Cornelius a Lapide
Notitia Editoris
Haec dissertatiuncula prooemialis est opus editoris anni 1891 Peronnaei, conspectum praebens quatuor systematum interpretandi Apocalypsin. Non est pars commentarii originalis Lapidis.
Index
Introductio
Quam varie omnibus temporibus intellectus sit et expositus liber Apocalypseos, omnibus satis notum est. Notandae sunt autem imprimis tres hypotheses. Prima, eorum, veterum praesertim, qui totam Apocalypsin de ultimis mundi temporibus intelligunt. Secunda, eorum qui in hoc libro christianae religionis seu Ecclesiae Christi triumphum de Judaismo primum, tum de Ethnicismo praedici ac describi existimant: ita Alcazar, Salmeron, Bossuetius, praeclaro suo opere, cui titulus: L'Apocalypse, ou révélation de S. Jean; Ellies Dupin, Analyse de l'Apocalypse, etc.; De Sacy, D. Calmet, etc., recentius autem Allioli. Tertia denique, eorum qui in Apocalypsi totius Ecclesiae militantis singulis suis, sex scilicet, aetatibus, septima autem aetate triumphantis, historiam reperire autumant: ita Holzhauser, opere cui titulus in vers. gall.: Interprétation de l'Apocalypse, renfermant les sept âges de l'Eglise catholique, ouvr. trad. et continué par le chan. de Wuilleret; Joachim Trotti de la Chétardie, Explication de l'Apocalypse par l'histoire ecclésiastique; Anglus quidam (Carolus Walmesley, episcopus), qui sub nomine Pastorini in lucem edidit librum gall. translatum cum hoc titulo: Histoire abrégée de la naissance, des progrès, de la décadence, etc., de la Réform. de Luther, tirée de l'Apocalypse; Verschraegue, Clarae simplicesque explicationes libri Apocalypseos, Tornaci, 1855, etc.
Harum interpretationum primam, cum fusius eam exponit, imo sequitur maximam partem Cornelius a Lapide, hic omittendam puto. Duas vero posteriores, a recentioribus interpretibus maxime expositas atque illustratas, in compendium redigere et quasi in conspectum oculis subjicere, operae pretium erit.
Articulus I: Bossuetii Apocalypseos Interpretatio
1. Scopus vaticiniorum Joannis is est, ut ostendat Christi regnum et victorias, afflictae Ecclesiae solatio et praesidio futuras, subactis inimicis, sicut scriptum est: « Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum, » Ps. CIX. Praecipuus autem inimicus est ille serpens antiquus, de quo ipse Dominus: « Inimicus homo hoc fecit; » et iterum: « Nunc judicium est mundi, nunc princeps hujus mundi ejicietur foras, » Joan. XII, 31. Ille autem duos nascenti Ecclesiae concitavit inimicos, Judaeos et Gentiles, quorum Joannes fata praecinit.
Haec prima praedictio est in duas secta partes: de Judaeis agit a capite IV, de Gentibus a IX, vers. 15, ac deinceps usque ad decimi noni finem. Capite vero XX, victus Satanas iterum majore impetu exsurgit, et iterum debellatur. Quibus praedictionibus videmus persecutorem Satanam in se et in suis devictum, ligatum, ad breve tempus solutum, ultimo et horrendo judicio carcere aeterno conclusum, a quo mors novissima inimica destruetur, I Cor. XV, 26; Apoc. XX, 10, 12.
2. Persecutio Gentium nota est, Judaeorum occultior per calumnias quibus Romanos tunc rerum potientes ac reges concitabant. Sic enim jam inde ab initio Christum, et deinde Paulum Romanis, Jacobum fratrem Domini, imo et Petrum Herodi tradiderunt. Neque excisi a Tito mitiores fuerunt; testis ipse Joannes post illud excidium, scribens ad Angelum Smyrnae: « Blasphemaris ab iis qui se dicunt Judaeos esse, et non sunt, sed sunt synagoga Satanae. » Cum ergo Judaei a proposito persequendi Christianos non desisterent, idem Joannes vidit insecutam ultionem: « Ecce, » inquit, « faciam illos qui se dicunt Judaeos esse, et non sunt, ut veniant et adorent ante pedes tuos, » victi scilicet et prostrati Romanorum armis: quod cap. IV ac deinceps copiosius exsequetur.
3. Mitto autem in iis capitibus ea quae nihil habent difficultatis, nempe judicii apparatum, cap. IV, ab Agno reseratum librum, quo divina decreta conscripta sunt, cap. V, tum cap. VI, 1-2, ad quatuor prima sigilla, Christum equo albo vectum, triumphatoris instar, arcu instructum, sequentibus satellitibus bello, fame et peste, tribus scilicet flagellis quaecumque voluerit immittendis, vers. 4, 5, 7. His ergo praemissis, quo haec flagella pertineant, Joannes demonstrabit.
4. Ad quintum sane sigillum audiuntur animae sanctorum postulantium vindictam sanguinis sui, et dilata vindicta, « donec compleantur conservi eorum, et fratres eorum, qui interficiendi sunt sicut et illi. » Illos autem fratres exspectandos, ipsos esse ex Judaeis electos, patet ex contextu, ubi palam et sine aenigmate signandi in frontibus, dicuntur ex omni tribu filiorum Israel assumendi, ac deinde sigillatim duodecim tribus enumerantur. Insuper vers. 9 legimus: « Post haec vidi turbam magnam quam dinumerare nemo poterat, ex omnibus gentibus et tribubus, et populis et linguis, » etc. Ergo venientes ex tribubus Israel distinguuntur ab iis qui ab universis orbis tribubus orientur, quippe numerabiles ab innumerabilibus, et unius generis homines a toto humano genere. Revera enim ac per eadem tempora sub Trajano et Adriano gravis commota est persecutio adversus Christianos a gentilitate conversos; hic autem, ex eo quod illi ex omnibus gentibus, memorantur tantum ut aggregati Judaeis, ut competit gentibus insertis in bonam olivam Judaeorum, Rom. XI. Quod etiam ex eo facile confirmatur, quod per illa capita a quarto ad medium nonum, nemo propter idola poenae dicatur addictus, sed id reservatur eidem cap. IX, vers. 20, post plagas ab Euphrate et ab exercitibus Orientis in Romanos persecutores, inque Valerianum imperatorem immissas, ut statim declarabitur ad ejusdem capitis vers. 14 et 20, quod claro argumento est, antecedentia vaticinia, a quarto ad octavi finem, non ad alicujus idolis addictae gentis, sed ad Judaeorum excidium destinari.
5. Jam ergo collectis ex Judaeorum gente qui superaverant notati ac praeordinati in vitam aeternam, nihil obstabat quominus gens perfida ultioni permissa per totum orbem dissiparetur, magna suorum strage. Itaque laxantur (VIII, 7) qui cohibiti erant (VII, 1), ventorum spiritus; simul admittuntur ad altare, quod est Christus, orationes sanctorum, sive sub altari clamantium (VI, 10), sive etiam eorum qui de terra pias voces adjungebant (VIII, 1, 2, 3, etc.); ac statim tubae divinorum judiciorum, ac vindictae mundi ultrices dirum increpuere, coepitque exoriri ad primum clangorem per aera horrenda tempestas: quo turbine, stylo prophetico, magnas mutationes rerum et cruenta bella portendere solent, atque more suo generatim Joannes nuntiat, ibid. VII, mox ad particularia deventurus. Mons magnus, magna potentia, quo sensu Babylon; mons magnus ac pestifer, pestem ac perniciem inferens gentibus; ipsam quoque Christi potentiam ex parvulo lapide in montem magnum crevisse memoratur. Magnus ergo mons ardens magna potentia spirans iras in Judaeos toties rebellantes: immissa in mare, in turbam tumultuantem, et apparuit mare multo mixtum sanguine et oppletum cadaveribus; ac turbine correptae naves in profundum mersae (vers. 8, 9, 10). Ergo sexcenta fere millia Judaeorum caesi, praeter eos quos fames ac flamma hauserat, distractosque vili pretio captivos innumerabiles.
Haec victoria tanti Romanis constitit, ut ipse Adrianus, datis ea de re ad senatum litteris laureatis consuetam salutem non praefixerit (Dio in Adriano), quo significabat luctuosam quoque Romanis fuisse victoriam, ut indicarat Joannes nomine magni montis igniti immissi in mare, et ex illo undarum flammarumque conflictu repercussi.
Exinde aperitur ipsa mali causa, ad tertiam tubam, « magna stella cadente de cœlo, » vers. 10, 11, nec poterat aptius designari Cochebas, seu Barcochebas, quo duce et impulsore Judaei rebellaverant. Nam Cochebas ipso nomine stella dicitur, ut propheta eum non modo indicasse, sed ipso velut nomine appellasse videatur. Tum ipse se jactabat e cœlo descendere, ut astrum salutem suae genti allaturum, adhibito illo oraculo: « Orietur stella ex Jacob, » Num. XXIV, 17. Vid. Eusebium, IV, 6. At Joannes ostendit futurum non astrum benignum affulgens e cœlo, sed sidus infaustum. Solent sane doctores stellarum nomine designari; doctores vero falsi et erratici, stellae quidem, sed cadentes; et teste S. Juda, « sidera errantia. » Subdit Joannes nomen stellae illius cadentis absinthium, vers. 11, ex effectu scilicet, quo sensu Scripturae sexcenta nomina produnt; eo quod Judaei falsi Messiae Barcochebae opera mersi sint doloribus et probris, aeternum depulsi ab Hierosolymae reliquiis, ac data tantum licentia plorandi quotannis super cineres urbis, nec relicto ipsi nomine, cum eam Aelius Adrianus Aeliam appellaverit.
Hic adamussim congruunt omnia. Nec mirum quod Joannes haec cito ventura significaverit, cap. I, 3. Rursus autem jubentur animae martyrum « requiescere ad modicum tempus, » VI, 11: cum bellum adversus Judaeos inceptum sit anno nono et ultimo Trajani; ab exitu vero Joannis vix decimo quinto, neque ita multo post, Adriano imperatore, confectum.
Quod autem ad tubam quartam, « tertia pars solis, et tertia pars lunae, et tertia pars stellarum obscurata, » memoretur, VIII, 12, facile retulimus ad Deuteroses Judaeorum per eadem tempora introductos, et ad prophetarum oracula, auctore Akyba doctissimo Rabbinorum, adversus Christum in Akybae gratiam detorta: quae causa exstitit caecitatis Judaeis et Gentibus, obscuratis quantum poterat Scripturis de Christo, de Ecclesia, de Apostolorum praedicatione, ac tertia veluti lucis parte detracta: quanquam plus satis supererat ad convincendos infidelium animos.
6. Cap. IX, 1-13. Expeditis rebus judaicis, Joannes transiturus erat ad Gentilium ultionem. Sed aliqua mora injecta est propter haereticos, e Christianis quidem ortos, sed Judaeis affines, qui per eadem fere tempora exstiterunt: dixi Judaeis, ac post Judaicam gentem haud immerito collocatos, quod, Judaeorum more, crederent Christum purum hominem, nec Deum, nec ante Mariam fuisse. Itaque post tria vae ad quartam tubam audita, ubi quinta tuba insonuit, visa est post Cochebam falsum Judaeorum doctorem, altera stella, doctor alter et falsus magister Judaicorum errorum sequentium, de caelo ac velut de summa arce doctrinae cecidisse; atque has quidem reliquias fermenti judaici in Cerintho et Ebione Joannes exciderat, scripto sub vitae finem Evangelio; sed viderat clam duraturas sub Alogorum nomine (Epiphanius, haeres. 52), ac postea clarius revicturas sub Victore Papa, duce Theodoto Byzantino, viro docto et omnibus Graeciae artibus celebri, sed praesertim confessione nominis Christi, cujus gratia detrusus in carcerem, sociis ad martyria properantibus, ipse abnegato Christo, e tam nobili confessione velut e cœlo lapsus. Sed ut etiam turpius laberetur, Christi divinitatem negavit, ne in Deum, sed in hominem peccasse videretur. Is igitur doctrina et confessione clarus ut stella cecidit; « et data est ei clavis putei abyssi, et aperuit puteum. » Neque enim uspiam apud prophetas inveneris alias calamitates, puta bella, pestem famemque ex infernis sedibus emersisse, sed haereses, sive animarum seductio, proprium inferorum ac Satanae negotium. In Theodoto figurati, qui deinde Judaeorum opiniones de Deo et Christo sectati, Praxeas, Noetus, Sabellius, Paulus Samosatenus, etc.; imo Arius et Nestorius, quos non hic expressos, sed in ipso fonte veluti designatos et figuratos putamus.
Sequitur: « Et aperuit puteum abyssi, et ascendit fumus putei, » etc., cap. IX, 2: quae sane portendunt orbi universo tetram caliginem, retardato per haereses cursu Evangelii, quod est mundi lumen. Nam ab initio Celsus aliique christianae religionis hostes, cum eidem religioni haereticorum insanias imputabant, ac veris falsa miscebant; tum etiam quod erat exitiosissimum, christianismum a se discordem, nihil aliud esse dicebant quam, ut caeterae sectae, inventum humanum in opiniones variabiles scissum. Locustae ergo quae « de fumo putei exierunt, » vers. 3 seqq., has haereses denotant. Nullum enim est animal quod subtilius ac fallacius in domos ipsaque adeo cubilia irrepat, aut homines feriat occultius. Insuper non omnibus nocent hae Joannis locustae, sed iis tantum qui « non habent signum Dei, » fidemque salutarem, pia professione velut inscriptam « in frontibus suis. » Jamque illud singulare quod « cum habeant facies ut facies hominum (pugnacium), et velut leonum dentes, » simul habeant capillos ut capillos mulierum, molles, effœminati, quod etiam de Paulo Samosateno ejusque discipulis proditum (Euseb.).
His expositis sic concludit Joannes: « Vae unum (seu primum) abiit, et ecce veniunt duo vae post haec. » Primum autem illud vae cum secundo collatum, ad Valeriani imperium nos deducet; cujus temporibus judaicum errorem in Paulo Samosatensi solemnissimo totius Ecclesiae catholicae judicio condemnatum esse constat, qui congruus finis rebus judaicis, et primo vae est appositus.
7. Reliqua parte cap. IX, a vers. 13 ad finem, sexta insonante tuba, describuntur Parthorum seu Persarum redivivi exercitus, initiumque labis imperio Romano ex Valeriani clade illatae, qua imperii ad Orientem conversae vires, Gothisque qui tum primum apparuere, et reliquis occidentalium partium invasoribus, ac tandem eas excisuris, patefactus est aditus. Orientalium autem exercituum characteres graphice Joannes exposuit, primum ex immenso equitatu, deinde ex armorum genere et pugnandi modo, sagittis et ad frontem et post terga velut ex cauda equorum immissis. Quibus plagis non omnes quidem Romanae vires consumptae, sed tamen tertia pars internecione deleta; et diserte adscriptum, « caeteros homines qui non sunt occisi, non egisse pœnitentiam » a colendis daemoniis suis et simulacris aureis, argenteis, lapideis et ligneis. Ubi annotandum hic primum idola commemorata esse, ut nempe constet ad Ethnicos hanc primum spectare prophetiam.
8. Vae igitur primum abiit, ceu de Judaeis sumptum supplicium. Nunc, cap. X, ad Gentiles novus ordo vaticiniorum exoritur, dicente Angelo ad Joannem, vers. 11: « Oportet te iterum prophetare Gentibus, » tanquam diceret: Hactenus Judaeis tantum sua fata nuntiasti: nunc vero novo ordine prophetare te oportet omnibus gentibus, totiusque imperii Romani pandenda judicia; atque haec delibasti, cap. IX, 14: nunc autem et jam dicta inculcanda sunt, et reliqua omnia plenius exsequenda, cavendumque est « de multis regibus, » sive persecutoribus (Sap. XIII, XVII. 9), sive persecutionis ultoribus (ibid. 16). Haec autem incipiunt a cap. XI.
9. Sequuntur sex visiones de ultione Gentium.
Prima visio, cap. XI. Conf. Lactantium, De Morte persecut., cap. XIX, 11. « Calcabitur sancta civitas, » id est Ecclesia christiana, eo more quo Hierosolyma quondam sub Antiocho illustri; nam hinc petuntur imagines prophetiaeque ornatus; « mensibus quadraginta duobus, » hoc est dimidio anno supra triennium, quod etiam ex Antiochi persecutione repetitum intelligunt omnes: ut res Ecclesiae eo statu essent quo per illud triennium cum dimidio anno sub Antiocho res Judaicae fuerant, quae horum typus essent. « Duo testes » sunt innumeri martyres et confessores, qui ingruente persecutione nihilosecius Evangelium praedicarunt, imo sanguine suo fœcundarunt. Sane quod plerique Catholici huc Enochum et Eliam necessario invehendos putent, meminerint duos Joannis testes « a bestia quae ascendit de mari occidendos, » vers. 7, hoc est ab imperante et persecutrice Roma, cum vero Enochi et Eliae caedes reservetur ad ultima mundi tempora, rursus soluto Satana et saeviente Antichristo. Non ergo ad litteram haec Enocho et Eliae aptari possunt, sed tantum figurate et modo accommodatitio. « Terrae motus, » vers. 13, de bellis civilibus interpretandus; ejusdem versus reliqua pars, de Constantini victoria. Inter haec vae secundum abiit, ac tertium statim indictum ad finem usque prophetiae et Romani excidii duraturum, vers. 14.
10. Secunda visio de ultione Gentium, cap. XII.
Inter singulares Diocletianicae persecutionis characteres ac notas, nulla est insignior quam quod per tres vices insurrexerit, ac totidem vicibus compressa sit per principes in Christianorum gratiam. Res autem sic se habuit: anno Christi 303, Diocletiano, Maximiano Herculio atque altero Maximiano, Galerio scilicet, auctoribus, persecutio inchoata; anno 311, qui erat persecutionis octavus, edicto Galerii et Constantini victoria siluit. Nec ita multo post, anno 312, a Maximino imperatore tanquam ex novo initio instaurata, a Constantino et Licinio repressa est. Tertio Licinius a Constantino disjunctus, ipse per se persecutionem movit, ac tertia Constantini victoria fractus; et pax Christianorum stabili lege firmata. Jam haec a Joanne expressa, ac tres vices distincte notatae sunt. Draco devoraturus mulierem, Ecclesiam scilicet, et puerum (illum fortem qui recturus erat « gentes virga ferrea, » et mox sub Constantino principe regnaturus) mulieris fugientis in desertum, vers. 4, 6, en persequentis primus impetus. Draco praelio victus et cantatum epinicium: « Nunc regnum Dei et Christi, » vers. 9, 10, en fractus et contusus. Draco ira percitus et mulierem fugientem persecutus, vers. 13, 14, en secundus conatus. Sed mulier adjuta a terra quae absorbeat persecutionum fluctus, en iterum cessatio. Denique draco rursus « iratus et facturus praelium cum reliquis de semine mulieris, » neque quidquam proficiens, en tertia et extrema, et cassa molimina, mulieris requies.
11. Tertia visio circa ultionem Gentium, cap. XIII.
Tertius hic describitur Diocletianicae persecutionis character, isque maxime singularis et proprius: quod ea persecutio sola ex omnibus sub septem Augustis gesta sit, quod his sublatis exancta sit, quae erat plaga mortis idololatriae inflicta; quod denique plaga illa curata sit, ipsaque idololatria persecutrix sub Juliano Apostata non modo vitam, sed etiam regnum resumpserit. Bestia igitur septiceps septem sunt Augusti, sub quibus decennalis illa persecutio gesta memoratur. Primus Diocletianus, ab ipso initio solus, adscivit caeteros in imperium; huic accedunt Maximianus Herculius, Galerius Maximianus, Constantius Chlorus, Maxentius, Maximinus, ac denique Licinius. Cum vero hi septem non eodem tempore, nec eadem omnes acerbitate saevirent, tres elegit Apostolus quos singulari quodam modo exhiberet, Maximianos duos et Diocletianum ipsum, ex quibus tota moles extitit. Historiam praemittimus auctore Lactantio, cujus haec verba sunt: « Ab Oriente usque ad Occidentem tres acerbissimae bestiae saevierunt, » De Morte persecut., XVI. Locus omnino notus ad describenda sub his tribus quas nominavimus feris, tetra et atrocia, ab ipso anno 303 persecutionis initia. Nunc ad singulos characteres: « Bestia quam vidi, similis erat pardo, » Apoc. XIII, 2. Maximianum Herculium hic ponimus, varium, versipellem, nunc abjecto imperio, nunc resumpto noto, nunc amicum Maxentio filio, Constantino genero, ipsi Galerio, nunc ab iis dissidentem: nullus pardus colore aut pelle magis variata. « Pedes ejus pedes ursi, » animal informe, rapax, boreale, Galerius Transdanubianis ab oris, de quo Lactantius: « Naturalis barbaries et feritas, a sanguine Romano aliena: habebat ursos ferociae et magnitudini suae simillimos, » ibid. IX, 21. Pergit Joannes: « Et os ejus sicut os leonis. » Ad os pertinent edicta feralia. Haec Diocletiani primi imperatorum nomen praeferebant: leonem referunt cruentae voces.
« Plaga mortis, » qua occiditur unum caput, deinde vero « curata, » est idololatria, amissis viribus, amisso imperio, velut mortua, convalescens tamen, cum post 50 annos, quibus victa et exarmata sub Constantino et ejus liberis jacuisse videbatur, tandem a Juliano Apostata rursus regnatrix atque persecutrix. Eo ergo pertinet illud Prophetae nostri: « Et admirata est universa terra post bestiam, » nempe ubique terrarum idolorum servitus se tam inexspectato instauratam obstupuit. « Et adoraverunt draconem, » assueta daemonia coluerunt; « et adoraverunt bestiam, » ipsum imperium Romanum, ipsos imperatores, ipsum Julianum pro deo, pro Serapide, pro solis filio se gerentem, suasque imagines cum idolis thure et suffitu adorandas proponentem; « dicentes: Quis similis bestiae, aut quis potest pugnare cum ea? » quae seipsam suscitaverit, ac deos romanos invictos esse ostenderit. « Nam data est illi potestas, » non effusa, et ad libitum illimitata, sed ut caeteris, ut Antiocho, « menses quadraginta duos, » certo quodam spatio divina potentia circumscripto, et ipsa tanti persecutoris caede ac punitione finito; quod ipse etiam fateri cogeretur, dicens: « Vicisti, Galilaee, » Theod. III, 22.
« Alia bestia, » vers. 11, sunt sophistae et magi, v. g. Jamblicus et Maximus, qui jam a Diocletiani temporibus, deinde sub Juliano Apostata, falsa philosophia, magicisque artibus ac praestigiis auxilio venerunt idololatriae. « Habebat cornua duo similia agni, » quo significatur Julianum multa ex christianis institutis in idololatriae splendorem usurpasse, v. g. curam pauperum, sacerdotii majestatem, etc.
12. Quarta visio circa ultionem Gentilium, cap. XIV.
Apparet super montem Sion martyrum gloria, vers. 1, 2, in Ecclesiae vexatae solatium; apparet Evangelium aeternum ab Angelo medio caelo portatum, vers. 6, 7, id est toto orbe clarum. « Babylon illa magna, » id est Roma, divinae justitiae poenas dedit, clamante Angelo: « Cecidit, cecidit, » vers. 8. Victa est, capta est, praedae et ludibrio Alarico, barbaris data est, pristino imperio et splendore mulctata; tum in urbe et extra urbem immittitur gemina falx ad messem et ad vindemiam, vers. 16. In ipsa enim civitate Gensericus a S. Leone Papa exoratus pepercit sanguini, opes demessuit. At in vindemia sanguis effusus designatur. « Calcatus est lacus extra civitatem, » vers. 20. Paulo post Gensericum, ab eodem Leone Papa Attila Hunnus a civium sanguine deterritus, ad vastandas igni ferroque provincias se convertit, et exivit « sanguis de lacu usque ad frænos equorum per stadia mille sexcenta, » hoc est 70 fere leucis; et velut calcatis uvis longe lateque torcularia redundarunt.
13. Quinta visio de septem phialis ac plagis, cap. XV et XVI.
Plagae illae horrendae ad unum idemque tempus pertinent, Valeriani scilicet, alioquin boni principis, sed diri persecutoris.
Prima phiala effusa super terram designat immissum in paganos ulcus pessimum, sive pestilentialem tumorem: non quod Christiani prorsus immunes, sed quod parcius laesi. Vid. Eusebium, VII, 22.
Secunda et tertia phialis in mare et in flumina effusis in ipso imperii corpore, et per singulas deinde provincias, bella civilia exarserunt, et ubique sanies et cadaverosus sanguis apparuit, promulgato per angelos divino judicio, ut Romani sanguinarii post tantas sanctorum caedes exsaturarentur civium sanguine quem sitirent.
Quarta phiala super solem velut ad accendendum ejus ardorem effusa est, unde aestus, intolerabiles siccitates, sterilitas, fames, quae per haec tempora memorantur. Conf. Dionysium Alexandrinum, S. Cyprianum ad Demetr.
Quintam phialam effudit Angelus « super sedem bestiae, » quae sedes Roma est, aeque sedes imperii et idololatriae; « et factum est regnum ejus tenebrosum, » capto Valeriano imperatore, ejusque corpore Sapori Persae substrato ad conscendendum equum: obscurata interim hoc exemplo et proculcata majestate, ac per provincias triginta tyrannis exortis, quos inter viri ignobiles, et duae etiam feminae memorantur ad tanti imperii propudium.
Sexta phiala effusa est « super flumen illud magnum Euphratem, » eoque velut exsiccato, aperuit viam « regibus Orientis, » et immensis illis exercitibus de quibus actum cap. IX, 14. Joannes « educit reges a totius terrae, » exteros scilicet et Romanos, in locum qui vocatur hebraice Armageddon, qui est mons Mageddon, tanquam in eum scilicet quo, velut ex consuetudine Scripturarum, regii exercitus caedi solent: quo Sisara et reges Chanaan internecione deleti sunt, quo cecidit Ochosias rex Juda, quo Josias a Nechao Aegypti rege interemptus, ex quo secutus est ille ingens apud Zachariam « in Mageddon planctus, » XII, 11, hoc est, tanta quanta potest esse lamentatio: tantus quoque in imperio Romano, duobus quoque regibus Valeriano et Juliano caesis, exortus est luctus.
Septima denique phiala in aerem effusa, unde fulmina et tonitrua, et venti et tempestates cooriri solent: quibus etiam terra ipsa concutitur. Hac autem plaga designatur sub Valeriano rege universalis quaedam commotio et inclinatio totius imperii romani, ostensis tum maxime barbaris gentibus, Suevis, Alanis, Gothis imprimis qui agmen ducerent. In hac ergo commotione, Spiritus ille rerum futurarum testis tanquam in causa videt, et Joanni ostendit rem Romanam penitus fatiscentem, ac labentis imperii motus, et exauditur « e throno vox magna clamans: Factum est; » de imperio Romano conclamatum est: En a multo jam tempore quassatum jam ruit; et « facta est civitas magna in tres partes; » Occidentis imperium, quo Roma imperii sedes collocata est, in tres imperatores partitum, Honorium Ravennae legitimum, Attalum Romae, in Galliis Constantinum.
Sic licet Valeriani rebus intentus, ad labentis sub Honorio imperii tempora deducitur, tanquam ad alteram ex succussu plagam; nihilque aliud superest quam ut ipsum Romanum excidium, jam ex obliquo tantum, directe et plane significet, quod pertinet ad cap. XVII.
Nota, bestiam, quanquam speciali ratione in Diocletiano ac decennali persecutione a Joanne consideratam, generatim tamen esse idololatriam, Romae totoque imperio dominantem, eaque de causa hic etiam nominatam. Imaginem vero bestiae adoratam nihil aliud esse quam imaginem romani imperatoris martyribus propositam ad sacrificia et libamina, quod et sub Valeriano gestum auctor est Eusebius, VII, 17.
14. Sexta visio de Babylonica meretrice, cap. XVII.
Cum nulla fere inter interpretes exstiterit hic discrepantia, pauca memorari satis erit.
« Septem capita septem reges sunt: quinque abierunt, unus est, et alius nondum venit, et cum venerit, oportet illum breve tempus manere; » quae verba claram rerum futurarum continent historiam. Futurum enim erat, ut quinque reges, Diocletianus scilicet, duo Maximiani, Constantius Chlorus atque Maxentius in locum suum abirent, totaque persecutio in uno Maximino vigeret; Licinius, postea persecutor futurus, tunc exspectandus esset.
« Et bestia quae erat et non est, et ipsa octava (Graece, octavus est rex), et de septem est » regibus, sive capitibus. Quod quid est aliud quam ipsum quodammodo duplicatum, ac sibi ipsi superjectum novum Augustum, qui et inter septem censeatur, et octavus quoque numerari possit. Porro Lactantius rem enodat his verbis: « Maxentius patri suo (Maximiano Herculio) post depositum imperium, purpuram mittit, et bis Augustum nominavit, » De Morte persecut., XXVI, XXVIII.
Mitto Babylonis seu Romae excidium, cap. XVIII, necnon coelestium spirituum laudes, cap. XIX.
15. Posteaquam Apostolus copiosissime exposuit instantes primarum sub imperio Romano persecutionum eventus, ad ultimam persecutionem in fine saeculi transit, ejusque tres praecipuas circumstantias in unum caput XX contrahit, nempe de diabolo alligato et soluto, deque regno Christi ac de mille annis.
Serpens non est alligatus ab Angelo, aut in abysso reclusus, ne noceat omnino, ne tentet, ne persequatur Christianos; sed ne, ut olim sub paganismo, universalis seductio fiat, aut persecutio. Nec tacuit Joannes. Ligatus enim et clausus, « ut non seducat amplius, » ut olim, « indefinite gentes. » Non redibit unquam universalis illa seductio.
Mille annis, qui numerus perfectus est, denotatur complexio annorum quibus ad mundi extrema pertingitur.
« Et regnaverunt (beati) cum Christo mille annis. » Si hic ageretur tantum de coelesti gloria et regno, illud imperium sempiternum diceretur, non autem ad mille annos. Cum ergo dicitur beatas animas cum Christo regnaturas, profecto intelligendum est de illo regno, sive de gloria sanctarum animarum in Ecclesia Christi usque ad saeculi finem, ante resurrectionem ultimam.
Tria autem hic notanda sunt. Primo, agi de animabus sejunctis a corpore, ne quid suspicemur de millenariorum errore. Secundo, agi de passis sub bestia, hoc est in persecutione romana: sic quorum Apostolus tormenta viderat, eorum praedicat gloriam. Tertio, eam gloriam illis attributam, ut cum Christo sedeant, ut cum Christo judicent.
Praeclare Nazianzenus de gloria et regno hoc beatorum (martyrum) cum Christo per mille annos: « Non tu (Julianum Apostatam alloquitur) victimas pro Christo caesas, nec magnos pugiles extimuisti, Joannem Baptistam, Petrum, Paulum, Jacobum, Stephanum, Andream, Theclam, alios qui et ante et post illos pro veritate, cum ferro, igni belluisque ac tyrannis decertarunt, tanquam in alienis corporibus, imo tanquam nullis jam corporibus; quorum nominibus praeclari honores festaque constituta sunt; a quibus daemones propelluntur, morbi curantur; quorum sunt apparitiones, quorum praedictiones; quorum corpora idem possunt ac beatae animae; quorum vel sola sanguinis gutta, atque exigua quamvis passionis signa, idem possunt quod corpora, » Orat. 3.
In duobus ultimis capitibus interpretandis a Cornelio nostro Bossuetius vix discrepat.
Articulus II: Allioli Apocalypseos Interpretatio
Thema Apocalypseos est: Certamen Christi cum hostibus suis et in eosdem victoria. Porro hostes Christi erant Judaei et Ethnici; hinc duae hujus libri partes, quarum prima christianae religionis de Judaismo victoria describitur; secunda Gentilitas, seu Ethnicismus, ab eadem christiana religione devicta ostenditur.
Post titulum, cap. I, 1-3, et prologum, additis epistolis ad septem Ecclesias, I, 4-IV, incipit prima pars, cap. V ad cap. XII, ubi agi de Judaismo a Christo et religione christiana devicto, haec indicia sunt, tum quod divina ultio iisdem verbis intentatur, quibus Christus Hierosolymae excidium praenuntiavit, cap. VI, 13 seqq.; tum quia et ii qui poena afficiuntur, et ii qui ab ea eximuntur, pariter Judaei sunt, cap. VII; tum quia templum et civitas sancta a Gentibus expugnanda praedicuntur, XI, 1, 2. Quanquam si quis judicium extremum mundique finem hic quoque describi, nec verborum quibus vates utitur, sensum rei judaicae excidio exhauriri, contendat, calculum meum adjicio.
I. Conspectus primae partis, cap. VI - XII.
Fata hominum et regnorum soli Deo nota sunt, cap. V; revera Christus se de Judaismo triumphaturum praedicit, cap. VI, 2, ipsosque Judaeos bello, vers. 4, fame, 5, et morte (gladio hostili et peste) excidendos. Sancti, qui a Judaeis martyrio interempti sunt, jam nunc beati in coelis, non quaerunt ex vindictae cupiditate, sed sciscitantur quando eventurum sit, quod ipse Christus praedixerat, Matth. XXIV, 6-34. Igitur horrenda clades denuntiatur, vers. 12 seqq., et ingruit; Christiani tamen, tam ex Judaeis quam ex Gentibus collecti, a periculis erunt immunes, cap. VII. Mox cap. VIII, 2-5, Coelicolis stupentibus, angeli sex, classico quasi dato, divinae ultionis adversus Judaeos progressionem annuntiant, imo exequuntur, a cap. VIII, 7, usque ad finem cap. IX. Angelus Testamenti, Christi personam referens, rei judaicae eversionem, cujus apparatus et initium in antecedentibus visionibus descripta sunt, jamjam consummandam intonat. Cap. XI, 1-14, templum Gentibus tradetur, quo significatur ejus destructio et finis Levitici cultus; deinde, vers. 15-19, septimus angelus christianam religionem de Judaismo triumphantem canit; tandem, cap. XII, Ecclesiae christianae victoriam in speciali visione sub symbolo mulieris parturientis vates iterum describit, ut quasi in summa priorem vaticinii partem repetat.
In hac prima parte sigillatim haec adnota:
Cap. VI, cum sigilla sex aperiuntur, Deus vindictam suam Judaeis minatur solummodo atque praeparat, non jam exequitur.
VII, 1. Jubentur angeli retinere ventos, ne noceant terrae. Venti facile excitant tempestates et procellas. Quando igitur retinentur, ne spirare possint, non metuendae sunt tempestates. Cum autem procellae sint symbolum magnarum calamitatum (Cf. Dan. VII, 2), nihil aliud hac imagine significari videtur, nisi cladis Judaeorum rebus imminentis in Christianorum gratiam dilatio.
v. 4. Notum est Cestium obsedisse Hierosolymam, neglectisque ejus capiendae occasionibus, sequente mense obsidionem solvisse, atque abduxisse exercitum. Christiani qui erant in urbe, memores moniti Christi, Matth. XXIV, 16, continuo ex urbe atque ex Judaea abierunt Pellam. Vid. Eusebium, Hist. Eccles., lib. III, cap. V. Nonnulli etiam dispersi fuerunt per Europam atque Asiam, et cum Titus urbem obsedit, nemo in ea erat Christianus. Vid. Josephum, De Bello Jud., lib. II, cap. XXII.
v. 9. Christiani ex Gentibus commemorantur hic, ut significetur ex iis imprimis christianam Ecclesiam conflari. Joannem prospexisse non modo Hierosolymae calamitates sub Tito et Romanis, sed etiam remotiores eventus, scilicet mundi finem, hinc quoque patet.
VIII, 1. Jam cum septimo sigillo reserato vindictae adest initium, panditurque in secunda visionum parte (in qua angeli tuba canunt) vindictae incipientis et crescentis descriptio.
v. 2. Rite tubae dantur angelis exitiale bellum denuntiaturis.
v. 3. Suffitus vulgare precum symbolum est.
v. 4. Versus hic symbolice significat gratas Deo fuisse preces Christianorum, et nunc in eo esse ut exaudiantur, vindictae adversus Judaeos quasi laxis habenis.
v. 7 seqq. Miro ordine sibi invicem succedunt septem calamitates (tubae) variis symbolis descriptae: quatuor scilicet prioribus percutiuntur res inanimes, terra, mare, flumina et coelum; quinta et sexta, homines; septima excidium universum peragitur.
IX, 1. Stella quae aperto quinto sigillo de coelo cadit, est Satanas. Datur ei clavis putei, scilicet potestas suos in terras emittendi, ut noceant hominibus.
v. 3. Locustae sunt Satanae cohortes seu satellites, qui Judaeorum mentem ita excaecarunt, ut inter se dissidentes, omnibusque dediti vitiis, magis rei suae quam Romani ipsi nocuerint.
v. 13. Describitur adventus Romani exercitus sub Tito militantis.
Rosenmullerus ad h. l.: « Fingitur exercitus, duces habens sibi praefectos daemones, ad mala inferenda semper paratissimos. Jam vero cum malis daemonibus sedes in locis desertis a Judaeis assignari soleret, eodem relegati, vinculisque constricti dicendi erant, quamdiu illis nocendi potestas adempta erat, Zachar. V, 11; Tob. VIII, 3. Hujus autem carceris locus in desertis ad Euphratem regionibus ponitur, quod homines in Palaestina nati vel educati ad nullam forsitan regionem magis horrerent. Nunc jubet coelestis vox vinculis liberari daemones malos, ibi vinculis constrictos: quo significatur exercitum Romanum se jam parare itineri contra Judaeos. »
v. 20. « Adorarent daemonia et simulacra aurea. » Alii arbitrantur Judaeos, qui vitae servandae causa se Romanis dedissent, diis sacrificasse, et signa militaria adorasse, in documentum se in fide Romanorum mansuros. Alii improprie haec intelligunt, servivisse nempe Judaeos pecuniae, gemmis, mensis, a quibus, utpote inanimatis rebus, servari in periculo non poterant. Causa hic redditur, cur ultimum exitium Deus ad plagas Hierosolymorum addiderit, quia homines nil erant correcti.
X, 1. Angelus Testamenti (Malach. III, 1) describitur, Christi personam referens, angelus, inquam, dux et protector gentis Israeliticae, itinerum comes ac laborum, legisque promulgator in monte Sina. Talis aperte denotatur iride, quod signum est foederis Dei cum hominibus, Gen. IX, 13, aliisque symbolis. Quia Judaei antecedentibus plagis induruerant, angelus hic iis instantem finem foederis denuntiat, scilicet elapso tempore brevi ad poenitentiam dato, civitatem sanctam destructum iri, XI, 1-13, Ecclesiaeque Christianae de Judaismo triumphum a septimo Angelo proclamatum, XI, 15 seqq.
v. 4. « Signa, » id est, clausa tene, ne legendo tradas: per metonymiam, quia quae celata alios volumus, solemus obsignare, ut testamenta; hoc est, maturum nondum est ultimum exitium; antea duo prophetae poenitentiam praedicent, oportet; deinde, nisi Judaei resipiscant, tuba septimi angeli insonante res Judaica destructur.
v. 6. « Tempus non erit amplius, » id est, nulla amplius dilatio concedetur. Vox χρόνος significat etiam moram, et verbum χρονίζω interpretatur Hesychius διατρίβω, moror.
v. 9. « Devora illum. » Comestio haec aenigmatice significat comprehensionem, quam sequitur meditatio, quasi concoctio quaedam. Sic quae bene discimus, ea dicimur in succum et sanguinem vertere. Et satis nota sunt Latinorum propinare, imbibere, devorare, deglutire, de rebus mente percipiendis.
v. 11. Memorantur Gentes, quia ad eos quoque pertinet vaticinium (XI, 3).
Cap. XI. Vid. quae adnotavimus pag. 222 seqq.
v. 1-3. Bello Judaico incepto, antequam gentis excidium consummetur, Deus ad poenitentiam Judaeos excitat tum minis, tum duorum prophetarum praedicatione.
v. 4. Imago desumpta est ex Zachar. IV, 11, 14, ubi agitur de Zorobabele, laicorum, et de Jesu, sacerdotum principe.
v. 5, 6. Imagines desumptae ex IV Reg. I, 9-12; Eccli. XLVIII, 3; Exod. VII—IX. Sensus est, Deus Christianos aeque atque olim Eliam, est protecturus; nihil tam magnum et stupendum est, quod non a Deo impetrent, si opus sit.
v. 7. Bestia est Satanas.
v. 8. Sodomis saepe Prophetae Judaeam comparant in peccatis et in poena. Comparatur etiam Aegypto, sive propter ejus idololatriam, sive quia sicut Aegyptus Jacobi populum vi oppresserat, ita Hierosolyma Christi populum.
v. 10. Imagine hac describitur Zelotarum insania, qui spretis Christianorum monitis, suisque viribus ac coelesti auxilio confisi, victoriam ratam certamque habebant.
v. 11. Sensus est: Non multo post Deus injurias eorum ulciscetur permittendo Hierosolymam reipsa ab hostibus expugnari.
v. 13. Urbis expugnatio.
v. 15. Quid septima tuba denuntiet, dici supervacaneum erat, quia satis per se elucet, ultimum scilicet Judaismi excidium, ita ut regnum Dei jam sit sola Christiana Ecclesia. Hoc est argumentum epinicii quod sequitur.
Cap. XII. Palaestinorum Christianorum Ecclesia, caeterarum fons et mater, tanquam Judaismi victrix modo descripta est: novo nunc symbolo hoc iterum elucescet, puta nascentem Ecclesiam a Judaeis fuisse vexatam instigante Satana, sed auxiliante Deo illaesam mansisse, imo hostes suos profligasse.
v. 1-2. Mulierem quae parturit, esse B. Virginem, ex se patet: « Maria hic, » ait D. Augustinus, « figura est Dei Ecclesiae ante Christum, e qua Christus ipse ortus est, quaeque mox facta est prima materque Christianorum Ecclesia. »
v. 4. « Tertiam partem stellarum, » scilicet Scribas, Pharisaeos et legis Doctores vana sua sapientia inflatos, imo tabefactos.
v. 6. Haec per anticipationem dicuntur: praecessit enim pugna Michaelis cum Dracone; qua finita, Draco persecutus est mulierem, vers. 14.
Imago desumpta est a Maria Virgine, fugiente in Aegyptum cum infante Jesu. Durante bello Romanorum cum Judaeis, Christiani etiam in Judaea magnis periculis fuerunt expositi. Sed consuluerunt sibi fuga. Concesserunt nempe Pellam in Peraea. Tempus hic rursum annorum trium et dimidii, quamdiu duravit bellum Judaicum ducibus Vespasiano et Tito.
v. 17. Quum nihil effecisset Satanas contra Christianos ex Judaeis, vel coetus Christianos in Judaea, feminam dimittit, totam rabiem in Christianos ex Gentibus efflaturus: quae sane apta transitio est e prima parte hujus libri ad secundam.
II. Conspectus secundae partis, cap. XIII-XX, 5.
Romanum imperium ejusque antichristiana potestas ex una parte, XIII, 1-18, ex altera Sanctorum chorus in scenam prodeunt, XIV, 1-5, velut athletae duo inter se dimicaturi: unus viribus et astu potens, alter inermis divinas laudes concinendo. Piorum patronum se Deus profitetur: ideo a duobus angelis praedicitur Romani imperii exitium, ac poena a Christiani nominis hostibus sumenda, XIV, 6-13; Messias ministros suos progredi jubet, tanquam messores et vindemiatores, ut divina decreta exsequantur, XIV, 14-20. Dum angeli septem quasi in procinctu stant ad mandata Christi obeunda, Electi, stantes circa thronum Dei, epinicium praecinunt. Hymno dicto, septem ultrices phialae, quasi totidem voces ad poenitentiam metu calamitatum vocantes, in terras effunduntur, XV, 5-18. Cum homines non resipiscant, Romanum imperium calamitatibus tum intestinis, tum externis absumptum, labefactatur et fatiscit, XVI, 19-21. In urbe Roma, velut imperii sui capite, Ethnicismus consedit: ponitur ergo hic vaticinium adversus Romam. Urbs illa, cultu idololatrico contaminata, Christianorum ebria sanguine, libidinibus foeda, fracto imperii robore, vix principes habere potest, usque dum imperii primaria sedes esse desinat, XVII, 1-11. Reges qui initio Romae partes sequebantur, et adversus Christi Ecclesiam pugnabant, ad Agnum conversi, Romae Ethnicae exitium perficiunt, XVII, 12-18. Ornatur nunc Romae excidium, primum planctu publico et lamento de urbis tam gravi ruina, XVIII, 1-24; deinde epinicio in tam memorabilem victoriam in coelo per orbem decantato, XIX, 1-10; tandem solemni pompa triumphali, 11-21.
His peractis, describuntur laetissima religionis christianae et regni Messianici in his terris fata, post idololatriam in plerisque orbis regionibus extirpatam, seu diabolo per annos mille alligato. Quae sequuntur, ultimos mundi eventus enarrant.
In hacce secunda parte haec sigillatim adnota:
Cap. XIII. Vid. quae adnotavimus pag. 252 seqq.
v. 6. « Tabernaculum, » id est cultum Christianorum et religionem. « Et eos qui in coelo habitant, » id est, beatos Martyres quos post mortem etiam conviciis lacerare non desierunt Ethnici; seu potius Christianos in terris degentes. Cf. I Cor. III, 16, 17.
v. 16. Simulacra locuta esse, creditum Ethnicis, et, arte diabolica, credere fas est. Lactantius, lib. II, cap. VII: « Illud etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae muliebris non semel locutum esse traditur; item Junonis Monetae, » etc. Apollonii etiam imago vi daemonis locuta, ut est apud Philostratum.
Cap. XVI, 17. Converso ad Christianam fidem Constantino, de Ethnicismo actum est.
Cap. XVII. Vid. notata ad pag. 303 et seqq.
Cap. XVIII, 4. Cum urbi excidium ab Alarico proxime immineret, ea excesserunt multi Christiani, v. g. S. Paula, quae Bethlehemum confugit apud S. Hieronymum.
v. 8. Roma ab Alarico expugnatur.
vv. 21-24. Imagines e Prophetis desumptae, nec litteraliter premendae.
Articulus III: Bartholomaei Holzhauser Apocalypseos Interpretatio
Septem Ecclesiae quae sunt in Asia, ad quas nominatim scribit Joannes, sunt typus totius Ecclesiae Catholicae in variis suis aetatibus, septem scilicet. Id a Spiritu Sancto monemur; nam, expletis monitis ad harum Ecclesiarum angelos, III, 22, D. Joannes addit: « Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. » Quae verba sane sunt attentionem excitantis ad mysterium aliquod, seu altiorem ac remotiorem sensum intelligendum.
Caeterum singulis aetatibus respondent tum singuli dies creationis, tum septem historiae Israeliticae epochae, tum septem dona Spiritus Sancti.
Plures sunt in Apocalypsi repetitiones, seu potius quasi repetitiones, quia in unaquaque percurritur quidem moraliter ab initio usque ad finem Ecclesiae historia, sed non in singulis reperiuntur omnia et eadem facta, cum omnibus et iisdem circumstantiis; et facta quae in singulis hinc inde eadem sunt, aliis equidem imaginibus repraesentantur, et alias instructiones continent. Sub hoc respectu totus liber ita dividi potest:
Cap. I-III, monita ad septem Asiae Ecclesias, quibus generalis conspectus historiae ecclesiasticae adumbratur.
IV-XI. Ecclesiae historia ab ejus initio ad finem usque variis symbolis sigillatim conficitur.
XII-XIX. Secunda repetitio, in qua pauci, sed maximi momenti praenuntiantur eventus.
XX. Tertia repetitio, in qua, omissis quae ad nascentem Ecclesiam spectant, quaedam ad finem ejus pertinentia delineantur.
XXI-XXII. Quarta repetitio, qua tantum describuntur Ecclesiae militantis ultima fata, perennisque ejus in coelis triumphus.
Nota, singulam Ecclesiae aetatem non certo temporis articulo exordiri aut desinere, ita ut eodem aetas altera jam plene desierit aut sola vigeat. E contra, ab una aetate ad aliam sensim et sine sensu fit transitus, ita ut aliqua aetate ad finem vergente alia aetas jam oriri inceperit et quasi illabatur.
Conspectus septem Ecclesiae aetatum.
I. Ephesus. Aetas seminativa, in qua Evangelium, quasi granum sinapis per orbem seminatur, suamque vineam Deus in Christum inserit. Apostolorum tempus. Versus finem Apostoli omnes, Joanne exempto, martyrio sublati sunt; eorum successores contra Nicolaitas decertant; prima charitas intepuit. Correlativa: 1° Donum sapientiae, qua quae sursum sunt sapiuntur, non quae super terram, Act. II, 45 [Col. III, 2]. 2° Prima creationis dies, quum, Spiritu Domini super aquas abyssi volitante, lux facta est, et a tenebris divisa. 3° Prima mundi aetas, ab Adamo ad Noe, in qua secundum carnem propagatum est hominum genus.
II. Smyrna. « Esto fidelis usque ad mortem. » Aetas irrigativa, in qua Domini vinea recens plantata sanguine Martyrum irrigatur. « Habebitis tribulationem diebus decem: » hoc significantur decem persecutiones generales. Correlativa: 1° Donum fortitudinis. 2° Secunda creationis dies, in qua factum est firmamentum in medio aquarum, quo figuratur Martyrum fortitudo in mediis tribulationum fluctibus. 3° Secunda mundi aetas, a Noe ad Abrahamum usque, in qua primum victimarum sanguis in Dei honorem effusus est.
III. Pergamus, scientiarum laude nobilis. Aetas illuminativa, a Constantino ad Carolum Magnum. SS. Patres sua doctrina illuminant Ecclesiam, haereses dissipant. Correlativa: 1° Donum intelligentiae, qua a SS. Doctoribus mysteria SS. Trinitatis asseruntur et illustrantur. 2° Tertia creationis dies, quando recedentibus aquis in unum locum, apparuit arida, terraque herbam virentem et lignum pomiferum protulit: haud aliter baptismalibus undis irrigatus Ecclesiae campus producit omnium virtutum gramen et flores, necnon arbores pomiferas, scilicet SS. Doctores. 3° Tertia mundi aetas, in qua ex una parte Israelitarum hostes et impii morte mulctati sunt, scilicet Sodomitae, Pharao, Core, Dathan et Abiron, ex altera legem Mosi dedit Deus, quae legem naturalem perficit et illustrat: ita hac tertia Ecclesiae aetate, a Doctoribus confutantur haeretici; hinc « quia habes illic tenentes doctrinam Balaam… doctrinam Nicolaitarum, » II, 14, 15.
IV. Thyatira. Aetas pacifica, a Carolo Magno ad Carolum V imperatorem et Leonem X Pontificem. Regnat Christus per suam Ecclesiam. Monita contra saeculares ac mundanos mores. Jezabel. Correlativa: 1° Donum pietatis. SS. Franciscus, Thomas, Bonaventura, etc., etc. 2° Quarta creationis dies: « Fiant luminaria in firmamento coeli, » etc. 3° Quarta mundi aetas, a Moyse ad templum Salomonis. Davidis Psalmi.
V. Sardis. « Nomen habes quod vivas, et mortuus es. » Aetas purgativa, a Carolo V ad adventum Pontificis Sancti et Regis Potentis. Triticum suum cribrabit Christus. Bella, seditiones, haereses, Ecclesia afflicta, suis divitiis et honoribus nudata, spoliata monasteria. Correlativa: 1° Donum consilii. 2° Quinta creationis dies: « Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. » Pisces et aves symbolum sunt, tum effrenatae libertatis, tum carnalium hominum. Cf. S. Judae Epist. vers. 10 seqq. 3° Quinta mundi aetas, a templo Salomonis usque ad captivitatem. Schisma Jeroboam. Lutherus.
VI. Philadelphia, amor fratrum. Aetas consolativa, ab adventu Regis Potentis et Pontificis sancti ad Antichristum. Pro calamitatibus quintae aetatis Ecclesiam Deus solabitur. Catholicae Ecclesiae universalitas atque unitas. Fidei Christianae professio sine exteriori seu temporali potestate. Religiosis ac sacerdotibus florens Ecclesia. Boni pastores. Multi sancti et Doctores. Pax vigebit regnante Rege Potenti ejusque successoribus. Correlativa: 1° Donum prudentiae. 2° Sexta creationis dies. « Et dominamini (homines) piscibus maris, et volatilibus coeli, et universis animantibus quae moventur super terram, » quibus verbis dominatio Regis Potentis significatur. 3° Sexta mundi aetas, quae incipit a liberatione Judaeorum, templi et Urbis reaedificatione. Rex Potens respublicas destruet, evertet Turcarum imperium, in Oriente et in Occidente dominabitur.
VII. Laodicea, populorum judicium. Aetas desolativa. Antichristus. Mundi finis. « Neque calidus, neque frigidus. » Divini cultus oblivio, item virtutum omnium. Rara fidei Christianae professio. Rerum humanarum in terris peractio. Correlativa: 1° Donum scientiae. Christum judicem ut Deum cognoscent omnes. In coelo clara visio fidem evacuabit. 2° Septima creationis dies. Completo suo opere, requiescet Deus cum sanctis suis. 3° Prior Christi in terras adventus per incarnationem.
Pauca nunc de capitibus singulis.
Cap. VI. Sigillum primum, bellica Christi mundum ingredientis expeditio, ut in eo devicto regnet; secundum, Nero; tertium, Hierosolymae reique Judaicae excidium; quartum, Domitianus; quintum, Christiani vexantur, a Trajano usque ad Diocletianum; sextum, Diocletianus et Maximianus.
Cap. VII. Ecclesiam militantem Deus solatur. Quatuor Angeli sunt Galerius, Maxentius, Maximinus et Licinius. Vers. 9-17, Ecclesiae triumphantis solatium, Martyrum victoria.
Cap. VIII. Sigillum septimum, pugnat Ecclesia adversus haeresiarchas, eorumque fautores usque ad consummationem saeculi; item, adversus Julianum Apostatam.
Vers. 7. Primus Angelus tuba canens, Arius; secundus, Macedonius; tertius, Pelagius; quartus, Nestorius; quintus, cap. IX, Eudoxus: stella quae de caelo cadit, Valens imperator. Locustae, Gothi, Wandali, etc.; sextus, Lutherus: quatuor Angeli solvendi sunt ejus fautores, tum principes, tum sacerdotes aut religiosi. Vers. 20-21. Calamitates ab ipsis Catholicis partae.
Cap. X. Consolatio Ecclesiae in sexta aetate. S. Ignatius et Jesuitae. Tridentinum concilium. Infideles evangelizantur. Catholici reges.
Cap. XI, 1. Toto orbe propagatur et exaltatur catholica Ecclesia. Vers. 2. Terrae pars Gentilibus (Turcis) et Antichristo reservata, ita ut eam Ecclesia nunquam occupet. Vers. 3-13. Antichristi persecutio. Vers. 14-19. Ultima tuba et plaga. Cf. Matth. XXIV, 29 seqq.; Luc. XXI, 25 seqq.
Cap. XII. Signum seu mulier est Ecclesia; puer, Heraclius; draco, Chosroes.
Cap. XIII, 1-10. Ecclesiae adversatur tum Mahometus, tum Antichristus. Vers. 11-18, exsecrandus et impius Antipapa bestiam adorare facit.
Cap. XIV, 1-14. Martyrum gloria et triumphus. Vers. 14-20, extirpatio haereseum.
Cap. XV, 1-4. Christiani et Judaei Antichristo superstites dant laudem omnipotenti Deo, et Filio ejus Jesu Christo.
Hoc versiculo clauditur Holzhauseri Commentarius. Cur eum non absolveret interrogatus, respondisse fertur, se pristino suo ingenio ac lumine carere, ideoque muneri tanto jam esse imparem. Opus denuo in lucem recens editum est Viennae in Austria, 1850, cura societatis Mechitaristarum dictae; recentius autem illud gallice vertit, et ad exitum perduxit Can. de Wuilleret, hoc titulo: Interprétation de l'Apocalypse, renfermant les sept âges de l'Église Cath., etc., par Barthélemi Holzhauser; ouvr. trad. du lat. et continué par le chan. de Wuilleret, 1856, apud Vivès. Judice Haneberg, Geschichte der biblischen Offenbarung, part. VIII, cap. IV, § XI, Holzhauser primas tenet inter omnes Apocalypseos interpretes.
Alius quoque in Apocalypsim Commentarii, pientioris licet quam acutioris, synopsin hic, ne quid omittam, cum tua bona venia, optime Lector, paucis subjiciam. Operi titulus: Clarae simplicesque Explicationes libri Apocalypseos, auctore P. F. Verschraege, Tornaci, 1855.
Articulus IV: Verschraege Apocalypseos Interpretatio
1. « Opus in septem partes divisum est, quarum sex repraesentant sex ordinarias dies Magnae Hebdomadae, per sex principaliores aetates Ecclesiae Christi, incipiendo ab Ascensione Domini; septima vero pars consideratur ut magnum aeternumque sabbatum, ad quod pertinet, quasi Parasceve, quidquid triste praecedere debet extremum mundi diem, et etiam extremum judicium: sicut in veteri lege vespera feriae sextae, et tota sequens nox, pertinebat ad sabbatum. Sex ergo prioribus partibus, sub aliis et aliis imaginibus, sexies repetitur Historia Ecclesiastica; ultima parte datur descriptio Jerusalem coelestis. »
2. Asia (I, 4) septem Ecclesias continens, significat orbem catholicum universum, non solum in sua extensione, sed et in sua duratione, prout universam Christi Ecclesiam ab initio usque ad finem ejus in terris continet. Vox enim Asia significat lutosa, seu turbida: talis autem semper dici potest Ecclesia militans, tum propter continuas tribulationes quas patitur, tum propter plurima peccata multorum membrorum suorum; quamvis alio sensu vere sit tota « pulchra, » et « macula » in ea nulla reperiatur.
Porro, sicut septem Ecclesiae particulares in Asia Minori numerantur, ita septem sunt Ecclesiae universalis praecipuae epochae, seu aetates. Consequenter et Angeli eorum praefigurabant summos Pontifices, non unum aliquem pro singula epocha, sed omnes qui in variis istis temporibus debebant existere. Etiam status singularum istarum Ecclesiarum, de quibus hic quaestio est, praenuntiabat statum universalis Ecclesiae, quae in diversis suis epochis, vel calamitatibus turbata per persecutiones, haereses, schismata aut scandala, vel illustrata triumphis, in spiritu prophetico a S. Joanne praevidebatur. Omnia igitur quae in sequentibus Epistolis dicit inspiratus scriptor de Episcopis seu Angelis septem illarum Ecclesiarum, et de populis illis commissis, non de istis solummodo, sed etiam et forte maxime de Pontificibus Romanis, in septem Ecclesiae Catholicae epochis, et de universo populo Christiano illis commisso, potest aut debet intelligi.
Variis modis a variis auctoribus dividuntur epochae Ecclesiae Christi, quae aetates dici solent. Omnibus attente consideratis nobis praeplacuit divisio, quam proponit et sequitur opus cui titulus: Bible de Vence, ubi sumitur
Prima aetas, ab initio praedicationis Evangelii per Apostolos, usque ad Arianismum, circa ann. Christi 320.
Secunda aetas, ab initio Arianismi usque ad invasionem Barbarorum in Imperium Romanum, inceptam per Hunnos et Gothos, ann. 395. Haec aetas est brevissima tempore, sed eventibus valde notabilis.
Tertia aetas, a praefata invasione usque ad initium Mahumetismi, anno Domini 609.
Quarta aetas, ab initio Mahumetismi usque ad initium Lutheranismi, anno 1517. Haec aetas est hucusque longissima, et ob tyrannidem Mahumetanorum, et schisma Graecorum, valde calamitosa.
Quinta aetas, ab initio Lutheranismi usque ad completam extinctionem Imperii Romani sub Francisco II, qui abdicavit, cogente eum Napoleone, ann. 1806. Etenim ejus filius et successor non resumpsit titulum Imperatoris Romani.
Sexta aetas, est et erit a praefata abdicatione usque ad proxima praeludia judicii extremi. Incertum quamdiu haec adhuc duratura sit.
Septima tandem et necessario ultima aetas, erit beata aeternitas in qua celebrabitur magnum sabbatum, dum scilicet Deus cum omnibus electis suis introierit in requiem suam.
3. Interim notandum, quod tum initium, tum finis singulae aetatis non debeat sumi omnino stricte, praecise ad annum vel diem aliquem absolute determinatum, quia magni eventus solent a longe paulatim praeparari, antequam initium clare distinctum sumant; et similiter post completum cursum, nonnisi paulatim evanescere.
4. Sic igitur reperietur prophetica historia Ecclesiae universalis, primo, in ordine quo ponuntur in hoc libro septem illae particulares Ecclesiae, in earum statu et nominis significatione; secundo, in apertura septem sigillorum et singulorum sequelis; tertio, in sonitu septem tubarum, et his quae post singulum sonitum contingere videbimus. Sic pervenimus usque ad caput duodecimum, ubi per apparitionem symbolicae Mulieris incipit quarta repetitio, sed non tam completa, nec tam clare septem epochis distincta, ac praecedentes, tamen lectorem iterum ducens ab initio usque ad finem historiae ecclesiasticae. Capite XV resumitur quinta vice eadem historia per effusionem septem phialarum, quae repetitio est iterum septem epochis clare distincta et duobus capitibus comprehensa. Postea sequitur sexta repetitio, quae claudit historiam Ecclesiae militantis, sed non facile distribui potest per septem epochas; incipit tamen evidenter etiam per primas Christianorum calamitates sub Paganorum tyrannide, et terminatur per extremum judicium, clarius quidem quam in praecedentibus repetitionibus expositum. Tandem liber Apocalypseos clauditur per historiam, seu descriptionem Ecclesiae triumphantis in coelis, in qua tamen repetitur aliqua recapitulatio sive rememoratio praeteritorum, quae locum habuerunt in terris.
5. Nunc ad singulas deveniamus Aetates, cap. II-III.
1° Ephesus significat desiderium; illo ergo nomine vocatur civitas quae est sedes prima ex septem Ecclesiis. Illo mystico desiderio apte repraesentatur Ecclesia Catholica in prima sua Aetate, dum Apostoli omnes multique alii ex Christi et Apostolorum discipulis recenter inflammati igne Spiritus Sancti, ardentissime desiderabant progressum regni Christi, pro quo solo vivere et mori cupiebant. In prima illa Ecclesiae universalis epocha, Angeli illius, seu Episcopi, id est, summi Pontifices, qui postea speciali nomine Papae vocati sunt, fuerunt S. Petrus, ejusque successores usque ad Arianismum, qui omnes sanctorum catalogo adscripti sunt.
2° Smyrnae nomen significat myrrham, quae significatio mysterio non caret, si quidem illa Smyrnensis Ecclesia apte in secunda aetate repraesentat Ecclesiam Catholicam, propter nimias amaritudines quibus tunc Sponsa Christi fuit repleta, quae oriebantur ex vehementissimis persecutionibus, et ex furiosa Arianorum haeresi. Omnia quae Smyrnensi Episcopo et Ecclesiae scribuntur, Romanis etiam Pontificibus et Ecclesiae universali in secunda epocha applicari possunt: etenim contra S. Sylvestrum ejusque successores multum saevierunt Ariani, Donatistae, Novatiani, Sabelliani et etiam principes, eorum haereticorum protectores.
3° Nomen civitatis Pergamus, vel Pergamum significat elevationem, quod inde provenire videtur, quod in loco elevato, seu montuoso, non autem in valle sita esset; sed forte magis ex dispositione divinae Providentiae, quia ejus Ecclesia debebat praefigurare Ecclesiam universalem in tertia sua aetate, in qua vera illa Christi Sponsa, non obstantibus omnibus persecutionibus, incipiebat notabiliter elevari, seu exaltari supra furentes inimicos suos, per triumphos verae fidei, de idololatria, ac de omnibus istorum temporum haeresibus. Ea etiam in epocha reperiebantur viri valde notabiles sub omni respectu, qui successive cathedram S. Petri occuparunt; floruerunt maximi SS. Patres et Scriptores Ecclesiastici; celebrata sunt praecipua antiquorum temporum concilia; tum generalia, tum particularia; instituti sunt jam multi Ordines religiosi; ad Christum conversae sunt plurimae nationes, etc.
4° Thyatira aromata significat, alias etiam sacrificium laboris et contritionis; inde Thyatirensis Ecclesia apte videtur praefigurare et praenuntiare Ecclesiam universalem in quarta sua aetate, in multis laboribus et contritionibus, in plurimis anxietatibus et tempestatibus existentem, multaque sacrificia boni odoris Deo Patri et sponso suo charissimo Christo offerentem, tum inter horrendas Mahometanorum vexationes, tum inter continuas molestias Graecorum, unde secutum est eorum schisma; tum denique inter violentas turbationes et commotiones novorum haereticorum saeculorum XV et XVI. Insuper et illis saeculis plurima etiam passa est Ecclesia Catholica ab imperatoribus, regibus aliisque principibus, sive quia haeresim ipsimet amplectebantur, sive quia haereticis aut schismaticis favebant, sive quia Ecclesiae jura usurpare conabantur, aut aliis quibusvis modis contra piissimam Matrem suam rebellabant.
5° Sardis nomen significat princeps, seu principium laetitiae, alias etiam canticum gaudii. Quae nominis significatio, ac plurima de Episcopo dicta, si applicentur universae Ecclesiae in quinta sua aetate, notandum est illo tempore (saeculo XVI et deinceps) multos Ordines religiosos vel refloruisse, vel fuisse reformatos, vel tunc institutos; multas nationes, per Jesuitarum praesertim labores, ad Ecclesiam Christi fuisse adductas; plurima etiam per concilium Tridentinum fuisse explicata, statuta, renovata, reformata; plurimos errores damnatos, abusus proscriptos, instituta seminaria, etc., quibus omnibus Ecclesia novas splendidasque victorias de potestatibus adversis retulit; et ita quidem omnino videtur adimpleta fuisse prophetica significatio nominis Sardis.
6° Nomen Philadelphia, compositum ex duobus vocabulis Graecis, significat amorem fratris, seu fraternitatem. Quod quomodo isti nostrae difficillimae aetati Ecclesiae apte conveniat, intelliges si notes primo, in concursu populorum, nationum et sectarum, qualis hodie fit, jam aliqualem, et quidem valde notabilem fraternitatem effulgere, qualis forte nunquam antea in mundo visa fuit; et sumi posset ut praeludium futurae conversionis ad eamdem fidem. Plurima enim inveterata, ac pessima praejudicia contra fidem et Ecclesiam Catholicam inde occasionaliter dissipata fuerunt. Secundo, omnes sectae acatholicae sciunt, imo quasi oculis vident, Deum Ecclesiam Catholicam diligere, et efficaciter protegere; palpabili experientia cognoverunt virtutem fidei Catholicae, indeque plurimi convicti fuerunt de ejusdem veritate. Tertio, sexta illa aetas Ecclesiae diutius durat, nec debet terminari nisi post universalem conversionem omnium populorum, finita modo ultima Antichristi persecutione, et tunc omnibus populis tandem in una fide collectis, eadem charitate unitis, utique habebitur vera et universalis fraternitas; ergo tunc apparebit in toto suo splendore magna Philadelphiae Ecclesia.
7° Nomen Laodicia, seu Laodicea, significat populus justus, et apprime praefigurat septimam Ecclesiae universalis aetatem, in beata aeternitate locatam, ubi solus et totus populus vere justus sub solo supremo episcopo Christo constitutus erit.
A. G.
Notitia Editoris de Annotationibus Crampon
Annotationes quibus Commentaria R. P. Cornelii a Lapide in Apocalypsin B. Joannis Apostoli illustravit ac ditavit Aug. Crampon, dioecesis Ambianensis presbyter.
Nihil obstat quin imprimantur.
Datum Ambiani, die 23 octobr. ann. 1859.
+ JAC. ANTONIUS, Ambian. Episcopus.