tace, obmutesce. Et cessavit ventus, et facta est tranquillitas magna. 40. Et ait illis: Quid timidi estis? necdum habetis fidem? 41. Et timuerunt timore magno, et dicebant ad alterutrum: Quis, putas, est iste, quia et ventus et mare obediunt ei?
Versus 10: Et cum Esset Singularis
10. ET CUM ESSET SINGULARIS. — Graece, κατὰ μόνας, id est solitarie, hoc est solus, ut vertit Arabicus, semotus a turba populi; Syrus, cum esset solus. Sic solus et separatus ab aliis latine dicitur singulus, quasi sine angulo, eo quod illa quae unica et sola sunt, nequeant constituere angulum: a singulo dicitur singularis, id est unicus et solus. Unde Cicero, Academ. Quaest. lib. IV: «Omitto, ait, Aristotelem in philosophia prope singularem.» Et Caesar, lib. IV De Bello Gallico: «Ubi aliquos singulares (solos) ex navi egredi conspexerunt, incitati equis impeditos adoriebantur.» Item et illud: «Quoniam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me,» Psal. IV, 10.
INTERROGAVERUNT EUM (Jesum) II QUI CUM EO ERANT DUODECIM. — Graecus, Syrus et Arabicus habent, cum duodecim, q. d. Septuaginta discipuli, qui cum duodecim Apostolis erant asseclae Jesu, interrogabant eum, quis esset sensus parabolae seminis et seminantis. Ita Euthymius.
Versus 21: Numquid Venit Lucerna ut sub Modio Ponatur?
21. NUMQUID VENIT (id est adducitur, vel infertur in domum vel cubiculum) LUCERNA UT SUB MODIO PONATUR? — ut abscondatur sub vase; q. d. Non; sed ut publice exponatur, omnibusque luceat. Hac parabola significat Christus nolle se mysteria hujus parabolae ceteraque Evangelii dogmata celari et abscondi, sed velle ut discipuli eadem suo tempore explicent et communicent aliis, qui hoc tempore necdum illa capere poterant: quare illa non servent occulta, sed vulgent et palam praedicent. Ita S. Hieronymus, Beda et alii, et patet ex vers. sequenti, ubi subdit: «22. Non est enim aliquid absconditum, quod non manifestetur.»
Versus 22: Non Manifestetur, nec Factum Est Occultum
22. NON MANIFESTETUR (quod non sit manifestandum), NEC FACTUM EST OCCULTUM, SED UT IN PALAM VENIAT. — Ita lege cum Graecis et Romanis; q. d. Licet doctrina Evangelica, et gesta dictaque mea adhuc arcana sint et occulta, non volo tamen ea semper manere occulta; sed opportuno tempore manifeste a vobis, o discipuli, omnibus proponi et praedicari. Ita S. Hieronymus et Beda. Hoc est quod ait Christus, Matth. x, 27: «Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta.»
Versus 24: Videte Quid Audiatis
24. ET DICEBAT ILLIS: VIDETE QUID AUDIATIS. — q. d. ait Euthymius: Attendite ad ea quae a me auditis, ut illa intelligatis et memoriae mandetis, ac suo tempore opere exequamini, nimirum ut ea aliis communicetis. Causam subdit: «Nullum ex dictis meis vos effugiat,» ait Theophylactus. Audi Bedam: «Instanter nos docet verba auscultare, quatenus et nostro illud pectore continue ruminare, et alieno ructare sufficiamus auditui.»
IN QUA MENSURA MENSI FUERITIS, REMETIETUR VOBIS, ET ADJICIETUR VOBIS. — q. d. Si large et copiose doctrinam meam aliis communicaveritis et praedicaveritis, ego quoque large et copiose longe majorem ejus intelligentiam, sapientiam, gratiam et gloriam quasi antidoton et praemium vobis impertiar. Sic fontes quo plus aquae deorsum effundunt, eo plus sursum recipiunt. Discant ergo doctores, catechistae, praedicatores, etc., ex hac Christi sententia et promisso, quo plura in alios docendo contulerint, eo plus sapientiae et gratiae a Christo sese recepturos, juxta illud: «Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictionibus (beneficiis, hoc est benefice, large, copiose), de benedictionibus et metet,» II Corinth. IX, 6. Vide ibi dicta.
Versus 25: Qui Enim Habet, Dabitur Illi
25. QUI ENIM HABET, DABITUR ILLI; ET QUI NON HABET, ETIAM QUOD HABET AUFERETUR AB EO. — «Habet,» id est utitur et utendo ostendit se habere: hic enim habet in actu, cum ille qui non utitur gratia et dono, illam habeat in habitu, et otio duntaxat: hoc est quod Theologi dicunt, utentem gratia sua, habere illam in actu secundo; non utentem vero habere eam duntaxat in actu primo, hoc est in potentia et habitu. Vide dicta Matth. XIII, 12, et Matth. XXV, 29. Sensus ergo est, q. d. Qui doctrina sibi a Deo, sive per studium, sive per infusionem impertita utitur, huic dabitur augmentum doctrinae: ab illo autem qui doctrina sua non utitur, Deus illam auferet ab eo, utpote otiosam et inutilem: Christus enim hic stimulat Apostolos ad diligentem et ferventem praedicationem Evangelii, pollicendo eis, si id fecerint, majorem sapientiae suae et gratiae affluxum.
Versus 26: Sic Est Regnum Dei
26. ET DICEBAT: SIC EST REGNUM DEI, QUEMADMODUM SI HOMO JACIAT SEMENTEM IN TERRAM. — Haec parabola alia et diversa est ab illa seminantis, quae processit vers. 3, licet utraque ab eodem semine sit petita, sed diversimode applicata et explicata. Porro per semen, ut recte docet S. Chrysostomus, Beda, et Scholiastes apud Hieronymum hic, aeque ac apud S. Matthaeum, XIII, significatur doctrina Evangelica; per agrum, auditores; per messem, consummatio mundi, aut etiam mors cujusque hominis.
Versus 27: Et Dormiat, et Exurgat Nocte et Die
27. ET DORMIAT (scilicet homo qui seminavit) ET EXURGAT NOCTE ET DIE, ET SEMEN GERMINET ET INCRESCAT, DUM NESCIT ILLE. — Nonnulli τὸ «exurgat nocte et die,» referunt ad semen, ut explicans Christus subdat: «et (τὸ ἔτι accipiunt ut διηγητικόν, et explicativum ejus quod praecessit, ac sumi putant pro id est,) semen germinet et increscat, dum nescit ille,» scilicet homo dormiens, q. d. Semen jactum in terram ab agricola, germinat et crescit continue nocte et die, ac etiam dum agricola de eo non cogitat, sed quiescit et dormit. Ita Beda, Scholiastes apud S. Hieronymum et Glossa.
Planius S. Chrysostomus, Theophylactus, Euthymius, Maldonatus, Franciscus Lucas et alii τὸ «exurgat die et nocte,» referunt ad hominem seminantem, non ad semen, ita ut τὸ «nocte» pertineat ad τὸ «dormiat;» τὸ vero «die,» ad «exurgat,» q. d. Sicut agricola, qui seminavit, otiose per noctem dormiente, et per diem surgente aliisque negotiis vacante, nec de semine et agro cogitante, ipsum tamen semen vi sua germinat et crescit agricola nesciente, ita ut primo germinet herbam sive germen, deinde spicam ac deinde frumentum in spica: sic pariter se habet Evangelii praedicatio et doctrina: haec enim a Christo et Apostolis seminata, id est praedicata a parvis initiis continuo, sed sensim, sine sensu crescit in magnas et maturas fidelium fruges, ipso Christo quasi dormiente in caelis, et velut nesciente, eo quod permittat Judaeos et Gentes infideles ac tyrannos contra Apostolos et Evangelium insurgere, eosque persequi et occidere; crescit, inquam, donec sensim se propagans totum orbem occupet, quando matura jam messe frumentum, id est electi colligentur in horreum caeli, quod fiet in fine mundi et die judicii.
Hac ergo parabola significatur vis Evangelii, quod sensim totum orbem pervasit, cumque ad se et Christum convertit. Tacite quoque per illam significatur non esse gloriandum Apostolis praeconibus Evangelii in sua praedicatione, quasi ipsi per eam orbem converterint; quia, ut ait Apostolus, «neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus,» I Corinth. III, 7. Ex alia parte innuit nec eos debere cadere animo, si videant parvum et lentum esse praedicationis suae fructum, quia Deus per paucos ab eis conversos multos alios sensim convertet, uti S. Jacobus per septem, vel, ut alii, novem a se conversos in Hispania, totam Hispaniam convertit.
Versus 28: Ultro Enim Terra Fructificat
28. ULTRO ENIM TERRA FRUCTIFICAT, PRIMUM HERBAM, DEINDE SPICAM, DEINDE PLENUM FRUMENTUM IN SPICA. — Arabicus: Quia terra sola profert fructum, primo herbam, et post illam spicam; deinde impletur spica, ut quando perfectus sit fructus, tunc ponatur falx, quoniam adest messis. Sic pariter sensim per praedicationem Evangelii crevit Christi fides, et Ecclesia per varios incrementorum gradus; crevit, inquam, tum in virtutibus, tum in propagatione per omnes provincias.
Moraliter haec tria: herbam, spicam, frumentum, triplici virtutum et meritorum cujusque incremento adaptant interpretes. Terra enim cordis nostri germinat, primo, herbam, cum bona desideria et opera in se concipit et inchoat; secundo, spicam, cum ea operando strenue prosequitur; tertio, frumentum, cum opera, virtutes et merita ad plenam maturitatem et perfectionem perducit. Ita Theophylactus: «Herba, ait, est in principio boni, spica cum resistimus tentationibus, fructus perfecta operatio.»
Audi S. Gregorium, homil. 15 in Ezech., et lib. XXII Moral., cap. xiv: «Herbam producere, est inchoationis bonae adhuc teneritudinem tenere. Ad spicam herba pervenit, cum virtus animo concepta ad profectum boni operis perducit. Plenum vero frumentum in spica fructificat, quando jam in tantum virtus proficit, ut esse robusti et perfecti operis possit.» Quare «non satis est ad salutem,» inquit Victor Antiochenus, «ut instar viridis foeni per obedientiam floreamus; sed quadam praeterea mascula animi fortitudine, qua ventorum flatibus, hoc est tentationibus circumacti, erecti culmi instar consistamus opus est. Tum etiam ut veluti uberes aristae fructuum, hoc est virtutum granis turgeamus mentisque manum impleamus.»
Innuit ergo hic Christus Apostolos et eos qui animas convertunt, debere longanimiter exspectare laboris sui fructum et messem, uti exspectant agricolae; ac teneros fideles sensim docendo, monendo, exercendo fovere et promovere ad apicem virtutis. «Nullus itaque, inquit Beda, qui ad bonum propositum adhuc in mentis teneritudine esse conspicitur, despiciatur, quia frumentum ab herba incipit ut granum fiat.»
Symbolice: Scholiastes apud S. Chrysostomum: «Herba, ait, fuit in lege naturae, spica in lege Moysis, frumentum in Evangelio.»
Versus 29: Et cum Produxerit Fructus, Statim Mittit Falcem
29. ET CUM PRODUXERIT FRUCTUS, STATIM MITTIT FALCEM. — Graece, ὅταν δὲ παραδῷ ὁ καρπός, id est cum vero prodiderit se, vel cum productus fuerit fructus: fructus ergo hic est nominativi casus: unde alii vertunt, «cum provenerit fructus;» Euthymius, «cum maturuerit;» Syrus, cum pinguis evaserit; Arabicus, cum perfectus fuerit. Est hebraismus. Apud Hebraeos enim verba in conjugatione hitpael sunt passivae significationis, aut actionis reflexae, qua agens actionem in se suscipit, ut idem sit patiens qui est agens. Unde quidam codices legunt: «Cum se produxerit fructus.» Aliter Maldonatus, «Cum produxerit fructus:» «Cum fructu, inquit, id est ipsum semen, quod erat fructus prioris seminis, produxerit, scilicet alium ex se fructum.»
Versus 33: Et Talibus Multis Parabolis Loquebatur Eis Verbum
33. ET TALIBUS MULTIS PARABOLIS LOQUEBATUR EIS VERBUM, PROUT POTERANT AUDIRE. — Id est prout digni erant audire, ait Maldonatus ex Beda, Euthymio et Clemente Alexandrino, lib. I Strom. q. d. Christus volentibus Apostolis intelligere et credere, sine parabolis perspicue loquebatur, ut magis et magis intelligerent; Scribis autem et Judaeis nolentibus credere et intelligere, adeo obscure et parabolice loquebatur, ut, etiamsi vellent, intelligere tamen non possent. Simplicius et planius Theophylactus et Franciscus Lucas hic, ac S. Chrysostomus, hom. 45 in Matth., q. d. Christus «talibus,» puta vulgaribus et facilibus «parabolis,» quas vulgo omnes nossent, non vero abstrusis et turbae incognitis loquebatur, ut earum corticem intelligeret, ac sub eis aliquid caeleste et divinum latere cognosceret: quod licet in particulari ipsa non comprehenderet, tamen per parabolam notam ad rem ignotam sub ea latentem vestigandam et perquirendam, a Christo incitabatur et stimulabatur.
Versus 36: Ita ut Erat in Navi
36. ITA UT ERAT IN NAVI. — q. d. Discipuli assumpserunt Christum in altum mare, ut illum cum eo trajicerent; Christum, inquam, ita ut erat in navi, sedens scilicet, et docens populum in littore stantem, ut patet vers. 1; nam postea vers. 38, situm hunc mutavit dormiens in navi. Notat celerem discipulorum obedientiam, ac vicissim Christi facilitatem eorum promptitudini se accommodantem, ut turbae affluentis tumultum vitaret. Paulo aliter Franciscus Lucas: «Ita ut erat in navi,» hoc est, inquit, citra ullum e navi in qua erat, egressum. Unde Syrus vertit, cum esset in navi; Arabicus, assumpserunt eum in navi.
ET ALIAE NAVES ERANT CUM ILLO. — Consilio Dei factum est, ut plurimi, qui navibus istis vehebantur, spectatores et testes forent miraculi proxime a Christo patrandi, scilicet sedandae tempestatis.