Cornelius a Lapide
Index
Synopsis Capitis
Transit Apostolus a schismate Corinthiorum, ad scandalum incestus; itaque Corinthios reprehendit, quod in incestu publice viventem tolerarent; quare ipse eumdem jubet excommunicari et tradi Satanae.
Secundo, vers. 6, mandat ut hoc et quodlibet aliud peccati fermentum expurgent, quo puri Pascha perenne celebrent, et jugiter epulentur in azymis sinceritatis et veritatis.
Tertio, imperat eis, vers. 9, ne commisceantur Christianis palam criminosis; nam quod ad infideles et Paganos attinet, asserit eos non subesse suo et Ecclesiae judicio.
Textus Vulgatae: I Corinthios 5:1-13
1. Omnino auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter Gentes, ita ut uxorem patris sui aliquis habeat. 2. Et vos inflati estis; et non magis luctum habuistis ut tollatur de medio vestrum qui hoc opus fecit. 3. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu, jam judicavi ut praesens, eum qui sic operatus est, 4. in nomine Domini nostri Jesu Christi, congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Domini nostri Jesu, 5. tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Jesu Christi. 6. Non est bona gloriatio vestra. Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? 7. Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus. 8. Itaque epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae; sed in azymis sinceritatis et veritatis. 9. Scripsi vobis in epistola: Ne commisceamini fornicariis. 10. Non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis servientibus: alioquin debueratis de hoc mundo exiisse. 11. Nunc autem scripsi vobis non commisceri: si is, qui frater nominatur, est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax: cum ejusmodi nec cibum sumere. 12. Quid enim mihi de iis, qui foris sunt, judicare? Nonne de iis, qui intus sunt, vos judicatis? 13. Nam eos qui foris sunt, Deus judicabit. Auferte malum ex vobis ipsis.
Versus 1: Omnino auditur inter vos fornicatio
1. Omnino (non vago rumore, sed certa fama et judicio) auditur inter vos talis fornicatio, qualis nec inter Gentes, ita ut uxorem patris sui (id est novercam) aliquis habeat, — scilicet sibi concubinam. Nota, Gentes non barbaras, sed civiles et honestas, ex dictamine et pudore naturali, aversatas esse congressum privigni cum noverca. Unde Poetae laudant Hippolytum, qui maluit patris Thesei iram incurrere, quam Phaedrae novercali libidini parere: sollicitatus enim a Phaedra, cum renuisset facinus, accusatus ab ea falso, quod se sollicitasset, apud patrem, ab equis discerptus fuit. Extat tamen apud Valerium V, cap. «De Parentum amore in liberos,» hujus copulae exemplum in Seleuco rege, qui Antiocho filio Stratonicen uxorem suam tradidit, cum Antiochus amore illius aegrotaret ad mortem, idque ex medico cognovisset Seleucus.
Nota secundo: Theodoretus in praefatione epistolae, et Chrysostomus hic, hunc fornicarium fuisse insignem, potentem, et ducem factionis et schismatis inter Corinthios. Unde et ex schismate cap. praeced. statim ad eum transit hoc cap. v.
Quaeritur, an hic fornicarius, vel potius incestuosus, uxorem patris viventis an mortui acceperit? Respondent aliqui, mortui: sed videtur potius viventis patris fuisse uxor; haec enim proprie dicitur «uxor patris.» Et quia epist. II, cap. vii, vers. 12, ait: «Haec scripsi, non propter eum qui fecit injuriam, nec propter eum qui passus est,» scilicet pater: ergo vivebat adhuc pater. Ita Anselmus et alii. Erat ergo hic incestus simul et adulterium, in quo contumaciter hic homo permanebat; sine contumacia enim non potuisset excommunicari.
Versus 2: Et vos inflati estis
2. Et vos inflati estis. — q. d. Et vos interim in vestris superbis contentionibus occupamini, et negligitis correctionem hujus incestus, nec curatis ut reus tollatur, id est expellatur, e coetu vestro, et excommunicetur. Ita Chrysostomus, Theophylactus, Anselmus. Disce hic quanta cura satagere debeant non tantum Praelati, sed etiam fideles quique, ut scandala et scandalosi de Ecclesia tollantur.
Versus 3: Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu
3. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu (uti Pastorem et Episcopum Ecclesiae suae cura sua et vigilantia praesentem semper esse oportet, etiamsi corpore ab ea sit absens), jam judicavi (id est statui, et de facto hisce verbis statuo, judico et impero eum excommunicari et tradi Satanae, idque) in nomine Christi, — id est auctoritate et vice Christi, qua fungor, dum impero et judico.
Chrysostomus vero τὸ «in nomine Christi,» refert ad id quod sequitur, «congregatis vobis,» q. d. Nomine Christi vos congregante, pro quo convenistis. Vult enim Paulus, ut congregatis omnibus, sive in publica Corinthiorum congregatione ex Ecclesia excommunicetur hic fornicarius. Potest tertio, τὸ «in nomine Domini nostri Jesu Christi» referri ad «tradere Satanae.» Quia traditio haec et executio sententiae fit virtute, nomine et vice Christi.
Versus 4: Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Domini nostri Jesu
4. Congregatis vobis et meo spiritu, cum virtute Domini nostri Jesu, tradere hujusmodi Satanae. — q. d. Judico et jubeo, ut dum vos, o Corinthii, in Ecclesia estis congregati, quibus «meo spiritu,» hoc est animo, affectu et auctoritate sum praesens cum potestate et virtute Christi mihi data, excommunicetur, et tradatur incestuosus Satanae, qui extra Ecclesiam regnat, ibique excommunicatos solet in anima, et etiam in corpore hoc tempore affligere. Hinc patet, hoc non dici a Paulo, quasi in Ecclesia, id est tota congregatione, et plebe ac laicis sit potestas excommunicandi, non autem in Praelatis, ut volunt haeretici; contrarium enim dicit: «Ego,» inquit, «judicavi;» sed tantum, quod velit Apostolus publice excommunicationem fieri per praepositum Ecclesiae, ad terrorem aliorum. Unde non dicit: Ut vos congregati tradatis eum; sed, «Congregatis vobis,» id est in congregatione et Ecclesia vestra, judicavi tradere eum Satanae, scilicet per illum, cujus est tradere, puta qui nomine Christi vice mea praeest Ecclesiae vestrae. Sic enim in omni republica judicium facit respublica, non voce populari, sed per suos judices et magistratus. Adde, hac phrasi uti Apostolum, ut significet hanc potestatem et spiritum Ecclesiae esse datum, et se ac Praelatos nomine Ecclesiae illa potestate fungi eamque exercere: hoc sensu, non quod tota Ecclesia immediate eam a Christo acceperit, sed quod Christus hanc potestatem dederit Paulo et Praelatis non propter se, sed ad bonum Ecclesiae, ut, quia Ecclesia tota non potest eam exercere (sic enim in ea esset magna confusio, si singuli deberent rogari et dicere sententiam), eam saltem exerceat per sua capita et rectores. Denique, quia res odiosa est excommunicatio, vult Paulus eam ex communi Ecclesiae consensu et spiritu fieri, ut sic omnes sibi conciliet, ne quis fornicarium virum potentem tueatur, et Paulum nimiae severitatis accuset. Unde sponte sua defert illis tacite quasi judicium, et ex modestia Corinthios sibi adsciscit, quasi judices, id est approbatores et executores sententiae a se latae, ut fornicarium hunc publice excommunicent per Ecclesiae praepositum. Sic enim solent modesti principes, et duces exercitus in causa ardua et periculosa, si primarius aliquis miles plectendus sit, ne exercitum exacerbent, primariorum militum sententiam exquirere, imo illis quasi judicium deferre. Ita Chrysostomus, Ambrosius, Theophylactus, Anselmus.
Cum virtute Domini nostri Jesu. — Refer ad «tradere,» vel potius cum Ambrosio ad «congregatis vobis et meo spiritu,» q. d. In hac actione, puta excommunicatione, Christi Spiritus vobis adest, et maxime meo spiritui adest. Christus enim Ecclesiae suam virtutem et potestatem communicavit, ut Ecclesia per suos rectores et Praelatos posset contumaces excommunicare et tradere Satanae.
Versus 5: Tradere hujusmodi Satanae in interitum carnis
5. Tradere Satanae. — Putat Theophylactus his verbis Paulum actu excommunicare fornicarium; sed verius est, tantum iis jubere Paulum, ut excommunicetur a Praelatis in ipsa Corinthiorum Ecclesia. Ita Syrus. Hoc enim est «judicavi tradere,» id est, ut tradatur: alioqui dixisset: Trado. Hoc etiam significat «congregatis vobis,» q. d. In vestra congregatione et Ecclesia tradatur Satanae. Ubi nota, veteres hunc locum accipere de excommunicatione et potestate excommunicandi, quae est in Praelatis Ecclesiae. Ita Chrysostomus, Anselmus, Augustinus, etc., quos vide apud Baronium, anno Christi 57, pag. 448.
Nota secundo: Excommunicati dicuntur «tradi Satanae,» quia ejecti extra societatem Christi et Ecclesiae, ejusque bonis privati, scilicet orationibus, suffragiis, sacrificiis, Sacramentis, Dei protectione, cura pastorali, tyrannidi et incursibus diaboli, cujus regnum est extra Ecclesiam, ita exponuntur, ut in eos magis quam ante grassetur, et in omne malum impellat. Ita Ambrosius, Augustinus, lib. III Contra epist. Parmen., cap. II; Hieronymus, epist. I ad Heliod. cap. 1; Innocentius apud S. Augustinum, epist. 51.
In interitum carnis, — ut aegritudine corporis, vulneribus, aut plagis ipsum maceret diabolus, ut caro ejus atteratur carnisque vigor intereat, ut ita humiliatus resipiscat. Ita Theodoretus, Chrysostomus, Theophylactus, Oecumenius, Anselmus.
Secundo, Ambrosius et Anselmus hic, et S. Augustinus loco paulo ante citato, sic explicant, q. d. «In interitum carnis,» id est, ut carnalis voluptas in eo intereat per hanc confusionem et pudorem: hac de causa trado eum Satanae. Verum quia pudor hic, licet coerceat hominem ab actu externo, si periculum sit quod is in vulgus erumpet, non tamen internam carnis concupiscentiam interimit: hinc prior plurium Patrum sensus est verior et aptior.
Ex quibus Patribus colligitur, excommunicatos olim daemoni traditos (ut discerent excommunicationem timere), etiam ab eo corporaliter (quod aliqui hic negant) fuisse divexatos, et quasi possessos. Id enim diserte docet Theodoretus tum hic, tum I Timoth. I, 20, et ibidem Ambrosius dicit hanc esse majorum traditionem, idque proprie significat hic «interitus carnis.» Hoc etiam illa phrasis innuit, qua excommunicati dicuntur possideri a diabolo, ut habetur cap. Audi, et cap. Omnis, II, Quaest. III. Haec enim phrasis ex illa corporali vexatione, quam in primitiva Ecclesia daemon in excommunicatos exercebat, manasse videtur.
Exempla crebra sunt in Vitis Patrum, ac nominatim in Vita S. Ambrosii scripta per Paulinum. Cum enim Ambrosius quemdam Satanae tradidisset, daemon eodem momento eum abripiens, discerpere coepit. Et hac de causa, Matth. x, dedit Christus Apostolis potestatem spirituum immundorum, scilicet tum ad eos expellendum, tum ad eos immittendum, ad vexationem corporis, ait D. Thomas. Denique excommunicatos traditos ab Ecclesia Satanae, possessos ac vexatos fuisse a daemone multis exemplis docent Delrio, De Magia, lib. III, part. I, Quaest. VII; Petrus Tyraeus, De Daemon., part. II, cap. xxx; Serarius, in Tobiae cap. vi, Quaest. XX.
Ut spiritus salvus sit in die Domini. — q. d. Ut anima et mens hac poena resipiscens et renovata, salva sit in die judicii. Hinc patet finem excommunicationis eo ferri debere, ut pudorem et afflictionem excommunicato injiciat, quo humilietur, ut recipi oret, veniamque roget Ecclesiam et Deum; utque fideles pro eo secreto orent, et curent ut rursus sibi uniatur.
Versus 6: Non est bona gloriatio vestra
6. Non est bona gloriatio vestra, — jactantia vestra, qua vos jactatis de sapientia saeculari, quaque dicitis: «Ego sum Pauli, ego Apollo,» mala est et intempestiva; cum potius oculos et animos demittere deberetis, eo quod tantum scelus inter vos sustineatis. Ita Anselmus. Addit ex Chrysostomo Theophylactus: «Obscure, inquit, et clanculum subindicat, quod ipsi Corinthii non permiserint hunc fornicarium resipiscere, gloriantes ejus nomine: erat enim unus ex ipsorum sapientibus.»
Modicum fermentum totam massam corrumpit? — Graece ζυμοῖ, id est fermentat, puta totam farinae conspersae massam sapore et acore suo inficit. Unde Tertullianus vertit, desipit, id est desipidam facit. Est ergo sensus Pauli, q. d. Haec unius fornicarii labes omnes vos quasi fermentum pervadit et aspergit, primo, ut propter unum ira Dei in vos omnes totamque Ecclesiam, quae illam tolerat labem, saevire possit. Ita Ambrosius et Anselmus. Secundo, ut unius hoc exemplum, si inultum maneat, alii sequantur, et scandalum hoc alios inficiat. Ita Chrysostomus, q. d. Agite ergo, scandalum hoc tollite, et separate ab Ecclesia per excommunicationem.
Versus 7: Expurgate vetus fermentum
7. Expurgate vetus fermentum, — putidum istum fornicarium e coetu vestro, ne eum totum quasi fermentum inficiat, ejicite. Ergo non soli praedestinati, aut peccatores occulti, sed et publici (qualis erat hic fornicarius) sunt in Ecclesia, donec excommunicentur. Ita Chrysostomus et Anselmus, qui secundo apte, generalius etiam accipiunt fermentum pro fornicatione, ejusque dissimulatione, et quavis malitia ac vitio, quod pari ratione jubet Apostolus ex anima cujusque et tota Ecclesia auferri, hoc vers. et seq. et 11, q. d. Expurgate et ejicite a vobis hoc fornicationis et quodvis aliud peccati alterius fermentum: proprie tamen et directe respicit Apostolus (uti jam dixi) ad fornicarium ejusque incestum.
Ut sitis nova conspersio, — id est nova massa, hoc est, ut sit vestra Ecclesia nova et pura. «Conspersio» enim graece dicitur φύραμα (ἀπὸ τοῦ φυρᾶν, id est a miscendo), hebraice בצק batsac, id est farina aqua mixta et macerata, massa conspersa, quae vulgo «pasta» dicitur.
Sicut estis azymi, — id est, ut Chrysostomus et Anselmus ait, sicut per baptismum facti estis «azymi,» id est a fermento peccati puri, et consequenter deinceps vocatione et professione estis, hoc est esse debetis «azymi,» puri scilicet et sancti. Hebraeis enim «fieri» dicitur, quod fieri debet; et, «quod non fiet,» significat id quod fieri non debet. Sic Christiani vocantur Sancti, quia debent esse sancti. Alii proprie accipiunt τὸ «estis,» q. d. Sicut praeter unicum incestuosum, reliqui fere omnes reipsa estis azymi, id est puri.
Haec vitae et morum azyma tam verbis, quam caeremoniis in baptismo cuique proponit Ecclesia, dum post signatum chrismate verticem, baptizatum induit veste candida, et porrigens ardentem cereum, dicit illi: «Accipe vestem» linguarum imperiti opinati sunt: deducitur enim ab Hebraeo חסם pasach, quod transire, vel potius transilire significat: inde enim nos pisseach, hebraice dicitur claudus, quod quasi saltitans incedat. Unde Symmachus et Josephus pascha vertunt, ὑπέρβασιν, id est transcensum; S. Hieronymus, in Nominibus Hebraicis, transgressum vel transcentionem. Pascha ergo dicitur, id est transcensus, quia angelus videns postes Hebraeorum sanguine agni pro hoc transitu vel transcensu immolati, illitos, transiliebat Hebraeorum domos, ut in eis nullum primogenitorum percuteret, et in vicinas Aegyptiorum domos sanguine agni non notatas insiliebat, in iisque omnia primogenita occidebat. Hinc a felici hoc transitu vel transcensu, agnus pro eo immolatus dicitur phase, vel pascha, id est hostia paschalis, hoc est hostia pro hoc transitu et transcensu immolata, Exodi XII, 11 et seq. Inde et dies ipse, et festum quo hoc contigit, quoque annua ejus memoria recurrit et celebratur, proprie dicitur Pascha.
Allegorice hic agnus significabat Christum. «Pascha ergo nostrum,» id est, agnus paschalis noster pro nobis immolatus est Christus, ut quicumque ejus sanguine et passione in baptismo et Sacramentis tinguntur, tuti sint et immunes a devastante angelo, qui eos transiliat, et insiliat in infideles et impios, qui non sunt tincti sanguine Christi, ut eos morte aeterna occidat: tinctos enim a Pharaonis, id est diaboli et peccati, jugo eripuit Christus, eosque omni libertate, donis et gratiis cumulavit, et in dies cumulat. Graeci addunt ὑπὲρ ἡμῶν, «pro nobis,» ut haec sit sententia: «Etenim pascha nostrum pro nobis immolatus est Christus.» Vide de paschae origine et ritu dicta Exodi XII.
Moraliter, S. Bernardus, serm. 1 in die Paschae: «Pascha, inquit, nostrum immolatus est Christus. Amplectamur commendatas nobis in cruce virtutes, humilitatem, patientiam, obedientiam et charitatem. In hac quoque tam praecipua solemnitate quid commendetur nobis, sedula cogitatione pensemus: nempe resurrectio, transitus et transmigratio. Christus enim, fratres, non recidit hodie, sed resurrexit; non rediit, sed transiit; transmigravit, non remeavit. Denique et ipsum quod celebramus pascha, transitus, non reditus interpretatur; et Galilaea, ubi videndus nobis promittitur qui resurrexit, non remeationem sonat, sed transmigrationem.» Deinde illa explicans subdit: «Luximus his diebus, compunctioni et orationi, gravitati et abstinentiae dediti. Si negligentias planximus, quid causae est ut nunc recidamus in easdem? Inveniemur nunc iterum curiosi ut ante, verbosi ut ante, pigri et negligentes ut ante, vani, suspiciosi, detractores, iracundi, caeterisque impliciti vitiis quae tam anxie deploravimus his diebus? Lavi pedes meos: quomodo iterum inquinabo eos? Proh dolor! peccandi tempus, terminus recidendi facta est resurrectio Salvatoris; ex hoc nempe comessationes et ebrietates redeunt, cubilia et impudicitiae repetuntur: quasi ad hoc surrexerit Christus, et non magis ad justificationem nostram. Non est hic transitus, sed reditus. Propter hoc (ut ait Apostolus) multi infirmi, et imbecilles, et dormiunt multi. Propter hoc crebra in diversis regionibus hominum mortalitas, specialiter his diebus.» Idem notat S. Anselmus in I Cor. XI, 30, scilicet in paschate grassari morbos et multos mori, ob indignam multorum communionem, et peccata vel non rite expiata, vel repetita.
Hinc et sabbatum primum a festo Paschae, sabbatum in albis, et sequens dies Dominica in albis vocatur, quod tunc candidam vestem neophyti deponebant: ita tamen ut (sicuti recte annotavit Baronius anno Christi 58, pag. 606) candidum «agnum Dei» (ut vocant) ex cereo paschali confectum et a Pontifice benedictum acciperent, eumque ex collo suspensum gestarent, ut perpetuo admonerentur puritatis et innocentiae, atque a Christo Agno paschali discerent deinceps in omni opere esse azymi, puri, mites et humiles corde.
Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus. — Nota τὸ «etenim,» q. d. Jure exigo ut sitis azymi et puri, quia pascha agitis, in quo omnia Judaeis erant azyma; sicut enim pascha typus erat Christi, ita panes azymi erant typus Christianorum et innocentiae baptismalis, ac vitae purae et Christianae. Argumentatur Apostolus a sensu allegorico paschae et azymorum.
Pascha. — Nota: Ex Hebraeo nos pesach, Syri et Chaldaei de more addentes א, formant pischa, vel pascha. Noster, Exodi XII, 11 et alibi, transfert phase, ut sit facilior vox, et magis vicina Graecis et Latinis: hi enim nullas habent voces quae desinant in ch, unde Hebraeum chet finale Septuaginta in dissyllabis in E vertere solent. Sic pro Neach, Hebraeo vertunt Noe, pro Corach Core, pro Therach Thare; ita hic pro pesach, phase. Est ergo pascha Hebraea, vel potius Chaldea vox, non Graeca ἀπὸ τοῦ πάσχειν, «a patiendo,» quasi pascha idem sit quod passio Domini, ut nonnulli linguarum imperiti opinati sunt.
Versus 8: Itaque epulemur, non in fermento veteri
8. Itaque epulemur. — Graecus, Syrus et Ambrosius legunt, «itaque festum agamus»; hoc enim est Graecum ἑορτάζωμεν. Noster tamen vertit, «epulemur,» quia solebant festa solemnibus epulis celebrari, in signum laetitiae.
Nota: Epulum et festum hoc est, vel agni paschalis, vel azymorum. Pro quo adverte ex Exodi XII, vesperam 14 lunae, sive paschae, proprie non fuisse festum, sed sequens mane, quod dicebatur solemnitas primi azymorum, quae durabat dies septem, quibus nonnisi azymis vesci licebat; illisque diebus vice agni paschalis prius, puta praecedente decima quarta luna, sive die (Hebraei enim uti menses, ita et dies habebant lunares: nam novilunium erat prima dies mensis, et ab eo consequenter caeteros dies numerabant) mensis primi Nisan, immolati, immolabant alias victimas paschales, puta holocausta et pacifica, de quibus Num. XXVIII, 19.
Sensus ergo est: Christus pro nobis quasi phase immolatus, nos redemit, nobisque initiavit solemnitatem azymorum. Itaque post hoc pascha, post Christi immolationem et redemptionem, agamus festum hoc azymorum spirituale, ut simus azymi et puri, ac consequenter vescamur azymis, id est, fruamur puritate vitae per septimanam nostrae vitae, id est, per totum ejus decursum (septem enim diebus revolutis omne nostrum tempus decurrit: unde septenarius universitatis est symbolum), eoque memoriam redemptionis Christi, agni paschalis nostri, puris et dignis moribus, sacrificiis et laudibus celebremus. Verum, quia vespera paschae poterat etiam referri ad sequens mane primi azymorum, nam a vespera in vesperam celebrabant Judaei sua festa: hinc etiam haec vespera festum dici potest, aut certe vocari festa, id est, festiva immolatio, et epulum agni. Unde Noster vertit hic, «epulemur.»
Hinc colligi potest secundus sensus, videlicet, q. d. Perenne habeamus pascha, unus continuusque sit nobis dies festus paschae; ut Christo agno paschali ejusque beneficiis et donis quotidie vescamur, et festive epulemur spiritualiter fide, spe, charitate, aut etiam realiter in venerabili Sacramento, idque in azymis, id est cum azymis, sinceritatis et veritatis. Vide Chrysostomum et Anselmum. Nam licet agnus paschalis quoad immolationem figura esset sacrificii Christi in cruce, tamen quoad azyma et esum magis erat figura sacrificii incruenti, in Eucharistia. Ita per «pascha» hic, Christum in Eucharistiae sacrificio immolatum et manducatum intelligunt S. Cyprianus, serm. De Cena Domini; Nazianzenus, orat. De Pascha; Chrysostomus, serm. De Prodit. Judae; Ambrosius, in cap. 1 Lucae; Hieronymus et Origenes, in cap. XXVI Matth. Unde S. Andreas Apostolus ad Aegeam tyrannum: «Ego, ait, quotidie Agnum immaculatum immolo, cujus carnem cum omnis populus comederit, agnus tamen qui sacrificatus est, integer perseverat, et vivus.» Hinc etiam Ecclesia hunc locum Apostoli, pro epistola legit in solemnitate paschae, quando omnes communicare, et de hoc Agno paschali manducare praecipit; cum in primitiva Ecclesia de eodem fideles quotidie manducarent, uti hic hortatur Apostolus.
Moraliter Chrysostomus epulandum dicit, non quia pascha est, aut pentecoste, sed quia omne tempus, tempus epulationis est Christianis, ob collatorum beneficiorum excellentiam: «Quid enim boni, inquit, non concessit Filius Dei pro te natus, mortuus? Te liberavit et in regnum vocavit, quomodo ergo non semper epularis?» Hinc S. Sylvester omnes dies vocavit ferias, ut dicamus feria prima, secunda, tertia, quia omni die Christiani a peccato feriari debent et Deo vacare, et festum agere spirituale. Hinc et Clemens Alexandrinus, lib. VII Stromat.: «Universa, inquit, vita viri justi est quidam celebris ac sanctus dies festus.»
Non in fermento malitiae et nequitiae. — «Nequitiae,» graece πονηρίας, quod Vatablus recte, «versutiae,» alii, «pravitatis,» vertunt: nequam enim est, qui meditate, et cum dolo ac fraude male agit. Veteres Latini per «malitiam» et «nequitiam» significabant omnia hominum vitia et scelera. Hinc illud Publii Africani apud Gellium, lib. VII, cap. XI: «Omnia mala, probra, flagitia quae homines faciunt, in duabus rebus sunt: malitia atque nequitia.»
Sed in azymis sinceritatis et veritatis. — Est hebraismus, q. d. Epulemur, non in panibus azymis, non triticeis, sed spiritualibus, qui sunt «sinceritas» (id est puritas) «et veritas,» non intellectus, neque oris tantum; sed veritas vitae, id est, justitia Christiana, hoc est, debitum quodvis Christianae virtutis, seu id ad quod obligantur Christiani, quod est omnis virtutis honestas, maxime simplicitas, fidelitas, veracitas. Opponitur enim hic «sinceritas,» id est sincera ac pura vita, «malitiae,» «veritas,» vero, vel vita vera, «nequitiae,» vel, ut Vatablus vertit, «versutiae,» id est, hypocrisi, dolo, fraudi. Ita Theophylactus. Alludit ad coenas puras paschatis, in quibus non fermento, sed azymo, id est, puro pane vescebantur, quae symbolum erant absolutissimae puritatis.
Versus 9: Scripsi vobis in epistola
9. Scripsi vobis, — nimirum vers. 2 hujus cap.: ita Theodoretus et Chrysostomus, licet D. Thomas, Glossa, Lyranus, Cajetanus, putent alia anteriori epistola, quae interciderit, id scripsisse Paulum: scripsi, inquam, id quod sequitur:
Versus 9-10: Ne Commisceamini Fornicariis Hujus Mundi
9 et 10. Ne commisceamini (ne habeatis consortium cum) fornicariis, non utique fornicariis hujus mundi (q. d. Cum dixi et scripsi: Ne commisceamini fornicariis, non intellexi fornicarios Paganos esse vitandos): alioquin debueratis de hoc mundo exiisse; — totus enim mundus plenus est Paganis, eisque vel fornicariis, vel avaris, vel idolis servientibus; sed «si is qui frater est,» id est, si sit Christianus, ait Ambrosius, et publice male audiat quasi fornicator, hunc vitate.
Versus 11: Si Is Qui Frater Nominatur Sit Fornicator
11. Si is, qui frater nominatur, est fornicator. — Τὸ «nominatur» refer ad «frater,» quanquam ex Graeco cum Oecumenio referri potest ad «fornicator»; q. d. Qui publice nominatur fornicator. Unde Augustinus, lib. III contra Parmen., cap. II: «Nominatur, inquit, id est, judicatur, condemnatur in judicio de fornicatione, tanquam fornicator.»
Aut avarus, aut rapax. — «Avarus» est, qui clam aliena capit per fraudes; «rapax,» qui per vim apertam. Nec enim avarus qui tenacius sua retinet, coelo excludetur, nisi neget eleemosynam pauperi in extrema et gravi necessitate; multo minus a societate fidelium est excludendus: quod tamen hic jubet Apostolus. «Avarum» ergo intelligit furem, vel raptorem, ut dixi. Unde pro «avarus,» graece est πλεονέκτης, quod idem est atque πλεονεκτικός. Πλεονεκτικός autem Aristoteli dicitur fraudator et circumscriptor, ait Budaeus. Πλεονεκτεῖν enim fraudare significat, ut patet II Cor. VII, 2, et XII, 18.
Versus 12: Quid enim mihi de iis, qui foris sunt, judicare?
12. Quid mihi de his, qui foris sunt, judicare? Nonne de his, qui intus sunt, vos judicatis? — Nota: «Judicare» hic uti et alibi, idem est quod damnare et punire fornicarios, v. g. poena separationis et vitationis, quasi excommunicationis cujusdam, quae fertur hoc ipso, quo aliis puris et innocentibus praecipitur, ut cum fornicariis hisce non commisceantur, q. d. Hoc ipso quo edico, Non commisceamini fornicariis, indirecte et consequenter judico et damno ipsosmet fornicarios, quasi sontes et noxios cavendos et fugiendos; idque hac de causa, ut nimirum ipsi, cum vident se hac lege ab aliis vitari, confundantur et resipiscant: damno, inquam, fornicarios, non eos qui «foris,» id est extra Ecclesiam, sunt, puta Paganos (hi enim cum sint extra Ecclesiam, pariter extra meam jurisdictionem sunt); sed eos qui in Ecclesia sunt, puta fideles, qui meae curae et jurisdictioni sunt subjecti.
Dices: Si eos qui foris sunt non possumus judicare: ergo Ecclesia non potest judicare et punire haereticos et schismaticos; hi enim sunt foris, id est extra Ecclesiam.
Respondeo, eos esse extra Ecclesiam, quia bonis Ecclesiae sunt privati; intus tamen sunt, quia ejus jurisdictioni subsunt; hoc ipso enim quo characterem baptismi retinent, manent sua prima professione Ecclesiae devincti, obligati, subjecti. Unde tenentur jejuniis, festis aliisque legibus Ecclesiae: suntque in Ecclesia, sicut mancipia in familia, et rei incarcerati in urbe.
Versus 13: Auferte malum ex vobis ipsis
13. Auferte malum ex vobis ipsis, — ejicite e coetu vestro fornicarium: nam Graece est τὸν πονηρόν.