Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Describitur hic primo, conversio S. Pauli; secundo, duo miracula S. Petri, scilicet curatio Aeneae paralytici, vers. 32, et Dorcadis defunctae suscitatio, vers. 38.
Textus Vulgatae: Actus 9:1-43
1. Saulus autem, adhuc spirans minarum et caedis in discipulos Domini, accessit ad principem Sacerdotum, 2. et petiit ab eo epistolas in Damascum ad Synagogas; ut, si quos invenisset hujus viae viros ac mulieres, vinctos perduceret in Jerusalem. 3. Et cum iter faceret, contigit ut appropinquaret Damasco; et subito circumfulsit eum lux de coelo. 4. Et cadens in terram audivit vocem dicentem sibi: Saule, Saule, quid me persequeris? 5. Qui dixit: Quis es, Domine? Et ille: Ego sum Jesus, quem tu persequeris; durum est tibi contra stimulum calcitrare. 6. Et tremens ac stupens, dixit: Domine, quid me vis facere? Et Dominus ad eum: Surge, et ingredere civitatem, et ibi dicetur tibi quid te oporteat facere. 7. Viri autem illi, qui comitabantur cum eo, stabant stupefacti, audientes quidem vocem, neminem autem videntes. 8. Surrexit autem Saulus de terra, apertisque oculis nihil videbat. Ad manus autem illum trahentes, introduxerunt Damascum. 9. Et erat ibi tribus diebus non videns, et non manducavit, neque bibit. 10. Erat autem quidam discipulus Damasci, nomine Ananias; et dixit ad illum in visu Dominus: Anania. At ille ait: Ecce ego, Domine. 11. Et Dominus ad eum: Surge, et vade in vicum qui vocatur Rectus, et quaere in domo Judae Saulum, nomine Tarsensem: ecce enim orat. 12. Et vidit virum Ananiam nomine, introeuntem, et imponentem sibi manus ut visum recipiat. 13. Respondit autem Ananias: Domine, audivi a multis de viro hoc quanta mala fecerit sanctis tuis in Jerusalem; 14. et hic habet potestatem a principibus Sacerdotum alligandi omnes qui invocant nomen tuum. 15. Dixit autem ad eum Dominus: Vade, quoniam vas electionis est mihi iste, ut portet nomen meum coram gentibus, et regibus, et filiis Israel. 16. Ego enim ostendam illi quanta oporteat eum pro nomine meo pati. 17. Et abiit Ananias, et introivit in domum; et imponens ei manus, dixit: Saule frater, Dominus misit me Jesus, qui apparuit tibi in via qua veniebas, ut videas et implearis Spiritu Sancto. 18. Et confestim ceciderunt ab oculis ejus tanquam squamae, et visum recepit; et surgens baptizatus est. 19. Et cum accepisset cibum, confortatus est. Fuit autem cum discipulis, qui erant Damasci, per dies aliquot. 20. Et continuo in Synagogis praedicabat Jesum, quoniam hic est Filius Dei. 21. Stupebant autem omnes qui audiebant et dicebant: Nonne hic est qui expugnabat in Jerusalem eos qui invocabant nomen istud; et huc ad hoc venit, ut vinctos illos duceret ad principes Sacerdotum? 22. Saulus autem multo magis convalescebat, et confundebat Judaeos qui habitabant Damasci, affirmans quoniam hic est Christus. 23. Cum autem implerentur dies multi, consilium fecerunt in unum Judaei, ut eum interficerent. 24. Notae autem factae sunt Saulo insidiae eorum. Custodiebant autem et portas die ac nocte, ut eum interficerent. 25. Accipientes autem eum discipuli nocte, per murum dimiserunt eum, submittentes in sporta. 26. Cum autem venisset in Jerusalem, tentabat se jungere discipulis, et omnes timebant eum, non credentes quod esset discipulus. 27. Barnabas autem apprehensum illum duxit ad Apostolos, et narravit illis quomodo in via vidisset Dominum, et quia locutus est ei, et quomodo in Damasco fiducialiter egerit in nomine Jesu. 28. Et erat cum illis intrans et exiens in Jerusalem, et fiducialiter agens in nomine Domini. 29. Loquebatur quoque gentibus, et disputabat cum Graecis; illi autem quaerebant occidere eum. 30. Quod cum cognovissent fratres, deduxerunt eum Caesaream, et dimiserunt Tharsum. 31. Ecclesia quidem per totam Judaeam, et Galilaeam, et Samariam, habebat pacem et aedificabatur ambulans in timore Domini, et consolatione Sancti Spiritus replebatur. 32. Factum est autem ut Petrus, dum pertransiret universos, deveniret ad sanctos qui habitabant Lyddae. 33. Invenit autem ibi hominem quemdam, nomine Aeneam, ab annis octo jacentem in grabato, qui erat paralyticus. 34. Et ait illi Petrus: Aenea, sanat te Dominus Jesus Christus; surge, et sterne tibi. Et continuo surrexit. 35. Et viderunt eum omnes qui habitabant Lyddae et Saronae: qui conversi sunt ad Dominum. 36. In Joppe autem fuit quaedam discipula, nomine Tabitha, quae interpretata dicitur Dorcas. Haec erat plena operibus bonis et eleemosynis quas faciebat. 37. Factum est autem in diebus illis ut infirmata moreretur. Quam cum lavissent, posuerunt eam in coenaculo. 38. Cum autem prope esset Lydda ad Joppen, discipuli audientes quia Petrus esset in ea, miserunt duos viros ad eum, rogantes: Ne pigriteris venire usque ad nos. 39. Exurgens autem Petrus venit cum illis. Et cum advenisset, duxerunt illum in coenaculum et circumsteterunt illum omnes viduae flentes, et ostendentes ei tunicas et vestes quas faciebat illis Dorcas. 40. Ejectis autem omnibus foras, Petrus ponens genua oravit; et conversus ad corpus, dixit: Tabitha, surge. At illa aperuit oculos suos, et viso Petro, resedit. 41. Dans autem illi manum, erexit eam. Et cum vocasset sanctos, et viduas, assignavit eam vivam. 42. Notum autem factum est per universam Joppen, et crediderunt multi in Domino. 43. Factum est autem ut dies multos moraretur in Joppe, apud Simonem quemdam Coriarium.
Versus 1: Saulus, Adhuc Spirans Minarum
Vers. 1. SAULUS. — Ita dictus est a Saul, primo rege suae tribus Benjamin. Qui enim hebraice dicitur Saul, Latine vocatur Paulus. Unde vers. 4, pro Saule, Saule, Graeca et Syra habent, Saul, Saul. Hinc censent S. Chrysostomus et S. Hieronymus, epist. 27, quosdam e tribu Benjamin servatos esse in communi ejus strage et excidio, Judic. xx, 45, ut ex ea Saulus hic, futurus Paulus, nasceretur. Sicut ergo Saul hebraice vocatus est quasi שאול schaul, id est postulatus, scilicet rex a populo, et commodatus a Deo; ita dictus est Saulus, « quod ad vexandam Ecclesiam fuisset a diabolo postulatus, » ait S. Hieronymus, in epist. Ad Philemon. Rursum sicut Saul persecutus est Davidem, ita Saulus persecutus est Christum, Davidis antitypum, ait S. Augustinus in Psal. LI.
Symbolice, Saul et Saulus alludit ad שאל scheol, id est infernum, ita dictum, quod semper postulet, et nunquam satietur, juxta illud: « Infernus insatiabiliter cava guttura pandit. » Saulus enim fuit quasi infernus semper hians ad sanguinem et caedes fidelium, sed conversus in Paulum factus est coelum virtutum omnium, hians ad Gentium salutem. Ita Arator agens de lapidatoribus S. Stephani:
Ad Sauli, ait, posuere pedes velamina saevi, / Infernum quod Hebraeus ait.
Rursum Paulus apposite Graeca voce et etymo graeceque alludit ad σαλεύεσθαι, id est jactari, et agitari, ut Saulus idem sit quod inquietus, omnia agitans, turbans et vexans, quasi σάλος, id est fluctus et concitatio maris; unde Latinum salum, id est mare et fretum aestuosum. Ita Ambrosiaster, in cap. 1 ad Roman., vers. 1. Denique Saulus fuit σκύλμενος, id est vitiosus, fluxus, delicatus, levis.
ADHUC SPIRANS. — Q. d. Necdum suam saevitiam et aviditatem sanguinis Christiani expleverat nece Stephani et aliorum Christianorum virorum et mulierum, quos trahebat ad vincula et tribunalia, cap. viii, vers 2.
SPIRANS MINARUM ET CAEDIS. — Pagninus, spirans minas et caedem, scilicet instar leonis furentis proloquens, et eructans minas atrocissimas et lethiferas. Hic mystice impletum est illud Jacobi de Benjamin (ex eo enim prognatus est Saulus) vaticinium: « Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia, » ut ex S. Chrysostomo, Hieronymo, Ambrosio et Beda, dixi Genes. XLIX, 27. Saevit ergo ut lupus. Unde matri Ecclesiae fuit Benoni, id est filius doloris: sed mutatus in Paulum, factus est Benjamin, id est filius dexterae. Haec enim ejus mutatio fuit opus dexterae Excelsi; ac renascens in Christo, matri Synagogae mortem intulit, aeque ac Benjamin matri Racheli. Rursum sicut Benjamin inter duodecim fratres Patriarchas fuit minimus et ultimus, ita et Paulus inter Apostolos. Et sicut Benjamin a Josepho multis privilegiis fratribus fuit praelatus, Genes. XLII, 44, ita et Paulus a Christo dotatus fuit prae aliis Apostolis.
Unde S. Chrysostomus miratur Dei potentiam et gratiae Christi virtutem, utpote quae Paulum ferocientem et furentem, in ipso aestu furoris stitit, fregit et immutavit; nec exspectavit donec furor hic saeviendo subsideret: « Ut ostenderet, ait, potentiam suam, vincens et superans persecutorem in media insania: Sic enim medicum maxime admiramur, quando febrim, cum infestior, et flammam morbi cum vehementior est, extinguere et penitus abolere potest. » Nimirum haec fuit vis orationum S. Stephani et fidelium, ac maxime B. Virginis pro Saulo, uti dixi cap. vii, vers. 57 et 59. Causa finalis fuit, ut Deus per Saulum, hostem acerrimum Christianorum jam conversum, confunderet Judaeorum incredulitatem, eamque per ipsum revinceret. Quis enim non credat Christo et Christianismo, cui hostis Paulus tam luculentum perhibuit testimonium? Ita S. Chrysostomus, Oecumenius et alii. Porro hic ardor saeviendi in Paulo oriebatur tum ex zelo legis Mosaicae, uti ipse ait Galat. 1, 19, tum ex ardore juventutis et indolis, tum ex invidia gloriae S. Stephani, Barnabae aliorumque fidelium. Haec enim invidia in caedes erupit, nimirum in eum, uti nomine, ita re sibi affinem.
MINARUM ET CAEDIS. — Hinc patet Saulum, praeter Stephanum, plures alios fideles occidisse. Unde ipse poenitens ait, Act. xxii, 4: « Hanc viam (vitam Christianorum) persecutus sum usque ad mortem. » Et cap. xxvi, 10: « Et cum occiderentur, detuli sententiam. »
AD PRINCIPEM SACERDOTUM, — qui tunc erat Annas, vel expleto anno Caiphas, aut aliquis ex Annae filiis, ut dixi cap. IV, vers. 6.
Versus 2: Epistolas in Damascum
2. EPISTOLAS IN DAMASCUM. — Damascus erat caput Syriae, sita ad latus Libani, distans a Jerusalem itinere quinque dierum, puta 50 leucis Gallicis. Unde sicut Syria, sic et Damascus, Judaeis non erat subdita, sed suum habebat regem Aretam, II Cor. xi, 31. Habebant tamen Judaei suas plateas Damasci, ubi suis jus dicebant et exercebant: id enim eis concessit Benadad, rex Syriae, III Reg. xx, 34. Adde Aretam a Judaeis persuasum eis consensisse in persecutione Christianorum, ut patet II Cor. xi, 31.
Nota hic ardorem Pauli quo grassatus in fideles Hierosolymae caeteraque Judaeae loca, furorem suum extendit in eos Damascum usque. Hoc est quod ipse ait, cap. xxvi, vers. 11: « Et amplius insaniens in eos, persequebar usque in exteras civitates: in quibus dum irem Damascum, » etc. Addit S. Justinus contra Triphonem, principes Sacerdotum alios quoque in alias regiones misisse, qui Christianos caperent et persequerentur, forte Pauli exemplo et instinctu. Porro Damasci potius quam in aliis urbibus Saulus perscrutatus est Christianos, eo quod dispersos in nece Stephani eo confugisse audisset; utpote qui in urbe Gentili et regia Judaeis non subdita, ac remota, putarent se immunes fore a persecutione Judaeorum; nec in aliis vicinis urbibus, utpote Judaeae subditis, vel confoederatis, tutos ab ea se fore arbitrarentur.
HUJUS VIAE, — id est hujus instituti, puta Christianismi sectatores et professores. Vide dicta cap. II, vers. 38.
VINCTOS PERDUCERET. — Ergo multos secum adducebat comites, vel milites, vel satellites, ut patet vers. 7, plures petiturus ab Archisynagogo Judaeorum Damasci, si iis opus haberet.
IN JERUSALEM, — tum quod majori auctoritate haec fieri vellet, inquit S. Chrysostomus, tum quod Hierosolymis sciret Annam, Caipham caeterosque Judaeorum principes Christo et Christianis esse infensissimos: Damasci autem adhuc obscurum et pene incognitum erat Christianorum nomen, eorumque hostilitas in Judaismum, uti Saulus censebat, ideoque metuebat ne ibidem mitiores in eos forent Synagogae principes.
Versus 3: Cum Appropinquaret Damasco
3. UT APPROPINQUARET DAMASCO. — Primo, ut Damasci clarius conversionis ipsius miraculum ac proventus appareret, ait Glossa, dum non initio, sed in termino itineris et persecutionis suae, subito coelitus feritur et immutatur. Secundo, ut caecitate percussus, illico Damascum introduci posset ad Ananiam, qui eum juvaret, catechizaret et baptizaret. Denique Damascus insigniter nobilitata est conversione S. Pauli. Porro hic locus, in quo conversus est S. Paulus, distat Damasco dimidium milliare; atque in ejus conversi memoriam, posteri in honorem S. Pauli templum ibidem erexerunt; ibidem etiamnum Christiani, qui Damasci habitant, sepeliri solent. Locus hic a Syris Mergisafer dicitur. Atque Christianorum exercitus in bello sacro, duce Godefrido Bullonio Damascum petens, ipso conversionis S. Pauli die eodem pervenit, ac ibidem biduo commoratus est. Ita ex Ludovico Romano, Bredembachio, et Guilielmo Tyrio, Adrichomio, in Descriptione Terrae Sanctae, in Damasco: qui et graphice locum hunc in tabula geographica delineat. Idem mihi retulerunt Romae viri graves oculati testes, qui Damascum et loca sancta visitarunt.
SUBITO CIRCUMFULSIT EUM LUX DE COELO. — Auget miraculum tempus, lucisque magnitudo. Nam in meridie hoc contigit cum sol est lucidissimus, ac proinde lux haec suo fulgore vicit splendorem solis, uti Paulus ipse testatur, cap. xxvi, vers. 13. Fuit ergo haec lux instar fulguris et coruscationis, ait Lyranus; nec tantum S. Pauli, sed omnium comitum ejus oculos perstrinxit, ut ipse ait cap. xxvi, vers. 14. Idque primo, ut lux haec furorem oculorum animique ejus repercuteret et sterneret. Itaque mente sedata vocem Christi attentius perciperet, ait S. Chrysostomus, hom. De Ferendis Reprehensionibus. Secundo, ut tanquam lupus nocturnis operans tenebris, effusa luce caecaretur, ait S. Ambrosius, lib. De Benedictionibus Patriarcharum, in Benedict. Benjamin. Tertio, ut lux haec exterior interiores mentis tenebras ei panderet, juxta illud Sophoniae, 1, 17: « Tribulabo homines, et ambulabunt ut caeci, quia Domino peccaverunt. » Quarto, ut lux exterior repraesentaret lucem internam quam Deus Pauli menti infundebat, quaque ei tam semetipsum, quam persecutionis ipsius scelus patefaciebat, juxta illud quod ipse ait: « Deus qui dixit de tenebris lumen splendescere, ipse eluxit in cordibus nostris, » II Cor. iv, 6. Et illud: « Omnia quae arguuntur, a lumine manifestantur: omne enim quod manifestatur, lumen est. Propter quod dicit: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus, » Ephes. v, 13. Idem intonat Deus cuilibet peccatori, cum in mente ejus fulgurat coruscationem et cogitationem mortis, judicii, gehennae, etc. Quinto, ut ex hac luce disceret deinceps sibi ambulandum esse in luce Evangelii, gratiae et bonorum operum, juxta illud quod ipse scribit ad Ephes. v, 8: « Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino: ut filii lucis ambulate. Fructus enim lucis est in omni bonitate, et justitia, et veritate. » Sexto, haec lux erat symbolum doctoratus Pauli, quo illuminaturus erat omnes gentes luce doctrinae et vitae Christianae, uti ipse Act. xxvi, 18, Christum sibi dixisse significat. Porro hanc lucem spargebat corpus Christi gloriosum. Christus enim hic apparens Saulo, ut patebit vers. 5, quasi duellator eum luce sua siderabat, caecabat et sternebat, juxta illud Hab. iii, 11: « Sol et luna steterunt in habitaculo suo: in luce sagittarum tuarum ibunt, in splendore fulgurantis hastae tuae. » Sic in transfiguratione, splendor corporis Christi radios suos afflavit Mosi et Eliae, quin et Apostolis, Lucae cap. ix, vers. 31.
Versus 4: Cadens in Terram
4. ET CADENS IN TERRAM. — Quasi perculsus et sideratus a luce fulgurante, ut jam dixi. Fulmen enim sternit homines, imo animalia, arbores, domos et templa. Lucem hanc adjuvit vox Christi terribilis, instar tonitrui: « Saule, Saule, quid me persequeris? » Nam, ut ait Job, xxvi, 14: « Quis poterit tonitruum magnitudinis illius intueri? » Sic Seraphinis alterna voce Deo conclamantibus: « Sanctus, Sanctus, Sanctus, commota sunt superliminaria cardinum a voce clamantis, » Isai. vi, 3 et 4. Porro non tantum Saulus, sed et omnes ejus comites hac luce prostrati sunt in terram, uti narrat Paulus, xxvi, 14. S. Gregorius, hom. 8 in Ezechiel., opinatur S. Paulum in faciem cecidisse: poenitentes enim et sanctificandos in faciem cadere, quasi mox per poenitentiam resurrecturos; impios vero et impoenitentes resupinari in dorsum, ut nunquam resurgant, uti cecidit Judas et satellites Christum comprehensuri, Joan. xviii, 6. Haec tamen distinctio non est perpetua: nam et Goliath infidelis moriens in faciem cecidit, I Reg. xvii, 49.
Nonnulli Paulum censent peditem venisse et cecidisse; sed communis opinio (quam passim exprimunt picturae) est eum fuisse equitem, et ex equo cecidisse: tum quia longum faciebat iter, scilicet quinque vel sex dierum a Jerusalem in Damascum; tum quia veniebat quasi praetor stipatus satellitibus. Ita Sanchez, Lorinus et alii. Tertio, idipsum suadet Sauli generositas et animositas; fastu enim et ira tumens spirabat minas et caedes, esto ex zelo legis, ut sibi videbatur. Quarto, idem innuit ejus ruina et prostratio: nam cum Christo quasi duellans, ab eo dejectus equo, gravique casu collisus, sed eodem ictum moderante et infringente non elisus, nec oppressus, sentiens potentem ejus manum, toto corpore conquassatus et afflictus, illico suos spiritus cristasque deposuit, et humiliatus ac supplex Christo victori se dedit, dicens: « Domine, quid me vis facere? » Si enim pedes fuisset, exiguus et levis fuisset ejus casus, nec sufficiens ad ejus ferociam edomandam. Contrarium tamen sentit noster Salmeron et alii, et innuit S. Augustinus dicens eum ambulasse peditem, estque probabile: tum quia Scripturam nusquam ejus equi, vel equitis meminit; tum quia Judaei religiosiores, uti Pharisaei, qualis erat Paulus, vix equis utebantur, uti dixi Deuter. xvii, 16; tum quia ipse erat juvenis uti manu acer, ita pedibus celer.
AUDIVIT VOCEM. — Hebraica lingua, ut refert Paulus, Act. xxvi, 14. Et cap. xxii, 9, asserit se solum hanc vocem audisse, non comites suos; corpus enim gloriosum per Dei virtutem sibi assistentem potest facere ut ab uno videatur et audiatur, non a caeteris, quia sui suaeque vocis speciem potest diffundere ad unum, non ad caeteros, uti docent Scholastici. « Vox de coelo Saulo allata est, ut ostenderetur praedicationem quae ipsi committebatur, esse coelestem, » ait Isidorus Pelusiota, lib. I, epist. 400.
Moraliter, Deus in Paulo dedit schema et typum conversionis peccatorum. Lux enim repraesentat gratiam excitantem et internam mentis illuminationem; prostratio in terram, adversitatem; vox, reprehensionem concionatoris, magistri, socii, etc.; stimulus, conscientiae remorsum; Ananias, confessarium; caecitas, clausuram oculorum et animae ad res terrenas, ac considerationem aeternarum et caelestium; triduanum jejunium, satisfactionem pro peccatis per jejunia et preces; casus squamarum ab oculis est depositio excusationum; Baptismus est poenitentia et confessio, quae est secunda post naufragium tabula, et quasi alter baptismus; cibus est Eucharistiae frequentatio; versari cum discipulis, est agere cum probis. Vide S. Bernardum, serm. De Quatuor Orandi Modis. Ita Salmeron hic. Fulgura, Domine, coruscationem, Paulinae similem, in animas nostras, ut ad te toto corde convertamur. Fac nos vasa electionis, ad tuam gloriam toto orbe celebrandam.
SAULE, SAULE. — Graece et Syre, Saul, Saul, sic enim Hebraice vocabatur Saulus, et Christus hic Hebraice loquebatur, uti jam dixi. Geminatio haec index est, tum alti somni quo in peccato suo dormiebat Saulus, tum ingentis amoris et commiserationis, aeque ac efficacis, et ad intima Pauli penetrantis, vocationis Christi, ut durum et obstinatum cor Sauli feriret et molliret. Clamat Christus, ut Sauli a se remotissimi aures mentemque perstringat. Audi S. Augustinum, hom. 14 inter 50: « Quantum distat Ortus ab Occidente, longe fecit a nobis iniquitates nostras. Quantum distat Oriens ab Occidente, avertere ab Occidente, convertere ad Orientem. Occidunt tibi peccata, oritur inde justitia. In Occidente vetus, in Oriente novus. In Occidente Saulus, in Oriente Paulus. » Clamavit ergo Christus in Oriente, ut in Occidente audiret et obediret Paulus.
QUID ME PERSEQUERIS? — Christus caput habet in coelo, corpus in terris: corpus enim mysticum Christi est Ecclesia, membra sunt fideles. Saulus Christum in coelo persequi non poterat: hinc eum in terra, puta in fidelibus suis persequitur. Audi S. Augustinum, tract. 10 in Epist. S. Joan.: « Non expavescis, ait, vocem capitis de coelo clamantem pro membris suis: Saule, Saule, quid me persequeris? persecutorem suum vocavit persecutorem membrorum suorum. » Idem, serm. De Sanctis: « Membris adhuc positis in terra, caput clamabat in coelo, et non dicebat: Quid persequeris fideles meos? sed: Quid me persequeris? » Adeo Christus diligit Ecclesiam et fideles; adeo cum eis se unit, ut eorum velit esse caput, spiritus, anima et vita, uti dixi I Cor. xii, 12. Et S. Bernardus, serm. De Conversione S. Pauli: « Vere deprehensus est Saulus; non est dissimulandi locus, non est facultas ulla negandi. In manibus sunt Epistolae crudelissimae legationis, auctoritatis execrandae, potestatis iniquae. Quid me persequeris? inquit. An non persequebatur Christum, qui Christi membra trucidabat in terris? An vero persecuti sunt Christum, qui sacratissimum illud corpus Crucis affixere patibulo; et non persequebatur eum, qui adversus corpus ejus, quod est Ecclesia, odio furebat iniquo? Denique si proprium sanguinem dedit in pretium redemptionis animarum, non tibi videtur graviorem ab eo sustinere persecutionem, qui suggestione maligna, exemplo pernicioso, scandali occasione avertit ab eo animas quas redemit, quam a Judaeo, qui sanguinem illum fudit? Agnoscite, dilectissimi, et expavescite consortia eorum qui salutem impediunt animarum. Horrendum penitus sacrilegium, quod et ipsorum videtur excedere facinus, qui Domino Majestatis manus sacrilegas injecerunt. » Nota hoc dogma morale S. Bernardi de scandalo.
Jam si singula Christi verba ponderes et premas, magnum habent pondus, magnum pathos: « Saule, Saule, quid me persequeris » ad necem, qui te persequor ad vitam, ut ex Saulo efficiam Paulum? Ego sum dulcis, melleus, tuique amantissimus: nulla in re te laesi; ne vel verbulo unquam offendi: quid me quasi hostem persequeris? Ego intimus tui sum amicus: in manibus et corde meo descripsi te, satagoque ut in intima cordis mei te trajiciam et recondam, ut in ejus centro inhabites: quid me persequeris? Ego propter te in terram descendi, factus homo: jam rursum propter te solum e coelo ad te descendo. Ego pro te lacrymas, easque in horto sanguineas effudi; pro te sudavi et alsi; pro te sanguinem et vitam dedi, millies adhuc daturus, si opus esset: quid me persequeris? Ego pro te manus in cruce extendi ad Patrem, clavis confixus sum, spinis coronatus, flagellis concisus: quid me persequeris? Ego te elegi in meum ducem, destinavi te Apostolum et vas electionis: quid me persequeris? In passione et cruce tot probris et tormentis affectus pro te, non querelam, non gemitum, non votum emisi; de te queror et juste queror; de te gemo, de te vocem lugubrem emitto: quid me, id est meos fideles, qui mihi vita chariores sunt, persequeris? quid eos a me avellere et perdere satagis? Me persequeris, qui sum Jesus, id est tuus Salvator, tua salus? Cur in me teipsum tuamque salutem exitialiter impugnas? ut ego peream, vis teipsum perimere? Haec, et longe plura interius in mente Pauli loquebatur, et quasi fulgurabat Christus.
Quocirca Saulus jam conversus, hanc Christi post se quasi currentis dignationem et amorem immensum ponderans, passim hanc ejus in se clementiam intimo animi sensu depraedicat, ut I Timoth. 1, 15: « Fidelis sermo, inquit, et omni acceptione dignus, quod Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum (Nam, ut ait S. Augustinus, serm. 10 De Verbis Apostoli: « Nemo acrior inter persecutores: ergo nemo prior inter peccatores. » Hunc compunctionis et humilitatis S. Pauli spiritum imitetur et induat; totaque vita conservet, quicumque aliquando peccavit Deumque offendit. Ita S. Chrysostomus, lib. II De Compunctione, et S. Augustinus, lib. De Vera et Falsa Poenitentia, cap. xiii). Sed ideo misericordiam consecutus sum, ut in me primo ostenderet Christus Jesus omnem patientiam, ad informationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam; » « ut dicant sibi omnes, ait S. Augustinus, serm. 9 De Verbis Apostoli: Si Paulus sanatus est, ego quare despero? Si tanto medico tam desperatus aeger sanatus est, ego cur meis vulneribus illas manus non aptabo, ad illas manus non festinabo? Ut hoc dicerent homines, ideo Saulus factus est ex persecutore Apostolus. » Similia habet I Corinth. xv, 9; ad Ephes. iii, 8, et alibi. Vide ibi dicta. Denique S. Augustinus, in Psalm. LXXII: « Ipse, inquit, primo Saulus, postea Paulus, id est primo superbus, postea humilis et modicus. Saul enim, unde dictum est nomen Sauli, nostis quia rex superbus et infrenis fuit: Paulum autem, modicum est. Audi quomodo fuerit Saulus, et quomodo sit Paulus. Quid fuit prius? Quid? blasphemus, et persecutor, et injuriosus. Audisti Saulum, audi et Paulum: Ego enim sum, inquit, minimus Apostolorum. Quid est minimus, nisi ego sum Paulus? Et sequitur: Qui non sum dignus vocari Apostolus: Quare? quia fui Saulus. Quid est fui Saulus? Ipse dicat: quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Sed gratia Dei, ait, sum id quod sum. »
Quocirca Ecclesia quotannis celebrat festum Conversionis S. Pauli: primo, ut eum omnibus peccatoribus in exemplum poenitentiae proponat; secundo, ut Deo gratias agat, quod Ecclesiae dederit Paulum doctorem Gentium; tertio, ut Paulum conversum invocet, ut e coelo peccatores convertat; adhuc enim, licet translatus in coelum, plurimos convertit suo exemplo, precibus, epistolis.
Versus 5: Quis Es, Domine?
5. QUI DIXIT: QUIS ES, DOMINE? — Paulus luce Christi perstrictus et caecutiens vocem Christi audiebat; sed eum agente splendore undique circumfuso distincte videre et agnoscere non poterat. Rogat ergo, quis sit, an Angelus, an Deus; eique tacite se quasi servum submittit, vocans eum « Domine. » Ita S. Chrysostomus.
Nota: Saulus hic vidit Christum, esto confuse. Hoc enim de eo asserit Ananias, vers. 17, dicens: « Saule frater, Dominus misit me Jesus, qui apparuit tibi in via. » Et vers. 27: « Narravit illis quomodo in via vidisset Dominum. » Quin et Paulus ipse, I Corinth. xv, 8: « Novissime, ait, omnium tanquam abortivo visus est mihi: » esto enim saepius deinceps viderit Christum, hic tamen duntaxat fuit abortivus, quia violenter conversus et renatus in Christo. Ita Tertullianus, lib. Contra Praxeam, cap. xv; Primasius, S. Thomas et Glossa in I Cor. xv; licet Ambrosiaster, Sedulius et Haymo id accipiant de visione Christi, quam Paulus habuit in templo, de qua Actor. xxii, 17. Porro Christus videtur hic descendisse de coelo, eo tamen non relicto, ad aerem Paulo vicinum, inde enim vocem emittebat (quam Paulus clare et distincte audivit, ita ut cum eo colloqueretur), ac lucem tantam, quae eum caecaret et comites sterneret. Ita S. Ambrosius, lib. De Benedictionibus Patriarcharum, cap. ultimo; S. Thomas, III part., Quaest. LVII, art. 6, ad 3, et alii. Vide dicta cap. III, 21. Fuit ergo Christi corpus tunc in duobus locis, puta in coelo et in aere. Quod nota contra Calvinum et Sacramentarios, qui negant Christi corpus posse esse in coelo et in Eucharistia simul.
EGO SUM JESUS — Nazarenus, uti addit Syrus hic, et Paulus, Actor. xxii, 8. Non dicit: Ego sum Deus et Dei Filius, sed, Jesus; quia divinitatem credebat Paulus, sed incarnationem, id est Jesum, impugnabat, q. d. « Humilitatis meae infima suscipe, et tuae superbiae squamas depone, » ait ex S. Gregorio Beda.
DURUM EST TIBI CONTRA STIMULUM CALCITRARE. — Est adagium sumptum a bobus cervicosis, qui cum ab aratoribus, vel aurigis stimulo (qui ex eo βουκεντρα vocantur) punguntur, illi recalcitrant, sed eo magis stimulum induunt, eoque acrius punguntur: significans simili modo eum qui potentiori obluctatur, uti Paulus Christo, frustra id facere et cum damno proprio; provocat enim potentioris iram, ut ictus et plagas graviores et crebriores illi infligat. Innuit Christus Paulum hactenus contra se quasi stimulum calcitrasse: stimulis enim miraculorum, sanctitatis, et disputationum S. Stephani, ac adhortationum S. Barnabae (ut habet ejus Vita) crebro Christus pupugerat mentem Sauli, ut in se crederet; sed ille recalcitrans impegit in stimulum validiorem, quem illi hic impegit Christus, prosternens eum humique affigens. « Verba enim sapientium sicut stimuli et quasi clavi in altum defixi, quae per magistrorum consilium data sunt a pastore uno, » ait Eccles. xii, 11. Porro durus conscientiae peccantis stimulus est, ipse ejus remorsus et oblatratio. « Durus animo ipsa accusator, judex, carnifex, vermis remordens, » ait Quintilianus, lib. V Institutionum. Nec dubium hunc conscientiae stimulum non raro Saulum sensisse. Ergo « durum est tibi contra stimulum calcitrare, » hoc est, durum est tibi contra Deum pugnare; eum enim provocas, qui lacessitus plagas acres et inevitabiles infligit: perinde ac qui stimulo recalcitrat, non stimulum, sed seipsum laedit, juxta illud Plauti in Truculento: « Si stimulos pugnis caedis, manibus plus doles. » Quocirca sapienter Euripides in Bacchis ait:
Potius sacra illi fecerim, quam calcibus / Stimulos ferire coner, iracundia / Citus in Deum mortalis ipse cum siem.
Versus 6: Tremens Ac Stupens
6. ET TREMENS AC STUPENS, — ad tantam lucem, vocem, gloriam, potentiam et majestatem praesentis Christi, qua se caecari et ad terram affigi sentiebat, praesertim, quia ob praeteritas persecutiones male sibi conscius, videns se a Christo comprehensum, ac in ejus esse potestate et manibus, metuebat ne acres et meritas de eo exigeret scelerum poenas. Solet enim Deus primo peccatoribus incutere timorem poenarum, mortis, judicii et gehennae; ac ex eo movere eos ad dolorem et detestationem scelerum; inde ad spem veniae, Deique amorem et obedientiam. Timor enim est velut acus vel seta, quae filum amoris introducit, ut ait S. Augustinus, tract. 9 in Epist. I Joannis. Porro tanta est Majestas angelorum, et multo magis Dei, ut illico homo eam videns corruat. Ita Daniel, cap. x, 16, viso angelo: « Domine, inquit, in visione tua dissolutae sunt compages meae, et nihil in me remansit virium. » Et Ezechiel, cap. ii, vers. 2, visa Dei gloria: « Cecidi, inquit, in faciem meam. » Quin et Manue, pater Samsonis: « Moriemur, inquit, quia vidimus Deum, » puta angelum vicarium Dei, Judic. cap. xiii, vers. 22.
DIXIT: DOMINE, QUID ME VIS FACERE? — Sunt verba haec animi plene compuncti, humilis, resignati, devoti, tradentis et dedentis se Deo. Unde S. Augustinus, serm. 14 De Sanctis: « Jam, inquit, parat se ad obediendum, qui prius saeviebat ad persequendum. Jam formatur ex persecutore praedicator, ex lupo ovis, ex hoste miles. Ovis audiat, quid facere debeat. » Unde patet, Paulum tunc per contritionem tantam non tantum justificatum, sed et eximie instar S. Magdalenae, Lucae cap. vii, sanctificatum fuisse. Ita passim interpretes, ac nominatim S. Gregorius, lib. XI Moralium, cap. vi vel vii.
Notat hic primo S. Chrysostomus Paulum non coacte et necessario, sed sponte et libere se convertisse, hoc enim ejus verba significant. Negant id Lutherus, Calvinus et alii, qui hominis arbitrium non liberum, sed servum esse volunt; ac gratiam Paulo datam fuisse tam efficacem, ut violenter eum ad Christum raperet sicut rapiuntur fures a Praetore ad carcerem: quos damnat Concilium Tridentinum, sess. vi, can. 4, 5 et 6, et S. Augustinus, lib. De Spiritu et Littera, cap. xiii. Ubi docet Deum internis externisque suasionibus mentem pulsare, ut se convertat; sed consentire vocationi vel dissentire, proprie hominis voluntatis esse.
Nota secundo, magnitudinem et efficaciam gratiae, qua attractus et conversus est Paulus. Nam ea subito ex acerrimo persecutore factus est summus amicus Christi. Unde S. Augustinus, eam saepe vocat efficacissimam. Audi eum, lib. I ad Simplic., Quaest. II: « Quam rabida, ait, voluntas, quam furiosa, quam caeca in Saulo? qui tamen una desuper voce raptus est, occurrente utique tali viso, quo mens illa et voluntas refracta saevitia retorqueretur et corrigeretur ad fidem. » Hinc S. Gregorius, Dialog. lib. III, cap. xvii: « Majus, ait, est miraculum praedicationis verbo et orationis solatio peccatorem convertere, quam carne mortuum suscitare. Lazarum quippe carne Dominus suscitavit, Saulum mente, » quia mentem ejus immutavit totam, ut ex diabolica fieret plusquam angelica, uti ibidem ostendit S. Gregorius. Haec ergo gratia fuit tam potens, ut primo summam Pauli hostilitatem in summum Christi obsequium converteret.
Secundo, ut non tantum peccata, sed et peccatorum radices habitusque pravos illico aboleret: secus fit in aliis peccatoribus. Si quis enim ebriosus, vel libidinosus convertatur, esto peccata praeterita ei per poenitentiam et absolutionem dimittantur, tamen manent habitus ebrietatis et libidinis, qui eum pungere et sollicitare ad pristinam crapulam et libidinem non cessant, donec longo tempore per multos contrarios actus evellantur, vel potius refringantur et sopiantur. S. Paulus vero, quia efficacissimam habuit gratiam, eique heroice cooperatus est dando totum suum cor Deo, ac dicendo: « Domine, quid me vis facere? » hinc omnes vitiorum habitus, et quasi memoriam e mente sua abstersit. Quocirca haec lux et impetus gratiae divinae subito eum totum in alium, imo contrarium hominem immutavit, ut ex leone fieret agnus, ex lupo Pastor, ex persecutore Apostolus.
Hinc tertio, haec gratia ei tantum Christi amorem indidit, ut qui paulo ante Christum et Christianos volebat occidere, jam pro eis optaret mori, vitamque omnem pro iis expenderet, offerens se omnibus itineribus, laboribus, persecutionibus, fami, siti, carceribus, tormentis, mortibus, ut Christi gloriam et Ecclesiam propagaret; adeoque totus videbatur transformatus in Christum. Unde ait: « Mihi vivere Christus est, et mori lucrum. » Et: « Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus. » Hinc non aliud sciebat, non aliud sapiebat, non aliud spirabat corde, ore et opere, quam Christum crucifixum, qui tradidit, inquit, semetipsum pro me: cetera omnia quae in mundo sunt, arbitrabatur ut stercora. Hinc ille zelus lucrandi animas Christo, ut omnibus omnia fieret, ut totum orbem Christum praedicando percurreret, ut omni aetati, sexui, conditioni leges vitae Christianae praescriberet; ut infatigabilis, nocte et die non cessaret docere et evangelizare Christum. In hac ergo prima sui conversione Saulus accepit gratiam, non tantum Christianam communem caeteris fidelibus, sed et Apostolicam propriam Apostolis; atque coelitus a Christo electus et creatus est Apostolus, uti patebit vers. 15.
Nota tertio: Christus hic quasi duellum init cum Saulo, eumque vincit et sternit: unde jure duelli poterat eum occidere, sed ejus miserens vitam ei condonat: quocirca Paulus gratias agens ei servum perpetuum se mancipat. Hinc et initio Epistolarum fere omnium hunc titulum praefert: « Paulus, servus Jesu Christi. » Ita Rupertus. Similis fuit vox superbi Turni duello victi et prostrati ab Aenea, quam graphice exprimit Virgilius, XII Aeneid., in fine:
Ille (Turnus) humilis supplexque oculos, dextramque precantem / Protendens: Equidem merui, nec deprecer, inquit; / Utere sorte tua (occide me si libet); miseri te si qua parentis / Tangere cura potest, oro (fuit et tibi talis / Anchises genitor), Dauni miserere senectae: / Et me seu corpus spoliatum lumine mavis, / Redde meis; vicisti (et victum tendere palmas / Ausonii videre), tua est Lavinia conjux. / Ulterius ne tende odiis. Stetit acer in armis / Aeneas volvens oculos, dextramque repressit, etc.
Sed mox ut agnovit balteum sui Pallantis, quo se accinxerat Turnus, indignans et ulciscens eum trucidavit. Longe ergo mitior et clementior fuit Christus in Saulum, quam Aeneas in Turnum. Paulus igitur fuit quasi rhinoceros superbus et ferus, quem Deus sibi subjugavit, imo suum praeconem effecit, juxta illud Job, xxxix: « Numquid volet rhinoceros servire tibi? numquid alligabis rhinocerotem ad arandum loro tuo? » in quem locum vide S. Gregorium, lib. XXI Moralium, cap. ii et iii.
Moraliter, docet hic nos S. Paulus, cum sentimus divinas inspirationes, Deumque ad emendationem et sanctitatem, vel perfectionem nos vocantem, quid ei respondere debeamus, nimirum: « Domine, quid me vis facere? » Hac enim submissione, resignatione, devotione, promptitudine, alacritate animi ad omnia parati, totumque se Deo offerentis, disposuit se, et meruit de congruo evehi ad apostolatus apicem, fierique doctor Gentium. Ita Abraham vocatus a Deo, Genes. xii, 1, respondit: « Adsum. » Sic et Jacob, Genes. xxxi, 11, et Moses, Exodi iii, 4. Et Ananias hic, vers. 10: « Ecce ego, Domine. » Et Isaias, cap. vi, 8: « Ecce ego, mitte me. » Sic et Samuel vocanti Deo respondit: « Loquere, Domine, quia audit servus tuus, » 1 Reg. iii, 10. Et Psaltes: « Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum: cantabo et psallam in gloria mea, » Psalm. cvii, 2. Solebat S. Franciscus audiens Deum in corde loquentem, etiamsi in itinere esset, gradum sistere, mentemque intra se colligere, ut totus illi intenderet; ac mox id quod audierat, opere exequebatur. Ita ad apicem sanctitatis pervenit, uti refert S. Bonaventura in ejus Vita.
Denique S. Bernardus, serm. 1 De Conversione S. Pauli: « Haec plane, fratres, ait, perfecte conversionis est forma. Paratum, inquit, cor meum, Deus, paratum cor meum: Domine, quid me vis facere? O verbum breve, sed plenum, sed vivum, sed efficax, sed dignum omni acceptione, etc. Heu plures habemus Evangelici illius caeci, quam novi Apostoli imitatores? Quid vis (ait Dominus ad caecum illum) ut faciam tibi? Absit hoc, Domine: tu magis dic, quid me facere velis? Sic enim decet, sic omnino dignum est, non meam a te, sed a me tuam quaeri et fieri voluntatem, etc. Sic profecto, sic multorum usque hodie pusillanimitas et perversitas exigit, ut ab eis quaeri oporteat: Quid vis ut faciam tibi? non ipsi quaerant: Domine, quid me vis facere? »
Versus 7: Surge, et Ingredere Civitatem
7. SURGE, — « sta super pedes tuos, » ut habetur cap. xxvi, 16.
ET INGREDERE CIVITATEM (Damascum), ET IBI DICETUR TIBI QUID TE OPORTEAT FACERE. — Dices: Actor. xxvi, 16, dicitur Christum Saulo id dixisse: « Ad hoc enim apparui tibi, ut constituam te ministrum et testem eorum quae vidisti, etc., ego mitto te aperire oculos eorum, ut convertantur a tenebris ad lucem, » etc. Respondeo: Christus Saulo in genere dixit se velle eum constituere suum praeconem; sed in particulari de baptismo instrui eum voluit ab Anania. Hoc enim habet suavis Dei dispositio, ut, sicut angeli ab angelis, ita homines ab hominibus edoceantur: qua de re illustre extat exemplum apud Sophronium, vel potius Joannem Moschum, in Prato Spirituali, cap. cxcix; idque ne quis fanaticus suos errores et somnia tueatur, obtendendo internum instinctum Spiritus Sancti, uti faciunt Anabaptistae. Ita Cassianus, Collat. II, cap. xv. Secundo, hic, ait S. Bernardus, serm. 1 De Conversione S. Pauli, « socialis vitae commendatur utilitas, ut edoctus per hominem discat et ipse secundum datam sibi gratiam hominibus subvenire. » Tertio, Paulus triduo jejunans et caecus, Damasci edoctus fuit a Deo; sed ad Ananiam mittitur, non tam ut edoceatur, quam ut ab eo baptizetur et a caecitate curetur. Unde signanter ait: « Quid te oporteat facere: » nimirum suscipere baptismum, de quo plura cap. ix.
STABANT, — Dices: Cap. xxvi, 16, ait Paulus comites suos secum fuisse prostratos: ergo non stabant. Respondeo primo, « stabant, » id est ibi erant, ibi sistebantur, ibi manebant; statio enim hic opponitur non sessioni aut prostrationi, sed motui et progressioni. Sic Magdalena dicitur stans retro secus pedes Jesu, lavisse ejus pedes: « stans, » id est procumbens, genu flexo, Lucae vii, 38. Secundo, « stabant, » quia post prostrationem se e terra levarunt et in pedes erexerunt, ut Saulum erigerent. Solus enim Saulus in terra jacens Jesum videbat et cum eo colloquebatur, mentemque sibi mutari sentiebat. Permisit ergo Deus comites Sauli in Judaismo permanere, ut essent testes Judaeis omni exceptione majores hujus miraculosae conversionis S. Pauli, omniumque mirabilium quae in ea acciderant. Ita S. Chrysostomus et Oecumenius.
STUPEFACTI. — Syrus, Pagninus et Tigurina, attoniti; alii, muti; qui enim stupent, obmutescunt: pavor enim et stupor vocem eripit, aeque ac mentem et memoriam: et Graecum ἐνεοί etiam mutos et surdos significat.
AUDIENTES QUIDEM VOCEM, NEMINEM AUTEM VIDENTES. — Dices: Actor. xxii, 9, contrarium dicitur, nimirum « lumen quidem viderunt, vocem autem non audierunt. » Respondeo, additur ibidem: « Ejus qui loquebatur mecum, » id est Christi, q. d. Meam vocem audierunt, non Christi. Ita S. Augustinus, in Psalm. lxvii, Lyranus, Hugo, Vatablus et alii hic. Secundo, dici potest eos quoque vocem Christi audisse, sed confuse duntaxat: quia attoniti vocem ejus articulatam distincte audire et intelligere non poterant.
Versus 8: Surrexit Saulus de Terra
8. SURREXIT AUTEM SAULUS. — Partim sponte sua obediens nixusque voci Christi, dicentis, « Surge; » partim adjutus et erectus a comitibus.
NIHIL VIDEBAT. — Noster Interpres legit οὐδέν, id est nihil: jam legunt οὐδένα, id est neminem: quod aliqui restringunt ad Christum, q. d. Christum non vidit amplius, quem paulo ante jacens in terra viderat. Verum eum nihil vidisse et caecum fuisse, patet ex eo quod a comitibus in urbem trahi debuerit, ut sequitur. Christus enim sua luce magis feriit oculos Pauli, quam comitum: ille enim caecatus fuit, non hi, ad hoc scilicet, ut eum ducere possent in urbem. Ita S. Chrysostomus et Oecumenius. Quare non est probabile quod ait Dionysius, Paulum nihil vidisse, quia mens ejus a sensibus abrepta erat in exstasin. Nam Paulum non tantum fuisse privatum usu oculorum, sed et potentia videndi, patet, quia ex oculis ejus ceciderunt squamae, cum paulo post miraculose curatus est ab Anania. Unde sequitur immanem fuisse lucem, quae oculos ejus instar fulguris ita perstrinxit, ut visum ei ademerit, non humorem crystallinum siccando, aut tunicas oculares laedendo, sed pelliculas quasi squamas eis obducendo, de quo vers. 18. Ubi adverte Christum hanc lucem initio temperasse, ut Paulus eum aliquo modo confuse, utpote gloriosum et luce circumdatum conspicere posset; at mox subducens se, eam intendit ut Paulus surgens senserit ea se plane caecatum: idque primo, ut ex eo conjiceret Paulus quanta esset Christi claritas, potestas, majestas et gloria; ita Rupertus; secundo, ut exterius caecatus, intus oculos mentis colligeret, ad considerandum ea quae suae salutis erant quaeque Deus ab eo poscebat; tertio, ut per caecitatem corporis lueret caecitatem mentis, quam sponte induerat claudens oculos, imo resistens luci Evangelii: unde S. Bernardus, serm. 1 De Conversione S. Pauli: « Felix, ait, caecitas, qua male quondam illuminati in praevaricatione, tandem in conversione oculi salubriter excaecantur; » quarto, ut disceret oculos claudere rebus bonisque terrenis, et aperire coelestibus, q. d. Despice terram, suspice coelum.
AD MANUS AUTEM ILLUM TRAHENTES. — « En trahitur quasi captivus Christi, qui Christianos tracturus venerat ad carceres, » ait S. Chrysostomus. Quale spectaculum sui praebuit hic Paulus Judaeis et Damascenis civibus? quale vero et quam jucundum Deo, Angelis, Ananiae, Apostolis omnibusque Christianis?
Versus 9: Tribus Diebus Non Videns
9. ET ERAT IBI TRIBUS DIEBUS NON VIDENS, ET NON MANDUCAVIT, — orationis et poenitentiae causa. Nam, ut ait S. Chrysostomus, « compungebat se propter ea quae fecerat, confitebatur, precabatur, orabat Deum. » Unde in hoc triduo didicit a Deo mysteria fidei Christianae et Evangelii: nam illa paulo post publice coepit praedicare, vers. 20. Quare initio epist. ad Galat.: « Paulus, inquit, Apostolus non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum. » Et vers. 12, ait se Evangelium non didicisse ab homine, sed per revelationem Jesu Christi. Hinc Beda, Hugo et Glossa censent Paulum hoc triduo fuisse raptum in tertium coelum, II Corinth. xii, 2. Verum ibidem ostendi posterius illum raptum contigisse. Quod ergo Paulus ad Ananiam sit missus, non tam doctrinae, quam curationis a caecitate et baptismi causa fuit, ut scilicet ab eo illuminaretur et baptizaretur, ait S. Chrysostomus. Idem, hom. 4 De Laudibus S. Pauli: « Pauli, inquit, caecitas totius orbis illuminatio effecta est. Quoniam enim videbat male, eum excaecavit Deus, ut utiliter jam videret in reliquum. »
Tropologice, S. Bernardus, serm. 1 De Conversione S. Pauli: « Sane, ait, quod triduo Paulus sine cibo manet persistens in oratione, ad eos maxime pertinet, qui noviter saeculo abrenuntiantes, necdum in coelesti consolatione respirant. Sustineant ergo Dominum et ipsi in omni patientia, orent sine intermissione, quaerentes, petentes, pulsantes: quia exaudiet eos Pater coelestis in tempore opportuno. »
Versus 10: Erat Quidam Discipulus Nomine Ananias
10. ANANIAS. — Fuit hic inter fideles insignis, ait S. Chrysostomus, imo ipse Paulus, cap. xxii, 12; S. Augustinus, lib. II Quaestionum Evangelicarum, Quaest. xlvii, censet eum fuisse Presbyterum, Oecumenius vero Diaconum duntaxat, sed unum e 72 Christi discipulis. Idem habet Dorotheus in Synopsi, qui et addit eum postea creatum fuisse Damasci Episcopum. De eo sic legimus in Romano Martyrol., die 25 januarii: « Apud Damascum natalis S. Ananiae, qui eumdem Apostolum baptizavit. Hic cum Damasci et Eleutheropoli, alibique Evangelium praedicasset, sub Licinio judice nervis caesus et laniatus, demum lapidibus oppressus martyrium consummavit. »
Mystice, mittitur Benjamin lupus rapax, puta Saulus, ad Ananiam, id est, ad gratiam et misericordiam Dei, ut ab ea veniam obtineat et transformetur in ovem. Aliter S. Augustinus, serm. 14 De Sanctis: « Adductus est, inquit, ad Ananiam, et Ananias interpretatur ovis (nescio qua lingua: sane non Hebraea, nec Syra, nec Graeca). Ecce lupus rapax adducitur ad ovem sequendam, non rapiendam: et ne rapientem ovis expavesceret lupum, ipse Pastor de coelo, quia omnia faciebat, nuntiavit lupum venturum ovi, sed non saeviturum; et tamen tam immanis fama lupum illum praecesserat, ut non posset ovis audito ejus nomine non conturbari. » Et mox: « Lupo saevitia interdicitur. Lupus ad ovem captivus ducitur. Ab Agno pro ovibus mortuo fit ovis secura de lupo. »
Versus 11: Vade in Vicum Qui Vocatur Rectus
11. VADE IN VICUM, — in plateam. Urbs enim dividitur in regiones, regiones in vicos sive plateas, vici in domos. Unde a vico dicitur vicinus, qui in eodem vico habitat.
RECTUS, — qui erat longus et rectus, uti Romae trans Tiberim est platea quae vocatur Longara, quia longissima et rectissima.
SAULUM NOMINE TARSENSEM. — Τὸ nomine refer ad Saulum, non ad Tarsensem. Pauli enim nomen erat Saulus, cognomen vero Tarsensis a patria; quia natus erat Tarsi, quae est metropolis Ciliciae. Unde Tigurina, aeque ac Graeca ponunt comma post nomine, q. d. Quaere in domo Judae virum quemdam, cui nomen est Saulus; patria vero est Tarsensis. His enim indiciis Ananiae indicat Saulum, ne pro eo alius quis ei se offerat, vel ingerat. Porro Tarsus navigationibus, mercibus et opibus adeo fuit celebris, ut ab ea mare vicinum et aliud quodlibet ab Hebraeis vocatum sit Tarsis: quocirca Solinus Polyhistor, cap. xlvii, Tarsum vocat matrem urbium.
ECCE ENIM ORAT. — Nota: τὸ enim dat causam cur jubeat adiri Saulum, omnemque metum Ananiae adimit, q. d. Ne timeas, Anania, adire Saulum, paulo ante persecutorem fidelium: jam enim non est Saulus, qui fuit: jam non persequitur, sed orat, ut se ad meliorem vitam et baptismum disponat. Ita S. Chrysostomus, Hugo et Lyranus. Aliter Syrus, qui haec nectit sequentibus. Sic enim vertit: « Ecce enim, dum ipse oraret, vidit per visionem virum Ananiam nomine. » Verum Graecus textus nostrae Latinae versioni consentit et astipulatur.
12. ET VIDIT VIRUM. — Hic versus in Bibliis Romanis et Graecis parenthesi includitur; continet enim verba, non Christi loquentis ad Ananiam, sed Lucae historici ea referentis, q. d. Eo tempore quo Ananias a Deo missus est ad Saulum, ipse Saulus orans per visionem, non corporalem (erat enim caecus), sed imaginariam, vidit Ananiam ad se venientem seque curantem; idque ad hoc, ut mox veniente Anania, ex ejus voce et specie, quam in visione viderat, ab eo illuminatus eum agnosceret et reciperet quasi a Deo ad se missum.
Versus 13: Domine, Audivi a Multis de Viro Hoc
13. DOMINE, AUDIVI. — Tanta erat Sauli saevitia, tanta furoris fama, ut ad solum Sauli nomen Ananias, licet a Deo ad eum missus, cohorresceret. Unde se excusat, q. d., ait S. Chrysostomus: « Timeo eum ne forte me in Jerusalem ducat. Quid me projicis in os leonis? cur me huic prodis? » Timet ovis ire ad lupum, nesciens lupum mutatum in ovem, uti paulo ante dixi ex S. Augustino.
Versus 14: Hic Habet Potestatem
14. ET HIC HABET POTESTATEM, — id est hoc in loco, puta Damasci, graece enim est ὧδε. « Hic » ergo est adverbium, non pronomen.
Versus 15: Vas Electionis Est Mihi Iste
15. VAS ELECTIONIS (id est instrumentum singulariter electum) EST MIHI ISTE, — Saulus. Hebraei enim כלי « keli, » id est vas, vocant quodlibet instrumentum. Sic « vasa cantici, » Amos, vi, 5, sunt instrumenta musica; « vasa belli, » Gen. xlix, 5, sunt arma et armati quibus bellatur; « vasa mortis, » Psal. vii, 14, sunt gladii et tela quibus mors infertur. Hinc Tigurina vertit, « organum electum, » hoc est, homo selectissimus et praestantissimus, est mihi iste, ait Vatablus.
Quaeres, cur Paulus vocatur vas, id est instrumentum electum? Respondeo primo, quia Deus eum ex tot millenis hominum millibus prae caeteris, etiam Apostolis, elegit ad evangelizandum ubique, tam Judaeis, quam Gentibus. Unde hanc ejus electionem explicans, subdit: « Ut portet nomen meum coram Gentibus et Regibus, et filiis Israel. » Hinc patet Saulum in prima sui conversione accepisse Apostolatum et gratiam Apostolicam, ac a Christo creatum esse Apostolum.
Secundo, « vas electionis, » id est praedestinationis, q. d. Paulus ab aeterno a Deo ad magnam gratiam et gloriam fuit praedestinatus, juxta illud Galat. i, 15: « Cum autem placuit ei qui me segregavit ab utero matris meae, et vocavit per gratiam suam. » Ita S. Hieronymus, ibidem. Simili modo Apostolus praedestinatos vocat « vasa in honorem, » puta aurea et argentea; reprobos « vasa in contumeliam, » puta lutea et fictilia. II Timoth. ii, 20.
Tertio, S. Chrysostomus censet electionem hanc respicere tum indolem acrem et ardentem, tum zelum legis divinae in Saulo, q. d. Deus elegit Saulum ardentem et zelantem, ut hunc ardorem et zelum corrigeret et transferret ad Christum, ut scilicet acer esset et zelosus Christi propugnator et praeco. Ad tam arduum enim Evangelii et Apostolatus munus requirebatur indoles heroica, quae adjuta et imbuta gratia Dei, omnes difficultates, pericula et persecutiones superaret. Frigidi enim et phlegmatici, esto sancti, ad tam ardua perfringenda minus idonei sunt. Unde S. Chrysostomus, quaerens cur electus sit a Deo Saulus saevus et ferus? respondet, ut homo ad caedes compositus Christianorum, converteretur ad caedes errorum, ut scilicet jugularet Judaismum et Gentilismum.
Quarto, « vas » electum, id est sanctum, fuit Paulus, tum quia virginitatem virginumque animum jugiter in corpore illibato, quasi in vase sancto, conservavit, ut patet I Cor. vii, 7; ita S. Gaudentius, tract. 8, tom. II Bibliothecae SS. Patrum: nam, ut ait Cicero, Tuscul. I: « Corpus est quasi vas et aliquod animi receptaculum; » tum quia fuit organum Spiritus Sancti. Sicut enim in organo resonat spiritus et flatus follibus illi inspiratus, in eoque suavem edit melodiam; sic in Paulo ejusque ore resonabat Spiritus Sanctus, et coelestem edebat harmoniam, quae homines, etiam feros et barbaros, ad se raperet, et ipsos angelos oblectaret. « Movit Amphion, » ac longe magis Paulus, « lapides canendo. » Orpheum celebrat Virgilius, IV Georg., sua voce et cantu
Mulcentem tigres, et agentem carmine quercus.
Orpheus verus, Paulus, inquam, modulante per eum Spiritu Sancto, ferina et quernea saxeaque hominum corda mollivit et cicuravit. Ipse ergo fuit vas, id est organum, cithara, tibia, tuba et chelys meloda et canora Spiritus Sancti. Unde S. Hieronymus, epist. 61 ad Pammach.: « Ubi, inquit, electionis vas, tuba Evangelii, rugitus leonis nostri, tonitru Gentium, flumen eloquentiae Christianae, qui mysterium, retro generationibus ignoratum, et profundum divitiarum sapientiae et scientiae Dei magis miratur, quam loquitur. »
Quinto, fuit « vas electionis, » quia strenue et ardenter vocationi et electioni divinae cooperatus est, juxta illud: « Gratia ejus in me vacua non fuit, sed abundantius illis omnibus laboravi. » I Corinth. xv, 10. Et illud: « Si quis se emundaverit ab istis, erit vas in honorem sanctificatum et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. » Labor et amor sunt gemelli, ait Plato: quia quem quis amat, pro eo laborat, nec ullum pro amato laborem recusat, uti Paulus pro Christo, quem summe amabat, nullum recusavit, sed omnes ambivit. Fuit ergo Paulus prodigium naturae, miraculum gratiae, stupor Gentium, terror Judaeorum, portentum universi, Dei servus electus, Christi Apostolus selectus et dilectus. Sic heri servos electos et dilectos vocant eos qui omnia eorum jussa statim exequuntur omniaque opera et negotia illico conficiunt.
Sexto, sicut sol, Eccles. xliii, 2, vocatur « vas admirabile opus Excelsi, » quia sol est vas lucis, quo Deus totum mundum illuminat; ita et S. Paulus, ipse enim fuit quasi sol orbis. Unde S. Chrysostomus, in cap. i ad Roman.: « Pauli, inquit, lingua supra ipsum etiam solem illuxit, caeteros omnes verbi doctrina exsuperans; unde a Gentilibus Mercurius esse credebatur. » Act. xiv, 11, et lib. I De Providentia: « Nullus Paulo major est, aut etiam aequalis. »
Septimo, S. Hieronymus, in cap. viii Osee: « Vas electionis, inquit, est Paulus, quia est vas legis, et sacrarum Scripturarum armarium. » Sicut S. Antonius de Padua ob peritiam S. Scripturae a Pontifice vocatus est « Arca testamenti. »
Octavo, alii S. Paulum proprie vocari volunt « vas electionis, » quia plenus fuit sapientia et gratia, adeo ut de ejus plenitudine omnes gentes biberint. Ita Origenes, lib. III Periarchon, et S. Ambrosius, serm. 11 De S. Petro et Paulo. Hoc est quod ait Sapiens, Proverb. xx, 15: « Est aurum et multitudo gemmarum, et vas pretiosum labia scientiae. »
Nono, S. Thomas, praefatione in Epist. S. Pauli, de eo explicans illud quod ab Ecclesiastico, cap. l, vers. 10, dictum est de Simone magno pontifice, « Quasi vas auri solidum ornatum omni lapide pretioso: Paulus, ait, fuit vas auri ob sapientiam, solidum ob charitatem, ornatum caeteris omnibus virtutibus. » Vide apud eum plura.
Decimo, Paulus fuit « vas electionis, » quia electus et destinatus fuit ad multos labores, persecutiones et tribulationes patiendum pro Christo et Evangelio. Hanc enim causam subdit Christus dicens: « Ego enim ostendam ei, quanta oporteat eum pro nomine meo pati; » de quo ibi plura.
Denique vis scire ad quanta et quam sublimia electus a Deo et evectus sit Saulus? Audi S. Chrysostomum, hom. 18 in cap. xi ad Rom., in Moral., ubi eum coelo comparat et anteponit: « Coelum namque, inquit, licet tanto sit tempore visum, non tamen admodum permovit: Paulus vero exiguo concionatus tempore, totum orbem attraxit. Coelum enim suum servans terminum et canonem, eadem statione consistit, mentis vero Paulinae sublimitas omnes coelos transcendit ipsique Christo conversatur. Est autem tanta ejus pulchritudo, ut et Deus illam depraedicet. Astra quidem cum fierent, admirabantur angeli: hunc vero Deus ipse admiratus est, dicens: ‹Vas electionis iste mihi est.› Coelum istud saepe a nube obtegitur; Pauli vero mentem nulla obnubilavit tentatio, sed in mediis quoque tempestatibus ipsam meridiei claritudinem suo splendore superavit. Sol enim iste qui in Paulo luxit, tales radios non emittebat, qui tentationum concursu potuerint obumbrari, sed tum potissimum elucescebant. Unde et dicebat: ‹Sufficit tibi gratia mea. Nam virtus mea in infirmitate perficitur.› Aemulemur itaque illum, et nihil erit etiam nobis collatum coelum istud, neque sol, neque universus iste mundus. »
Idem, lib. II De Compunctione cordis: « Paulus, ait, super terras incedens, ipsum tenebat coeli verticem, etc. Amor autem ejus, et desiderium quod habebat erga charitatem Christi, non solum tres penetraverat coelos, sed etiam omnes omnino transcenderat, et usque ad ipsum pervenerat Christum, instar flammae immensae, quae universam repleret terram, et inde ascendens, repletis omnibus, usque ad ipsa perveniret coeli fastigia; sed et inde superans omnia, etiam illum qui super coelum est, aerem transcenderet: atque ubi et quae ibi sunt spatia compleret, ascenderet usque ad tertium coelum, et omnia haec uno atque eodem igne compleret; ita ut nec terrae ullum, nec coeli, imo nec coelorum spatium vacuum relinqueret. » Vide eumdem, in fine epist. ad Rom., et homiliis octo quas de laudibus S. Pauli scripsit, in fine tom. III, ubi in octava Paulum confert et praefert omnibus non tantum Patriarchis, Prophetis et Sanctis, sed et Angelis, Cherubinis et Seraphinis. An non hic est vas electionis? Quam felices in quos cadit haec Dei electio? Terque quaterque beati, quos Deus ab omni aevo destinavit sibi vasa electionis. Utinam et nos dignetur tara sua electione et sancta vocatione Christus amor noster; ac vicissim nos vocationi et gratiae ejus ex aequo respondeamus, itaque eam jugiter augeamus et transcendamus. Haec enim est unica via ad eximiam virtutem et sanctimoniam. Ora pro nobis, S. Paule, ut admirabilis tuae electionis et vocationis participes effici mereamur. Amen.
UT PORTET NOMEN MEUM: — Primo, sicut praeco suo praeconio audacter praefert et portat nomen sui principis legislatoris, cujus leges ac edicta promulgat; secundo, sicut Propheta suis oraculis portat et praefert nomen Dei dicens: « Haec dicit Dominus; » tertio, sicut legatus libere portat et praefert nomen Regis a quo mittitur; quarto, sicut miles et vexillifer intrepide ac fortiter portat, praefertque nomen et insigne sui ducis; quinto, sicut doctor portat et praefert nomen sui Auctoris, cujus libros et doctrinam docet et explicat. Porro Paulus portavit Christi nomen in corde per amorem ardentissimum, in ore per eloquium efficacissimum, in opere per labores et passiones continuas et gravissimas, in Epistolis per sapientiam et zelum ferventissimum. Unde ait: « Ego stigmata Domini Jesu in corpore meo porto, » Galat. vi, 17; haec enim stigmata sunt quasi characteres nominis Jesu.
CORAM GENTIBUS. — Hinc ejus titulus est, « Doctor Gentium, » I Timoth. II, 7.
ET REGIBUS, — ut coram Agrippa, rege Judaeae, Actor. xxvi, Nerone, et aliis provinciarum, quas plurimas evangelizando obivit, regibus. Similis fuit electio et vocatio S. Joannis Chrysostomi: Flaviano enim Patriarchae mane oranti apparuit angelus, jussitque adire monasterium in quo monachum agebat Chrysostomus, eumque consecrare sacerdotem: « Ille enim, » inquiebat, « instar Pauli futurus est vas electionis et verbo comprehensurus totum orbem. » Cumque Chrysostomus, silentii et monastices adamator, illum honorem onusque subterfugeret, ei quoque apparuit angelus, jubens ut Flaviano non repugnaret, sed acquiesceret, dicens: « Quae Deus statuit, quis poterit vitare? » Ita habet Vita S. Chrysostomi.
ET FILIIS ISRAEL. — Hi ultimo ponuntur loco, quasi digniores Gentibus, utpote qui erant filii Abrahae, et consequenter eis proprie promissus et missus erat Christus: hos tamen infensissimos sui, aeque ac Christi hostes expertus est Paulus.
Versus 16: Quanta Oporteat Eum Pro Nomine Meo Pati
16. EGO ENIM OSTENDAM ILLI, QUANTA OPORTEAT EUM PRO NOMINE MEO PATI. — Ostendit hoc Deus Paulo, tum per internam inspirationem (solet enim Deus instantia mala gravia Sanctis suggerere, et quasi praesagire, ut ad ea paratiores et animosiores accedant); tum per externam, ut cum per Agabum praedixit ei vincula quae paulo post subiit Hierosolymis, cap. xxi, 11; tum per experientiam quotidianam, cum scilicet eum quotidie novas et majores experiri ei subire fecit persecutiones et cruces. Sic saepe in Scriptura « ostendere » idem est quod reipsa exhibere, praestare, facere, ut cum toties orat Psaltes: « Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam. » Ostende, id est exhibe, praesta, fac. Et Daniel, cap. III, vers. 44: « Confundantur omnes qui ostendunt (id est faciunt) servis tuis mala. » Et Psalm. IV, 7: « Quis ostendet (dabit) nobis bona. » Et Psalm. L: « Ostendisti (fecisti) populo tuo dura. » Et Psalm. LXX, 20: « Quantas ostendisti (immisisti) mihi tribulationes. »
Nota: To enim dat causam praecedentium, cur scilicet Paulus futurus sit vas electionis et quomodo portaturus sit nomen Christi coram Judaeis et Gentibus, q. d. Paulus erit mihi vas electionis, quia portando nomen meum coram Gentibus et regibus, multa magnaque pro me generose et constanter patietur. Unde liquet Paulum aliosque electos Dei servos, magis a Deo eligi et destinari ad multa pro eo patienda, quam agenda. Servitus enim Dei, aeque ac apostolatus, magis consistit in multa passione, quam operatione; nimirum: « Fortia agere Romanum est; fortia pati Christianum est, » imo Apostolicum et Paulinum. Nam primo, Paulus et Apostoli evangelizantes novam fidem et paradoxam, nimirum Christum crucifixum esse Deum et Salvatorem mundi, servandam esse continentiam, sobrietatem, mortificationem cupiditatum, etc., multos senserunt irrisores, contradictores et persecutores. Secundo, merito hanc poenam Saulo pro peccatis inflixit Deus. Audi S. Augustinum, serm. 14 De Sanctis: « Ostende, ait, persecutori non solum bonitatem, verum etiam severitatem tuam: patiatur, quod fecit illos et pati; qui faciebat; sentiat et ipse quod aliis inferebat. Ego, ait, illi ostendam quae illum oporteat pati pro nomine meo: qui faciebat contra nomen, patiatur pro nomine. O saevitia misericors! Vides illum praeparare ferrum, secturus est, non perempturus. » Tertio, quia Christus multo plura pro eo et ab eo passus erat: decuit ergo ut et ipse vicem rependeret Christo, et multa pateretur pro eo. Quarto, quia decuit praedicatorem Christi crucifixi eum magis praedicare exemplo, quam verbo: hoc enim efficacius est magisque persuadet. Quinto, quia actus majoris fortitudinis est fortia pati, quam agere, utpote longe difficilior. Sexto, quia amor ille ardens, ipse a Christo inditus satiari non poterat, nisi magnis multisque laboribus et tribulationibus pro eo toleratis. Unde ipse ait: « Gloriamur in tribulationibus, » Roman. v, 3; praesertim quia videbat se a Christo tantopere diligi, tot beneficiis affici, ac nominatim divinis consolationibus affluere in mediis persecutionibus. « Quoniam, ut ipse expertus ait II Cor. I, 5, sicut abundant passiones Christi in nobis, ita per Christum abundat consolatio nostra: » quantum ergo crescebat tribulatio et desolatio, tantum quoque crescebat Dei consolatio.
Porro quanta et quam gravia assidue pro Christo passus sit Paulus, patet tum ex sequentibus capitibus hujus libri usque ad finem, tum ex Epistolis S. Pauli, ac praesertim toto cap. xi epist. II ad Corinth. Christus enim ei magnam praeparat in coelis gloriam et coronam, quae ei promerenda erat per magnos labores et dolores. « Non enim sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis, » Rom. VIII, 18. Quocirca summa dignitas et gloria est, multa magnaque pati pro Christo: quam Deus non omnibus, sed electis et dilectis suis dat, ut S. Paulo et similibus. Vide dicta cap. v, 41.
Simili visione et multa patiendi symbolo S. Franciscus Xaverius coelitus evocatus, et quasi auctoratus est Indorum Apostolus. Dum enim Romae in hospitali domo aegris ministraret, in somnis revelavit et repraesentavit ei Deus ingentes labores et aerumnas, quos in India pro sui nominis gloria erat subiturus. Quos intuens Xaverius alacer: « Plus, inquit, Domine, plus, plus; » idque iteravit voce tam alta, ut P. Simonem Rodericum, cubiculi socium, e somno excitaret et percelleret. Idem sibi visus est in somnis saepius, humeris gestare Indum atrum instar Aethiopis, adeo gravem, ut sub tanto onere non posset caput attollere. Id ipse referens P. Jacobo Laynez tum socio suo: « Adhuc, ait, ex hoc somnio tantam corporis fatigationem et quasi contusionem in membris persentisco, ac si reipsa cum Indo illo luctatus essem. » Ita inter alios refert P. Lucena, gravis theologus, lib. I Vita Xaverii, cap. VII.
Versus 17: Imponens Ei Manus
17. IMPONENS EI MANUS. — Calvinus censet Ananiam Saulo impendisse sacramentum Confirmationis. Hoc enim vocatur impositio manuum. Unde infert illud non a solis Episcopis, sed et a Presbyteris aliisque (talis enim erat Ananias) posse conferri. Sed errat: nam necdum baptizatus erat Saulus; ergo haec impositio manuum non fuit Confirmatio, quae sequi debet baptismum; sed partim fuit curatio et illuminatio Sauli, juxta illud Christi, Marci cap. ult.: « Super aegros manus imponent, et bene habebunt; » partim fuit dispositio et praeparatio ad baptismum. Sic enim catechumenis olim manus imponebantur a sacerdote, ut pro eis oraret eisque Dei benedictionem imprecaretur: cujus caeremoniae testes sunt S. Dionysius, Eccles. Hier., cap. De Baptismo; S. Cyprianus, epist. 56; S. Augustinus, lib. De Fide et Operibus, cap. IV; et Concilium Carthag. IV, can. 85. Adde, peculiaria multa fuisse in Saulo: vocatus enim e coelo, edoctus a Christo, rem Sacramenti percepit sine Sacramento, puta repletus est Spiritu Sancto, qui est effectus sacramenti Confirmationis, sine hoc sacramento. Denique repletus est Spiritu Sancto non per manuum Ananiae impositionem, ut vult Calvinus, sed per baptismum, uti mox dicam.
SAULE FRATER. — Olim Christiani invicem vocabant se fratres, et feminas sorores, scilicet spiritu, non carne: nam omnes eodem baptismo renati, eumdem habebant patrem Christum, et eamdem matrem Ecclesiam, in qua magis amice et concorditer vivebant, quam germani fratres in eadem paterna domo. Esto enim Paulus necdum reipsa esset Christianus, quia necdum baptizatus, voto tamen erat eoque ardentissimo; jam enim plane fidem, amorem et spiritum Christi induerat.
DOMINUS MISIT ME JESUS. — « Nomen Jesus interponit, ut significet illius virtute afferri sanitatem, sicut significavit Petrus, cum claudo gressum restituit, » cap. III, 6, ait S. Chrysostomus. Manum ergo Saulo imponens, nominando et tacite invocando Jesum, caecitatem discussit, eique visum restituit.
UT VIDEAS (per hanc manuum mearum impositionem, Jesuque invocationem), ET IMPLEARIS SPIRITU SANCTO, — in baptismo, quem mox tibi conferam. Id ita esse patet ex eo quod proxime sequitur: « Et confestim ceciderunt ab oculis ejus tanquam squamae, et visum recepit. » Ubi nihil additur de Spiritu Sancto, sed de eo subdit:
Versus 18: Ceciderunt ab Oculis Ejus Squamae
18. ET CONFESTIM CECIDERUNT AB OCULIS EJUS TANQUAM SQUAMAE, — similes squamis piscium, inquit Lyranus et Cajetanus. Hinc videtur quod caecitas Pauli non fuerit intrinseca, nimirum sita in laesione organi, puta in desiccatione vel exstinctione humoris crystallini, vel tunica ocularis; sed extrinseca, scilicet quod oculi ejus obducti fuerint pelliculis, quasi squamis. Similis fuit Tobiae caecitas, quae naturaliter felle piscis discussa est. Unde de ea cap. xi, 14: « Et coepit, ait, albugo ex oculis ejus, quasi membrana ovi egredi, quam apprehendens Tobias traxit ab oculis ejus, statimque visum recepit. » Sicut ergo stercus hirundinum cadens in oculos Tobiae, ibique cum affluente ex cerebro humore, sive pituita concrescens, eos pellicula obduxit et caecavit, ita et hic lux illa feriens oculos Pauli, suo calore et occulta vi humores ex cerebro in oculos deduxit, ibique eos coagulavit, ut in pelliculas instar squammarum duras concrescerent, itaque oculos obtegerent et caecarent. Similis caecitas multis hodie obvenit ex humore defluente, in pelliculam concreto, oculosque velante, quam periti chirurgi saepe arte sua curant, acu pelliculam auferentes. Verum in Paulo pelliculae et caecitatis ablatio fuit miraculosa, quia sola impositione manuum Ananiae et invocatione nominis Jesu illico facta: nec enim Ananias felle piscis extergente, vel acu educente pelliculam et squamam exemit.
Tropologice: S. Gregorius, lib. XXXIII Moralium, cap. xxiv, per squamas accipit velamen carnalis sapientiae, aut excusationum et hypocriseos: « Carnalis tegumenti duritia, ait, illum (Saulum) presserat, et idcirco radios veri luminis non videbat. Sed postquam superbae repugnationes ejus victae sunt, defensionum ejus squamae ceciderunt corporis, sed ante jam sub Dominica increpatione ceciderant ab oculis cordis, cum prostratus dixit: Domine, quid me vis facere? Repulsis videlicet squamis, jam ad cordis viscera veritatis sagitta pervenerat, quando deposita elatione superbiae, eum quem impugnaverat Dominum confitens, et quid ageret nesciens requirebat. Unde audivit: Ego sum Jesus, q. d. Humilitatis meae infirma suscipe, et tuae superbiae squamas amitte. Sciendum tamen est, quod istae defensionum squamae, quamvis pene omne humanum genus contegant, hypocritarum tamen specialiter et callidorum hominum mentes premunt. Ipsi enim culpas suas tanto vehementius confiteri refugiunt, quanto se citius videri ab omnibus peccatores erubescunt. Correpta itaque sanctitatis simulatio, et malitia occulta deprehensa squamas objicit defensionis, et veritatis gladium repellit. » Hypocritae ergo et sui amatores caeci sunt. Simulatio enim squama est, calva excusatio squama est, amor sui squama est, quae eis velat oculos mentis, visumque veritatis adimit. Sed has squamas Jesus per Ananiam, id est per gratiam Dei, perque concionatores, confessarios aliosque viros spiritales dissolvit et discutit.
ET SURGENS BAPTIZATUS EST. — Nec enim ante baptismum repletus fuit Spiritu Sancto, praesertim cum hic descensus et repletio Spiritus Sancti illo tempore fieret per signum visibile ignis, aut linguarum ignearum. Hoc autem signum ordinarie non dabatur nisi in Confirmatione, et subinde in Baptismo; uti hic in gratiam Pauli, in eo dedit illud Deus. Alia fuit ratio in descensu Spiritus Sancti ad concionem Petri super Cornelium, antequam baptizaretur, cap. x, 44, ut ibi dicam. Addit Nyssenus, orat. De S. Basilio, et S. Hieronymus, in Ezech. 1, Paulum visum recepisse, non per impositionem manuum Ananiae, sed per baptismum; ut sit hoc loco hysterologia. Verum contrarium est verius, uti jam dixi; id enim exigit ordinata series contextus. Ita passim Interpretes. Addit Paulus, Actor. xxii, 14, Ananiam sibi exhortando dixisse: « Deus patrum nostrorum praeordinavit te, ut cognosceres voluntatem ejus, et videres justum (Christum) et audires vocem ex ore ejus; quia eris testis illius ad omnes homines, eorum quae vidisti et audisti: Exsurge et baptizare, et ablue peccata tua. »
ET BAPTIZATUS EST. — Licet enim jam ante cum diceret: « Domine, quid me vis facere? » per contritionem ei dimissa essent peccata, tamen haec contritio includebat votum et obligationem baptismi: qua proinde hic se exsolvit Saulus. Rursum baptizatus est, ut Christianismo initiaretur, utque fieret capax Confirmationis, Ordinationis caeterorumque Sacramentorum: horum enim janua est baptismus.
Censet S. Ambrosius, serm. 31, Saulum in baptismo mutasse nomen, vocatumque esse Paulum. Verum contrarium verius est, de quo cap. XIII, 9.
Porro, per baptismum Saulus recepit Spiritum Sanctum ejusque plenitudinem. In baptismo enim omnia peccata, et omnes peccatorum poenae abluuntur, ac infunditur gratia, charitas, omnesque virtutes et dona Spiritus Sancti. Quare non est verisimile Saulum horum plenitudinem recepisse per nudam impositionem manuum Ananiae, quae non erat Sacramentum, sed mera caeremonia et orationis symbolum. Ergo recepit eam per baptismum, qui est primum et praecipuum Christi et Ecclesiae Sacramentum. Porro ex speciali Dei dono Saulus, utpote Apostolus, et mox futurus praedicator, longe majorem in eo recepit plenitudinem, quam caeteri fideles.
Versus 19: Cum Accepisset Cibum, Confortatus Est
19. ET CUM ACCEPISSET CIBUM, CONFORTATUS EST. — Nam, ut ait S. Chrysostomus, « debilitatus erat ex itinere, et ex metu, et ex jejunio, et ex tristitia, » puta compunctione animi.
Quaeres, quoto anno a nativitate et passione Christi, conversus est Paulus? Respondent aliqui, conversum esse anno proximo a passione Christi, qui fuit ab ejus nativitate 33, anno enim 34 passus est Christus in martio, et eodem, in decembri die 26, lapidatus est Stephanus: inde tere post mensem, puta anno 35 Christi, die 25 januarii, conversus est S. Paulus. Favet, quod precibus S. Stephani, dum lapidaretur, conversus sit Paulus: ergo mox a lapidatione ejus: alioqui enim preces ejus per annum integrum, quo permissus est in Ecclesias grassari Saulus, fuissent inefficaces et quasi irritae. Ita Eusebius, in Chronico; Guilielmus Durandus, lib. VII Rationalis Divinorum Officiorum, cap. IV; Christophorus a Castro, in Chronol. Deiparae; et Adrichomius, in Chronolog., qui ait Paulum conversum anno 35 Christi feria quarta, sive die mercurii. Huc etiam reduci possunt Hippolytus Thebanus et Evodius, qui dicunt Stephanum septimo anno a morte Christi passum, et mox ab ejus nece conversum esse Paulum: ibi enim pro anno videtur legendum mense, ut dixi cap. vii, vers. 57. Porro paradoxum est quod scribit Chronicon Alexandrinum, Stephanum lapidatum esse anno primo Claudii Imperatoris, et Paulum conversum anno secundo ejusdem. Annus enim primus Claudii incidit in annum a Christi nativitate 43, qui fuit a morte et ascensu Christi nonus.
Ex adverso alii putant Paulum conversum esse anno 2 a morte Christi, qui ab ejus natali fuit 36, ita ut precise a die mortis Christi usque ad diem conversionis S. Pauli, intercesserit biennium, exceptis duobus mensibus, qui fluxerunt a die 23 januarii, quo conversus est Paulus, usque ad diem 25 martii, quo passus est Christus, uti eodem ante 34 annos fuerat annuntiatus et conceptus, factus homo in utero Virginis. Ita censent Oecumenius, Sanchez, Lorinus, Baronius et Pererius in Prolegom. epist. ad Roman., disput. 1, num. 24. Favent Martyrologium Romanum, et Usuardi, et Isidorus, lib. De Vita et Morte Sanctorum, cap. LXXI, qui dicunt Paulum conversum anno 2 ab ascensione Christi. Licet enim alii ad hoc respondeant, hos auctores computare annum 1 ab ascensione eum qui immediate ab ascensione fluxit usque ad Calendas januarii, quibus inchoabatur novus annus, isque secundus, tamen communiter aliter loquuntur et computant homines, et per annum secundum significant biennium. Favet et ratio, quia quae narrat Lucas post necem S. Stephani de persecutionibus Sauli, de conversione Samariae, de itineribus et gestis Philippi, deque Ecclesia jam collecta Damasci, non videntur fieri potuisse uno mense, sed facile unum annum requirunt; nisi quis dicat multa ex illis post conversionem S. Pauli contigisse, Lucam vero ea praeposuisse, ut simul gesta Philippi, qui S. Stephano successit, pertexeret. Haec sententia, uti communior et Martyrologiis conformior, ita et verior videtur. Permisit ergo post preces Stephani Deus adhuc annum integrum saevire Paulum, ut totum malitiae virus expromeret, itaque facilius curaretur, utque eo major ipsius gratia et potentia in eo convertendo toto orbe splendesceret: suorum enim preces esto exaudiat Deus, non tamen statim adimplet, sed tempore suis consiliis et decretis opportuno et commodo. Unde prius permisit eum grassari in Christianos per totam Judaeam, antequam iret et vexaret exteros, puta Damascenos, ut ipse insinuat cap. xxvi, 11, ubi ait se per omnes synagogas eos esse persecutum. Idem insinuatur cap. viii, 2. Hoc autem facere non potuit uno mense, sed uno anno. Judaea enim est ampla et vasta, praesertim quia, ut ibidem dicitur vers. 3, Saulus scrutabatur singulorum domos, et fideles, occiso Stephano, dispersi sunt per omnes regiones Judaeae et Samariae, quos omnes Saulus spirans minarum capere et exstirpare satagebat.
Hinc sequitur Saulum conversum esse anno aetatis 34, ac totidem deinde annos serviisse Christo; defunctus enim est anno aetatis 68, ait S. Chrysostomus, quem citavi Prooemio in S. Paulum. Quare quod quidam citant S. Chrysostomum, hom. De Princip. Apost., dicentem de Paulo: « Triginta quinque annis servivit Domino cum omni promptitudine, » indeque colligunt Paulum conversum esse anno Christi 35 ineunte, non 36; ego hucusque in S. Chrysostomo non reperi. Sed si id dicat S. Chrysostomus, secutus videtur Chronicon Eusebii tunc recens editum, quod necem Pauli consignat anno Neronis 14, qui fuit Christi 70. Si enim numeres annos Christi a 36 quo conversus est Paulus, usque ad 70 quo in Chronico Eusebii ponitur occisus, invenies annos Pauli post conversionem 35. Verum errat hic Chronicon. Nam S. Petrum et Paulum occisos esse anno Neronis 13, non 14, convincit ex eo Baronius, quod anno 14 die 29 junii, quo occisi sunt Apostoli, Nero non erat in vivis; occisus enim est sub initium junii ejusdem anni 14. Hoc ergo Baronii computu dicendum est Paulum 34, non 35 annos serviisse Christo.
FUIT AUTEM CUM DISCIPULIS, QUI ERANT DAMASCI, PER DIES ALIQUOT. — S. Chrysostomus legit, « per dies tres »: pro τινας enim, id est aliquot, legit τρεῖς, id est tres: qui et causam hujus mansionis subdit: « Consolatio, » ait, « ista adducto (converso) Paulo, compensat moerorem quem ex morte Stephani fideles conceperant: nec facile potest aestimari quanto cuncti gaudio triumpharent, et quas Deo gratias agerent, et Saulo gratulationes exhiberent. »
Versus 20: Continuo in Synagogis Praedicabat Jesum
20. ET CONTINUO (εὐθέως, id est confestim) IN SYNAGOGIS PRAEDICABAT JESUM. — Hinc patet Paulum illo triduo quo caecus mansit Damasci, a Christo fuisse edoctum, et accepisse scientiam infusam, et intelligentiam Scripturarum de Christo: illico enim coepit eum praedicare, et cum Judaeis doctissimis disputare eosque convincere. Nota hic miram mutationem Pauli, animos et ignes subitos. « Non erubescebat, » ait Chrysostomus, « mutationem, neque formidabat destruere ea in quibus antea clarescebat. »
Haec nimirum est vis et energia Spiritus Sancti, de qua praeclare S. Gregorius, hom. 30 in Evang.: « Ecce apertis, » ait, « oculis fidei David, Amos, Daniel, Petrum, Paulum, Matthaeum intueor, et sanctus iste Spiritus qualis sit artifex considerare volo, sed in ipsa mea consideratione deficio. Implet namque citharaedum puerum (Davidem), et Psalmistam facit. Implet pastorem armentarium sycomoros vellicantem, et Prophetam facit. Implet abstinentem puerum, et judicem senum facit. Implet piscatorem, et praedicatorem facit. Implet persecutorem, et doctorem Gentium facit. Implet publicanum, et Evangelistam facit. O qualis artifex est iste Spiritus! nulla ad discendum mora agitur in omne quod voluerit. Mox enim ut tetigerit mentem, docet; solumque tetigisse, docuisse est. Nam humanum animum subito ut illustrat, immutat; abnegat hoc repente quod erat, exhibet repente quod non erat. Pensemus sanctos praedicatores nostros, quales hodierna die reperit, quales fecit, » etc.
QUONIAM (ὅτι, id est quod) IS ESSET FILIUS DEI. — Ita Tigurina, Pagninus et alii.
Versus 21: Stupebant Omnes Qui Audiebant
21. STUPEBANT AUTEM OMNES, — Judaei scilicet, et Gentiles infideles, ait S. Chrysostomus; quin et fideles ac Christiani mirabantur tantam et tam subitam in Saulo mutationem, ut, sicut de Saule prophetante dicebant: « Num et Saul inter Prophetas? » I Reg. x, sic et de Saulo dicerent: « Num Saulus inter Apostolos? Numquid ille Jesum praedicat, qui Jesum persequi solebat? » ait S. Gregorius, lib. IV in lib. I Reg. cap. x.
QUI EXPUGNABAT, — ὁ πορθήσας; Tigurina, qui grassabatur; Vatablus, qui vastabat, vel populabatur. « Expugnabat » ergo, id est oppugnabat, expugnare et extinguere satagebat: sumitur enim in actu inchoato, non perfecto: nec enim Ecclesia, nec fideles in fide constantes ulla persecutione expugnari vel everti possunt. Sic ait Psaltes, Ps. cxxviii, 1: « Saepe expugnaverunt me a juventute mea, » id est oppugnaverunt; nam sequitur: « Etenim non potuerunt mihi, » q. d. Oppugnaverunt me, sed non praevaluerunt, non expugnarunt. Mirantur merito, quod Saulus paulo ante acer oppugnator Ecclesiae, illico fiat acrior ejusdem propugnator.
Versus 22: Saulus Multo Magis Convalescebat
22. SAULUS AUTEM MULTO MAGIS CONVALESCEBAT, — id est invalescebat, ut vertit Tigurina, valentior fiebat, majores vires et animos sumebat, validius oppugnabat Judaeos.
ET CONFUNDEBAT JUDAEOS, — συνέχυνε, id est conturbabat; Syrus, terrebat. Confundere ergo hic proprie non significat pudore afficere, sed commovere, conturbare, perplexos reddere: ut nescirent quomodo se expedirent et Pauli argumenta solverent.
AFFIRMANS, — συμβιβάζων, id est conferens aptansque, nempe tempora promissi Messiae et oracula Prophetarum inter se comparans et componens, confirmansque ex omnium collatione atque convenientia, Christum crucifixum esse semen illud benedictum Abrahae et Prophetis promissum, in quo benedicendae, id est justificandae et salvandae erant omnes gentes, hoc est Christum esse Messiam, salvatorem et redemptorem mundi. Congerebat enim Saulus testimonia de Christo ex Mose, Isaia, Jeremia aliisque Prophetis, ac ostendebat omnia inter se congruere; nec aliud dicere, quam « quoniam, » id est quod « hic » Jesus a Judaeis crucifixus, « est » Messias, sive « Christus. »
Versus 23: Cum Implerentur Dies Multi
23. CUM AUTEM IMPLERENTUR DIES MULTI, — puta post triennium. Nam Saulus Damasco abiit in Arabiam, inde rediit Damascum, ubi hae ipsi positae sunt insidiae, quas effugiens profectus est Hierosolymam, uti ipse narrat Gal. I, 17 et 18. Vide ibi dicta. Nam si haec ejectio Sauli e Damasco contigisset ante hoc triennium, puta ante ejus abitum in Arabiam, uti nonnulli volunt, ita ut tunc e Damasco occulte debuerit fugere, imo dimitti per murum in sporta; certe eodem palam post triennium non fuisset reversus, conjecisset enim se in manifestum vitae periculum. Ita Baronius.
Versus 24: Custodiebant Portas
24. CUSTODIEBANT AUTEM ET PORTAS. — Persuaserant enim Judaei Aretae, regi Damasci Saulum esse proditorem et exploratorem, uti dixi II Cor. xi, 32. Vide ibi dicta.
Versus 26: Tentabat Se Jungere Discipulis
26. CUM AUTEM VENISSET IN JERUSALEM, TENTABAT SE JUNGERE DISCIPULIS, — id est Christianis, praesertim Petro et Apostolis: videndi enim Petri, utpote Apostolorum et Ecclesiae Principis, causa fatetur se ivisse Hierosolymam, Galat. I, 18. Pro jungere Graece est κολλᾶσθαι, id est se agglutinare; sicut enim charta chartae glutino, ita Christianus Christiano charitate agglutinatur: licet enim triennium jam a Pauli conversione esset exactum, tamen quia ipse toto eo tempore delituerat in Arabia, idcirco ejus conversio et mens multis adhuc erat incognita et suspecta ob priorem ejus vitam, acremque fidelium persecutionem, ne forte fingeret se conversum, ad explorandos et divexandos Christianos: uti faciunt proditores Christianorum in Anglia.
Versus 27: Barnabas Apprehensum Illum Duxit ad Apostolos
27. BARNABAS AUTEM, — qui noverat intime Sauli indolem et mores, certoque cognoverat ejus conversionem, utpote Saulo a puero familiaris et condiscipulus sub Gamaliele magistro, quique continuo eum ad conversionem sollicitabat; ut habet ejus Vita. Hic ergo duxit Saulum ad Apostolos, ut ab eis non tantum inter Christianos, sed et inter Apostolos admitteretur, utpote a Deo creatus Apostolus, imo electus in vas electionis.
ET QUOMODO IN DAMASCO FIDUCIALITER EGERIT IN NOMINE JESU, — ἐπαρρησιάσατο, id est manifeste, libere, fidenter egisset in nomine Jesu, hoc est magna libertate, fiducia, audacia et fortitudine in synagogis Judaeorum docuisset et demonstrasset Jesum esse Christum, sive Messiam. Vide de hoc verbo ea quae notavi cap. IV, 29.
Nota: « In nomine Jesu, » hoc est nomine Jesu, pro Jesu. Ita Tigurina. Vel, in, id est de nomine Jesu, docens scilicet eum esse Jesum, id est salvatorem mundi. Tertio, verti potest, quomodo fiducialiter docuerit in nomine Jesu, id est nomen Jesu, puta Jesum vere esse Jesum, id est salvatorem mundi. Verba enim contactus, tum corporalis, tum spiritualis, qualis est docere (vox enim Doctoris tangit aures mentemque discipuli) apud Hebraeos construuntur cum ablativo mediante praepositione « in, » ut « tangere in manu » est tangere manum; « percutere in capite » est percutere caput: sic « docere in nomine Jesu » est docere nomen Jesu, puta Jesum: nomen enim metonymice pro re cujus est nomen, puta pro persona nominata ponitur.
Versus 28: Intrans et Exiens
28. ET ERAT CUM ILLIS INTRANS ET EXIENS, — id est familiariter, jugiter et ubique commanens et conversans: intrare enim et exire, Hebraeis significat quemlibet actum, q. d. Quidquid ageret, hoc agebat cum illis, continuo et perpetim versabatur cum illis. Vide dicta cap. I, 21.
Versus 29: Loquebatur Quoque Gentibus
29. LOQUEBATUR QUOQUE GENTIBUS. — Vox Gentibus non est in Graeco, nec Syro, nec Latino Gothico, teste Mariana, nec in Beda, nec in Chrysostomo aliisque Graecis Interpretibus; unde Mariana censet eam redundare. Romani tamen Codices jussu Clementis VIII emendati eam habent, uti et caeteri Latini. Porro non est verisimile Saulum hic praedicasse Gentilibus; hoc enim primum jussu Dei fecit Petrus Cornelio Centurioni, ut audiemus cap. seq.; nec Judaei etiam ad Christum conversi, passi fuissent eum evangelizare Gentibus, uti hac de causa expostularunt cum S. Petro, cap. xi, vers. 3. Dici ergo potest primo, eosdem hic esse Graecos et Gentes: voluit enim Lucas explicare quaenam essent hae Gentes, vocando eas Graecos. Pro Graecis autem Graece est non Ἕλληνας, sed Ἑλληνιστάς, id est graecizantes, hoc est, Judaei in Graecia, puta inter Gentes nati, vel educati et conversati; aut, ut Syrus vertit, Judaei qui sciebant graece. Idem ergo est « loquebatur Gentibus, » quod « disputabat cum Graecis, » puta cum Judaeis e Graecia venientibus. « Gentes » ergo hic vocantur Judaei inter Gentes nati, vel conversati. Hi enim vocantur Graeci, Graece Ἑλληνισταί: illo enim tempore Graecus idem erat quod Gentilis, uti dixi cap. vi, 1.
Secundo, respondet Bellarminus, lib. I De Romano Pontif., cap. xxii, Saulum disputasse cum Gentibus, non eas ad fidem pertrahendo, sed fidem Christianam ab earum calumniis defendendo.
Tertio, « Gentes » hic accipi possunt Gentiles proselyti, hoc est conversi ad judaismum: illi enim utpote religione jam Judaei, capaces erant Christianismi.
Quarto, si omnino velis hic accipere Gentiles manentes in gentilismo, dicito cum Sanchez haec contigisse post conversionem Cornelii a S. Petro, cap. x, qui aperuit ostium fidei et Ecclesiae Gentilibus. Nam haec contigerunt post triennium a conversione S. Pauli: triennio enim egit in Arabia, ut dixi vers. 23; inde rediens Damascum, ob insidias Judaeorum fugit Jerusalem, ibique locutus est Gentibus, ut hic dicitur. Quare cum Paulus conversus sit anno Christi 36, adde triennium, habebis annum Christi 39, quo vel post quem haec contigerunt: ante quem videtur conversus a Petro Cornelius, de quo cap. seq. Est ergo hic hysterologia. Voluit enim Lucas pertexere res Pauli continuo filo, deinde aggredi gesta S. Petri.
ILLI AUTEM QUAEREBANT OCCIDERE EUM. — « Propter adeo acrem efficacemque disputationem ejus pro nomine Christiano, » ait S. Chrysostomus. Verisimile enim est eum disputasse cum sua synagoga Judaeorum, qui erant e Cilicia, de qua cap. vi, 9, qui uti lapidarant Stephanum, ita et lapidare cogitabant Saulum, eo magis, quod is quasi Synagogae transfuga et proditor, Christianorum acerrimus esset propugnator. Ipse enim, utpote Tarsensis et Cilix, olim cum S. Stephano fuerat e Synagoga Cilicum.
Versus 30: Deduxerunt Eum Caesaream
30. DEDUXERUNT EUM CAESAREAM. — Quae a Philippo Tetrarcha cognominata est Philippi. Syrus ait nocte deductum, ut scilicet nocte silenti securius abiret. Porro videtur abiisse jussu Dei, sibi apparentis in templo, uti ipse ait, cap. xxii, vers. 17; illa enim ejus visio quae illo cap. enarratur, videtur hoc tempore contigisse. Porro fugit Paulus, non ex metu, sed ex fortitudine. « Fortis enim praedicator Dei teneri intra claustra noluit, quia certaminis campum quaesivit, » ait S. Gregorius, II Dialog.
Versus 31: Ecclesia Habebat Pacem
31. ECCLESIA. — Graece ἐκκλησίαι, id est ecclesiae in plurali: plures enim erant particulares per Judaeam, Galilaeam et Samariam ecclesiae, quae unam conflabant totalem et universalem.
HABEBAT PACEM. — Jam enim a persecutione et nece Stephani, qui occisus est anno Christi 34, in fine, agebatur annus quintus, puta annus Christi 39, uti paulo ante dixi: quo pariter anno, imperii sui ultimo Tiberius Caesar, teste Eusebio in Chron., audiens mira quae Christus gesserat in Syria, eum ut Deum habendum et colendum censuit, qua de re retulit ad Senatum: « Senatus quia non prior probaverat, respuit. Caesar in sententia mansit, comminatus periculum accusatoribus Christianorum, » ait Tertullianus, Apolog., cap. v. Atque haec non parva pacis Ecclesiae fuit causa: ita Deus persecutioni pacem, tristibus laeta submittit, nimirum « post nubila Phoebus. »
AEDIFICABATUR, — crescebat numero et virtute fidelium: hi enim quasi lapides vivi aedificant domum Dei, quae est Ecclesia, ad Ephes. cap. II, vers. 20.
AMBULANS IN TIMORE DOMINI. — Timor hic filialis est idem cum charitate. Charitas enim sicut unice amat Deum, ita summe timet et cavet ne qua re eum offendat. Hic est timor Sanctorum, de quo Psaltes: « Timete Dominum omnes Sancti ejus, quoniam nihil deest timentibus eum. » Et Ps. II: « Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore. » Prov. xiv: « Timor Domini fons vitae. » Eccli. I: « Timor Domini, gloria et gloriatio. » Et cap. xxi: « Consummatio timoris Dei, sapientia. » Et cap. xxv, 15: « Timor Dei super omnia se superposuit. Beatus homo, cui donatum est habere timorem Dei: qui tenet illum, cui assimilabitur? Timor Dei initium dilectionis ejus. » Et cap. xl, vers. 28: « Timor Domini sicut paradisus benedictionis, et super omnem gloriam operuerunt illum. »
ET CONSOLATIONE. — Graecum παρακλήσει tria significat, scilicet consolationem, exhortationem et patrocinium: inde Spiritus Sanctus est et dicitur Paracletus, quia haec tria Sanctis praestat. Unde Graeca et Syra habent, « et consolatio Spiritus Sancti multa erat, » juxta illud Psal. xxx, 20: « Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! » Hoc est manna absconditum vincenti promissum et datum, Apocal. II, 17. Vide ibi dicta. His divinis solatiis abundabat in Indicis laboribus S. Xaverius, quando clamabat: « Satis est, Domine, satis est: nec enim cor humanum in hac vita tantum voluptatis tuae torrentem capit. » Et Psaltes, Psal. lxxvi: « Renuit consolari anima mea: memor fui Dei, et delectatus sum. » Praeclare S. Bernardus, serm. De Verbis Apostoli, Non est regnum Dei esca et potus: « Gaudium, inquit, de regno Dei, etc., est gaudium in Spiritu Sancto. Unde autem hoc gaudium, nisi de justitia et pace procedit? Ipsa ergo procedant tanquam cellulae mellis. » Et mox: « Hoc est duplex gaudium quod habes in Spiritu Sancto, de memoria futurorum bonorum, et malorum praesentium tolerantia. » Idem serm. 4 in Vigilia Nativitatis: « Gaudete in Domino semper, iterum dico, gaudete. Gaudete de exhibitione, iterum gaudete de promissione: quoniam et res plena gaudio, et spes plena gaudio est. Gaudete, quia jam percepistis dona sinistrae: gaudete, quia exspectatis praemia dextrae. Laeva, inquit, ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me. Laeva quidem levat, dextera suscipit. Laeva medetur et justificat, dextera amplectitur et beatificat. In laeva ejus merita, in dextera vero praemia continentur. » Plura vide apud S. Augustinum, concion. 20 in Psal. cxviii; Gregorium, hom. 36 in Evang.; Chrysostomum, hom. 4 in II ad Corinth.; Cassianum, Collat. IV, cap. v; S. Bernardum, in Cantic. serm. 1, 2, 3, 74, etc.
Versus 32: Petrus Dum Pertransiret Universos
32. DUM PERTRANSIRET UNIVERSOS, — tanquam caput fidelium lustrans universos, sicut princeps fidelium perambulat regiones sibi subjectas, omnia lustrans, omnibus providens et jus dicens. « Perambulare » enim in Scriptura est principum, et denotat auctoritatem et jus regendi, uti ostendi Zachar. I, 10 et 11. « Sicut dux in exercitu, » inquit Chrysostomus, « obambulans considerabat quae pars sit coadunata, quae ornata, quae suo adventu egeat: vide illum ubique circumcursare et primum inveniri. »
Moraliter, discant hic Pastores a Principe Pastorum obire et visitare suos subditos, uti inter alia mandat Concilium Tridentinum, sess. XIV, cap. III De Reformatione, nimirum: « A bove majori discit arare minor. »
Nota: Multa hic omittit Lucas, ut quod S. Petrus in hoc transitu (quem ad biennium durasse censet Baronius) devenerit Antiochiam, ibique quasi in metropoli Syriae, ad quam magnus erat Judaeorum confluxus, et ad quam multi Christiani in dispersione facta post necem Stephani, profugerant, fixerat cathedram pontificiam, fundando Ecclesiam Antiochenam (quam postea praedicando auxerunt Saulus et Barnabas, ita ut discipuli primum Antiochiae cognominati sint Christiani, cap. XI, vers. 26), quod S. Hieronymus, in cap. II ad Galat., et Eusebius, in Chron., eum fecisse censent anno ultimo Tiberii, qui fuit Christi 38; licet Baronius et alii anno sequenti, qui fuit Caii Caligulae Imperatoris primus, et Christi 39, idipsum factum putent. Sedit autem S. Petrus ibidem Pontifex per 7 annos, scilicet usque ad annum 2 Claudii, qui fuit Christi 44, quo Romam pergens, ibique Romanam Ecclesiam erigens, eo cum sua persona cathedram Pontificiam, omneque jus summi Pontificii transtulit, uti ex S. Gregorio, Damaso et aliis ostendit Baronius anno Christi 39. Ubi et refellit Onuphrium Panvinum, qui contra veterum consensum, censet S. Petrum primum fundasse Ecclesiam Romanam, deinde Antiochenam. Porro dicitur fixisse ibi cathedram, non quod illi urbi affixus fuerit, et nunquam ex ea pedem extulerit, hoc enim falsum est: circumibat enim visitando fideles aliarum urbium et evangelizando infidelibus; sed quod illam Ecclesiam primam fecerit Orientalium omnium, utpote cujus ipse erat Episcopus, qui simul erat Pontifex orbis. Illius ergo Episcopatui annexuit pontificatum, donec utrumque Romam transtulit.
AD SANCTOS. — Olim omnes Christiani vocabantur « Sancti, » quia vocati ad sanctitatem, et sanctificati in baptismo, vivebant vitam sanctam, uti dixi saepe in Comment. Epist. S. Pauli.
LYDDE. — Civitas erat ad mare sita inter Joppen et Jerusalem, una ex undecim Judaeae toparchiis, ordine quinta. Tempore S. Hieronymi vocabatur Diospolis, id est Jovis civitas. In hac, ait Gulielmus Tyrius, lib. VII Belli sacri, cap. XXII, usque hodie egregii martyris Georgii gloriosum sepulcrum ostenditur, in quo secundum exteriorem hominem in Deo creditur conquiescere, ad cujus honorem Justinianus Imperator ecclesiam multo studio et devotione aedificari praecepit. Erat enim in ea urbe decollatus S. Georgius: unde etiam nunc ad S. Georgium dicitur, uti ex Vitriaco, Brembachio et aliis scribit Adrichomius in Descriptione Terrae Sanctae.
Versus 33: Hominem Quemdam Nomine Aeneam
33. AENEAM. — Syrus Aniam. Anias enim Hebraeum et Syrum est nomen significans pauperem, humilem, mansuetum Domini; Aeneas Latinum.
Versus 34: Surge, et Sterne Tibi
34. SANAT TE. — Ita assertive legunt Graeca, Latina, Romana et Syrus. Certa enim fide et spe asserendo, et assertione sua curando in virtute Christi, Petrus sanat Aeneam; S. Gregorius tamen, lib. XXIII Moralium, cap. xiii vel xv, Glossa et Interpretes legunt optative: « Sanet te. » Eodem res redit. Assertio enim Petri tacitam continet optationem, precem et invocationem Christi, cujus virtute sanatus est Aeneas.
ET STERNE TIBI, — q. d. Stratum tuum non extende, sed collige: tolle grabatum tuum et ambula: non enim jubet sternere, id est componere lectum, ut in eo decumbat, cum eum sanet et e lecto erigat.
Mystice: « Surge, et sterne tibi, q. d. Torporem in quo fessus jacuisti, discute, et bona opera in quibus requiescere valeas, para. » Ita Beda. Et S. Gregorius, lib. XXIII Moralium, cap. xv: « Quid est dicere, Surge, nisi mala quae perpetrasti, derelinque? Et quid est dicere, Sterne tibi, nisi mercedis causas, in quibus requiescere debeas, operare? ut et deserat resurgendo quae fecit, et inveniat sternendo quod fecerit. Quod utrumque Propheta breviter comprehendit dicens: Declina a malo, et fac bonum. Declinare quippe a malo, est ab eo in quo jacuit, surgere: bonum vero facere, est mercedis opera in quibus requiescere debeat, praeparare. »
Nota: Christus saepe exegit fidem ab iis quos sanabat dicens: Credis me hoc posse facere? quia ipsi aegri, vel aegrorum parentes aut amici rogabant Christum, ut eos sanaret: unde vice versa jure ab eis poscebat hanc fidem. Hic vero Petrus ab Aenea non fuit rogatus, sed ipse eum praevenit, ut eo illustrius esset miraculum, quo liberalius erat beneficium. Addit S. Chrysostomus hoc Petrum patrasse, non tam ad paralytici privatum commodum, quam ad commune bonum, ut scilicet eo credentes in fide confirmaret, et non credentes ad eam invitaret, eaque de causa illum ultro et liberaliter curasse, non exigendo ab eo fidem, ullamve praeparationem vel conditionem.
Versus 35: Lyddae et Saronae
35. SARONE. — « Saron, Sarona et Lassaron, » Graece Assaron, mons est, et urbs egregia, quam cepit Josue, cap. XII, rege illius interfecto. Inde tota regio campestris, quae a Caesarea Palestinae usque ad Joppen protenditur, dicitur Saron, estque pinguis et fertilissima, ideoque saginandis pecoribus apposita: quocirca ibi pascebantur regis animalia. Haec « juxta soli qualitatem, Petro praedicanti fidei continuo fructus germinavit, » inquit S. Hieronymus in Locis Hebraeorum, et ex eo Adrichomius; omnes enim Lyddenses et Saronenses, viso hoc Petri miraculo, conversi sunt ad Dominum, ut subdit hic Lucas. Tunc impletum est illud Isaiae, de Ecclesiae flore et felici propagine vaticinantis, oraculum, cap. xxxv, vers. 2: « Gloria Libani data est ei, decor Carmeli et Saron: ipsi videbunt gloriam Domini, et decorem Dei nostri. »
Versus 36: Quaedam Discipula Nomine Tabitha
36. IN JOPPE. — « Joppe, » inquit ex S. Hieronymo, Josepho et aliis Adrichomius, quae et Japho dicitur, id est pulchritudo aut decor, urbs antiquissima, a Japhet, filio Noe, ante diluvium condita, sita ad mare in edito promontorio, littore saxoso, alte et arduo, arce ac moenibus munita valde. Est portus Hierosolymae et Judaeae totius, ad quem ligna et lapides pro templi structura de Libano ratibus transferebantur, atque hinc terreno itinere curribus pervehebantur Hierosolymam. Portus autem impetuosissimus est: ob id ad excursus piraticos commodus: in quem usum Machabaeorum tempore saepe est occupatus. Hic Jonas navem intravit, cum fugeret a facie Domini in Tharsis, hoc est Ciliciam. Hanc Machabaei saepe occuparunt et munierunt. In hac D. Petrus Tabitham a mortuis suscitavit: hic hospitatus apud Simonem coriarium (cujus domus erat sub rupe posita juxta mare, quo loci postea sacellum S. Petro constitutum est) recepit viros de Caesarea a Cornelio Centurione, ad angeli monitum eo transmissos. In hujus littore monstrantur saxa ad quae catenis religata fuisse dicitur Andromeda, devoranda a bellua marina, nisi Perseus illam liberasset. Denique in Joppe exscendunt peregrini, et sesquidiei itinere terrestri perveniunt Hierosolymam.
DISCIPULA, — id est Christiana, sicut discipuli, scilicet Christi et Apostolorum, primitus vocabantur Christiani.
TABITHA. — Hebr. צבי tsebi, idem est quod gloria, decor, res jucunda, dilecta et desiderabilis: qua de causa terra Israel vocatur tsebi, Daniel. xi, 15, et Jerem. III, 19: « Quomodo, inquit, ponam te in filios, et tribuam tibi terram desiderabilem (hebraice tsebi, tsibot), haereditatem praeclaram exercituum Gentium? Vide utrobique dicta. Inde tsebi et tsebia, est capreolus, damula, caprea. Syri mutantes litteram tsade in tau, pro tsebia dicunt tabitha. Graece dicitur δορκάς, ἀπὸ τοῦ δέρκειν, id est a videndo; dorcades enim, sive capreae, acutissimo pollent visu. Sic quoque Syro hebraeum Tabitha alludit ad חזה nabat, id est cerno, video; quod hoc animal acri sit oculorum acie. Unde Plinius, lib. xxviii, cap. ii, docet dorcades, uti et capreas, non lippire: ad haec, noctu aeque cernere ac die.
Innuit ergo Lucas hanc discipulam apposite vocatam Tabitham, id est Dorcadem, quia dorcadi erat similis, nimirum primo, eam fuisse vigilantem et sobriam, uti sunt dorcades, ait S. Chrysostomus. Secundo, eam in montana virtutum conscendisse cum B. Virgine, uti dorcades petunt saliuntque in montes. Ita S. Hieronymus, in Ezechiel. XLV. Tertio, fuisse castam, timidam et verecundam, ac fugisse conspectus virorum, qualis est dorcas, juxta illud Cant. VIII, 14: « Fuge, dilecte mi, et assimilare capreae hinnuloque cervorum super montes aromatum. » Quarto, mentis fideique acie penetrasse coelos, ac deditam orationi penetrasse coelestia. Quinto, fuisse amabilem plenamque operibus charitatis et misericordiae. Caprea enim est symbolum gratiae, amoris et benevolentiae, juxta illud Cantic. II, 9: « Similis est dilectus meus capreae hinnuloque cervorum: » et Prov. v, 19: « Cerva carissima, et gratissimus hinnulus. » Tales sint nunc puellae, et erunt dorcades.
Talis dorcas fuit S. Margareta, regina Scotiae, tota in eleemosynas pauperum effusa et in oratione perennans, de qua S. Adalredus Abbas in ejus Vita, apud Surium 10 junii: « Nihil, ait, illius fide firmius, vultu constantius, patientia tolerantius, consilio gravius, sententia justius, colloquio jucundius: » quae dum moreretur, audiens moriturum suum regem cum filio in praelio cecidisse: « Gratias, ait, tibi ago, Domine, quia hoc dolore me crucias, et hanc justam peccatis meis poenitentiam irrogas. »
Versus 37: Posuerunt Eam in Coenaculo
37. POSUERUNT EAM IN COENACULO, — in altiore scilicet et publica domus parte: « Quippe quae bonis operibus ad summa conscenderat, » ait S. Hieronymus in cap. XLI Ezechiel.
Versus 38: Ne Pigriteris Venire ad Nos
38. NE PIGRITERIS. — Tigurina et Pagninus: Ne graveris; alii, ne cuncteris, ne tardes. Haec enim omnia significat ὀκνῆσαι. Non enim verisimile est eos S. Petrum insimulasse pigritiae; aut eum vocaturos fuisse pigrum, si vocatus statim non venisset.
Versus 39: Ostendentes Ei Tunicas
39. EXSURGENS AUTEM PETRUS. — « Impigre pro Apostolica humanitate venit, » ait S. Cyprianus, lib. I De Operibus et Eleemosynis, cap. II.
OSTENDENTES EI TUNICAS, — ad ostendendam tum charitatem et pietatem Tabithae, tum suam orbitatem, quod tali curatrice et quasi matre destitutae essent, ut utraque moverent S. Petrum ad eam in vitam revocandam. Ita S. Chrysostomus.
Simile est quod scribit Abdias, in Vita S. Joannis Evang., scilicet viduas ostendisse ei ex Pathmo reverso vestes quas eis faciebat Drusiana Ephesina jam defuncta: qua re commotum S. Joannem eam ad vitam revocasse.
Ita S. Martinus in porta Ambianensi dimidium chlamydis discindens, dansque pauperi nudae, meruit nocte sequenti videre Christum, illud ipsum chlamydis frustum ostentantem, cumque audire coram angelorum choris gloriantem: « Martinus adhuc catechumenus hac me veste contexit, » uti refert Sulpitius in ejus Vita, cap. II.
Ita Martyrius suo pallio involvens leprosum, et humeris asportans, sensit se Christum involvisse et portasse. Ab eo enim audivit: « Martyri, tu non erubuisti me super terram, ego te non erubescam super coelos, » uti fuse narrat S. Gregorius, hom. 39 in Evang.
Ita S. Franciscus suis vestibus se exuens, iisque induens pauperem, nocte sequenti vidit palatium speciosum et magnum cum militaribus armis, crucis Christi signaculo insignitum, audivitque hoc suum fore militumque suorum, uti refert S. Bonaventura, cap. I Vitae ejus.
S. Catharina Senensis tunica se spolians, eamque dans pauperi, nocte proxima vidit Christum gestantem hanc tunicam, margaritis et coruscantibus gemmis conspicuam, ab eoque audivit: « Dabo tibi vestem invisibilem, quae a te arceat omne noxium utriusque hominis frigus. » Ab eo tempore nunquam hiemis intemperiem sensit: quare iisdem hieme, quibus aestate, vestibus utebatur; atque ejusdem promisso cognovit, se praecellenti in coelis gloria sine fine perfruituram. Ita habet ejus Vita. Quare merito dicebat S. Job, cap. xxxi, vers. 19: « Si despexi pereuntem, eo quod non habuerit indumentum, et absque operimento pauperem. Si non benedixerunt mihi latera ejus, et de velleribus ovium mearum calefactus est. »
QUAS FACIEBAT ILLIS DORCAS, — tum pannum emendo, tum ex eo vestes conficiendo, easque consuendo, uti pauperibus fecisse feminas, etiam principes et reginas, puta S. Elisabetham, filiam regis Hungarorum, et S. Elisabetham, reginam Lusitaniae, et similes, in earum Vita legimus; quas multae hoc seculo strenue imitantur magno pauperum bono et majore orbis exemplo. Graeca addunt μετ' αὐτῶν οὖσα, id est dum esset cum ipsis, dum inter eas versaretur et viveret: quibus verbis notat Lucas humilitatem et benevolam familiaritatem Dorcadis, quod ipsa dives et eleemosynaria, inter viduas pauperes degeret ageretque quasi mater cum filiabus, vel quasi soror cum sororibus, cum iis amice colloquens, operans, sarciens, earumque opera utens ad vestes pluribus pauperibus conficiendas. Ita S. Chrysostomus. « Unde sensit Petrus impetrari posse, quod sic petebatur, nec defuturum Christi auxilium viduis deprecantibus, quando esset in viduis ipse vestitus, » ait S. Cyprianus loco jam citato.
Versus 40: Tabitha, Surge
40. EJECTIS AUTEM OMNIBUS, — ut Deum secretius efficaciusque oraret, ait Lyranus.
TABITHA, SURGE. « In nomine Jesu Christi, » uti addit S. Cyprianus, non enim suo, sed Christi nomine, vel voce, vel mente invocato, eam suscitavit.
AT ILLA APERUIT OCULOS, — qui mortuis solent claudi. « Aperiendo oculos, mortem instar somni esse ostendit, » ait S. Chrysostomus.
RESEDIT. — q. d. Quae jacebat quasi mortua, jam suscitata se erexit et viva resedit.
Versus 41: Dans Illi Manum, Erexit Eam
41. DANS AUTEM ILLI MANUM, EREXIT EAM, — in pedes, ut quae in lecto resederat quasi viva, sed adhuc debilis, jam a Petro erecta e lecto surgeret et firma pedibus consisteret. Dando ergo ei manum, primo, significavit se sua manu, id est ope et auxilio eam suscitasse, sicut Christus puellam manu tenens eam ad vitam revocavit, Matth. cap. IX, 25. Secundo, eam quae resurrexerat, sed adhuc debilis resederat, firmam et validam reddidit, ut stare et ingredi posset. Tertio, apprehensa manu eam viduis et Christianis vivam assignavit. Moraliter Arator:
Illa manus meruit Petri contingere dextram, / Pauperibus quae larga fuit.
Inde Petrus eam tangendo, tacite ejus beneficentiam commendavit.
CUM VOCASSET SANCTOS, — puta Christianos.
ASSIGNAVIT EAM VIVAM, — παρέστησεν, id est stitit, et, ut Tigurina, exhibuit eam vivam. Verisimile est Tabitham, utpote misericordem et piam feminam in statu gratiae decessisse, ac proinde coelo vel certe Purgatorio destinatam: quocirca revocatam a Petro ad vitam, certam fuisse de sua salute: alioqui enim Petrus ei non beneficium, sed potius maleficium intulisset, si a certo salutis statu ad dubium eam revocasset.
Unde recte censet noster Lorinus, et fuse Bellarminus, lib. II De Purgatorio, cap. VIII, certum videri, eum qui semel evaserit periculum damnationis, illud denuo non subire. Rursum, nec de numero damnatorum, nec de beatis quemquam suscitari. Tabitham ergo vel e Purgatorio fuisse revocatam; vel, si nihil purgandum habebat, suspensam fuisse ejus beatitudinem, quia destinabat Deus eam remittere ad vitam mortalem, orante S. Petro.
Ita S. Salvius, qui postea fuit Episcopus Albigensis, cum defunctus raptus esset ad coelum, ibique vocem Dei audisset: « Revertatur hic in saeculum, quoniam necessarius est Ecclesiis nostris »; ingemuit: « Heu! heu! Domine, inquit, cur mihi haec ostendisti, si his frustrandus eram? Ecce hodie ejicis me a facie tua ut revertar ad saeculum fragile, et huc ultra redire non valeam: Ne quaeso, Domine, auferas misericordiam tuam a me, sed deprecor ut permittas me hic habitare, ne illud decidens peream. Et ait vox quae loquebatur ad eum: Vade in pace: ego enim sum custos tuus donec reducam te in hunc locum. » Ita Gregorius Turonensis, Hist. Francorum, cap. I.
Hinc in Vita S. Stanislai Episcopi Cracoviensis et Martyris, legimus quod, cum ipse a morte suscitasset Petrum quemdam, eumque quasi testem venditi a se agri ad tribunal Boleslai regis iniqui produxisset, dato a Petro testimonio, ab eo quaesierit: « Visne, Petre, ut gratitudinis ergo petam a Domino, ut liceat tibi nobiscum ad annos aliquot in terris commorari? » Cui respondit Petrus: « Ego, Pater sancte, nolim in hac vita permanere, quam ego rectius mortem appellandam censeo; sed illam peto beatam in qua videtur praesens Dei vultus. Versor in Purgatorio; spero me brevi ad superos migraturum. Tu quaeso, mi Pater, pro me ora, ut id cito fiat. » Promisit Stanislaus se curaturum quod petebat, et ille rediens ad sepulcrum, animam rursum expiravit.
Sic S. Christina Mirabilis, defuncta et deducta ad Purgatorium, videns horrendas animarum poenas, optionem accepit a Deo: « Optionem, inquit, tibi facio, vel nunc in aeternum apud me permanere in gloria, vel redire ad terras, ibique harum animarum poenas luere, easque illis liberare, efficereque ut homines tuae poenitentiae et vitae exemplis ad me conversis, a suis facinoribus abstineant et resipiscant, ac peractis omnibus ad me multis aucta meritorum cumulis reverti. » Illa vero illico respondit, se ad corpus velle reverti; ac reversa admirabiles pro animabus illis subiit cruces et poenitentias, quibus peractis gloriose ad Deum transiit. Ita habet ejus Vita apud Surium die 23 junii, cap. III et seq., quam laudat Jacobus de Vitriaco Episcopus et Cardinalis.
Memorabile est quod in Actis Canonizationis S. P. N. Ignatii legimus, eum P. Jacobo Laynez, qui ei in Generalatu successit, proposuisse hanc quaestionem: « Si Deus daret tibi optionem, vel statim eundi ad coelum, vel manendi in hac vita cum dubio salutis, ostenderetque tamen te in hac vita praeclarum aliquod ipsi obsequium posse praestare, utrum eligeres? » Cumque Laynez respondisset: « Eligerem ire ad coelum et assecurare meam salutem. » — « Ego vero, inquit S. Ignatius, eligerem manere in vita ut explerem Dei desiderium, eique obsequium ab eo cupitum praestarem. Non enim dubito quin ipse, qui longe me est fidelior et liberalior, salutis meae curam habiturus esset, nec permissurus ut haec mea electio facta ad ejus gloriam, cum meae salutis incertitudine et periculo, mihi fraudi foret, sed longe magis eam custodiret et assecuraret. Haec mea de divina bonitate est sententia et confidentia, » utique heroica, digna Ignatio, imo digna Deo.
Versus 43: Apud Simonem Quemdam Coriarium
43. APUD SIMONEM QUEMDAM CORIARIUM. — Non curialem, ut vult Hugo et Dionysius, sed coriarium, qui scilicet coria macerabat vel concinnabat, ut inde ocreae et calcei, vel thoraces et vestes confici possent, hic enim graece vocatur βυρσεύς. Notat S. Chrysostomus modestiam Petri, qui non apud Tabitham aliosque divites, sed apud plebeium coriarium hospitium elegit. Cum enim esset Princeps Ecclesiae, pauperes non est dedignatus, sed cum illis commorari praeelegit, quasi eorum socius et conviva, ut illis animum adderet Tabithae domum declinavit, ne videretur pro miraculo hospitii gratiam recipere, sed ut purum putum suum esset beneficium. Forte etiam, quia virgo erat aut vidua, apud quam non decebat virum, praesertim Apostolorum Principem, commorari. Simonis ergo domum elegit, quia ei notus erat Simon, vel quia ardentius ab eo invitabatur. Adde, quia domus haec coriarii erat extra urbem juxta mare, ut dicitur cap. X, vers. 6, ubi etiamnum peregrinis ejus ex ruinis residuum ostenditur, ait Gagneius; imo ibidem sacellum S. Petro fuit erectum, ut dixi vers. 36. « Segregata enim ab urbibus loca sectabantur Apostoli, utpote solitudinis et quietis amici, » ait Oecumenius. Coriarii enim, ne pellium maceratarum foetore publicum aerem inficerent, solebant olim extra urbes, vel ad loca semota relegari, uti etiamnum fit. Audi Artemidorum, lib. I, cap. xv: « Coriariam exercere malum omnibus: corpora enim mortua tractat coriarius, ideoque ab urbe secluditur. »
Rursum nota magnitudinem amoris et animi in Simone, qui licet coriarius, ausus est invitare et excipere mensa et hospitio continuo ipsum summum Ecclesiae Caput et Pontificem, eumque liberaliter pro dignitate personae, quantum vires et opes ferebant, alere et tractare.
Praeclare S. Leo, serm. 2 De Quadragesima: « Nulli, ait, parvus est census, cui magnus est animus, nec de rei familiaris modo mensura miserationis pendet ac pietatis. Nunquam merito caret etiam in tenui facultate bonae voluntatis opulentia. Voluntas haec opulentissima est, quia a possibilitate non pendet, sed egisse putatur, quidquid efficaciter cupit. Hac pauperes largas eleemosynas erogant; imbecilles seipsos minime tangentes, quia prae infirmitate non valent, multis corporis afflictionibus macerantur; indocti doctrinam Evangelicam per totum orbem praedicant; quia pro operibus quae praestare non possumus, abunde substituitur efficax bonae voluntatis affectus. Et unusquisque unus cum sit, sola voluntate fit multiplex, quia per eam potest multorum labores et ministeria complecti. Deinde hic affectus excitat ardentem orationem, qua petimus a Deo ut per alios id praestet, quod nos optamus et praestare non possumus: ardens autem oratio id quod petit, impetrat. Unde S. Bernardus, serm. 16 in Psalm. Qui habitat: ‹Merito, ait, non exauditur qui clamare dissimulat, aut omnino non postulans, aut tepide postulans, et remisse. Siquidem in Dei auribus desiderium vehemens, clamor magnus; e regione autem remissa intentio, vox submissa.› »