Cornelius a Lapide

Actus Apostolorum XII

Index

Synopsis Capitis

Herodes Agrippa occidit S. Jacobum, et S. Petrum incarcerat: sed ille ab angelo liberatur. Deinde vers. 20, Herodes a populo deus acclamatus, occiditur ab angelo.

Textus Vulgatae: Actus 12:1-25

1. Eodem autem tempore misit Herodes rex manus, ut affligeret quosdam de Ecclesia. 2. Occidit autem Jacobum, fratrem Joannis, gladio. 3. Videns autem quia placeret Judaeis, apposuit ut apprehenderet et Petrum. Erant autem dies azymorum. 4. Quem cum apprehendisset, misit in carcerem, tradens quatuor quaternionibus militum custodiendum, volens post Pascha producere eum populo. 5. Et Petrus quidem servabatur in carcere. Oratio autem fiebat sine intermissione ab Ecclesia ad Deum pro eo. 6. Cum autem producturus eum esset Herodes, in ipsa nocte erat Petrus dormiens inter duos milites, vinctus catenis duabus: et custodes ante ostium custodiebant carcerem. 7. Et ecce angelus Domini astitit, et lumen refulsit in habitaculo; percussoque latere Petri, excitavit eum, dicens: Surge velociter. Et ceciderunt catenae de manibus ejus. 8. Dixit autem angelus ad eum: Praecingere, et calcea te caligas tuas. Et fecit sic. Et dixit illi: Circumda tibi vestimentum tuum, et sequere me. 9. Et exiens sequebatur eum, et nesciebat quia verum est quod fiebat per angelum; existimabat autem se visum videre. 10. Transeuntes autem primam et secundam custodiam, venerunt ad portam ferream, quae ducit ad civitatem: quae ultro aperta est eis. Et exeuntes processerunt vicum unum, et continuo discessit angelus ab eo. 11. Et Petrus ad se reversus, dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis et de omni exspectatione plebis Judaeorum. 12. Consideransque venit ad domum Mariae, matris Joannis, qui cognominatus est Marcus, ubi erant multi congregati, et orantes. 13. Pulsante autem eo ostium januae, processit puella ad audiendum, nomine Rhode. 14. Et ut cognovit vocem Petri, prae gaudio non aperuit januam, sed intro currens, nuntiavit stare Petrum ante januam. 15. At illi dixerunt ad eam: Insanis. Illa autem affirmabat sic se habere. Illi autem dicebant: Angelus ejus est. 16. Petrus autem perseverabat pulsans. Cum autem aperuissent, viderunt eum, et obstupuerunt. 17. Annuens autem eis manu ut tacerent, narravit quomodo Dominus eduxisset eum de carcere, dixitque: Nuntiate Jacobo et fratribus haec. Et egressus abiit in alium locum. 18. Facta autem die, erat non parva turbatio inter milites, quidnam factum esset de Petro. 19. Herodes autem cum requisivisset eum et non invenisset, inquisitione facta de custodibus, jussit eos duci: descendensque a Judaea in Caesaream, ibi commoratus est. 20. Erat autem iratus Tyriis et Sidoniis. At illi unanimes venerunt ad eum, et persuaso Blasto, qui erat super cubiculum regis, postulabant pacem, eo quod alerentur regiones eorum ab illo. 21. Statuto autem die, Herodes vestitus veste regia, sedit pro tribunali, et concionabatur ad eos. 22. Populus autem acclamabat: Dei voces, et non hominis. 23. Confestim autem percussit eum angelus Domini, eo quod non dedisset honorem Deo; et consumptus a vermibus expiravit. 24. Verbum autem Domini crescebat, et multiplicabatur. 25. Barnabas autem et Saulus reversi sunt ab Hierosolymis expleto ministerio, assumpto Joanne, qui cognominatus est Marcus.

Versus 1: Misit Herodes Rex Manus

1. EODEM AUTEM TEMPORE, — puta inchoato anno 2 Claudii et Christi 43, quo coepit fames, ut dixi in fine capitis praecedentis.

HERODES, — non Ascalonita, qui infantes in ortu Christi occidit; nec Antipas, qui Joannem Baptistam decollavit et Christum illusit: sed Agrippa, filius Aristobuli, filii Herodis Ascalonitae. Ita Syrus et Eusebius, lib. II, cap. V. Vocatur rex, non tetrarcha, quia regnum regisque nomen a Caio Caligula Imperatore obtinuerat, eo quod sub Tiberio Caesare, Caio familiaris, Tiberio celerem mortem, ut Caius nepos ei in imperio succederet, optasset, ideoque a Tiberio in carcerem detrusus esset: unde mox moriente Tiberio, succedens Caius, Agrippam carcere liberatum regem Judaeae creavit, uti narrat Josephus, lib. XVIII, cap. VIII, et lib. XIX, cap. V.

Nota: Quatuor fuerunt Herodes: primus, Ascalonita; secundus, Antipas, filius Ascalonitae; tertius, hic Agrippa, Antipae ex fratre nepos; quartus, Agrippa junior, hujus senioris filius, de quo cap. XXV, 10, qui fuit tempore excidii Hierosolymitani, cui Josephus suam historiam Judaicam dedicavit.

UT AFFLIGERET. — Quia, teste Josepho, Judaismi Judaeorum erat studiosissimus, atque a Caio cum regno jus etiam in res sacras, templum et sacerdotium obtinuerat. Adeo enim Caio ob optatum et praedictum ei imperium, erat carus, ut Caius creatus Imperator, mox Agrippae donarit catenam auream, pondere parem ferreae, qua eum onerarat et vinxerat Tiberius, ait Josephus, lib. XIX, cap. V. Videtur Agrippa Romae didicisse crudelitatem a Tiberio Caesare, a quo conjectus in vincula, a Caio evectus fuit ad regnum: perinde ac Tiberius ab exilio Rhodiensi vocatus est ad imperium, de quo Suetonius in ejus Vita, cap. LIX: « Multa, ait, ita saeve et atrociter factitavit, ut nonnulli versiculis quoque et praesentia exprobrarent, et futura denuntiarent mala: »

Asper et immitis, breviter vis omnia dicam? / Dispeream, si te mater amare potest. / Aurea mutasti Saturni saecula, Caesar: / Incolumi nam te, ferrea semper erunt. / Fastidit vinum, quia jam sitit iste cruorem, / Tam bibit hunc avide, quam bibit ante merum. / Aspice Felicem sibi, non tibi, Romule, Syllam: / Et Marium, si vis, aspice, sed reducem. / Nec non Antoni civilia bella moventis, / Nec semel infectos aspice caede manus. / Et dic: Roma perit: regnabit sanguine multo, / Ad regnum quisquis venit ab exilio.

GLADIO. — Quia licet in veteri Testamento vix legamus Judaeos usos gladio in poenis reorum, tamen postquam in Romanorum potestatem venerunt, eo, more Romanorum, usi sint eorum Tetrarchae et Reges: unde et Herodes Antipas, hujus Herodis patruus, gladio occidit S. Joannem Baptistam.

Versus 2: Occidit Jacobum, Fratrem Joannis

2. OCCIDIT AUTEM JACOBUM. — Cur Jacobum prae caeteris Apostolis? Respondeo: Primo, quia hic Jacobus major, frater Joannis, erat unus e primariis tribus Apostolis, adeoque e columnis Ecclesiae. Secundo, quia, ut ait S. Chrysostomus et Theophylactus in cap. XVII S. Matth., Jacobus hic quasi Boanerges, id est filius tonitrui, in praedicatione Evangelii erat igneus quasi fulmen, ac Judaeis terribilis et gravis quasi tonitru, confutando Judaeos et judaismum, ideoque ab eis postulatus ad necem. Tertio, quia ex Hispania obita celebris rerumque gestarum gloria clarus, oculos omnium in se convertebat, ac nominatim quod duos famosos magos, Philetum et Hermogenem, ad Christum convertisset: forte etiam Judaei, qui plurimi tum in Hispania degebant, ejus praedicatione et gestis offensi, litteras ad suos Hierosolymitas dederant, ut Jacobum e medio tollerent. Denique probabile est ceteros plerosque Apostolos abfuisse Hierosolymis, imo abiisse in suas provincias, ut proinde eos comprehendere non potuerit Herodes, de quo mox plura.

Occidit autem Herodes Jacobum, tum ut Judaeos magis sibi conciliaret, tum quia Judaismi, quem S. Jacobus impugnabat, erat amantissimus. Unde Josephus, lib. XIX Antiq., cap. VII: « Quapropter, inquit, libenter et continue degebat Hierosolymis, institutorum ac rituum patriae servator religiosissimus. Purus enim erat a contaminamentis omnibus, nec ulla dies ei praeteribat absque sacrificio. » Porro occisus est S. Jacobus a Judaeis paulo ante Pascha, puta ante 14 lunam primi mensis Nisan, vel paulo post, ut volunt alii. Unde Rom. Martyr. 25 julii ait, « prope Pascha, » non definiens ante, an post: nam paulo post ejus necem, voluit Herodes occidere quoque Petrum post dies azymorum, id est post octavam Paschatis. S. Hieronymus, in cap. XLIII Ezech., scribit S. Jacobum immolatum altera die Paschatis, scilicet decima quinta luna, in qua Christus occisus est. Ado Trevirensis, in Martyr., et Calixtus Papa I, De Miraculis S. Jacobi, scribunt eum occisum 25 martii, quo pariter die ante decem annos, puta anno Christi 34, occisus fuerat Christus. Christophorus tamen a Castro, in Histor. Deipar., cap. XVIII, censet eum occisum in aprili in diebus azymorum: festum tamen ejus celebratur die 25 julii, quia eo die translatum est ejus corpus Compostellam, ubi miraculis plurimis coruscans magno hispanorum, imo peregrinorum e toto orbe confluentium confluxu colitur; quae peregrinatio celebrari coepit anno Domini 1220, teste S. Antonino, I part. Hist., tit. VI, cap. VIII.

Porro S. Jacobus vadens ad mortem, suum accusatorem, nomine Josiam, sua constantia et sanctitate ita obstupefecit, ut eum ad Christum converterit martyremque effecerit. Audi ex S. Clemente Eusebium, lib. II Hist., cap. IX: « Is sane qui eum ad tribunal duxerat, cum martyrium subiturum cerneret, ea re motus, et se Christianum esse ultro confessus est. Ducti sunt igitur simul uterque. Ille vero in itinere petiit ut ignosceretur sibi a Jacobo. Hic cum parumper deliberasset: Pax tibi, inquit, et osculatus est eum; atque ita simul uterque decollatus est. » Addit S. Isidorus S. Jacobum euntem ad martyrium, paralyticum suam opem inclamantem membris et sanitati restituisse.

Nota: S. Jacobi laus et gloria prima est, quod primus omnium Apostolorum pro Christo martyrium generose obierit, caeterisque ad illud dux et choragus fuerit. Ex adverso frater ejus S. Joannes agmen Apostolorum claudit, et ultimus omnium defunctus est grandaevus anno Christi 101, post Christi passionem 68, post Jacobi necem 58. Quare hi duo fratres caeterorum omnium Apostolorum vitam et mortem sua morte, quasi initio et fine complectuntur, inchoant et terminant, eorumque sunt quasi A et O.

Secunda, quod cognatus fuerit Christi, natus ex patre Zebedaeo et matre Maria Salome, quae Sanctorum catalogo adscripta, religiose colitur Verulis in Italia, ubi ejus corpus requiescit.

Tertia, quod a Christo mutatum sit ei nomen, ac cum fratre Joanne vocatus sit « Boanerges, » id est filius tonitrui, id est tonitru et fulmen: fulmineus enim fuit zelo, actione, praedicatione, miraculis. Nulli alteri Apostolo Christus mutavit nomen, nisi Simoni, quem vocavit « Cepham, » id est Petrum, eo quod illum Ecclesiae suae destinaret basin et Primatem.

Quarta, quod a Christo prae caeteris Apostolis electus fuerit et dilectus: hi enim tres, Petrus, Jacobus et Joannes, quasi triumviri Christi, soli interfuerunt ejus transfigurationi in monte Thabor et orationi ultimae in horto paulo ante mortem, in qua sudavit aquam et sanguinem. Insuper semper mansit virgo, aeque ac frater ejus Joannes. Unde de utroque loquens Epiphanius, Haeres. 58: « Quinam ergo, inquit, hi fuerint, quam generosi Apostoli, et monasticam vitam degentes, ac deinceps virgines. »

Quinta, quod Christi fuerit amantissimus ejusque honoris zelosissimus. Unde Lucae IX, 54, cum Samaritae Christum spernerent, indignans et Christi injuriam ulcisci volens, ingenti zelo, etsi adhuc rudi et impolito dixit: « Domine, vis dicimus ut ignis descendat de coelo, et consumat illos? » q. d. Vis ut instar Eliae eos igne coelesti et fulmine afflemus? « Surrexit enim Elias propheta quasi ignis, et verbum ipsius quasi facula ardebat, » Eccles. XLVIII, 1.

Sexta, quod B. Virgini carissimus fuerit. Unde ipsa adhuc vivens Hierosolymae, eidem apparuit Caesaraugustae, insistens columnae, jussitque ibidem oratorium sibi extrui, praedicens illam Hispaniae partem sibi fore devotissimam. Quare S. Jacobus eidem sacellum, omnium in orbe primum, exaedificavit. Ita referunt Annales Hispaniae.

Septima, quod Hispaniam a Mauris et Saracenis liberarit, visibiliter praeiens aciem Ramiri regis, dum ille anno Domini 834, cum innumeris Saracenis e recenti victoria insolentibus, sibique insultantibus, monitu et invocatione S. Jacobi confligens, eos omnes vel cecidit, vel cepit, vel in fugam egit. Unde et Hispani in praeliis eum jugiter invocant, et ejus ope illustres contra fidei hostes obtinuerunt et obtinent victorias. Quare in ejus honorem instituerunt Ordinem Militarem Equitum S. Jacobi, qui coepit sub Alfonso IX, rege Hispaniae, anno Domini 1158.

Octava, Jacobo debet Hispania quod a Christo hucusque in vera et orthodoxa Christi fide constans perstiterit, ut merito reges ejus Catholici cognominentur, ipsaque sit basis et columen fidei et Ecclesiae, quodque fidem Christi cum aeterna nominis sui gloria per Indias, tam Orientis quam Occidentis, longe lateque propagarit, et in dies magis magisque propaget.

Censet S. Isidorus, et Lucius Dexter in Chronico, idque habet Liturgia Mozarabum, et versio Arabica, S. Jacobum hunc, fratrem S. Joannis, scripsisse epistolam Canonicam, quae vulgo S. Jacobi dicitur; Eusebius tamen, S. Hieronymus et alii multi censent eam scriptam a Jacobo Minore, qui frater Domini dictus, primus fuit Episcopus Hierosolymorum; quod in ipsa ejus Epistola discutiendum erit.

Denique, sicut S. Joannes Baptista occisus est ab Herodiade, quae erat soror hujus Herodis Agrippae, eo quod incestas ejus nuptias cum Herode Antipa, patruo suo, culpasset; ita et S. Jacobus occisus est a fratre ejus Agrippa: nimirum S. Joannem martyrii socium merebatur S. Jacobus; itaque Herodias Joannicida fratrem Herodem, et Herodes Jacobicida sororem Herodiadem, velut dignum patella operculum poscebat, nimirum uterque mali corvi malum fuit ovum. Uterque enim prognatus est ex Herode Ascalonita, qui fuit infanticida, et in eis Christicida. Hic enim utriusque fuit avus: genuit enim Aristobulum, qui fuit pater Herodis Agrippae et Herodiadis.

Addit L. Dexter in Chronico, anno Christi 41: « Ex Hispania rediens Jacobus Gallias invisit, ac Britannias, ac Venetiarum oppida; ubi praedicat, ac Hierosolymam revertitur, de rebus gravissimis consulturus B. Virginem et Petrum. » Et mox anno Christi 42: « Praedicans acerrime Judaeis, prius interfuit hoc anno consecrationi aedis sacrae Nazareth (quae Lauretum ab angelis translata, inde nunc Lauretana dicitur), in qua Virgo Deum concepit, praesentibus nonnullis Apostolorum: succiso ab Herode capite, recens Hierosolymam reversus, nobile martyrium 25 die martii (quo et Christus crucifixus est) gloriose pertulit. Discipuli S. Jacobi, Dei monitu Virginisque consilio, corpus magistri Joppe in navi deponentes, Iriam Flaviam Gallaeciae civitatem felici navigatione pervenerunt. Altare super sacrum corpus erigunt, et more sacro, Basilius, Athanasius, Chrysogonus, Agathodorus, Elpidius (qui nuntio accepto de corpore sui parentis in Hispanias allato, mox patriam accurrunt) sacrant, et Apostolo dicant. » Subdit anno Christi 50, S. Petrum Hispanias adiisse, multis eum comitantibus, inde in Africam et Aegyptum transisse. Horum omnium fides sit penes auctorem, quae quanta sit dixi in fine Chronotaxeos.

Quaeres, quoto Christi anno occisus est S. Jacobus? Primo Eusebius, in Chronico, ait eum occisum anno Christi 36, qui fuit Tiberii imperatoris 20, a morte Christi 2. Verum irrepsit error in Chronicon hoc. Nam eo tempore necdum regnabat Herodes Agrippa, qui eum occidit: coepit enim regnare cum Caio, successore Tiberii. Unde idem Eusebius, lib. II Histor., cap. VIII et IX, ait eum occisum, aeque ac Petrum incarceratum, sub Claudio imperatore.

Secundo, alii Jacobi necem contigisse putant anno Claudii 8, Christi 49, qui fuit a morte ejus 15, eo quod Herodes Agrippa paulo post eum occisum, et Petrum incarceratum, sit occisus ab angelo, cap. XII. Mortuus est autem Agrippa anno 9 Claudii, ait Tacitus lib. XII Annal. Sed errat Tacitus; nam Agrippa 3 Claudii anno defunctus est, teste Eusebio, lib. I Hist., cap. XIII.

Tertio, Baronius putat S. Jacobum decollatum anno Claudii 2, Christi 44, qui fuit a morte ejus 11: Herodem vero percussum ab angelo anno Claudii 4, Christi 46. Verum caeteri tradunt eum tantum tres annos regnasse sub Claudio, et quatuor sub Caio, hoc est universim septem annos.

Quarto, Onuphrius, in Chron., et Mariana, Hist. Hispan., lib. IV, cap. II, S. Jacobi necem consignant anno Christi 42, qui fuit Claudii imperatoris primus. Nam anno sequente, puta 2 Claudii, Petrus statim a nece Jacobi incarceratus, ab angelo liberatus profectus est Romam, uti omnes tradunt. Sic et L. Dexter, in Chronico, tradit S. Jacobum occisum anno Christi 42, die 25 martii.

Quinto, Genebrardus in Chronol., lib. II, eam ponit anno Christi 46, qui, inquit, fuit Claudii tertius, Agrippae septimus et ultimus: septennium enim eum regnasse docet Josephus loco mox citando; nam paulo post occisum Jacobum occisus est, ita ut quatuor annos regnarit sub Caio, tres sub Claudio. Verum non statim a nece Jacobi ab angelo percussus est Agrippa: nam, ut ait Lucas, in fine hujus capitis, Agrippa occisus est Caesareae: eo autem ascendit post moram aliquam actam Hierosolymae a nece Jacobi. Rursum non statim ut ascendit Caesaream, ibi percussus est. Nam Lucas narrat interim famem accidisse praedictam ab Agabo: Tyrii enim et Sidonii facto concursu, per Blastum conati sunt Agrippam sibi reconciliare, eo quod alerentur eorum regiones ab illo, ut ait Lucas, vers. 20. Non ergo paucis diebus Agrippa Caesareae commoratus est; sed partem anni sexti regni sui et totum septimum ibi transegit. Quocirca Saxio similiter censent S. Jacobum occisum et S. Petrum incarceratum fuisse in Paschate, anno Claudii 2 incipiente, qui fuit Christi 43, nonus ab ejus morte. Tunc enim Agrippa Roma, ubi a Claudio in regno fuerat confirmatus, celeriter rediens Hierosolymam ante Pascha, volens Judaeis gratificari, S. Jacobum occidit et S. Petrum vinxit: sed ille ab angelo liberatus, multis Asiae provinciis peragratis, Romam ingressus, Romanam Cathedram erexit die 18 januarii, sub finem anni 2 Claudii, qui finiendus erat die 24 januarii, inchoato jam anno Christi 44; ac eodem jam currente, et post diem 24 januarii concurrente cum anno 3 Claudii imperatoris, Agrippa percussus est ab angelo, cum septem annos regnasset, nimirum quatuor sub Caio, tres sub Claudio. Sic enim omnia apposite inter se per annos distributa connexa cohaerent. Ita Josephus, qui tum vivebat et haec spectabat, lib. XIX Antiq., cap. VIII, et ex eo Christophorus a Castro, in Hist. Deipar., cap. XVIII, pag. 530, quem vide. Eodem anno Christi 43, Thaddaeus missus est ad Abagarum (uti ei vivens promiserat Christus), eumque cum populo Edesseno fide Christi imbuit et baptizavit, uti passim tradunt Historici.

Mihi magis probatur sententia Baronii, excepto anno Claudii 2, Christi 44, qui fuit a morte ejus 11: enim censeo fuisse Christi 45, Claudii tertium: nam ultra tertium Claudii annum non regnasse, nec vixisse Herodem consentiunt Chronologi et Historici. Porro primus Claudii annus incidit in annum Christi 43, non 42, uti tradit Eusebius et caeteri; nam Christus mortuus est anno Tiberii 18, uti omnes consentiunt, agens annum aetatis 34. Tiberius autem 22 annos regnavit, cui successit Caius per 4 annos. Caio successit Claudius: combina horum annos cum annis Christi, invenies Claudii 1 annum incidere in annum Christi 43, non 42; anno ergo Christi 44 Petrus e carcere liber, variis provinciis peragratis, Romam contendit ibique cathedram posuit 18 januarii, inchoante anno 45 Christi, et finiente anno Claudii secundo. Nam tertius Claudii annus inchoandus erat die 24 januarii ejusdem anni. Id patet ex eo quod Petrus sederit Romae 25 annis. Jam incipe ab anno 3 Claudii, et numera reliquos ejus 12 annos (universim enim regnavit 14 annis), adde annos 13 Neronis (13 enim anno Neronis, ab eo occisus est Petrus), qui successit Claudio, habebis annos 25 Sedis Romanae S. Petri.

Quaeres secundo, quoto post Christi in coelum ascensum anno Apostoli discesserunt e Judaea in suas provincias, ut toto orbe evangelizarent Gentibus quibuslibet? Respondeo: varii varium assignant annum. Primo, Apollonius, qui vixit anno Christi 220, scribit apud Eusebium, lib. V Hist., cap. XVII, Christum jussisse Apostolis, ne ante 12 annos a morte sua computandos, Hierosolymis discederent. Id accepit ex Clemente Alexandrino, qui paulo ante vixit et scripsit, scilicet anno Christi 190. Clemens enim, lib. VI Strom., idem tradit: sed Clementis hujus scripta vitiata sunt ab haereticis, ideoque inter apocrypha relata a Gelasio Pontifice, aeque ac Itinerarium Petri, a quodam Clemente (non illo Romano Pontifice, S. Petri discipulo et successore, uti prae se fert) compositum, ubi idem de hisce 12 annis a Christo Apostolis praestitutis, dicitur: ex quo primo desumpta et propagata videtur haec traditio. Sed eam falsam esse et confictam patet ex hisce Actis Apostolorum. Nam paulo post necem S. Stephani, Philippus Samariam convertit; unde eo Hierosolymis acciti discesserunt sancti Petrus et Joannes, ut Samaritis sacramentum Confirmationis impenderent. Rursum ex iisdem patet S. Petrum paulo post lustrasse Joppen, Lyddam aliasque civitates Judaeae; deinde Caesareae Christi fidem praedicasse Cornelio; ac tandem cathedram suam Antiochiae collocasse per septem annos, donec eam Romam transferret, quod factum est anno circiter decimo post ascensum Christi in coelum.

Secundo, Baronius, quem multi sequuntur, ac Lorinus hic ad vers. 20 censent Apostolos se dispersisse per orbem post necem S. Jacobi, anno Christi 44, qui fuit decimus a Christi morte et resurrectione: unde S. Matthaeum paulo ante, puta anno Christi 44, scripsisse Evangelium. Causam dispersionis fuisse persecutionem Herodis, qua occidit S. Jacobum et incarceravit S. Petrum, cum et caeteros occisurus, si potuisset: quocirca illos periculum fugientes, profectos esse ad Gentes. Multo longius abeunt, qui Apostolos universaliter per orbem dispersos esse opinantur post primum Concilium Hierosolymis habitum, Act. XV; hoc enim celebratum esse anno Christi 51, ut vult Baronius, vel 54, ut vult S. Hieronymus. Citant pro hac sententia S. Chrysostomum, hom. 25 in Acta, sed falso.

Verum haec sententia difficilis est creditu. Primo, quia Eusebius, lib. I Hist., cap. XIII, scribit sanctum Thaddaeum, profectum Edessam Syriae anno Christi 43, convertisse Abagarum regem et populum Edessenum ad Christum, uti Abagaro olim scripserat et promiserat Christus. Quocirca Lucius Dexter, in Chronic., et Genebrardus, in Chronol., censent divisionem Apostolorum factam anno Christi 41, qui fuit septimus a morte ejus. Sed nec hoc satisfacit, ob sequentes rationes.

Secundo, quia S. Jacobus in Hispanias profectus est, utique ante annum Christi 44; nam eo occisus est Hierosolymae ab Herode. Eum enim in Hispania praedicasse, universalis est et immemorabilis non tantum Hispaniae, sed et fidelium ubique traditio, cui refragari nemo queat. Jacobus ergo in Hispanias profectus est sub annum Christi 37. Ergo eodem caeteri quoque in sua loca abiisse videntur.

Tertio, quia Christus jusserat Apostolis ut manerent Hierosolymis usque dum reciperent Spiritum Sanctum in Pentecoste, ut eo recepto linguis igneis irent praedicatum per totum orbem, ut patet Act. I; si enim decem annos mansissent in Judaea, tarde admodum executi essent mandatum Christi de praedicando Gentibus per totum orbem, et parum temporis ad id exequendum habuissent. Plerique enim anno trigesimo apostolatum cum vita et martyrio finierunt. Adde, pauci fuerunt, puta duodecim, et tamen hi remotissimas et plurimas gentes, vastas et amplas adire et convertere debebant.

Quarto, quis credat eos omnes decennium integrum posuisse apud paucos perfidos et obstinatos in sua lege Judaeos, cum scirent totum orbem sibi a Christo praescriptum et demandatum esse? Sane pauci anni sufficiebant ad praedicandum per totam Judaeam, praesertim cum ibidem Diaconos et Presbyteros ordinassent; quin et S. Jacobum, fratrem Domini, constituissent Episcopum.

Quinto, quia S. Paulus, Galat., I, 19, ait se post triennium a conversione sua (quae contigit anno Christi 36, vel, ut alii volunt, 33), puta anno Christi 38, vel 39, ascendentem Hierosolymam, neminem Apostolorum vidisse, nisi S. Petrum et Jacobum, fratrem Domini: quia scilicet caeteri ad evangelizandum toto orbe erant dispersi, ait S. Hieronymus, Anselmus, Claudius Taurinensis et Cajetanus ibid. Hinc et S. Lucas describens acta S. Petri, et ortum progressumque Ecclesiae in Judaea, nullam aliorum Apostolorum mentionem facit, nisi S. Joannis; utique facturus si in ea diutius mansissent.

Ob haec ergo argumenta probabilius videtur Apostolos longe ante annum Christi 44, qui fuit decimus a morte ejus, in suas provincias discessisse: quo anno discesserint, praecise definire non ausim. Probabile est eos discessisse paulo post conversum a Petro Cornelium: tunc enim apertum est publice per coeleste oraculum ostium fidei Gentibus, iisque jussus est illico Petrus, ac consequenter et caeteri evangelizare. Quocirca ipse mox adiit Antiochiam ibique cathedram constituit anno Christi 37. Videntur ergo sub idem tempus quoque caeteri suas adiisse gentes, in eisque Ecclesias erexisse, ibique suas cathedras posuisse. Quis enim credat eos coelesti visione Petri admonitos, jam esse tempus praedicandi Gentibus, tardasse et distulisse hujus moniti, imo praecepti divini executionem per septem vel octo annos, puta ab anno Christi 37, usque ad 44. Videntur ergo discessisse sub annum Christi 37, unde et anno Christi 36 Deus convertit Saulum eumque Gentium Apostolum et doctorem designavit. Quod si quis eodem anno Christi 36 contendat Cornelium fuisse conversum, et paulo post Apostolos, saltem aliquos ivisse in suas provincias, non repugnabo. Sub idem enim tempus videtur apertum Gentibus fidei ostium, quo Saulus conversus creatus est a Deo Gentium doctor.

Imo noster Gaspar Sanchez, tract. I De Praedic. S. Jacobi in Hispania, cap. VI, et Christophorus a Castro in Histor. Deiparae, cap. XVIII, pag. 541, censent Apostolos statim a Pentecoste, anno Christi 34, ivisse in suas provincias. Probant id primo, quia ideo in fine illius anni 34, ut tradit Eusebius in Chronico, et alii, ordinasse videntur sanctum Jacobum, fratrem Domini, Episcopum Hierosolymae, ut Judaeorum curam pastoralem in ipsum transferrent, ipsi vero discederent ad Gentes.

Secundo, id probant ex Melitone Sardensi, quem citat Beda in cap. VIII Act., et ex Prochoro, discipulo S. Joannis: sed utriusque scripta sunt vitiata, apocrypha et fabulosa.

Tertio, quia Christus ascendens in coelum jussit dixitque Apostolis, Marc. cap. ult.: « In mundum universum euntes, docete omnes gentes, » q. d. « Ite, quia jam tempus est, » ait S. Thomas, Hugo et Cajetanus, qui et addit, hoc mandato revocatum esse illud anterius, « In viam Gentium ne abieritis. »

Quarto, quia Ecclesia in Officio Pentecostes, in Vesperis secundis, ad Magnificat canit: « Hodie completi sunt dies Pentecostes; hodie Spiritus Sanctus in igne discipulis apparuit, et tribuit eis charismatum dona: misit eos in universum mundum praedicare. » Similiter loquitur S. Leo, serm. I in Natali S. Petri et Pauli. Item Metaphrastes et alii. Unde concludit Sanchez paulo post Pentecosten Apostolos praedicasse Gentibus et ad eas profectos esse ante conversionem Cornelii, quam ipse censet factam anno 36 Christi, qui fuit secundus ab ejus morte. Licet enim posterius eam narret Lucas, eam tamen esse praeponendam: Lucam enim per hysterologiam gesta Petri postponere, ut narrata conversione S. Pauli, ejus gesta eodem historiae filo pertexat, quibus pertextis gesta S. Petri enarrare aggreditur.

Verum difficile est creditu Apostolos ivisse ad Gentes ante apertum iis coelitus fidei ostium per conversionem Cornelii. Ideo enim Deus illam coelesti visione Petro praemonstravit, ut per illam Apostolis iter ad Gentes panderet: alioqui enim Judaei, quales erant plerique primi Christiani, id non permisissent, imo iis restitissent, uti restiterunt S. Petro, cap. XI, vers. 3. Sed Petrus per visionem a Deo acceptam eis satisfecit.

Quare argumenta a Sanchez allata probant duntaxat a Pentecoste licuisse Apostolis praedicare Gentibus, uti recte judicavit Gabriel Vasquez, quem citat Sanchez, cap. VIII; imo eosdem praedicasse Gentibus, quae se Judaeis miscebant in concionibus S. Petri et Apostolorum: non tamen probant eos statim a Pentecoste ivisse in suas provincias, tum quia primo satisfacere debebant Judaeis, qui praetendebant Messiam sive Christum ejusque Evangelium ad se pertinere, non ad Gentes: illum enim ad se esse missum, eo quod patribus suis fuisset promissus: hoc autem fecerunt ordinando Hierosolymae Episcopum S. Jacobum; dispergendo se per caeteras Judaeae, Galilaeae et Samariae civitates, ibique evangelizando; tum quia exspectabant occasionem et tempus, quo a Deo discedere monerentur, ut hoc Judaeis possent obtendere, ne ipsis abeuntibus obstreperent, aut schisma facerent: hoc autem factum est per visionem S. Petro oblatam.

Rursum illa argumenta recte probant Apostolos iter suum non distulisse per multos, v. g. decem annos, sed rebus in Judaea compositis mox discessisse. Hoc autem factum est, cum Petrus obita Judaea, Lydda et Joppe, ubi multos dies mansit, ait Lucas, cap. IX, missus est Caesaream ad convertendum Cornelium: quod factum est sub annum Christi 37, ut dixi in fine cap. X; ac consequenter tunc pariter videntur Apostoli in suas oras profecti. Sic enim omnia suavi dispositione et concinna narratione connexa cohaerent. Nam ab anno Christi 34 usque ad 37, Apostoli omnes, per triennium integrum evangelizando Judaeis, abunde eis satisfecerunt: unde eo expleto, anno Christi 37, converso Cornelio et patefacto coelitus Gentibus ad Ecclesiam ingressu, omnes se ad iter in suas provincias accinxerunt.

Confirmatur primo, quia Lucius Dexter, in Chronico, et alii tradunt S. Jacobum anno Christi 37 profectum in suam provinciam, puta Hispaniam: ergo idem caeteri plerique fecerunt alternative. Dico, plerique et alternative. Nam non omnes simul eodem tempore praecise discesserunt, sed alii citius, alii tardius, pro rerum et negotiorum commoditate, vel necessitate, ut recte advertit Christophorus a Castro, cap. XVIII Hist. Deiparae. Sic S. Joannes diutius ibidem mansit, ut serviret B. Virgini, cui a Christo datus erat custos imo filius; S. Petrus Judaeis vel praesens, vel necessario vicinus esse voluit per decem annos, ex quibus septem egit Pontificem Antiochiae, sed ita, ut crebro in Judaeam et Jerusalem excurreret. Unde S. Paulus anno Christi 39, veniens Hierosolymam, eum ibidem invenit et convenit, Galat. I, 19; S. Petrus enim praecipue erat Judaeorum Apostolus, sicut Paulus Gentium, Galat. II, 9.

Confirmatur secundo, quia Apostolos Hierosolymis non discessisse ante conversionem Cornelii, patet ex eo quod Lucas, cap. XI, vers. 1, dicat illos eam ibidem audivisse: « Audierunt, ait, Apostoli et fratres qui erant in Judaea, quoniam et Gentes receperunt verbum Dei: » ergo ante non receperant, nec eis ex professo praedicarant Apostoli. Quod vero mox post conversum Cornelium discesserint in suas provincias, liquet ex eo quod paulo post Lucas, vers. 22, dicat Barnabam missum esse Antiochiam, non ab Apostolis, utpote jam profectis et absentibus, sed a presbyteris Ecclesiae. « Pervenit, ait, sermo ad aures Ecclesiae, quae erat Hierosolymis, super istis, et miserunt Barnabam usque ad Antiochiam. »

Confirmatur tertio, quia ideo Herodes anno Christi 43 apprehendit Petrum, et Jacobum occidit prae caeteris Apostolis, cap. XII, vers. 1, eo quod caeteri jam abiissent ad suas gentes.

Haec itaque est Chronotaxis Christi, Apostolorum et primitivae Ecclesiae. Christus occisus resurrexit, ascendit in coelum, indeque misit Spiritum Sanctum in Pentecoste, anno a nativitate sua 34. Eodem anno S. Petrus praedicans convertit tria et mox quinque hominum millia. Eodem quoque creati sunt primi septem Diaconi, Act. VI. Eodem anno lapidatus est Stephanus, die 26 decembris. Et die sequenti puta 27, S. Jacobus Minor creatus est primus Hierosolymorum Episcopus. Paulus conversus est ad Christum anno Christi 36. Cornelius, conversus a S. Petro, patefacit ostium fidei Gentibus initio anni 37. S. Petrus posuit cathedram Antiochiae eodem anno 37, in eaque sedit septem annos. Hic annus fuit 4 ab ascensu Christi, ut habet Chronicon Alexandrinum. S. Jacobus in Hispanias profectus est, caeterique Apostoli in suas provincias, eodem anno Domini 37. Fames praedicta ab Agabo toto orbe coepit anno Domini 42. S. Jacobus rediens Hierosolymam occisus est ab Herode Agrippa circa Pascha, anno Domini 44. S. Petrus vinctus est ab Herode, et liberatus ab angelo anno Christi 44. S. Petrus post septennem sedem Antiochiae, liberatus e vinculis Herodis, multis locis peragratis, Romam ingreditur, ibique cathedram collocat die 18 januarii, finiente anno 2 Claudii Imperatoris, sub initium anni Christi 45. Eodem anno 43 Paulus cum Barnaba missus iturusque ad Gentes, rapitur in tertium coelum; de quo cap. sequent., vers. 2.

Versus 3: Apposuit Ut Apprehenderet et Petrum

3. APPOSUIT UT APPREHENDERET ET PETRUM. — Τὸ et aeque ac apposuit emphasin habent, q. d. Occiso Jacobo, crevit animus et improbitas Herodi, ut etiam in ipsum Ecclesiae Primatem, puta S. Petrum, auderet manus sacrilegas injicere. Causam dat S. Chrysostomus, vel potius Proclus, in Encomio vinculorum S. Petri, apud Surium die 1 augusti: « Nam putabant (Judaei) illud futurum, ait, ut si Petrum Apostolum de medio sustulissent, facile reliquos Apostolos superarent. Ille enim erat qui contrarias voces mittebat, quique in conciliis, in judiciis et in synagogis cum adversariis certabat, et Jesu nomen palam praedicans, invocato ejus nomine, praecipua quaedam miracula faciebat. » Et inferius hosce S. Petro dat titulos: « Vere hic est Apostolorum firmamentum, et sacratus coelorum magister, arcanorum interpres, nutantium confirmator, lapsos erigens, firmos conservans, paenitentiae dux ardentissimus: Petrus denique magnum illud orbis terrarum miraculum, Ecclesiae jactatio, discipulorum decus, eorum qui recte sentiunt, ornamentum, Theologorum pulchritudo, Christi os, mens coelestis, Trinitatis pulcherrimum tabernaculum, lapsorum reconciliator, honeste viventium ductor, recte currentium propugnator, omni coelesti et humana laude, omni praeconio dignissimus. Cujus si umbra et lintei morbos profligarunt, certe catenae quae venerandum Apostoli corpus contigerunt, quanto propiorem tactum habuerunt, tanto abundantiorem miraculorum vim participarunt, » etc. Subdit hac catena diabolum fugari: « Non enim ferre potest Spiritus Sancti gratiam has catenas obumbrantem, neque scintillas ex divino illarum igne exilientes sustinet, sed ab ipsis incenditur atque comburitur. »

ERANT AUTEM DIES AZYMORUM, — qui per septem dies continuos a Paschate celebrabantur, ita dicti, quod in iis nullis panibus nisi azymis, id est fermento carentibus, vesci Judaeis liceret. Addit hoc Lucas, tum ut denotet tempus necis S. Jacobi et carceris S. Petri, tum ut indicet causam cur non illico occisus sit S. Petrus, sed dilatus post Pascha, quia scilicet erant dies festi azymorum, quos sanguine effuso maculare et funestare nolebat Herodes; tum denique ut indicet perversitatem Herodis et Judaeorum, qui in diebus azymorum, quibus debebant vacare Deo esseque azymi, carentes omni fermento malitiae et nequitiae, ut ait Apostolus, I Cor. v, 8, exarserunt odio et invidia in Ecclesiam, summumque scelus in ejus caput S. Petrum designarunt. Ita et hodie saepe fit, ut homines suis cupiditatibus addicti, in majoribus festis majora designent scelera, tum quia festo se suamque malitiam abscondere et latere posse putant; tum quia ad hoc eos instigat diabolus, ut festi sanctitatem atroci scelere profanet et violet. De diebus azymorum et Paschate dixi Exod. XII.

Versus 4: Tradens Quatuor Quaternionibus

4. TRADENS QUATUOR QUATERNIONIBUS. — Syrus, tradidit eum sedecim militibus custodiendum. Causam dat Œcumenius: « Ut singulis noctis vigiliis, hoc est, ternis inaequalibus horis, quatuor advigilarent custodes, » ut scilicet prioribus fessis et dormiturientibus novi et vigiles succederent. Tam arcte S. Petrum custodivit, quia audierat eum facere miracula, ne per ea elaberetur e carcere, praesertim quia eum olim ex carcere cum S. Joanne per angelum evasisse audierat, Actor. v, 19.

POST PASCHA. — Hinc videtur quod Agrippa S. Jacobum occiderit ante Pascha, ne dies paschales ejus nece et sanguine funestaret. Erat enim ipse judaismi studiosissimus, ideoque in iis noluit occidere S. Petrum, sed causam ejus distulit post Pascha, id est post dies paschales, sive post octavam Paschae; Pascha enim celebrabatur per septem dies. Secus sentit S. Hieronymus, in cap. XLIII Ezech., Christophorus a Castro, Mariana et alii, quos initio cap. citavi, scilicet S. Jacobum occisum esse die primo vel secundo azymorum: simili enim modo Judaei Christum crucifixerunt primo die azymorum; Petrum vero distulisse post Pascha in gratiam Judaeorum, ne illos cultu et religione dierum et sacrificiorum paschalium occupatos, ab iis vel tantillum distraheret, sed iis elapsis plenius Petri, utpote Primatis, causam cognosceret, pleniusque et jucundius in ejus nece; populo jam a sacris ferianti spectaculum daret. Addit S. Chrysostomus, in Encomio vinc. S. Petri, apud Surium die 1 augusti, id eum fecisse, ut diuturniore cruciatu carceris, catenarum, famis, metus mortis, vexationis militum, etc., S. Petrum torqueret: quomodo Tiberius Caesar « vinctorum causas ideo se aiebat serius cognoscere, ne affecti supplicio cito levarentur malis quae meruerant anteactis sceleribus: nunc dum longiores moras terunt, multo gravius reddi illorum infortunium, » ait Josephus, lib. XVIII Antiq., cap. VIII. Sed S. Petrus, ait Chrysostomus, hisce omnibus fortior evadebat, adeo ut jucunda et secura hilaritate milites confunderet et in ruborem converteret. Ergo in Paschate vinctus fuit Petrus, et tamen festum vinculorum horum celebratur ab Ecclesia die prima augusti: causam dabo vers. 6.

PRODUCERE, — primo, in publicum tribunal, ut coram populo causam Petri discuteret eumque publica sententia ad mortem damnaret; secundo, in theatrum, in quo publice spectante et gaudente populo, eum excruciaret et morte mulctaret. Graece est ἀναγαγεῖν, quod potest verti, offerre. Unde Syrus vertit, volens eum tradere populo; Lyranus, volens eum exponere morti ad voluntatem populi. Unde aliqui censent Herodem, ut magis gratificaretur populo, voluisse ei tradere S. Petrum, ut ad libitum, eo genere mortis quo luberet, illum cruciaret et enecaret.

IN CARCERE — intimo, ait S. Chrysostomus, hom. 8 in Epist. ad Ephes. Adrichomius, in Theatro Terrae Sanctae, censet hunc carcerem non fuisse civitatis et magistratus, in quem inclusit Petrum et Apostolos, cap. IV, 3, sed regis; eumque situm fuisse in stratopedo, id est in area regiam Herodis undequaque ambiente, ubi regii milites excubias agebant. Alii alio loco eum collocant. Ita Romae ad radices Capitolii videmus carcerem Mamertinum, profundum et tenebrosum, in quem a Nerone conjectus fuit S. Petrus cum S. Paulo, ex eoque eductus ad martyrium: quem nunc conversum in sacellum pie veneramur, praesertim, quia in eo fontem miraculosum S. Petri precibus elicitum, ad baptizandum S. Processum et Martinianum, carceris custodes, etiamnum perennibus et salutiferis aquis manantem intuemur et haurimus.

Versus 5: Oratio Fiebat Sine Intermissione ab Ecclesia

5. AB ECCLESIA. — Tota ergo Ecclesia orabat pro S. Petro, quasi pro capite et Pontifice suo, quem intime diligebat et colebat: aestimans si Petrus capite mulctaretur, non tam illi quam sibi caput truncandum. Id etiamnum imitatur Ecclesia, quae in Canone missae semper, et crebro in collectis orat pro Summo Pontifice. Ipse enim quasi Atlas Ecclesiae totum ejus pondus humeris suis sustinet. Porro haec oratio fuit efficax, et per miraculum S. Petrum e carcere eduxit, tum quia erat densa et communis omnium fidelium, qui tunc fere erant sancti, imo in sanctitate eximii; tum quia erat fervida et continua, etiam noctu: nam noctu veniens e carcere Petrus fideles orantes invenit. Ad cujus imitationem institui solet oratio quadraginta Horarum, in honorem sepulturae Christi, qui totidem horis in sepulcro decubuit.

Versus 6: Erat Petrus Dormiens Inter Duos Milites

6. CUM AUTEM PRODUCTURUS EUM ESSET. — Disce hic Deum sinere S. Petrum et fideles adigi ad extrema, ut probet eorum in se confidentiam, ut tunc illustriori ope eos liberet, etiam per miraculum, si opus sit. Quocirca de ejus ope nunquam desperandum, imo quo magis crescunt pericula et afflictiones, eo magis augenda est spes in Deum. Ipse enim dixit et promisit: « Cum ipso sum in tribulatione, » Psal. XC, 15. Et: « Cum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te; cum ambulaveris in igne, non combureris, et flamma non ardebit te, » Isaiae XLIII, 2.

ERAT PETRUS DORMIENS. — Quasi secure quiescens in Dei providentia, cui se curae esse sciebat, paratusque vel vivere vel mori, prout Deus norat expedire ad majorem sui nominis gloriam et Ecclesiae bonum. « Dormit corpore Petrus, corde ad Deum vigilat; Deus vero custos ipsius nec dormitat, nec dormit, » ait S. Chrysostomus, hom. 8 in Epist. ad Ephes. Moraliter: Dormit secure in sinu Dei, qui cum illo sentit et dicit: « Quo fata trahunt retrahuntque, sequamur. Quidquid erit, superanda omnis fortuna ferendo est. »

VINCTUS CATENIS DUABUS. — « Quatuor difficultates cumulant custodiam, carcer, milites, catenae, custodes, » ait Glossa: eo illustrius fuit Dei auxilium et miraculum, haec omnia momento disjiciens et superans, Petrumque liberans. Addit Arias binos milites, inter quos medius vinctus erat Petrus, singulos singulas Petri tenuisse catenas, ne quo modo dormientes fallere et elabi posset.

Nota: Has catenas, utpote a S. Petro, principe Apostolorum et Ecclesiae, quasi sacratas, prae caeterorum Apostolorum et Sanctorum catenis honoravit et honorat non solum Ecclesia, sed et ipse Deus; ut cujus est in ligandis et solvendis alienis vinculis praecipua in Ecclesia potestas, ejus etiam vincula a cunctis fidelibus praecipuo in honore habeantur, juxta id quod S. Petro occinimus in festo S. Petri ad vincula:

Solve, jubente Deo, terrarum, Petre, catenas, / Qui facis ut pateant coelestia regna beatis.

Deus enim eas honoravit, primo, ex eis miraculose eripiendo S. Petrum per angelum; secundo, catenam Herodianam cum Neroniana miraculose connectendo, de quo mox; tertio, multa per eas miracula operando, quae recensent Baronius, Ribadeneira et alii die 1 augusti.

Ecclesia et fideles eas honorant, primo, celebrando magno urbis confluxu festum Vinculorum S. Petri calendis augusti, non Pauli (quae tamen hic Romae in ecclesia S. Pauli videmus et veneramur), non aliorum Apostolorum. Cujus festi occasionem dedit, non Eudoxia, uxor Arcadii Imperatoris, quae persecuta est S. Chrysostomum, uti putavit Beda, sed Eudoxia, uxor Theodosii Junioris, qui fuit filius Arcadii et Eudoxiae. Eudoxia enim, sub annum Domini 437, Hierosolymam voti causa profecta, ibidem a Juvenale Patriarcha accepit duas hasce catenas, quibus S. Petrum vinxerat Herodes: unam detulit Constantinopolim, alteram misit Romam ad Eudoxiam Augustam suam filiam, Valentiniani Junioris Imperatoris conjugem: utrobique autem festa dies statuta est, et quasi catenarum dedicatio. Unde paulo post, anno Domini 438, Eudoxia, filia Eudoxiae, Romae basilicam in earum honorem erexit, quae etiamnum exstat in monte Esquilino vocaturque S. Petri ad Vincula, vel titulus Eudoxiae; aeque ac mater ejus Eudoxia similem Constantinopoli exstruxit. Porro, cum Eudoxia Pontifici Romano catenam S. Petri Herodianam ostenderet, Pontifex ei vicissim ejusdem Neronianam ostendit; quam cum inter se conferunt, ecce illico una cum altera coaluit; qualem etiamnum quotannis intuemur et reverentes osculamur.

Secundo, Alexander, Pontifex et martyr, ordine sextus a S. Petro, incarceratus, S. Balbinae et sociis ejus vincula deosculantibus dixit: « Desine has osculari boias (id est catenas jam dictas, quasi boum jugum, ait Festus et Isidorus, lib. V Orig.), inquire autem Domini mei Petri Apostoli vincula et ea potius osculare. Balbina, his auditis, cum multo studio ac desiderio pervenit tandem ad illa beata vincula, iisque inventis gratias egit Domino nostro Jesu Christo, prosternensque se in oratione dixit: Benedictum sit nomen tuum, omnipotens Deus, qui per famulum tuum Alexandrum mihi ancillae tuae thesaurum spiritualem indicasti, coepitque illa vincula cum multo timore osculari et gratias agere Regi coelorum. » Ita habent Acta S. Alexandri die 3 maii.

Tertio, vincula S. Petri encomio insigni celebrat S. Chrysostomus (vel potius S. Proclus, aut Germanus: nam tempore S. Chrysostomi, necdum Eudoxia haec vincula repererat), quod exstat apud Surium die 1 augusti, ubi praeter alia ex eo jam citata: « Has, ait, catenas composuit Dei Patris Verbum, ejusdem aeternitatis et principii particeps, ut ejus de Deo confessionis praemium essent. Ab his daemonum pravi spiritus illigati enecantur, ab his princeps hujus mundi captivus ducitur, a fidelibus hominibus illuditur. » Subdit hisce Ecclesiam cingi et contra hostes invictam reddi; iisdem Christianorum vertices coronari, ut ab inimicis sint intacti. « His catenis Apostolus ornabatur, his exsultans ac gestiens se oblectabat et tanquam regalem aliquem ornatum circumferens exsultabat. » Subdit modum quo illae servatae sunt, nimirum per aliquos Herodis ministros, qui occulte erant Christiani. « Has, ait, in carcere derelictas ipsi Herodis ministri, quibus divinae cognitionis lumen affulserat, clam sustulerunt et apud seipsos velut thesaurum conservaverunt. » Et inferius venerationis causam assignans: « Catenas hasce videntes Petrum ipsum, ait, mente inspicere nobis videmur, et eas tangentes, Apostolum a nobis tangi existimamus. Nam has et illum mente formantes, et per fidem ipsam in unum copulantes, ad eum ipsum qui per haec passus est, totum referimus. » Ac in fine invocans S. Petrum: « His catenis, ait, nostrarum animarum vulnera, quaeso, liges. His barbaros ipsos devincias, captivos ducas, et civitati te veneranti hostiles eorum exuvias conferas. His catenis Imperatorem nostrum armes, munias, victoriis et trophaeis corones. »

Quarto, solebat olim limatura catenarum S. Petri, pro ingenti dono ad reges et principes a Romanis Pontificibus mitti, ac per eam Deus multa edebat miracula. Moris enim erat eam includere aureae clavi, ab altari S. Petri acceptae, sicque eam ad absentes transmittere, uti eamdem ad Childebertum, Francorum regem, mittere se scribit S. Gregorius, lib. V, Epist. 6, et lib. VI, Epist. 23. Eamdem ab Hormisda Papa petiit et impetravit Justinianus, postea Imperator.

Moraliter: Vide S. Chrysostomum, hom. 8 in Epist. ad Ephes., magnis mirisque laudibus celebrantem vincula S. Pauli, ubi ea praefert regnis et sceptris, Regibus et Imperatoribus, imo Angelis et Archangelis, adeoque miraculis et suscitationi mortuorum.

Versus 7: Angelus Domini Astitit

7. ANGELUS DOMINI, — in corpore assumpto, quod in Novo Testamento post et per resurrectionem Christi, assumere solent gloriosum, id est fulgidum et splendidum; adeo ut hoc splendore suo carcerem totum illustrarit. Unde sequitur: « Et lumen refulsit in habitaculo. » Ita in natali Christi, « angelus Domini stetit juxta illos (pastores), et claritas Dei circumfulsit illos, » Lucae II, 9. Et de angelo post resurrectionem Christi apparente in ejus sepulcro, ait Matthaeus, XXVIII, 3: « Erat autem aspectus ejus sicut fulgur. »

Nonnulli probabiliter opinantur hunc angelum fuisse S. Michaelem: ille enim est praeses Ecclesiae: unde sicut ejus curam gerit, ita et capitis ejus, puta S. Petri. Ita Pantaleon Chartophylax, in Encomio S. Michaelis, quod recitat Surius die 29 septembris. Censet S. Chrysostomus et Glossa hoc lumen resplenduisse soli Petro, quia scilicet solus ille excitatus fuit ab angelo: custodibus enim, inter quos medius vinctus tenebatur Petrus, angelus immisit gravem soporem, ut nec lumen ejus viderent, nec vocem colloquentis cum Petro, nec strepitum catenarum cadentium audirent: alioqui lumen corporis adeo fulgidi refulsit per totum carcerem, quod utique vidissent custodes si fuissent vigiles, nisi ab angelo fuissent impediti. Hinc Gersonius, III part., tract. 8 super Magnificat, hunc angelum ab effectu vocat Uriel, id est fulgor Dei; hunc enim produxit in carcere: alioqui idem addit hunc angelum fuisse custodem S. Petri, quod et alii multi censent, puta S. Michaelem, uti paulo ante dixi: sicut principes Ecclesiae non angelum, sed Archangelum aliumve principem angelum custodem habent.

PERCUSSOQUE LATERE PETRI. — Quia alte dormiebat, ait S. Chrysostomus, quod signum erat animi securi et intrepidi, utpote in Dei providentiam resignati et placide quiescentis.

SURGE VELOCITER. — Non quod metueret angelus, ne si moras necteret, excitarentur custodes: ipse enim in eis soporem continuabat, quamdiu volebat; sed quia angeli sunt veloces, alacres et agillimi, utpote spiritus, et velociter Dei jussa peragunt, juxta illud: « Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis, » Hebr. I, 7. Unde pariter a Petro aliisque clientibus velocem exigunt actionem et obedientiam. Rursum ait velociter, quia somnum Petri excutere volebat: somnolenti enim sunt lenti et tardi. Denique τὸ velociter significat desiderium incitatum angeli ad liberandum Petrum.

Moraliter: Docet hic angelus illud Eccli. XXXI, 27: « In omnibus operibus tuis esto velox, et omnis infirmitas non occurret tibi. » Velox enim et expeditus excutit acediam, torporem, languorem, induitque robur, valorem et vigorem angelicum. Sic de Jonathan et Saule, ducibus Israelis, in praelio caesis, canit David, II Reg. I, 23: « Aquilis velociores, leonibus fortiores. » Et de Asael, uno fortium Davidis, dicitur ibid., cap. II, 18: « Porro Asael, cursor velocissimus, fuit quasi unus de capreis quae moventur in silvis. » Et Gadditae profugientes ad Davidem, « erant viri robustissimi et pugnatores optimi tenentes clypeum et hastam: facies eorum quasi facies leonis, et veloces quasi capreae in montibus, » I Paralip. XII, 8. Hinc Prov. XXII, 29, dicitur: « Vidisti virum velocem in opere suo? coram regibus stabit, nec erit ante ignobiles: » reges enim delectantur ministris qui velociter jussa exequuntur; multo magis Deus. Jeremias, cap. IV, 13, describens robur et impetum Nabuchodonosoris et Chaldaeorum invadentium Judaeam: « Ecce, inquit, quasi nubes ascendit et quasi tempestas currus ejus: velociores aquilis equi illius. » Unde et subdit: « Vae nobis, quia vastati sumus. » Et de iisdem Thren. IV, 19: « Velociores, » ait, « fuerunt persecutores nostri aquilis coeli: super montes persecuti sunt nos. » Et de iisdem ait Habacuc, I, 8: « Leviores pardis equi ejus, et velociores lupis vespertinis. » Denique Isaias XVIII, 2: « Ite, » ait, « angeli veloces, ite (o Petre) ad gentem convulsam et dilaceratam, » q. d. Ite, o Apostoli, velociter ad Gentes, ad barbaros a daemone convulsos et vitiis dilaceratos, ut eos liberetis et salvetis. Ita mystice Vatablus, nam alius ejus loci est sensus litteralis, ut ibi dixi.

ET CECIDERUNT CATENAE DE MANIBUS EJUS. — Quia eas frangendo vel aperiendo et solvendo excussit angelus. Videtur Petrus solis manibus fuisse vinctus: nam pedum hic nulla fit mentio.

Versus 8: Praecingere, et Calcea Te Caligas Tuas

8. PRAECINGERE. — « Propter carceris rigorem, ait Beda, ligamenta ad horam laxaverat, ut tunica circa pedes demissa, frigus noctis utcumque temperaret. » Non enim interiorem vestem, v. g. interulam et indusium, exuerat Petrus, ut nudus inter milites jaceret (hoc enim fuisset indecens et inverecundum), sed tantum tunicam extimam: hanc ergo induere eaque se cingere jubetur. Unde Proclus, in Encomio vincul. S. Petri: « Ad eximendum, inquit, Petro metum, quomodo per dispositas militum custodias pertransiret, tantopere angelus illum auxilio et praesidio confirmat, ut otiose pallium induere atque sandalia et laxatam astringere vestem possit. » Orientales enim, quales sunt Judaei, longas gerunt vestes, quas ituri vel operaturi cingunt, quieturi discingunt et solvunt. Ita faciunt Sinae et Turcae, qui non nisi tunicis se accingunt, et femoralibus carent. S. Augustinus, in Psal. XCII, distinguit haec quatuor, cingi, succingi, praecingi, accingi; ut primum sit operaturi, secundum ituri, tertium ministraturi, quartum pugnaturi; sed praecingi hic et alibi idem est quod cingi et succingi.

ET CALCEA TE CALIGAS TUAS. — Ὑπόδησαι τὰ σανδάλιά σου, id est, subliga sandalia tua. Ita Pagninus et Tigurina. Jam sandalia esse tibialia (quae vulgus Germanorum caligas inferiores vocat) censet Joannes Ferdinandus in Thesauro S. Scripturae, verbo calceus. Verum alii passim censent sandalia esse calceos, sive munimenta pedum, non tibiarum vel crurum. Idque ita esse patet primo, ex verbo calcea: calceamus enim pedes calceis, non tibias tibialibus. Secundo, quia veteres Hebraei, Graeci et Romani non utebantur tibialibus (imo nec femoralibus, uti dixi Habacuc II, 15), sed tibiis et genibus nudis incedebant. Unde Julius Caesar cum occideretur, « togam manu demisit, ut inferior pars corporis tecta collaberetur, » ait Valerius, lib. IV, cap. V. Sic Romae in columna Trajani, videmus ipsum et milites ejus nudis tibiis exsculptos. Idem de Augusto docet Suetonius in Vita ejus, cap. LXXXII. Sic Plato, ait S. Hieronymus in cap. X S. Matthaei, « praecepit duas corporis summitates non esse velandas, nec assuefieri debere mollitiei capitis et pedum. » Idem Spartanis praecepit Lycurgus et Atheniensibus Phocion, ait Plutarchus in eorum Vita. Achillem, Ajacem, Craterem et alios Philosophos nudipedes incessisse docet Philostratus: idem Christianis suadet Clemens Alexandrinus, lib. II, cap. XI. Et ita priscos fecisse docet Lucianus, dum habitum Christiani describens in Philopatro ait: « Pallium putre, sine calceis et tegmine, capite nudo incedens, detonsa coma. » Denique Pompeio fascias tibiales gestanti, causamque ulceris praetendenti, « Favonius inquit: Non refert qua parte corporis sit diadema; » vocans eum in suspicionem affectati regni, ait Valerius, lib. VI, cap. II. Tertio, quia expresse S. Marcus, cap. VI, 9, ait « calceatos sandaliis. » Unde Petrus Faber, in Agonist., lib. II, cap. LXXXIV, asserit sandalia esse « caligulas, sive galliculas, ut habet Glossarium Graeco-latinum: unde nostrum galoches deductum. » Et Synodus a S. Bonifacio celebrata, cap. CCIX, jubet, « ut unusquisque presbyter Missam ordine Romano cum sandaliis celebret, » id est cum calceis. Judaei enim sacrificabant nudipedes, uti dixi Exod. III et XXVIII.

Quaeres hic primo, cur ergo Noster vertit « caligas? » Respondeo, quia caliga olim Latinis significabat calceum. Probatur id primo, ex Genes. cap. XIV, vers. 23, ubi ait Abraham regi Sodomae: « A filo subtegminis usque ad corrigiam caligae » (id est calcei: hic enim habet corrigiam, non tibiale) « non accipiam ex omnibus quae tua sunt. » Secundo, Caius Imperator a calceo cognominatus est Caligula: « Quia natus in exercitu fuerat, cognomentum calceamenti militaris (a quo milites caligati vocabantur), id est caligulae, sortitus est, » ait Aurelius Victor, in Caligula. Unde Ausonius, in Monostichis:

Caius, cognomen Caligae cui castra dederunt.

Hinc auctor, ut de nimis procero et longo dicatur, ait: « Caliga Maximini, » id est calceus Maximini. « Maximinus enim, inquit Capitolinus in ejus Vita, quia erat pedum octo et prope semis, calceamentum ejus regium constat pede majus fuisse hominis vestigio atque mensura. » Tertio, S. Isidorus Hispalensis, lib. XIX Origin., cap. XXXIV, recensens omnes calceorum species: « Caligae, ait, vel a callo pedum dictae, vel quia ligantur; nam socci non ligantur, sed tantum intromittuntur. » Et S. Gregorius, lib. I Dialog., cap. IV, ait S. Equitium, cum foenum secaret, calceatum caligis clavatis: solebant enim calceis affigere clavos, ut fortiores essent, uti etiamnum eos inclavant rustici. Et erudite noster Alphonsus Salmeron hic: « Caliga, ait, a ligando calce, id est imo pede dicitur, quasi calciliga. Et cum calx a calcando dicatur, et calceus a calce, liquet proprie caligas non esse tibialia, sed soleas, aut genus calceorum, quod plantas aut calces muniret. »

Quarto, idem patet ex S. Hieronymo, ad Ageruchiam, epist. 41: « Apostoli, inquit, toto orbe peregrini, non aes in zona, non virgam in manu, non caligas (id est calceos plenos) habuere in pedibus. » Et S. Augustinus, in Epist. I S. Joannis, cap. V: « Forte, inquit, caligis (id est calceis) clavatis conteret pedes tuos. » Et Cassianus, lib. I Instit., cap. X: « Tantummodo caligis (id est calceis) suos muniunt pedes. » S. Benedictus, in Regula, cap. LV: « Indumenta pedum, inquit, pedules et caligas: » pedules vocat soleas, quae plantas pedum muniunt. Fusius idipsum probat noster Julius Nigronius in erudito libello De Caliga, ubi cap. IV, num. 6, docet caligam, id est calceum militarem, non ascendisse ad mediam usque tibiam, uti nonnulli censent; sed soleam duntaxat fuisse plantae inhaerentem, pedis calcaneo alligatam loris, sive habenis, ejusque effigiem in fine libri exhibet. Talis enim visitur in columna Trajani et arcu Constantini: unde perones et calcei talares dicebantur, quod talos tegerent.

Quaeres secundo, qua forma fuerint calcei vocati « sandalia? » Putant aliqui fuisse forma communi, ita ut totum pedem tam superne quam inferne contegerent. Tales enim fuisse Apostolorum, ut iis per totum orbem inoffenso pede possent discurrere. Verum alii passim censent sandalium duntaxat inferne pedem texisse instar soleae, quae superne pedi per ligamina astringebatur: quales modo gestant Capuccini. Tales enim soleas gestasse Christum, docet Clemens, lib. II, cap. XI. Unde etiamnum calcei Apostolici vocantur: talibus enim calceati pinguntur Apostoli in antiquis picturis, etiam in templis Graecorum et Ruthenorum, uti mihi Romae oculati testes affirmarunt: imo Treviris, in templo Cathedrali, a R. D. Praeposito ostensum est mihi sandalium S. Andreae Apostoli, quod plane formam habebat soleae. Sic et imago Deiparae, quae Romae extat in basilica S. Mariae Majoris, picta a S. Luca, puerum Jesum exhibet cum sandaliis, id est soleis, quae superne per ligacula circumligantur pedi, ita ut Christi pedes et digiti pedum prorsus intecti sint et nudi, ut ego ipse accurate saepe inspexi.

Secundo, ita plane cum sandaliis, id est soleis pingitur Isaias, Ezechiel aliique Prophetae in antiquis imaginibus Basilii Porphyrogeniti Imperatoris, quae exstant in Vaticano, quas curavi depingi et praefigi Prophetis. Talibus ergo usi videntur Petrus et Apostoli, ex praecepto Christi, Marci VI, 9: « Calceatos, inquit, sandaliis: » nam calceamenta eis vetuit, Matth. X, 10, saltem in Judaea, regione calida et saxis aspera: soleae enim pedes satis muniebant, ne in saxa impingerent. An vero proficiscentes et discurrentes per orbem, contra frigora, fatigationem, imbres, et caeteras aeris terraeque injurias, non mutarint sandalia et soleas in calceos plenos et integros; merito quis non tantum quaerere, sed et suspicari opinarique potest, ac dicere illud de sandaliis Christi praeceptum temporaneum tantum fuisse, pro eo scilicet tempore, quo in Judaea degerent. Ita S. Augustinus et S. Chrysostomus in cap. X S. Matthaei. Idem de sandaliis docet Beda, qui pro iis vertit soleas; imo S. Augustinus, lib. II De Consensu Evang., cap. XXX: « Ita ut pes neque tectus sit, inquit, neque nudus. » Idem docent Salmeron, verbis paulo ante citatis, Lyranus, Gagneius, Dionysius et alii.

Tertio, idem indicat Graecum ὑπόδησαι, id est subliga: non enim calcei integri, sed soleae, dum calceantur, pedi subligantur.

Quarto, idem patet ex imagine antiqua caligae, id est calcei militaris. Quam exhibet noster Nigronius paulo ante citatus. Nam in arcu Constantini et in columna Trajani milites pinguntur cum solea, ita ut superior pars pedis sit nuda, sed ei solea per corrigiam illigetur sitque calceus fenestratus.

Mystice Beda: « Jubetur, ait, Petrus resumere insignia praedicationis, quae sunt cingulum et calcei, » Matth. X. Porro mysticam causam et significationem duplicem sandaliorum sive calceorum fenestratorum dat Ivo Carnotensis, serm. De Signific. indum. sacerd.; Durandus, in Rationali; Alcuinus, Beda, et ex iis Stephanus Durantus, lib. II De Ritibus Ecclesiae, cap. IX, num. 21. Prior est: quia gressus praedicatoris subter debent esse muniti, ne polluantur terrenis, secundum illud: « Excutite pulverem de pedibus vestris; » et sursum aperti, quatenus ad cognoscenda coelestia revelentur. Posterior: sicut sandalia partem pedis tegunt, partem reliquunt apertam; sic et Evangelii doctores partim Evangelium operire, partim aperire debent: ita videlicet ut fidelis et devotus sufficientem habeat doctrinam, infidelis vero et contemptor non inveniat blasphemandi materiam.

CIRCUMDA TIBI VESTIMENTUM TUUM, — ἱμάτιον, id est pallium, q. d. Tunicae injice pallium. Hunc habitum S. Petri imitantur Clerici et Religiosi, qui supra tunicam induunt pallium: imo pallium olim erat vestis et insigne Christianorum. Unde proverbium: « A toga ad pallium, » cum quis a Gentilismo transisset ad Christianismum. Vide Tertullianum, lib. De Pallio.

Versus 9: Nesciebat Quia Verum Est

9. ET NESCIEBAT QUIA VERUM EST. — « Maximae enim res fiebant, quae prae timore videntur incredibiles, » ait S. Chrysostomus, praesertim cum sunt improvisae spemque et expectationem superant. Sic Judaeorum e Babylone redeuntium tanta fuit felicitas et laetitia, ut Psaltes de iis dicat, Psalm. CXXV, 1: « In convertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati, » hebr. כחולמים kecholemim, id est sicut somniantes, q. d. Tam novus, tam jucundus, tam admirabilis nobis fuit reditus e Babylone, ut is nobis videretur esse somnium, ut eum non reipsa peragere, sed somniare videremur. Sic cum accepisset Jacob filium Joseph vivere, « quasi de somno evigilans, tamen non credebat eis, » Genes. XLV, 26. Idem contigit hic S. Petro. Nam, ut ait Lyranus: « Fortitudo carceris et diligens custodia fecerant illi imaginationem de impotentia evadendi; propter quod rem gestam somnium aestimabat. » Addit Carthusianus S. Petrum non plene fuisse vigilem, sed semisomnem. Hinc « existimabat se visum videre, » putans per visionem haec sibi in imaginatione pingi, non revera fieri, sed esse imaginationis ludicra vel somnii ludibria. Unde et Mariana: Aestimabat, ait, se visum videre, id est somniare et ludi in somnio. Plerumque enim somniamus res falsas, fictas, imaginarias et aliquando impossibiles, ob specierum et phantasmatum in somno commixtionem et confusionem. Unde Plato, in Cratylo, ψεῦδος, id est mendacium, dici putat, quod sit ὁ εὕδων, id est quasi dormientium stupor. Aliter S. Gregorius, lib. II Dialog., cap. III, et Macarius, hom. 7, putant hoc visum vel visionem Petri fuisse exstasin; in eam enim raptum S. Petrum fuisse in contemplationis culmine. Verum hic sensus mysticus est; prior vero litteralis et genuinus, ut patet ex circumstantiis.

Versus 10: Venerunt ad Portam Ferream

10. TRANSEUNTES AUTEM PRIMAM ET SECUNDAM CUSTODIAM — militum custodientium Petrum. Unde patet, ab eis visum non fuisse Petrum, eo quod angelus in eos immisisset gravem soporem, vel certe ἀορασίαν, id est invidentiam, eos percussisset, aeque ac Sodomitas, Genes. XIX, 11, ut ibi dixi.

VENERUNT AD PORTAM FERREAM, QUAE DUCIT AD CIVITATEM. — Hinc Arias, Lorinus et alii censent carcerem hunc fuisse extra civitatem juxta montem Calvariae: in eum enim conjectos fuisse sceleratiores morte damnatos, vel certo damnandos, ut vicini essent loco supplicii, puta monti Calvariae. Verum Cajetanus, Baronius, Adrichomius et alii censent eum fuisse intra civitatem, uti passim carceres sunt in ipsis urbibus; adeoque in ipso Herodis regis palatio: in hoc enim erat porta ferrea, et tres turres munitissimae, scilicet Hippicus, Phaselus et Mariamne, teste Josepho, lib. VI Belli, cap. VI. Unde mox ait: « Processerunt vicum unum, » puta unam civitatis plateam. Porro ait, « quae ducit ad civitatem, » scilicet veterem, quae filia Sion et vulgo Jerusalem vocabatur. Haec enim fuit prima civitas, cui deinde adjecta est civitas secunda, in qua erat hoc palatium Herodis, ex quo per portam ferream ibatur in civitatem primam, sive veterem. Vide tabulas Adrichomii. Sic Romae, qui habitant in urbe trans Tiberim in Burgo, si in aliam urbis partem quae cis Tiberim est, pergant, dicunt se ire Romam, quia scilicet vetus Roma fuit cis Tiberim, illaque etiamnum ita habitata et celebrata est, ut ea sola ab indigenis Roma nuncupetur: quo fit ut qui in Transtiberina urbis parte habitant extra urbem habitare videantur, esto habitent juxta Vaticanum et basilicam S. Petri intra muros Romae.

QUAE ULTRO APERTA EST EIS, — angelo occulte seris reductis eam aperiente. Festive Arator: Ferrea quid mirum si cedunt ostia Petro? / Quem Deus aethereae custodem deputat aulae, / Infernum superare jubet.

Mystice Beda: ferrea porta quae ducit ad Jerusalem coelestem, est crux, mortificatio, tribulatio, martyrium, quae Petri et Apostolorum vestigiis nobis facta est meabilis et pervia, qui sanguine proprio eam reseraverunt: sicut portae Caspiae, quae et ferreae dicuntur, sunt angustiae inter Caspios montes et rupes, pene imperviae, penetrandae tamen iis qui in Assyriam pergunt, de quibus Statius, lib. IV Sylvarum: Aut Istrum servare latus, metuendaque portae / Limina Caspiacae. Hoc est quod ait Christus: « Intrate per angustam portam, quia lata porta et spatiosa via est quae ducit ad perditionem, » Matth. VII, 13.

Ex hoc loco Rupertus, lib. XIV, et Maldonatus, cap. XX S. Joannis, vers. 19, censent intima ostia carceris fuisse clausa, ac proinde S. Petrum ea vi divina penetrasse, sicut Christus ea penetravit post resurrectionem, quando, iis clausis, intravit ad discipulos. Ex eo enim quod Lucas ait extimam portam, scilicet ferream, fuisse Petro apertam, videtur colligi intimam carceris portam non fuisse apertam, sed clausam, ideoque a Petro miraculose penetratam.

Verum probabilius videtur contrarium; majus enim fuisset miraculum penetrationis, quam apertionis: quare si hoc expressit Lucas, utique nec illud tacuisset. Rursum Deus non solet facere miracula frustra. Hic autem penetratio frustra fuisset: poterant enim ostia ab angelo aperiri, sicut aperta est porta ferrea. Tertio, penetratio est dos propria corporis gloriosi: unde Christus, ut se tale habere ostenderet, clausis ostiis penetravit ad discipulos. Petrus vero adhuc habebat corpus mortale et crassum, non subtile et gloriosum. Denique omnia haec fiebant per angelum. Angelus autem non potest facere ut unum corpus penetret aliud; hoc enim proprium est omnipotentiae et virtuti divinae.

Itaque res haec sic peracta videtur: angelus assumpsit corpus in stratopedo, id est in arca palatii Herodis, ex aere vicino: inde seris occulte reseratis, aperuit ostia carceris, sicque ingressus carcerem, Petrum solvit eduxitque per ostia, jam ante tam pro suo corpore assumpto, quam pro Petri corpore a se aperta. Aperta enim ea fuisse indicat Lucas v. 10. « Transeuntes autem primam et secundam custodiam, venerunt ad portam ferream, » q. d. Transeuntes ostia jam aperta, non sunt visi ab ostiorum custodibus, utpote ab angelo sopitis; sed venerunt ad portam palatii ejusque areae extimam, puta ferream, quam clausam aperuit angelus, et per eam apertam, extra palatium Herodis, Petrum jam omnino liberum eduxit in civitatem.

PROCESSERUNT VICUM UNUM. — Non statim a carcere, nec a palatio Herodis angelus dimisit Petrum, sed « vicum, » id est plateam integram, eum deduxit, tum ut eum loco plane securo poneret: nam juxta palatium Herodis erant excubitores et milites, in quos potuisset Petrus incidere, qui eum in carcerem reduxissent; tum ut Petrus in platea diutius cum angelo deambulando domosque et palatia urbis spectando et agnoscendo, ex mentis stupore ad se plane rediret, sciretque se non visionem videre, sed re ipsa ab angelo liberari et deduci. Porro Hebraei tradunt Jerusalem distributam fuisse in 24 vicos, sive plateas celebriores.

ET CONTINUO DISCESSIT ANGELUS AB EO. — Nimirum disparuit, dimittendo corpus assumptum, illudque in aerem et sua elementa resolvendo. Sicut enim natura et Deus nec desunt in necessariis, nec redundant in superfluis; sic et angeli. Satis erat angelo Petrum in tuto collocasse sibique restituisse: non ergo ulterius cum eo progreditur, sed quasi officio et legatione sua perfunctus discedit; reliquum Petri industriae committit. Ita S. Chrysostomus.

Versus 11: Petrus ad Se Reversus

11. ET PETRUS AD SE REVERSUS. — Graece γενόμενος ἐν ἑαυτῷ, id est factus in seipso, quasi qui extra se fuisset, mente a se alienata raptus quasi in exstasin. Mystice Richardus de S. Victore, lib. V De Contemplatione, cap. XIII: Petrus, ait, id est mens sancta piis exercitiis sublimata, ne superbiat, incarceratur ab Herode, id est a stimulis carnis et concupiscentiae. Herodes enim hebraicum idem est quod conceptionem triturans, vel pellis glorians, ait Pagninus. Haec suis et aliorum orationibus liberatur ab angelo, vel proprie dicto, vel mystico, puta a verbo Dei, Deique gratia, quam menti immittit Deus, ut humiliata et in se reversa relegat vestigia pristina puritatis, orationis et contemplationis. Plura vide apud Innocentium III et Petrum Blesensem, serm. De Vinculis S. Petri.

MISIT DOMINUS ANGELUM SUUM. — Ita invisibiliter fideles suos a periculis et afflictionibus liberat Deus per angelos, quasi suos administros et nostros custodes, ut iis grati simus eorumque beneficia celebremus. Id multis exemplis ostendi Exodi cap. XXIII, vers. 23.

ET DE OMNI EXSPECTATIONE (Syrus, machinatione) PLEBIS (id est populi) JUDAEORUM, — praesertim Scribarum et Pontificum, qui in Petro quasi in capite conabantur exscindere novam Ecclesiam et Christianismum. Haec enim erat eorum machinatio et expectatio: hi proinde hic nomine plebis censentur. Sed Deus eorum consilia et spes evertit ac convertit in majus Ecclesiae bonum et majorem Petri gloriam, mittendo angelum e coelo qui eum liberaret. Ita humanis omnibus praesidiis deficientibus, in extrema necessitate et quasi desperatione suis adest Deus; sicut Davidem e manibus Saulis, Eliseum a latrunculis Syriae, Danielem e lacu leonum, Ezechiam e manu Sennacherib, Susannam a falsis testibus et judicibus, etc. miraculose eripuit.

Versus 12: Venit ad Domum Mariae

12. CONSIDERANSQUE, — scilicet Dei hoc per angelum beneficium et miraculum, perrexit ad fideles congregatos in domo Mariae, ut eos de se suspensos anxietate liberaret, gaudium suum in eos transfunderet, omnesque ad Dei laudem et gratiarum actionem excitaret. Secundo, considerans suum periculum, seque jam ab angelo sibi relictum, ita considerate gressus suos direxit, ut caveret ne rursum in Herodianorum manus incideret, ideoque recta ivit ad domum Mariae, ut inter suos tutus esset.

Moraliter, disce hic sapientis esse prius considerare suas vias, opera et verba, antequam ea proloquatur, vel exequatur. « Verba, ait S. Bernardus, bis ad limam veniant, quam semel ad linguam. » Hoc est quod monet Sapiens: « Palpebrae tuae praecedant gressus tuos. Dirige semitam pedibus tuis, et omnes viae tuae stabilientur, » Prov. cap. IV, vers. 25. Omnis enim error, omne vitium, omne peccatum oritur ex defectu considerationis. Si enim peccator consideraret circumstantias, effecta, poenas et damna peccati, utique illud non perpetraret. Unde Prov. XIV, 22, dicitur: « Errant qui operantur malum. » Errant, quia non considerant malitiam mali quod perpetrant. Vide S. Thomam, I II, Quaest. LXXVII, art. 2 in corpore.

Praeclare S. Bernardus, lib. I De Consideratione ad Eugen., cap. VII: « Consideratio, ait, mentem purificat, regit affectus, dirigit actus, corrigit excessus, componit mores, vitam honestat et ordinat. Postremo, divinarum pariter et humanarum rerum scientiam confert. Haec est quae confusa determinat, hiantia cogit, sparsa colligit, secreta rimatur, vera vestigat, verisimilia examinat, ficta et fucata explorat. Haec est quae agenda praeordinat, acta recogitat, ut nihil in mente resideat, aut incorrectum, aut correctione egens. Haec est quae in prosperis adversa praesentit, in adversis quasi non sentit; quorum alterum fortitudinis, alterum prudentiae est. »

VENIT AD DOMUM MARIAE, — in qua erat Ecclesia et coetus fidelium orantium pro Petro, de qua dixi cap. I, vers. 13.

QUI COGNOMINATUS EST MARCUS, — Alius est Marcus Evangelista, qui comes S. Petri Romae scripsit Evangelium, inde Alexandrinam fundavit Ecclesiam, ab hoc Joanne Marco, qui fuit socius peregrinationis S. Pauli et Barnabae, de quo saepe inferius. Ita S. Basilius, lib. V Contra Eunom., cap. ult.; S. Hieronymus, lib. De Script. Ecclesiasticis; Dorotheus, in Synopsi; Isidorus, lib. De Obitu Sanctorum, et ex iis Baronius. Perperam ergo Origenes, Euthymius, Victor Antiochenus, Oecumenius et alii quos citat Sixtus Senensis, lib. II et III Biblioth., censent hos duos esse unum eumdemque. Joannes Marcus ascriptus est catalogo Sanctorum; de eo enim sic legimus in Martyr. Rom., die 27 septembris: « Bybli in Phoenicia S. Marci Episcopi, qui et Joannes a B. Luca nominatur. »

UBI ERANT CONGREGATI ET ORANTES. — Hinc videtur quod fideles nocturnas egerint vigilias in oratione: noctu enim liberatus e carcere Petrus ad eos venit, et orantes invenit. Unde hae primae sunt fidelium vigiliae, quas deinde Ecclesia eorum exemplo in festis majoribus olim celebravit, sed tandem ob abusum abolevit; perdurant tamen eae in officio Ecclesiastico trium nocturnorum quod noctu decantant Coenobitae, de quo vide Francolinum, tract. De Horis Canon., cap. II. Vide et S. Chrysostomum hic, et S. Hieronymum, Contra Vigilantium, vigilias improbantem, quem proinde Dormitantium appellat.

Versus 13: Processit Puella ad Audiendum, Nomine Rhode

13. PULSANTE AUTEM EO OSTIUM JANUAE. — Graece πυλῶνος; et janua et vestibuli cum Syro et Pagnino verti potest. Domus enim majores, uti palatia, solent in ingressu habere vestibula et atria quae suas habent januas, sive portas majores, per quas primus fit in domum ingressus, puta in vestibulum, et inde in domum.

PROCESSIT PUELLA, — massimum et puellam significat, quasi femininum a παῖς, id est puer, et ancillam, uti vertit Chrysostomus et Pagninus; ostiariae enim esse solent ancillae. Noster autem Interpres, aeque ac Syrus, puellam vertentes, subindicant non fuisse ancillam, sed honestam, forte filiam, vel neptem domus. Unde et nomen ejus exprimit Lucas, quod vocata sit Rhode: illa ergo vel ex curiositate, vel instinctu divinitus, an forte esset Petrus pro quo fiebat communis in domo oratio, praesertim quia is noctu veniebat et pulsabat, processit ad videndum quis pulsaret.

AD AUDIENDUM. — Ita Romanum, idque significat graecum ὑπακοῦσαι; aliqui tamen codices legunt, ad videndum, id est ad audiendum; visus enim pro quovis sensu sumitur, ut alibi dixi: Nec enim noctu pulsanti aperiri solent fores, ut videatur quis sit, sed interrogari quis pulset, ut ex voce audiatur an amicus sit, an inimicus.

NOMINE RHODE. — Rhode hebraice idem est quod visio fortitudinis, ait Glossa. Verius est Rhode esse nomen Graecum, et rosam significare. Sic enim Rhodus insula ita dicta est a rosa, vel quod rosae speciem referat, vel quod amoena rosis abundet. Unde et soli sacra fuit, ait Diodorus, lib. VI, qui puellam nomine Rhodiam, sive Rhodem amans, ab ea Rhodum nominavit. Nam ut scribit Solinus, nunquam ita coelum nubilum est ut in sole Rhodus non sit. Aut quod capulo rosae illic invento sit aedificata, ait Strabo. Licet Pagninus ex ῥόα, Rhodum dictam putet a ῥόος, id est fluxu vertentis pelagi, quod antequam insula appareret, multus ibi pelagi fluxus volveretur. Porro rosa est flos florum, quia purpura punicat, candore nitet et flammeo colore rutilat. Quare si quis omnibus laudibus sit cumulatus, rosa nuncupatur. Unde S. Hieronymus, lib. II, epist. 13, de puella laudatissima: « Universa, inquit, propinquitas rosam ex se natam gaudeat. »

Talis fuit haec Rhode, de qua sic scribit Helecas, Episcopus Caesaraugustae, in Addit. ad Chronicon Lucii Dextri et M. Maximi, quod nuper inventum et editum est: « Rhode, quae Rosalia dicta est, in persecutione Trajani (ut idem refert Maximus super Acta) passa est pro fide, cum aliis martyribus in Sardinia. »

Similis ei et nomine et martyrio fuit S. Rosula, quae cum S. Cypriano, Episcopo Carthaginensi sub Valerio Imperatore, gloriosum obiit martyrium die 14 septembris, ut habet Roman. Martyr.

Et S. Rosa, virgo Franciscana, quae velut rosa inter spinas resplenduit virginitate, virtutibus et miraculis, migravitque ad Dominum anno Christi 1254, Viterbii prope Romam, ubi etiamnum ejus virgineum corpus non tantum integrum, sed et flexile (quod proinde vestiri se sinit) ostenditur, quae proinde in Martyr. Romano Sanctis ascripta legitur die 4 septembris. Rosa enim suo odore et colore roseo, typus est virginis et virginitatis. Haec quippe inter caeteros hominum status est, quod rosa inter flores, nimirum « florum pyropus, hortorum purpura, odorum sapphirus, aprilis oculus, veris phoenix, naturae pompa, » ut ait Orator. Et Symposius poeta hoc dat aenigma rosae: Purpura sum terrae pulchro perfusa rubore, / Septaque non violor, telis defendor acutis. / O felix, longo si possim vivere fato! Est ergo rosa virgo, nimirum: Virgineus roseo cernitur ore pudor.

Sappho apud Achillem Tatium, lib. II De Leucippe: « rosam indigitat florum reginam, terrae ornamentum, plantarum decus, oculum florum, prati ruborem, pulchritudinem coruscantem, terrae risum. »

Quocirca S. Dorothea virgo martyrium obiens in hiemis rigore, puta 6 februarii, misit ad Theophilum rosas, quibus quasi rhododaphne, id est rosario, sive rosacea corona coronanda erat ejus virginitas a sponso Christo in Paradiso, uti habet ejus Vita.

Et S. Ludovicus primogenitus Caroli II, Siciliae regis, ideoque nepos S. Ludovici, regis Franciae, spreto regno, Ordinem S. Francisci amplexus, indeque a Bonifacio VIII creatus Episcopus Tolosanus, moriens visus est rosam ex ore emittere ob meritum virginitatis, quae tanta in eo fuit, ut nec matrem osculari, nec feminam in vultu aspicere unquam voluerit, ut habet ejus Vita die 19 augusti apud Ribadeneiram.

Et S. Joseio vel Joshertus, monachus S. Bertini, moriens anno Domini 1161, quinque rosas e vultu emisit, unam ex ore cui inscriptum erat nomen B. Virginis Mariae, eo quod vivens quotidie rosarium quinque psalmorum inchoantium a litteris nominis Maria, in honorem ejusdem recitaret, uti habent Annales ejus monasterii, quos ibidem vidi, et ex iis asserunt S. Antoninus, Thomas Cantipratensis et Joannes Molanus in Sanctis Belgii die 30 novembris. Ipsa enim est « rosa mystica, » ut canit Ecclesia in Litaniis, et ut ait S. Bernardus in deprecatione ad B. Virginem, pag. 64: « Ipsa est viola humilitatis, lilium castitatis, rosa charitatis. » Ergo Necte rosas generosa, Plecte flores, Virgo rosa, Rosarum pulcherrima.

Versus 14: Prae Gaudio Non Aperuit Januam

14. PRAE GAUDIO NON APERUIT JANUAM, SED INTRO CURRENS NUNTIAVIT. — Primo, ut moerentes et moerore pene absorptos ob carcerem Petri, ejus liberati nuntio exhilararet et quasi ad vitam revocaret. Secundo, ut omnes obviam Petro procederent reverentiae causa, illi liberationem tam inexpectatam gratulaturi; simulque ut suae verecundiae virginali, quam nomine praeferebat, consuleret. Nam, ut ait S. Hieronymus ad Rusticum: « Ostendam tibi variorum pulchritudinem florum, quid in se lilia habeant puritatis, quid rosa verecundiae possideat, quid violae purpura promittat in regno. » Idem ad Salvinam, ejus filiolam, vocat « rosarum et liliorum calathum, eboris ostrique commercium. »

INSANIS. — Deliras; Syrus, perterrita, perculsa es, scilicet ex imaginatione vehementi, qua putas te vidisse spectrum, vel umbram Petri: terror enim facit hominem emotae mentis, indeque delirum et insanum.

Versus 15: Angelus Ejus Est

15. ANGELUS EJUS EST. — Hinc liquet communem tum fidelium opinionem fuisse, quod quilibet a Deo haberet sibi deputatum angelum Custodem, uti ex hoc loco evincit S. Chrysostomus, hom. De Ascensione; quod nota contra haereticos nostri temporis, qui id negant, ac perperam pro angelo accipiunt nuntium a Petro missum. Unde et Isidorus clarius vertit, nuntium. Aut per angelum impertinenter et contorte accipiunt visionem angelicam Petro vel aliis de Petro factam. Ita Beza, qui visionem hanc ex suo cerebro effingit, cum nullum ejus hic sit indicium; quid enim haec visio facit ad hanc historiam? Aeque insulse Calvinus, lib. I Instit., cap. XIV, num. 7, respondet hunc angelum fuisse datum custodem Petro tempore carceris duntaxat, non per omnem vitam. Sed unde hoc tam audacter asseveras, imo fingis, Calvine? Unde fideles sciebant ei in carcere duntaxat a Deo destinatum esse angelum? Quis eum viderat? cui Petrus eum ostenderat, vel revelarat? Tu nihil admittis, nec credendum censes nisi in S. Scriptura expressum, ubi hoc scriptum vel expressum legisti?

Nota hic angelos subinde induere speciem et personam suorum clientum similiumve hominum, ut eorum res curent et negotia peragant. Sic Raphael comes, imo dux Tobiae, induit speciem Azariae: « Ego sum, ait, Azarias, Ananiae magni filius, » cap. V, vers. 18. Sic eum tribus pueris in fornacem Babylonicam descendit angelus, « similis Filio Dei, » puta Christo, qui eos ab igne illaesos servavit, Daniel. III, 92.

Celebre est in Annalibus Hispanorum miraculum Paschalis Vivas, qui Mauros in praelio visus est profligare, cum tamen ipse praelio non interesset, sed sacrificio Missae: nimirum angelus ejus personam suscepit, et ejus vice pugnavit ac vicit. Ita audiente te devote sacrum, angelus negotia tua geret, melius quam tu.

Simile est in Chronicis Fratrum Minorum, lib. I, cap. LVII, de F. Joanne Parmensi, qui cum generalatu Ordinis contemplativae vitae studio se abdicasset, Religiosum sui Ordinis habebat Missae administrum. Contigit eum tempore Missae obdormiscere: quare angelus ejus specie et habitu Missae ministravit. Sic quando defuncti vivis apparent, crebro id fit per angelos, qui defunctorum formam assumunt, uti docet S. Augustinus, lib. I De Cura pro mortuis, et noster Thyraeus, lib. I De Spirit. apparit., cap. XII.

Sic S. Placidus, cum mergeretur aquis, vidit S. Benedictum (qui absens miserat S. Maurum ad Placidum liberandum) astantem, seque ex aquis educentem, teste S. Gregorio, lib. II Dialog., cap. VII.

Sic S. Nicolaus absens apparuit nautis se invocantibus in tempestate, eamque sedavit, ut habet ejus Vita. Idem in somnis apparuit Constantino Magno, jussitque ut tres viros injuste incarceratos dimitteret.

Sic S. Antonius de Padua, existens in Italia, visus est in Lusitania patrem suum calumnia et morte liberans.

Sic S. Franciscus absens apparuit fratribus in curru igneo. Haec enim omnia facta sunt per angelos, qui simulacrum et speciem Sanctorum dictorum efformarunt aliisque repraesentarunt, uti docet Thyraeus, lib. I, cap. X, praesertim quia ipsi qui exhibentur, plerumque se exhiberi ignorant. Unde liquet eos non replicari, nec animam e corpore egredi, ut alibi appareat, uti nonnulli putarunt.

Sic nostro aevo S. Ignatius, fundator Societatis nostrae, Romae existens, apparuit Coloniae R. P. Leonardo Kesselio, qui Sociorum erat Superior.

Sic S. Franciscus Xaverius in navi existens, apparuit in scapha vi tempestatis a navi avulsa, eamque cum vectoribus ad navim reduxit, utique per angelum. Ita habet Vita et processus Canonizationis eorumdem. Memorabile est exemplum apud Joannem Moscum, in Prato Spirituali, cap. ccvii, de puella Alexandrina, quae cum sua in pauperes erogasset, indeque depauperata, ex fornicatione victum quaerere cogeretur, tandem facti poenitens, baptismumque poscens, cum nemo ejus vellet esse patrinus et sponsor, angeli aulicorum quorumdam formam assumentes, sponsores se pro ea praebuerunt.

Simile est in Vita S. Stephani I, regis Hungarorum. Cum enim Conradus Imperator ei bellum moveret, jamque exercitus procederet, angeli nuntiorum specie litteras detulerunt, quasi a Conrado scriptas, quibus jubebat suos pedem retro referre domumque redire.

Similia sunt in Vita S. Vinceslai, principis Boemiae, apud Dubravium, lib. IV et V Hist. Boemicae. Haec angelorum sunt erga fideles et Sanctos officia et beneficia.

Versus 17: Nuntiate Jacobo et Fratribus Haec

17. UT TACERENT. — « Tacere jubet, ait Glossa, ne clamore gaudentium adventus ejus in civitate agnoscatur. »

NUNTIATE JACOBO, — Minori (nam Major jam erat occisus, vers. 1), qui erat Episcopus Hierosolymorum. Unde videtur, quod caeteri Apostoli jam abierant in suas provincias, uti dixi initio capitis: alioqui enim eis pariter suam liberationem nuntiari jussisset Petrus.

EGRESSUS ABIIT IN ALIUM LOCUM, — nimirum Caesaream, Sidonem, Berythum, Tripolim, Aradum, Antaradum, Antiochiam: inde Galatiam, Cappadociam, Pontum, Asiam, Bithyniam, ubique evangelizans, confirmans fideles et instituens Episcopos, ac tandem iis peragratis hoc eodem anno pervenit Romam, uti ex S. Hieronymo, lib. De Script. Eccles., et S. Leone, serm. 1 De Apostol. Petro et Paulo, docet Baronius. Hic enim annus est septimus ab initio cathedrae Antiochenae: in ea enim sedit septem annos, post quos eam transtulit Romam, uti habet communis Doctorum sententia. Hoc ergo anno Petrus, primus ex Apostolis, adiit Romam, imperii orbisque caput, ut ibi pariter Ecclesiae caput statueret eique orbem, conversis Romanis principibus, subjugaret.

Quare minus verum videtur quod Simeon Metaphrastes in Vita S. Barnabae tradit, eum primum omnium Evangelium Romae praedicasse. Unde et S. Clemens, initio lib. Recogn., testatur se S. Barnabam Romae praedicantem audivisse, et ab eo deductum Caesaream ad S. Petrum. Verum hic liber multa fabulosa continet, nec est Clementis, vel certe ab Ebione (hic enim, teste Epiphanio, haeresi 30, scripta Clementis corrupit) corruptus, ideoque a Gelasio inter apocryphos est rejectus.

Porro Deum jussisse S. Petro ut Romam se conferret, docet S. Marcellus Pontifex, epistola ad Antiochen., et S. Leo, serm. 1 De S. Petro et Paulo, ac S. Athanasius, Apol. pro fuga; S. Ambrosius, orat. Contra Auxent.; S. Maximus, serm. 1 De S. Petro et Paulo. Hoc autem fuit urbis Romanae Episcopatum ad summum orbis terrae Pontificatum evehere, atque certo in loco, qui ad orbem regendum commodior esset, collocare, non autem majori minorem Episcopatum adjungere. Denique S. Petrus Romae divertit in domum Pudentis, senatoris Romani, eumque cum filiis Timotheo et Novato, ac filiabus Pudentiana et Praxede, ad Christum convertit, uti habent eorum Acta. Unde domum ejus in ecclesiam (quae prima fuit Romae) consecravit, quae postea dicta est Titulus Pastoris, ubi etiamnum altare in quo S. Petrus celebravit, ostenditur. Sedere ergo coepit Petrus Romae anno 2 Claudii finiente, qui fuit Christi 43, seditque per annos 23, scilicet usque ad 13 Neronis, Christi 69, quo a Nerone cum S. Paulo martyrio est coronatus. Insuper sanctum Petrum secum felicitatem reipublicae Romanae induxisse, docet Paulus Orosius, lib. VII, cap. VI; nam eo urbem ingresso cessarunt intestini tumultus, invecti a crudelitate Caii Caligulae. Claudius enim ei succedens indixit omnibus ἀμνηστίαν et injuriarum oblivionem.

Rursum Deus compressit Furium Camillum, legatum Dalmatiae, eum per milites occidendo, ne tyrannice invaderet imperium. Adhaec Britanniam Claudio subjecit sine praelio et sanguine, intra paucissimos dies. Plura habet Dio, lib. LX. Verum cum idem Claudius anno regni sui 9 Christianos cum Judaeis urbe expulit, mox fames urbem invasit, ut populus in Claudium insurrexerit, qui furorem populi per posticum fugiens, aegre evasit in palatium, ac paulo post 35 Senatores et trecentos equites Romanos minimis causis interfecit: ipse autem manifestis veneni signis est mortuus. Haec Orosius.

Versus 18: Quidnam Factum Esset de Petro

18. QUIDNAM FACTUM ESSET DE PETRO. — Graece τί ἄρα ὁ Πέτρος ἐγένετο, id est quid tandem Petrus factus esset; Tigurina, quonam devenisset Petrus, an vi magica vel divina e carcere evasisset, vel in avem, spiritum aliamve rem esset conversus, vel alio raptus. Incertum est an angelus aperiens januas carceris et portam ferream palatii Herodis, eas, educto Petro, post se clauserit, an vero apertas reliquerit; utut fuerit, utrimque ingens erat prodigium. Chrysostomus, hom. in Matth., sentit omnia clausa fuisse, et duorum militum qui cum Petro dormiebant, manus eadem catena, qua cum illo constricti fuerant, colligatas mansisse.

Versus 19: Jussit Eos Duci

19. INQUISITIONE FACTA DE CUSTODIBUS. — Graece ἀνακρίνας τοὺς φύλακας: ἀνακρίνειν multa significat, scilicet inquirere, examinare, tortura admovere: item judicare et condemnare. Unde Syrus vertit, condemnavit custodes.

JUSSIT EOS DUCI, — in carcerem, ait Rabanus, aut Caesaream, quo Herodes erat venturus: ubi paulo post, occiso Herode, custodes dimissi sunt, ait Cajetanus, Deo ita animum Herodis emolliente, ne Petri solutio alicui noceret, aut custodibus necis esset causa. Melius S. Chrysostomus: « jussit eos duci, » scilicet ad supplicium. Unde Syrus, jussit eos necari. Petrus Alexandrinus, can. 13, apud Theodorum Balsamonem, tradit eos suffocatos sive strangulatos fuisse.

DESCENDENSQUE A JUDAEA IN CAESAREAM. — Quae prius Stratonis turris dicta est: ubi solemnes ludos celebravit Herodes Agrippa pro salute Caesaris, ad quam magna multitudo Nobilium et procerum ex tota provincia convenerat, ait Josephus, lib. XIX Antiq., cap. VIII. Simul ut se vindicaret de Tyriis et Sidoniis, ut sequitur.

Versus 20: Erat Iratus Tyriis et Sidoniis

20. IRATUS. — ἐθυμομάχει, q. d. Animo molliens bellum; Tigurina, bellum animo agitabat in Tyrios; alii, pugnacem et infensum gerens animum. Causa irae Herodis nos latet. Baronius suspicatur fuisse, quod Sidonii Petrum e carcere elapsum suscepissent, ab eoque facti Christiani, Episcopum ab eo accepissent. Verum id aliis minus placet.

BLASTO, QUI ERAT SUPER CUBICULUM REGIS. — Puta praefectus cubiculi, primus regis cubicularius, ideoque ipsi familiarissimus.

EO QUOD ALERENTUR REGIONES EORUM AB ILLO. — Graece ἀπὸ τῆς βασιλικῆς, scilicet, χώρας, uti praecessit, id est ex regione, vel ditione regis Herodis. Ita Syrus. Ex Judaea ergo subministrabatur eis frumentum omnisque annona. Pacem ergo petunt, ne hanc frumenti exportationem prohibeat Herodes, itaque eos fame conficiat.

Versus 21: Herodes Vestitus Veste Regia

21. STATUTO AUTEM DIE. — Syrus, die percelebri. Erat enim dies secundus ludorum pro Caesaris salute, ait Josephus loco jam citato. Illo ergo die Herodes in magnificentia regia sedit pro tribunali, ut Tyriorum et Sidoniorum causam et postulationem, aut potius satisfactionem et submissionem cognosceret, deque iis ad libitum statueret. Unde et concionabatur ad eos, scilicet Tyrios et Sidonios, uti praecessit. Ita Lyranus.

VESTITUS VESTE REGIA. — « Vestis regia » complectitur purpuram, sceptrum et coronam; hisce induti judicabant: haec enim regni aeque ac judiciariae potestatis sunt symbola. Unde et Josephus, lib. XVII Antiq., cap. XI, de Herode ad sepulcrum elato sic scribit: « Eratque ipse mortuus circumamictus purpureis vestimentis, caput ejus diademate coronatum, sceptrum quoque in manu ejus, velut si a vivo teneretur, erat appositum. » Porro Agrippae vestis ex argento erat, mirabili opere contexta, ait Josephus, quae radiis solis percussa divinum fulgorem emittebat. Gestabat ergo purpuram, coronam auream in capite, et sceptrum, quae sunt regum insignia, eaque supra modum splendida. Quare modum et modestiam vestitus excessit superbus Herodes, ansamque dedit Tyriis et Sidoniis supplicibus, adulantibus ei, acclamandi dandique divinos honores. Ita Isidorus Pelusiota, lib. I, epist. 74.

Quocirca sapienter Justinus Imperator moriens, Tiberium successorem monuit, dicens: « Ne te in errorem ducat vestis splendor, neque illustris ornatus illarum rerum quae sub aspectum cadunt, te decipiat, quibus ipse in fraudem impulsus, meipsum gravissimis suppliciis obnoxium reddidi. Non elevet te habitus, sicut me. Ecce Deus qui benefecit tibi: hunc habitum dedit tibi, non ego. Honora illum ut tu quoque honoreris ab eo. » Testis est Evagrius, lib. V, cap. XIII. Aeque sapienter S. Bernardus, lib. II De Consider. ad Eugenium, cap. XII, eum monens, ne ex monacho factus Pontifex, in tanto culmine sibi applaudat: « Magnus, ait, cui praesens felicitas si arrisit, non irrisit. Haec enim incautis ad disciplinam relaxandam est, quod ignis ad ceram, quod solis radius ad nivem vel glaciem. »

Versus 22: Dei Voces, et Non Hominis

22. POPULUS AUTEM ACCLAMABAT: DEI VOCES, ET NON HOMINIS. — q. d. Agrippae regis vestium fulgor et orationis majestas ita nos perstringit, ut videamur Deum videre et audire, non hominem. Acclamatio haec orta a Tyriis et Sidoniis, qui gratiam Herodis aucupabantur, proserpsit ad reliquum Caesariensium populum. Vide hic quantum malum sit adulatio, quae ex rege facit Deum; ideoque ex homine cadaver: ipsa enim regem occidit. Frequens hoc malum in aulis principum: unde aulator est adulator, sed et עוֹרֵב est עוֹרֵף, id est adulator est corvus, effodiens oculos eorum quibus adulatur. Praeclare Curtius, lib. VIII: « Perniciosa adulatio perpetuum regum malum est, quorum opes assentatio saepius, quam hostis evertit. »

Versus 23: Percussit Eum Angelus Domini

23. CONFESTIM (Syrus, eadem hora) AUTEM PERCUSSIT EUM ANGELUS DOMINI, — zelotes et vindex honoris divini qui hic a Deo abreptus, sacrilege dabatur Herodi. Unde videtur fuisse angelus hic bonus, licet noster Lorinus censeat fuisse malum et daemonem.

PERCUSSIT, — id est, plaga lethali illum feriit. Plaga haec fuit dolor viscerum et tormina, ait Josephus: item corporis putrefactio et foetor; inde enim vermes ebullierunt. Sic avus ejus Herodes Ascalonita infanticida, qui sanctos innocentes occidit, a pediculis consumptus interiit. Addit Josephus, bubonem visum fuisse super caput Herodis, quasi calamitatis nuntium, uti ei olim Romae praedixerat Germanus quidam, teste eodem Josepho, lib. XVIII, cap. III. Oecumenius vero pro bubone angelum fuisse visum scribit.

EO QUOD NON DEDISSET HONOREM DEO, — id est, eo quod non defendisset honorem Dei; sed eum sibi arrogasset, consentiendo insanae assentationi et acclamationi populi. Narrat hanc Herodis punitionem S. Lucas occasione occisionis S. Jacobi et incarcerationis S. Petri: haec enim duo ejus immania in Christum et Ecclesiam scelera meruerunt ejus excaecationem et prolapsum in hanc idololatriam, ob quam a Deo, sui honoris et divinitatis justo zelote et vindice punitus est morte, ut appareret esse mortalis, imo mortuus, qui concupierat esse Deus.

Sic Lucifer ambiens divinos honores, ex primo angelo factus est teterrimus cacodaemon. Sic Alexander Magnus occisus est a suis, quod vellet ab eis adorari ut deus, uti Hermolaus quidam e conjuratis ei exprobrat apud Curtium, lib. VIII. Sic Nabuchodonosor, qui in statua aurea a se erecta, Daniel. III, adorari voluit, a Deo mutatus est in bestiam, Daniel. IV, 28. Sic Antiochus Epiphanes qui ex fastu deum terrestrem se putabat, percussus dolore viscerum et a vermibus corrosus, aeque ut hic Herodes, interiit, II Machab. IX, 12. Quare omnes hi fuerunt typi Antichristi, qui sedebit in templo voletque adorari ut Deus, ideoque a Deo adigetur in tartara, Apoc. XIII.

Nota: Peccavit Herodes tacendo: sic enim tacite assensus est blasphemae acclamationi: debebat enim Dei honorem tutari, ideoque eum a se amoliri populumque graviter reprehendere, quod Deo hanc tam insignem injuriam intulisset, uti fecerunt S. Paulus et Barnabas, quos Lycaonii adorare volebant, hunc ut Jovem, illum ut Mercurium. « Scissis enim tunicis suis, exilierunt in turbas, clamantes et dicentes: Viri, quid haec facitis? et nos mortales sumus, similes vobis homines, » Actor. XIV, 13. Tali enim casu verum est istud: « Qui tacet, consentire videtur: » praesertim si sit Superior, aut vir sapientia et auctoritate pollens.

ET CONSUMPTUS A VERMIBUS (Graece, factus esca vermium), EXPIRAVIT. — Sic superbos dejicit sideratque Deus. Juste Herodes volens esse deus, fit esca vermium, ut humiliatus se non tantum mortalem, sed et putidum discat, dicatque illud Jobi, cap. XVII, 14: « Putredini dixi: Pater meus es: mater mea et soror mea, vermibus. » Per « vermes, » accipe pediculos qui e corpore putido et foetido per singula membra ebulliunt, de quo morbo vide Galenum, lib. De Compos. medic. secundum loca, cap. VII. Addit S. Chrysostomus, hom. 26 in Epist. ad Hebr., quod « crepuit et effusa sunt viscera ejus. »

Hac phthiriasi, id est morbo pediculari et vermium morie punire solet Deus blasphemos, hagiomachos, fidelium persecutores; sed maxime divinitatis appetitores, uti Antiochum Epiphanem, Herodem infanticidam, de quibus paulo ante dixi, Hunnericum regem Arianum persequentem Orthodoxos, de quo Victor Uticensis, lib. III Wand. Histor.; eodem modo periit Pherecydes, Pythagorae praeceptor, atheus et omnis numinis contemptor, de quo ex Aristotele, Plutarcho, Aeliano et Plinio Rhodiginus, lib. XIX, cap. XXX; et Maximianus, in imperio et persecutione socius Diocletiani, de quo Eusebius, lib. VIII, cap. XXVIII; et Julianus Apostata, de quo Sozomenus, lib. V, cap. VII; et blasphemus Nestorius, teste Nicephoro, lib. XIV, cap. XXXVI; et impius Calvinus, teste Bolseco in ejus Vita.

Praeclare Drogo Cardinalis, tract. de Sacramento Domin. passion., tom. II Biblioth. SS. Patrum: « Quid veste, inquit, nitida gloriaris? subter te sternetur tinea, et operimentum tuum vermis est. Haec tua vestis est. Illuserunt tibi, qui chlamyde coccinea circumdederunt. Sic Antiochus et Herodes duo, alienis vestibus depositis, in suis vestibus expirarunt. »

Denique historiam mortis hujus Herodis graphice describit Josephus, lib. XIX, cap. viii, ubi tamen in honorem suae gentis et regis, eam emollit, et parum fideliter aequanimitatem Herodis commendat: ac tacet ejus vermes, solumque tormina, quae nimirum vermes erodentes viscera causabant, commemorat. Sic enim ait: « Jamque tertium Judaeae totius regni annum exegerat (Herodes), cum pervenit in urbem Caesaream, quae prius Stratonis turris dicta fuit, ubi solemnes ludos celebravit pro salute Caesaris; ad quam festivitatem magna multitudo Nobilium ac procerum convenerat ex tota provincia. Ejus celebritatis die secunda processit mane in theatrum, amictus veste tota ex argento mirabili opere contexta, quae radiis exorientis solis percussa et mirandum quemdam fulgorem emittens, venerationem cum horrore incutiebat spectantibus. Moxque adulatores alius aliunde acclamantes, deum consalutabant, rogantes ut faveret propitius: hactenus enim ut hominem reveritos, nunc agnoscere et fateri in eo quiddam mortali natura excellentius. Hanc impiam adulationem ille nec castigavit, nec repulit; pauloque post suspiciens vidit supra caput suum bubonem, funi extento insidentem: moxque ut sensit hunc esse calamitatis nuntium, qui olim felicitatis fuerat, ex intimis praecordiis indoluit. Secuta sunt ventris tormina statim a principio vehementia. Conversis igitur in amicos oculis: En, ait, ego ille vestra appellatione deus, vitam relinquere jubeor, fatali necessitate coarguente vestrum mendacium, et quem immortalem salutastis, ad mortem rapior. Sed ferenda est voluntas coelestis Numinis: neque enim male viximus, imo tanta felicitate, ut omnes me beatum praedicarent. Haec locutus, crescente dolore, discruciabatur. Propere igitur relato in regiam, rumor sparsus est brevi esse moriturum. Quamobrem confestim totus populus una cum uxoribus atque liberis saccum indutus, more patrio supplicabat Deo pro salute regis, omnia miscens lamentis et ejulatibus. Rex autem in celsiore decumbens cubiculo, et in faciem stratos humi prospiciens, ne ipse quidem temperabat sibi a lacrymis. Cruciatu deinde per continuos quinque dies nihil se remittente, confectus vitam finiit, annum natus quartum supra quinquagesimum postquam regnasset per septennium. Quatuor enim annos sub Caio Caesare obtinuit regnum, primum in Philippi tetrarchia per triennium, cui quarto demum anno accessit et Herodis tetrarchia: tribus deinde annis sub Claudio Caesare, praeter jam dictam ditionem, in Judaea quoque regnavit: et Samaria simulque Caesarea. »

Subdit deinde huic Herodi in regno successisse filium, scilicet Herodem Agrippam juniorem annorum 17, coram quo Paulus captus causam suam egit, cap. xxv, 22; in quo Herodis Ascalonitae stirps desiit, aeque ac reges regnumque Judaeae, eversum a Tito et Vespasiano: insuper eum superstites reliquisse tres filias, Mariamnem, Bernicem, quae nupsit Felici praesidi, et Drusillam, quarum mentionem facit Lucas, cap. xxiv, 24, et xxv, 13. Addit Josephus Caesareenses et Sebastenos mortuum Herodem conviciis impetivisse, aeque ac viventem, praesentem et videntem impetiverant in publica comoedia Alexandrini: in qua iisdem ludibriis eum affecerunt, quibus Judaei, quorum rex erat Herodes, paulo ante affecerant Christum praeponentes ei Barabbam, coronantes spinis, vestientes chlamyde purpurea, et irrisorie regem Judaeorum salutantes. Insanum enim quemdam, nomine Carabbam (Baronius suspicatur legendum Barabbam), qui Herodis personam referret, in theatrum induxerunt, cujus capiti diadema imposuerunt papyraceum, pro paludamento induerunt storea, pro sceptro frustum arundinis in manum dederunt. Marim, id est dominum, eum acclamantes, uti narrat Philo in Flaccum, cap. xxxx. Ita Deus justo suo judicio, Agrippae et Judaeis talionem irrisi Christi reddidit.

Versus 24: Verbum Domini Crescebat

24. VERBUM AUTEM DOMINI CRESCEBAT. — q. d. Persecutione Herodis Agrippae adeo non decrevit, ut vehementer creverit Christianorum numerus et virtus, praesertim ubi viderunt persecutorem a Deo punitum et a vermibus consumptum. Recte S. Nilus, hom. 2 De Christi Ascensione, Ecclesiam comparat viti, quae quo diligentius putatur, eo fit feracior. « Succidebantur, ait, Ecclesiae palmites, et fidei fructus augescebat, et florem non marcescentem proferebat: e radice enim illa hi palmites nati sunt, quae verissime dixit: Ego vici mundum. Ego sum vitis, vos palmites. Stephanus tanquam ramus excidebatur, et alius martyrum palmes pullulabat. Jacobus et Petrus resecabantur, et alius rursum martyr exoriebatur: et hoc resecto, alius rursum multifer palmes e radice hac emittebatur. Vindemiabatur Paulus, et alius martyrii racemus maturescens Thomas apparebat: et undique radix vindemiata, copiam uberiorem, prae eo quod isti vindemiarant, ac germen durabilius efferebat. Et quidem isti excisores brevi marcescentes exterminati sunt: haec vero semper gravata fructibus, terrae fines suis germinibus complexa est. » Praeclare Tertullianus, Apologet., cap. xxvii: « Et illos daemones, ait, nunquam magis detriumphamus, quam cum pro fidei obstinatione damnamur. » Et cap. ult.: « Plures efficimur, quoties metimur a vobis. Semen est sanguis Christianorum. » Ita crescebant Hebraei persecutione Aegyptiorum, « quantoque opprimebant eos, tanto magis multiplicabantur, » Exodi I. Unde S. Chrysostomus, homil. 40 in Juventinum et Maximinum martyres: « Sicut plantae irrigatae, inquit, magis crescunt; ita et fides nostra oppugnata magis floret, et vexata plus exuberat: neque ita hortos aquarum irrigatio reddere foecundos solet, ut martyrium sanguis irrigare natus est Ecclesias. » Et S. Leo, sermon 1 Natali S. Petri et Pauli: « Non minuitur persecutionibus Ecclesia, sed augetur. Et semper Dominicus ager seges ditiori vestitur, dum grana quae singula cadunt, multiplicata nascuntur. » Idem a pari, vel suppari, fit in quovis fideli. Hic enim in tentatione et adversitate, virtute et viribus crescit, instar palmae.

Versus 25: Barnabas et Saulus Reversi Sunt ab Hierosolymis

25. BARNABAS AUTEM ET SAULUS REVERSI SUNT AB HIEROSOLYMIS. — « Reversi, » scilicet Antiochiam, ut habet Syrus, unde missi fuerant, ut eleemosynam deferrent Hierosolymitis pauperibus et fame laborantibus, ut dictum est cap. xi, vers. 28.

ASSUMPTO JOANNE, QUI COGNOMINATUS EST MARCUS. — Hinc colligit Salmeron, Saulum et Barnabam latuisse in domo hujus Joannis Marci eo tempore quo Herodes plexuit Jacobum et incarceravit Petrum. Unde veniens e carcere Petrus eosdem ibi reperit.