Cornelius a Lapide

Commentarius in Apocalypsin, Caput IV

Index

Synopsis Capitis

Hoc capite post septem Christi Epistolas ad septem Asiæ Ecclesias, quas audivimus cap. II et III, transit Joannes ad suas visiones et prophetias. Itaque hoc capite incipit proprie Apocalypsis, id est revelatio futurorum prophetica, cum hucusque fuerit potius historia, quam prophetia.

Quocirca recte Venerabilis Beda, Pererius, Viegas et alii passim, uti dixi in proæmio, Apocalypsin in septem partes, sive visiones distribuunt. Prima est, a cap. I hucusque, qua scribens ad septem Asiæ Episcopos, eos officii sui monet. Secunda est, a cap. IV usque ad octavum, qua S. Joanni ostenditur liber septem sigillis clausus, et per Agnum apertus et explicatus. Tertia est, a cap. VIII ad XII, qua videt Joannes septem angelos tubis canentes. Quarta est, a cap. XII ad XV, ubi cernit luctam et duellum mulieris cum dracone. Videt enim mulierem amictam sole, et draconem eam persequentem inter se decertantes. Quinta est, a cap. XV ad XVII, ubi prodeunt septem angeli, qui effundunt septem phialas, quibus septem plagas novissimas orbi inducunt et effundunt. Sexta est, a cap. XVII ad XXI, qua repræsentatur damnatio meretricis, scilicet Babylonis, et bestiarum, ac amasiorum et asseclarum ejus. Septima est, a cap. XXI usque ad finem libri, qua uxor Agni et Jerusalem nova descendens de cælo, ejusque ornatus et pulchritudo describitur.

Hæc septem symbola ita explicant Ticonius, Primasius, Beda et Rupertus: Prima, inquiunt, pars sunt septem Epistolæ Christi ad septem Asiæ Episcopos, uti patet. Secunda pars, septem sigillorum ab Agno apertorum, significat reserationem mysteriorum fidei de Deo trino et uno, de Verbi incarnatione, vocatione Gentium, Sacramentis legis novæ, regno cælesti, etc., quæ clausa fuerant in veteri Testamento. Tertia, septem angelorum et tubarum, significat prædicationem et præcones Evangelii. Quarta, mulieris et draconis, significat dissidia bonorum et malorum in Ecclesia. Quinta, septem angelorum et phialarum, significat judicia et pœnas impiorum in hac vita. Sexta, scilicet damnatio Babylonis, significat pœnas reproborum in gehenna. Septima, aperte gaudia electorum in cælo describit. Verum hæc expositio partim nimis ampla et generalis, partim moralis potius, quam litteralis est.

Secundo, Abbas Joachim, Casalensis et Firmanus censent per primam partem Epistolarum ad septem Episcopos significari statum Apostolorum; per secundam sigillorum, statum Martyrum; per tertiam tubarum, Doctorum; per quartam pugnæ, Monachorum; per quintam angelorum, bonorum Pastorum et Episcoporum; per sextam, scilicet excidium Babylonis, ferventes Prædicatores et Religiosos Ordines, qui student extirpationi vitiorum, et reformationi Ecclesiæ; per septimam, beatos in cælo. Verum hæc expositio nimis generalis est et accommodatitia.

Tertio, Aureolus, Lyranus et Annius putant per sex visiones ultimas significari sex Ecclesiæ status, scilicet per secundam septem sigillorum, quæ hoc capite incipit, significari ætatem et sæculum quod fluxit a Christo usque ad Julianum Apostatam, quod fuit annorum 363, in quo claruerunt Apostoli, Martyres, multique S. Doctores et Pontifices. Per tertiam tubarum, significari sæculum a Juliano usque ad Mauritium imperatorem, scilicet usque ad annum Christi 580, quod proinde continet annos 213. Per quartum pugnæ draconis contra mulierem, significari sæculum a Mauritio usque ad Irenem et Constantinum imperatorem, scilicet usque ad annum Christi 800, quod proinde continet annos 220, quo tempore Imperium translatum est ad Carolum Magnum et ad Germanos; eodemque Ecclesiam persecutus est draco, id est Cosroes, rex Persarum, et bestiæ, id est Mahomet et Sarraceni. Per quintum septem phialarum, significari ætatem ab Irene, Constantino et Carolo Magno ad Henricum IV imperatorem, scilicet ad annum Christi 1030, quae continet annos 250, quando Ecclesia fuit in septem plagis, id est in variis dissidiis et schismatibus. Per sextam, significari tempus quod fluxit et fluet ab Henrico IV usque ad Antichristum. Per septimam, tempus quod fluet ab Antichristo usque ad judicium generale. Sed hanc expositionem refutavi in prooemio, quaest. II.

Quarto, Pererius putat tum praedictos status et aetates Ecclesiae, in eisque insigniores prosperitates, adversitates, eventa et gesta hic describi; tum novissima mundi tempora, et persecutionem Antichristi.

Quinto, Alcazar dividit Apocalypsin in duas partes. Prior, ait, pars a cap. IV usque ad finem undecimi agit de victoria Ecclesiae Christi, quam habuit de Judaeis et Judaismo. Posterior pars a cap. XII usque ad finem agit de victoria Ecclesiae, quam habuit ex subactis Gentilibus et gentilismo. Priori parte reserantur septem sigilla, in quorum primis quatuor agitur de felicitate illorum paucorum, qui Christum receperunt, in eumque crediderunt; tribus ultimis, de infelicitate et poenis eorum, qui eum respuerunt. Haec est ergo Ecclesiae victoria de Synagoga, qua decima rebellium Judaeorum pars Christo et Apostolis subacta est, ceteris induratis et reprobatis, ac proinde severissime punitis per septem plagas, scilicet famem, bellum, pestem, ignorantiam, cupiditatem, iras et obdurationem. Sed et haec expositio ac distributio graves habet difficultates, quas proposui in prooemio, quaest. II, praesertim quod Apocalypsin faciat historiam de praeteritis, cum sit prophetia de futuris. Unde mox audit Joannes: «Ostendam tibi quae oportet fieri post haec.»

Sexto et genuine, Ribera Apocalypsin distribuit in duas partes, scilicet in septem sigilla libri, et ipsum librum. Septem sigilla continent signa praevia judicio et Antichristo: ea reserantur usque ad caput XII. Liber vero describit futura sub Antichristo, ipsumque judicium et gloriam beatorum, uti suis quibusque locis plenius ostendam.

Hoc ergo capite videt Joannes per ostium apertum in caelo, Deum habitu jaspideo et sardinio, in throno smaragdino residentem ac iride amictum, et circumsedentes viginti quatuor seniores, et quatuor animalia, plena oculis, alis senis instructa, Deum assidue laudantia, ac dicentia: «Sanctus, sanctus, sanctus.» Secundo, vers. 8, ad eorum laudes, viginti quatuor seniores procidunt cum suis coronis ante thronum, et Deum celebrant.

Textus Vulgatae: Apocalypsis 4:1-11

1. Post hæc vidi: et ecce ostium apertum in cælo, et vox prima, quam audivi, tamquam tubæ loquentis mecum, dicens: Ascende huc, et ostendam tibi quæ oportet fieri post hæc. 2. Et statim fui in spiritu: et ecce sedes posita erat in cælo, et supra sedem sedens. 3. Et qui sedebat similis erat aspectui lapidis jaspidis, et sardinis: et iris erat in circuitu sedis similis visioni smaragdinæ. 4. Et in circuitu sedis sedilia viginti quatuor: et super thronos viginti quatuor seniores sedentes, circumamicti vestimentis albis, et in capitibus eorum coronæ aureæ: 5. et de throno procedebant fulgura, et voces, et tonitrua: et septem lampades ardentes ante thronum, qui sunt septem spiritus Dei. 6. Et in conspectu sedis tamquam mare vitreum simile crystallo: et in medio sedis, et in circuitu sedis quatuor animalia plena oculis ante et retro. 7. Et animal primum simile leoni, et secundum animal simile vitulo, et tertium animal habens faciem quasi hominis, et quartum animal simile aquilæ volanti. 8. Et quatuor animalia, singula eorum habebant alas senas: et in circuitu, et intus plena sunt oculis: et requiem non habebant die ac nocte, dicentia: Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus omnipotens, qui erat, et qui est, et qui venturus est. 9. Et cum darent illa animalia gloriam, et honorem, et benedictionem sedenti super thronum, viventi in sæcula sæculorum, 10. procidebant viginti quatuor seniores ante sedentem in throno, et adorabant viventem in sæcula sæculorum, et mittebant coronas suas ante thronum, dicentes: 11. Dignus es Domine Deus noster accipere gloriam, et honorem, et virtutem: quia tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt.

Versus 1: Post Hæc Vidi: Et Ecce Ostium Apertum in Cælo

1. POST HAEC VIDI: ET ECCE OSTIUM APERTUM IN CAELO, — ad hoc, ut quasi per ostium Joannes videret Dei thronum, adstantes 24 seniores, quatuor animalia, angelos, aliaque quae deinceps enarrat. Fuit haec tantum imaginaria, vel intellectualis visio; et consequenter non realis, sed imaginaria tantum apertio caeli. Nec enim caelum habet ostium, quod aperiatur et claudatur. Mystice haec caeli apertio significat caelestia fidei mysteria clarius fuisse revelata Joanni et Apostolis novi Testamenti, quam Moysi et Prophetis. Hinc Stephanus vidit caelos apertos, Paulus raptus est in tertium caelum, angeli ascenderunt et descenderunt supra Filium hominis, Joan. I, 51. Nam, ut ait Daniel cap. II, vers. 28: «Est Deus in caelo revelans mysteria.»

Alludit ad Ezech. 1, 1: «Aperti sunt caeli, et vidi visiones Dei.» Sic et Jacob vidit scalam erectam in caelum, et per illam ascendentes et descendentes angelos; idcirco dixit: «Non est hic aliud nisi domus Dei, et porta caeli.» Sed haec typi et umbrae fuerunt Christi, Apostolorum et Ecclesiae, ideoque obscuriora, magis umbrosa et aenigmatica. Unde Ezechiel non ascendit in caelum, sed ad illum potius e caelo descendit currus Cherubim. Nam, ut ait ipse cap. VIII, vers. 15, «apparuit rota super terram juxta animalia.»

Idem de Deo contendit Alcazar, scilicet Deum a Jacobo visum esse inniti scalae non in caelo, sed in terra juxta Jacobum consistenti. Verum hoc alii passim rejiciunt, ut dixi Genes. XXVIII, 13. Illud verius Joannem et Paulum sine scala, quam vidit Jacob, raptos ascendisse in caelum.

ET VOX PRIMA, QUAM AUDIVI, TANQUAM TUBAE. — Alcazar censet tubam hic aeque ac cap. I, 10, significare bellum a Judaeis Ecclesiae illatum. Verum haec tuba non classicum canit Judaeis, sed Joannem evocat in caelum. Ait enim:

DICENS: ASCENDE HUC. — Ergo Joannes, raptus in exstasim, ascendit in caelum mente et spiritu, non corpore. Fuit enim efficax haec ejus in caelum a Deo per tubam evocatio. In caelo ergo vidit, non tam gloriam Ecclesiae triumphantis, quam agones et labores futuros Ecclesiae militantis, quos ipsa virtute e caelis accepta erat superatura, et per illos in caelum conscensura. Ideo enim Christus e caelis descendit in terram, ut eam, ejusque fideles crucis et fortitudinis suae asseclas in caelum subveheret. Hinc de Christo ait Joan. III, 13: «Nemo (hucusque) ascendit in caelum nisi qui descendit de caelo, Filius hominis qui est in caelo.» Licet enim Elias per turbinem ascenderit in caelum, tamen caelum hoc aereum fuit, non sidereum, nec aethereum. Hoc est quod ait sapientissimus Salomon: «Non novi scientiam sanctorum. Quis enim ascendit in caelum atque descendit?» Proverb. XXX, 3.

Mystice, significatur Prophetas, Apostolos virosque Apostolicos debere in caelis mente et actione versari, ac agere vitam caelestem terris altiorem, ut omnem hominum vitam transcendant, dicantque cum Paulo: «Nostra conversatio in caelis est.» Ita enim et populum ad caelestis viae et vitae studium incitabant. Argute enim Diogenes cuidam mira de caelestibus dicenti, dixit: «Quando de caelo venisti?»

OSTENDAM TIBI QUAE OPORTET FIERI POST HAEC. — Alcazar censens praeteritam hic Ecclesiae de Judaeis victoriam, Deique vindictam describi, τὸ «quae oportet fieri» sic explicat: Licet, inquit, res illae jam essent praeteritae, nondum tamen earum magnitudo et praestantia fuerant mundo reserata; et tunc aliquid fieri dicitur, cum manifestatur. Verum τὸ «quae oportet fieri» proprie significat ea quae nondum facta, sed adhuc futura sunt. Adde magnitudinem excidii Judaeorum, aeque ac Ecclesiae gloriam, fuisse toti orbi in seipsa, dum peracta est, conspicuam et celebrem.

Versus 2: Et Ecce Sedes Posita Erat in Cælo

2. ET STATIM FUI IN SPIRITU, — raptus fui in exstasin.

ET ECCE SEDES POSITA ERAT IN CAELO. — Alcazar censet thronum hunc Dei fuisse instar propitiatorii et Cherubim. Hi enim erant thronus Dei in templo Salomonis, ad quod hic alluditur. Nam 24 seniores, ait, sunt principes sacerdotum. Hi enim erant 24, ut patet I Paral. XXIV. Hinc et septem lampades respondent septem lucernis candelabri, mare vitreum mari aeneo, animalia magnis Cherubinis, quos fecit Salomon: denique caput ipsum Dei laudibus et adoratione terminatur. Atque eumdem hunc thronum censet fuisse in omnibus visionibus propheticis, ut cum Deus visus est Moysi et senioribus, Exod. XXIV, 10; et Isaiae VI, 1; et Ezechieli I, 22, nisi quod pro aurea tabula propitiatorii, Exod. cap. XXIV, vers. 10, fuerit sapphirina; et Ezech. cap. I, vers. 22, crystallina: qualem et hic fuisse censet, quia thronus hic erat in caelo.

Porro propitiatorium, ait, significabat animi demissionem ac sanctitatem eorum qui Deo se totos subjiciunt, eique in semetipsis sedem constituunt. Erat aureum, quia humilitas charitate condienda est: hic erat sapphirinum aut crystallinum, quia significabat vitam caelestem. Duo Cherubini manibus junctis sedem Deo exhibentes, ita ut pedes Dei viderentur insistere propitiatorio, sive operculo arcae, quasi scabello, significabant sapientiam et sanctitatem, id est mentem caelesti lumine illustratam, et voluntatem in divino obsequio ferventem. Harum enim potentiarum perfectio facit tam angelos, quam homines praeclarissimum Dei thronum. Alae symbolum sunt erecti animi, promptique, et ad Dei jussa exequenda paratissimi.

Causam horum omnium dat, quia, inquit, non est sermo hic de throno quem Deus in caelis habet, sed de throno novo regni caelorum, quod praedicavit Christus et Apostoli, id est de throno, quem habet Ecclesia. Genuinus enim sensus est gloriosissimum esse Deo novum regnum, quod habet in Ecclesia Christiana, id est in cordibus fidelium, quae recepto Spiritu Sancto perfecte ei subjiciuntur per excellentem sanctitatem, et vitam perfectissimam, ac rerum omnium terrenarum contemptum. Thronus ergo Dei sunt fideles justi et sancti. Nec aliud, vel alios significat hic thronus. Hucusque Alcazar.

Verum haec partim mystica sunt et moralia, partim incerta, aut minus probabilia. Nam nulla Cherubinorum hic fit mentio, uti nec Isaiae VI, nec Ezech. I; quinimo Cherubini Ezechielis stipabant currum Dei: ergo non poterant ejus esse thronus. Porro agi hic de throno Dei quem habet in caelo, non autem in Ecclesia, patet ex sequentibus, ubi docet in circuitu throni hujus fuisse caelestes spiritus ac beatos vestitos albis et coronis aureis coronatos, clamantes: «Sanctus, sanctus, sanctus,» etc. Rursum ex eo quod ait vers. 5, de throno processisse fulgura, voces et tonitrua; haec enim e caelo prodeunt, non e terra. Denique Alcazar ait Apocalypsin esse quasi scenam versatilem, in qua subito machinis quibusdam converso pegmate, alia species ostenditur, ut sylva, v. g. in palatium subito converti videatur: sic enim thronum hunc caelestem quasi in terrestrem commutari, quod parum congruit divinae gravitati et majestati.

Dico ergo ad litteram S. Joanni ostensam fuisse speciem throni cujusdam magnificentissimi, puta regalis, id est caelestis et divini, qui longe magnificentiam propitiatorii, Imperatorum, Regum et Pontificum omnium superabat. Repraesentabat enim immensam et altissimam celsitudinem et majestatem divinae naturae, felicitatis et gloriae, in qua Deus quasi in throno ex omni aeternitate residet et requiescit. Fuit ergo thronus hic similior throno Dei, quem vidit Isaias cap. VI, et Ezechiel cap. I, uti mox patebit, quam propitiatorio.

Mystice, sedes haec est Ecclesia, ait Rupertus, Ambrosius et Alcazar, puta Sancti, ut ait Aretas; vel angeli, ut vult Richardus Victorinus; vel potius B. Virgo. Ita S. Bernardus, serm. De B. Maria: «De throno, ait, procedebant fulgura et voces, et tonitrua, quia Mater filii Jesu Christi parabolas, aenigmata, legalia et mirifica gesta, dicta et opera avidius ebibit, fidelius credidit, sincerius luculentiusque aliis edidit.» Alii distinctius per fulgura accipiunt B. Virginis miracula; per voces, blandas cohortationes; per tonitrua, increpationes, minas gehennae, ultiones et supplicia hostibus suis et impiis ab ea inflicta. Hinc B. Virgo a S. Epiphanio, serm. De laud. Deipara, vocatur «Thronus Cherubicus,» «Scripsit hac de re opus ingens, parum aeque ac eruditum, noster P. Antonius Spinellus, Provincialis Neapolitanus, cujus titulus est: ‹Maria Deipara thronus Dei.›»

ET SUPRA SEDEM SEDENS. — Sessor hic non fuit Christus, ut vult Ambrosius. Christus enim est Agnus ante thronum, qui a sedente accepit librum, ut patet cap. V, vers. 7; sed Deus, qui hic specie humana et regali apparuit sedens in throno, ut patet ex eo quod cap. V, vers. 7, dicatur habuisse dexteram. Hic ergo princeps in solio hoc caelesti residens, est caelorum Rex, id est caeli terraeque conditor. Ita Richardus, Alcazar, Ribera et alii.

Porro Alcazar censet tam hic, quam Isaiae VI, sessorem fuisse Deum Patrem tantum. Verum longe melius alii censent fuisse Deum absolute, prout communis est Patri, Filio et Spiritui Sancto. Alludit enim ad thronum, Isaiae cap. VI, vers. 1, ubi sessor fuit Deus trinus et unus, sive Sancta Trinitas, uti ibidem ostendi. Unde et hic, aeque ac ibi, sancta animalia jugiter acclamant ei trisagion, scilicet «Sanctus, sanctus, sanctus,» quasi dicant: Sanctus Pater, Sanctus Filius, Sanctus Spiritus Sanctus; hi enim tres sanctissimi sunt, ipsaque primaeva, increata, essentialis et immensa sanctitas.

Objicit Alcazar: Filius hic repraesentatur Agno qui accessit ad sedentem in throno. Ergo non sedit in throno: non enim accessit ad seipsum. Si dicas Agnum significare Christum hominem: hic autem potuit accedere ad seipsum, quatenus erat Deus, respondet Alcazar, theologice id verum esse, sed Scripturam ita non loqui, imo passim dicere Filium, qua homo est, accedere ad Patrem, eumque invocare, non seipsum. Verum dico utroque modo loqui Scripturam. Cum enim passim dicit Christum nos redemisse et reconciliasse Deo suis meritis, oratione et passione, significat Christum nos reconciliasse toti sanctae Trinitati, scilicet non soli Patri, sed Filio, et Spiritui Sancto, uti patet, et omnes Orthodoxi fatentur. Tam enim offensus erat nobis Filius et Spiritus Sanctus, tamque reconciliandus, quam Pater. Itaque illa oratio et vox Christi Psalm. XXXIX, 7, quam citat Apostolus Hebr. cap. X, 7: «Hostiam et oblationem noluisti, etc., tunc dixi: Ecce venio, ut faciam, Deus, voluntatem tuam,» non tantum Patrem, sed et Filium et Spiritum Sanctum respicit, et ad omnes dirigitur. Venit enim Christus, ut horum omnium voluntatem circa redemptionem hominum impleret. Sic in cruce orans et clamans: «Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?» Matth. XXVII, 46, non tantum a Patre, sed et a seipso, ut Deus erat, suam humanitatem in tormentis et morte derelictam significavit. Sic Matth. VI, 9, oravit; et nos orare docuit: «Pater noster, qui es in caelis, sanctificetur nomen tuum,» etc., utique Patrem non personaliter, sed essentialiter intelligens, puta Deum ipsum, qui suae humanitatis et omnium hominum est pater, id est creator et Deus: qualis est tam Filius et Spiritus Sanctus, quam Pater aeternus, oramus enim ut omnium horum nomen sanctificetur et voluntas fiat. Multo magis in visionibus, qualis est haec, Filius ut homo, dici potest accedere ad seipsum ut Deus est.

Versus 3: Similis Erat Aspectui Lapidis Jaspidis et Sardinis

3. SIMILIS ERAT ASPECTU. — Corrige cum Romanis aspectus, id est colori, vel speciei jaspidis. Hebraeis enim oculus vel aspectus ponitur pro colore vel specie, scilicet potentia, vel actus pro objecto, per metonymiam.

LAPIDIS JASPIDIS ET SARDINIS. — Jaspis est coloris subviridis, sardius rubei. Unde Pererius putat hos colores in corpore Dei sessoris fuisse permixtos. Praesertim, quia Plinius, lib. XXXVII, cap. viii, docet in Phrygia jaspides esse purpureos; et apud Virgilium, IV Aeneid., fulva jaspide stellatur ensis.

Concinnius Alcazar censet non commixtos, sed partitos fuisse, scilicet corpus Dei ab imo ad lumbos fuisse simile jaspidi, a lumbis vero sursum sardio. Alludit enim Joannes ad Ezech. 1, 27, et viii, 2, ubi de sedente in throno Cherubico dicitur: «Ab aspectu lumborum ejus, et deorsum, ignis; et a lumbis ejus, et sursum, ut visio electri.» Partita ergo fuit haec visio et species: superne enim erat electrina, inferne ignea; uti hic superne erat sardina, inferne jaspidea. Sic olim viri illustres ad magnificentiam plures gemmas jungebant, easque gestabant in annulis et digitis, unde Martialis lib. V, epigr. 11:

Sardonychas, smaragdos, adamantes, jaspidas uno
Portat in articulo Stella, Severe, meus.

Quaeres, quid in hoc Dei throno significent jaspis et sardius? Respondent primo, Victorinus, Primasius, Beda et Rupertus, per hasce duas gemmas significari Dei justitiam et vindictam in peccatores: scilicet per jaspidem, qui coloris est aquei, significari diluvium sub Noe, quo Deus omnes peccatores submersit; per sardium, qui rubeus est, significari ignem conflagrationis mundi, qui peccata et peccatores exuret.

Secundo, Richardus: Virore, ait, jaspidis significatur semper virens Sanctorum gloria in coelo; per sardium, incendium gehennae: quae duo sunt hominis novissima, eaque Deus hic et alibi hominum oculis subjicit, ut ea jugiter intueantur.

Tertio, Joachim: Jaspis, ait, est Pater; sardius est Filius; smaragdus et iris est Spiritus Sanctus.

Quarto, Viegas et Pererius: Jaspide, inquiunt, virente significatur misericordia, sardio rubente justitia. Hisce enim duobus omnis respublica et totus mundus a Deo regitur. Unde ait Psaltes: «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine.» Hac enim visione multa adumbrantur de providentia et misericordia Dei in pios, atque justitia et vindicta in impios.

Quinto, Lyranus: Deus, ait, hic apparet quasi provisor Ecclesiae militantis; unde jaspide significatur ejus consolatio et recreatio in adversis, sardio ejus inflammatio, qua facit ut ardentius Deo serviamus.

Sexto, Aureolus: Sedes haec, ait, est cathedra Ecclesiae Romanae, quae est caput Ecclesiae militantis. In hac est jaspis virens, puta misericordia et potestas solvendi peccata, est et sardius, id est potestas eadem retinendi et puniendi. Sedes enim Dei est sedes Ecclesiae et Vicarii ejus, scilicet Summi Pontificis; unde de ea canit Psaltes: «Et in cathedra seniorum laudent eum.»

Septimo et optime, Andreas, Aretas et Ribera: Jaspis, inquiunt, qui firmissima est gemma, viridis et saepe pellucens, teste Plinio, lib. XXXVII, cap. viii, significat splendorem et pulchritudinem divinitatis semper virentis et florentis. Sardius, quia sanguinei et ignei coloris est, et, ut ait Aretas, feris terrorem incutit, significat primo, igneam, id est sublimissimam et efficacissimam Dei naturam. Secundo, ejusdem justitiam, terrorem et vindictam in impios, Antichristi praecursores vel asseclas; haec enim in Apocalypsi praesignatur et praedicitur: unde optime ejus speciem hic ostentat Deus, ac vindicis habitum assumit: solet enim assumere speciem et habitum similem materiae et rei de qua agitur.

Tertio, Abulensis et alii asserunt sardio gaudium accendi: apte ergo sardius significat immensam illam Dei gloriam et felicitatem, ex qua manat immensa ejus voluptas et laetitia. Huc facit quod Alcazar, pag. 579, littera C, tradit, sardium partem esse et originem amethysti, idque ex eo manifestum esse, quod in nonnullis gemmis quae inveniuntur, una parte sardius, altera amethystus cernatur. Amethystus autem, qui colorem habet vini, symbolum est deliciarum coelestium, et nectaris divini, quod longe magis quam vina Falerna laetificat cor, illudque gaudio inebriat, juxta illud Psaltis: «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos.» Idem ergo significat sardius.

Octavo, Alcazar censet jaspidem et sardium idem significare hic, quod cap. xxi, num. 19 et 20, in duodecim fundamentis coelestis Jerusalem: quae cum significent, ait, duodecim articulos fidei, ac primum fundamentum sit jaspis, sextum sardius, sequitur jaspidem significare primum Symboli articulum de Deo rerum omnium creatore, sardium vero significare sextum, qui est de Christi resurrectione. Error enim hic est in Alcazaris numero; ponit enim sardium quintum, cum Apocal. xxi, 19, ponatur sextus, uti ibidem ponit et Alcazar, ubi et articulum de Christi resurrectione, quem alii jungunt cum descensu ejusdem ad inferos, ponuntque quintum, ipse ab eo dividit, ponitque sextum. Hinc docet apte utrumque lapidem et articulum conjungi in idea Dei Patris, cui attribuitur potentia, ac consequenter tam creatio, quam resurrectio. Sicut enim per creationem creaturae esse coeperunt, ita per Christi resurrectionem datum est initium novae creaturae; ante illam enim nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus. Quare merito Christi resurrectio consideratur in Scriptura, quasi nova mundi creatio: omnis autem creatio opus est Dei Patris. Rursum apte jaspis supponitur sardio, hoc est creatio resurrectioni; haec enim illa est excellentior et gloriosior. Atque sicut creationis supponitur resurrectioni, quae est quasi recreatio, sive iterata creatio, quae antiquae rerum in Genesi productioni, novae quasi creationis et novae creaturae gloria addita est. Ita ipse Sardius enim, uti dixi, symbolum est gaudii et felicitatis divinae, quam Deus suis electis communicat beando illos, et resuscitando ad vitam et gloriam sempiternam.

ET IRIS ERAT IN CIRCUITU SEDIS SIMILIS VISIONI SMARAGDINE. — Primo, Andreas: Iris, ait, varia et florida repraesentat caelestium virtutum et ordinum ornamenta, diversaque eorum munera et officia, ac praesertim, ut ait Pererius, tres colores iridis significant triplicem virtutem, purgandi, illuminandi et perficiendi, quae est in Deo et angelis.

Secundo, Richardus Victorinus per iridem, quae speciem habet arcus, itaque belli signum et instrumentum ostentat, putat significari judicium universale in quo smaragdus, qui partim viret, partim rubet, indicat bonos praemiandos, malos puniendos esse. Unde et Christus judex pingitur insidere iridi; sedebit enim in nube gloriosa, qualis est iris.

Tertio, Venerabilis Beda: Iris, ait, sunt Sancti, qui Ecclesiam suis precibus protegunt, sicut iris cingit et protegit nostrum hemisphaerium.

Quarto, Ansbertus: Iris, inquit, est incarnatio Verbi; idque primo, quia, sicut sol in nube irradians facit iridem, sic Verbum in carne irradians fecit Christum. Secundo, sicut iris fuit pacis symbolum tempore Noe, ita et incarnatio Christi fuit reconciliatio mundi. Tertio, duo cornua iridis sunt duae naturae Christi, humana scilicet et divina; chorda in hoc quasi arcu, est earumdem unio hypostatica. Quarto, in iride triplex est color, ita et in Christo: Christus enim fuit quasi caeruleus, id est caelestis, per orationem assiduam; fuit viridis, per florem gratiarum et virtutum; fuit rubicundus in cruce, per amorem aeque ac sanguinem. Quinto, ab hoc arcu emissae sagittae amoris sunt, quibus vulnerata sponsa dicebat Cant. II: «Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo.» Ita Viegas.

Sexto, iris haec imbrifera fuit, quia effudit in orbem praedicationis et doctrinae caelestis abundantiam.

Quinto, Alcazar censet hanc iridem non alium habuisse colorem quam viridem, tamque fuisse viridem, ut smaragdo similis appareret. Licet enim communis iris sit multicolor, tamen nova, inquit, haec et caelestis tantum fuit viridis, vocaturque iris, quia arcus caelestis speciem exhibebat, non in colore, sed in forma et figura. Porro Christi resurrectio, cap. xxi, aeque ac hic, significat passionem Christi, qua Deo Patri reconciliatus est mundus, sicut per Noe reconciliatus est in diluvio, hujusque reconciliationis et novi pacti Deus signum dedit iridem; haec enim passio, aeque ut iris Noe, jugiter Dei oculis obversatur, eumque iratum continet, ac clementem et liberalem in Ecclesiam efficit: tum quia incredibili voluptate haec Christi obedientia, religio et charitas eum afficit: tum quia promissionis suae Christo factae, de gratia et venia peccatoribus danda, jugiter eum memorem facit. Arcus ergo passionis Christi totus est viridis, id est totus est spei nostrae objectum, totus benignitatis et misericordiae promissio. Vide Isaiae cap. LIV, vers. 8. Crux enim, sive Christus in cruce distensus, fuit quasi arcus caelestis tensus, quo novum foedus, pactum et testamentum inter Deum et homines Christus sanxit. Arca ergo foederis veteris Testamenti fuit mutata per Christum crucifixum in arcum caelestem, ut novi foederis excellentia indicaretur, sicut mare aeneum in mare vitreum conversum fuit, vers. 6. Haec eleganter et apposite Alcazar. Cum enim Christus occisus ante thronum Dei quasi in scenam hic prodeat, apposite symbolum et instrumentum occisionis ejus, puta crux, in iride repraesentatur, et in scenam producitur. Rursum crux Christi non clamat nisi reconciliationem et misericordiam; cujus symbolum est iris, uti jam dicam.

Sexto ergo, magis generatim et genuine Ribera, Viegas, Pererius et alii passim: Iris, inquiunt, est Dei misericordia, quae undique thronum Dei circumdat. Iris enim tempore Noe reconciliationis et foederis inter Deum et homines fuit signum, fuitque iris idem quod signon, id est pax, ait Ticonius. Secundo, iris versicolor recreat, et imbrem copiosum ac varium in terram depluit: idem facit Dei misericordia; unde in ea quasi est color caeruleus, id est fides; et viridis, id est spes; et rubicundus, id est charitas; aliique mixti, id est variae aliae virtutes et gratiae, quas Deus effundit in homines. Tertio, sicut iris est semicirculus, qui tantum in hemisphaerio nostro apparet: ita et Dei misericordia tantum apparet in hac vita, justitia vero in altera. Vidi Lovanii in inauguratione Serenissimorum Principum Alberti et Isabellae, inter varios triumphales arcus et titulos, unum erectum, cui inscriptum erat uncialibus litteris: «Octaviani Augusti in urbem adventu, corona iridis specie circa solem apparuit, novae potentiae, novae pacis auspicium. Hanc vobis, o Principes nostri, senatus populusque Lovaniensis in ipso ingressu dedicat, novae pacis auspicium.» Hunc titulum, hanc iridem Deo, novae per Christum pacis auctori, consignat mente S. Joannes.

Sic iris, id est pax, sui aevi fuit re et nomine Irene Imperatrix, uxor Leonis Imperatoris Iconoclastae et mater Constantini Junioris Imperatoris: quae, mortuo marito, cum filio succedens in imperium, iconoclasmum sustulit, pacemque Episcopis, Monachis et Ecclesiae reddidit. Unde Theodorus Studita in Vita S. Platonis: «Postquam, inquit, regnare coepit Dei cultrix Irene (anno Christi 780); quae pacem ut cognomento, ita et re attulit, in cujus regno cum aliis bonis et monasticae vitae adeundae facultas et janua patefacta est, quae olim ab impio Imperatore clausa fuerat, etc. Ex eo, inquam, tempore quo Irene regnare coepit, nostra tota eorum qui rebus terrenis renuntiaverant, familia monasticae vitae obedientiam profitebatur.» Idipsum miro ostento Christus praesignificavit. Nam eodem anno in longis Thraciae muris quidam homo fodiens, invenit arcam lapideam, quam cum expurgasset et revelasset, reperit virum jacentem, et conglutinatas qua sub littera continentes haec: «Christus nascetur ex Virgine Maria. Credo in eum. Sub Constantino et Irene Imperatoribus, o sol, iterum me videbis.» Ita refert Theophanes, et ex eo Baronius, anno Christi 780.

Posset quoque cum Ribera per iridem accipi varietas, et universitas, ac pulchritudo creaturarum omnium, quam in se continet Deus. Sicut enim in iride mira est colorum varietas, et, ut ait Virgilius, IV Aeneid.: «Mille trahit varios, adverso sole, colores:» ita et in universitate creaturarum resplendet jucundissima quaedam et admirabilis varietas perfectionum Dei. Vide de iride dicta Genes. ix, 13, et Ezech. i, 28.

SIMILIS VISIONI SMARAGDINE. — «Similis» erat non ipse sedens in throno, puta Deus, ut vult Ribera, qui putat «et iris erat in circuitu throni» parenthesi intercipiendum et includendum esse; sed similis erat, scilicet ipsa iris, smaragdo virenti. Erat ergo iris viridis, non tota, ut vult Alcazar, quasi alium colorem praeter viridem non haberet, sed quod viridis color in ea esset eximius, caeterisque praecelleret. «Smaragdus, inquit Lyranus, est viridis coloris, et hic est unus de coloribus iridis. Sed illa iris imaginaria hic sic apparuit, ut color ejus viridis intensior caeteris videretur. Per quae designabatur consolatio Dei suis electis affutura, maxime in tribulationibus Ecclesiae futuris, eo quod color viridis est consolativus et confortativus ipsius visus.»

Smaragdus ergo, qui sua viriditate oculos mire recreat, adeoque teste Solino, cap. xvii, virore superat herbas et gramina, imo sibi proxima virore suo inficit et colorat, nec eum in umbra, lucernis aut sole immutat, significat Dei misericordiam nunquam senescentem, sed semper virentem, quasi novam et recentem, mire nos consolari. Smaragdus, ait Plinius, lib. XXXVII, cap. v, suo virore et pulchritudine oculos implet, nunquam satiat, et subinde pulcherrimi speculi vicem obit. Unde Nero gladiatorum pugnas per smaragdum spectabat.

Rursum smaragdus, ait Ribera, significat Dei et creaturarum in Deo, quasi in speculo pulcherrimo, visionem, quae mentem contemplantis jucundissime implet, nunquam satiat; pulchrius enim et clarius creaturas repraesentat, quam ipsae sint in seipsis. Hoc speculum est mirabile et inenarrabile, sicut Poetae dixerunt de iride, eam esse Thaumantis, id est admirationis, filiam, cum de ea sic canunt:

Clara sub aethereis fulget Thaumantia proles
Nubibus, ut radiis pluvium sol attigit imbrem,
Et picturato caelum velamine cingit,
Et caelum variis miranda coloribus ornat,
Picta veste decens, et multicoloribus alis.

Tropologice, iris instar smaragdi symbolum est virginitatis, quae semper viret, et suo virore splendescit instar smaragdi. Quocirca apposite Poloni in canonizatione S. Casimiri, qui maluit mori quam virginitatem perdere conjugio, cum illud medici valetudini ejus necessarium esse dicerent, hoc anagramma ei dederunt: «Casimirus, sum quasi iris,» in quam scilicet irradians sol justitiae, suum ei puritatis fulgorem afflavit. Rursum: «Casimirus,» quasi «cadis mirus,» quia pro castitate moreris, et virginitatis victima occumbis:

Sponte cadis, sed amore cadis, Casimire, pudoris:
Mirus, te Christo mirificante, cadis.

Cecidit anno Domini 1484, ut cum Agno resurgat, eumque per omnia caeli gaudia sequatur.

Versus 4: Sedilia Viginti Quatuor et Viginti Quatuor Seniores

4. ET IN CIRCUITU SEDIS SEDILIA VIGINTI QUATUOR, ET SUPER THRONOS VIGINTI QUATUOR SENIORES SEDENTES. — Alludit, tum ad ordinem angelorum primae hierarchiae, qui vocantur throni; tum ad 24 principes sacerdotum: tot enim erant eorum familiae a Davide distributae, ut per vices sacra obirent in templo, quae singulae suos habebant principes (scilicet primogenitus familiae erat caput et princeps), qui proinde «Principes Dei, et Principes sanctuarii» vocantur, I Paral. xxiv, 5. Hi enim 24 principes templi fuerunt typus 24 seniorum in templo caelesti. Seniores enim, sive senatores, vocantur principes populi, quia senatus olim e senibus eligebatur; et licet postea senatorum et principum filii, esto essent juvenes, parentibus defunctis in magistratu succederent, tamen et hi a prima nomenclatura vocabantur seniores, sive senatores, id est principes. «Senior» ergo non tam aetatis, quam dignitatis est nomen: hanc enim significat Hebraice זקנים zekenim, id est seniores. Unde et Presbyteri vocabantur apud Spartanos summi magistratus, qui rebus sacris praeerant. Hinc etiam Itali, Hispani, Galli aliaeque gentes, Señor vocant Dominum, quin et Gothi eosdem vocant Sihora. Unde S. Augustinus, epistola 178: Sihora armen, inquit, gothice significat Domine, miserere, quod Graeci dicunt Kyrie eleison: illudque a Gothis capti et supplices Romani dicere didicerunt; a Gothis enim Latina lingua corrupta est, et traducta in Italicam, Hispanicam et Gallicam; ut ex Senior Gothi fecerint Sihora; inde Itali Signor, et Hispani Señor, et Galli Seigneur. Hoc est quod ait Cicero, lib. De Senectute: «Uteretur consilio, ratione, sententia, quae nisi essent in senibus, non summum concilium majores vestri appellassent Senatum.» Idem, lib. III De Legibus: «Senatori, ait, tria jussa sunt: ut adsit, nam gravitatem res habet cum frequens ordo est; ut loco dicat, id est rogatus; ut modo, ne sit infinitus.»

SEDILIA. — Graece θρόνους, id est throni augusti, quales sunt regum et principum. Alludit ad Psal. cvii, 32: «Et in cathedra seniorum laudent eum.» Nam 24 Principes sacerdotum in templo suas habebant cathedras et thronos, ut jam habent Episcopi et Pontifices, a quibus vocantur Ecclesiae Cathedrales. Hinc et festa Cathedrae S. Petri, tam Romanae quam Antiochenae. Tales Pontificum thronos, et priscos, et posteriores ac praesentis aetatis, plures Romae conspicimus in tribuna, id est in choro cujuslibet templi. Porro hi throni cingebant thronum Dei instar semicirculi; erant enim «in circuitu throni:» sicut throni Cardinalium ambiunt thronum Pontificis; sed hic illis longe est augustior et sublimior. Alcazar tamen imaginatur eos visos fuisse quasi in Sancto sanctorum, quod quadratum erat, ac proinde censet thronos hos in quadrum fuisse dispositos, ita ut seni essent a quolibet latere. Verum in Sanctum sanctorum solus ingrediebatur summus Pontifex, non alii principes sacerdotum. Et esto fuissent in Sancto sanctorum, commodius, decentius et elegantius in semicirculum, quam in quadrum fuissent dispositi. Sic enim omnes erant ante thronum in conspectu Dei, eum videntes, et ab eo visi. Nam in quadro sedentes, tantum in tribus quadrilateribus Deum ante faciem habere potuissent. Sedentes enim in quarto latere quod claudebat quadrum, ea parte qua erat thronus Dei, vel dorsum, vel certe latus obvertissent Deo, aut certe fuissent a tergo Dei.

CIRCUMAMICTI VESTIMENTIS ALBIS (albae vestes notant non tam sacerdotium, ut vult Alcazar, quam charitatem et gloriam beatitudinis 24 seniorum), ET IN CAPITIBUS EORUM CORONA AUREA. — Coronae hae notant eorum victoriam, triumphum et regnum. Sunt enim victores et triumphatores, aeque ac reges in regno Dei caelesti.

Quaeres, quinam sint hi 24 seniores? Primo, Ticonius, Beda, Primasius et Arias Montanus in Zachar. iv, censent 24 seniores significare universam Ecclesiam, quae a Deo coronata est, et coronas suas Deo acceptas refert.

Secundo, Ambrosius, 24 seniores, ait, sunt Patriarchae et sancti Patres veteris Testamenti, qui in lectione et meditatione 24 librorum veteris Testamenti, quasi in 24 sedilibus, quiescebant. Licet enim S. Hieronymus, et alii, tantum numerent 22 libros veteris Testamenti, juxta numerum litterarum quae sunt in alphabeto Hebraico; tamen Rabbini, ut Aben Ezra et R. David numerant 24 tam libros quam litteras Hebr., scilicet repetendo bis litteram Jod, uti repetitur in nomine tetragrammato Jehova abbreviato, hoc modo יי.

Tertio, Andreas Caesariensis, Arethas et Hieronymus Prado, proemio in Ezech., sect. 11: Seniores 24, inquiunt, sunt 12 Patriarchae, puta duodecim filii Jacob in veteri, et duodecim Apostoli in novo Testamento; bis enim duodecim sunt 24. Sic fere et Rupertus, nisi quod ipse loco duodecim filiorum Jacob, accipiat duodecim judices, qui post Josue usque ad Saul Israeli praefuerant: scilicet primus est Othoniel; secundus, Aloth; tertius, Sangar; quartus, Barach; quintus, Gedeon; sextus, Jair; septimus, Jephte; octavus, Abessan; nonus, Ahialon; decimus, Abdon; undecimus, Samson; duodecimus, Samuel. Verum non omnes filii Jacob, nec omnes Judices fuerunt sancti, vel certe non tam illustres quam alii.

Quarto, S. Gregorius, lib. IV in I Reg. cap. ix, vers. 24: Seniores, ait, sunt sancti praedicatores, maturi sensu et moribus graves, qui thronum Dei ambiunt; quia prae caeteris conditorem diligunt, ideoque per altissimam contemplationem et conversationem ei vicinius requiescunt. Et Glossa: Omnes, ait, Ecclesiae Doctores nunc dicuntur duodecim, propter fidem SS. Trinitatis, quam annuntiant quatuor partibus mundi; nunc dicuntur 24, quia hic numerus conficitur per sexies quatuor; sex referentur ad opera quae sex diebus fecit Deus, quatuor vero ad Evangelia; quia opera quae in lege naturae et in Evangelio fecit Deus, Doctores ipsi colunt et explicant.

Quinto, Joachim, quem sequitur Petrus Galatinus: 24 seniores, ait, sunt duodecim Apostoli, et eorum filii, puta Martyres (de quibus haec visio agit), usque ad Antichristum. Rursum praecise possunt numerari 24; nam sicut 12 fuerunt Apostoli tempore Christi orti a Judaeis, ita duodecim similes seniores et Apostolos e Gentibus excitabit et eliget Deus eo tempore, quo venturus est Elias, ut cum eo decertent contra Antichristum. Sed hoc sine fundamento dicitur, inquit Pererius: nusquam enim id revelatum est. Adde: Joannes unus erat ex 12 Apostolis tempore Christi; Joannes autem adhuc vivebat hoc tempore, quo vidit in caelo 24 seniores: non ergo omnes 24 Apostoli erant ex 24 senioribus, qui omnes erant defuncti et beati in caelo.

Sexto, Aureolus et Lyranus: Caelum, inquiunt, est Ecclesia militans; Dei sedes est Ecclesia Romana, in qua sedet Romanus Pontifex, quasi Vicarius Christi; 24 seniores sunt omnes Episcopi in suis sedilibus, id est Episcopatibus. Alludit enim ad 24 principes sacerdotum, uti dixi, qui Episcoporum erant figurae et typi.

Septimo, Alcazar: Per 24 seniores, ait, designatur dignitas sacerdotum in Ecclesia Christi; hi enim vocantur Presbyteri et seniores, et succedunt 72 Christi discipulis, sicut Episcopi succedunt 12 Apostolis, qui significantur hic per quatuor animalia; Ecclesia enim est regnum sacerdotale, in quo principes sunt sacerdotes. Hi habent thronum in caelo, id est divinam auctoritatem et potestatem consecrandi corpus Christi, ac absolvendi a peccatis, quam non habent Seraphini. Unde habent coronas in capite, et phialas aureas, id est calices magnos, in quibus offerunt Deo orationes fidelium et Sanctorum. Hoc deducit Alcazar ex suo scopo, et praeconcepto fine. Agitur enim hic, inquit, non de Sanctorum in caelis felicitate, sed de novi caelorum regni celsitudine, deque ingenti Ecclesiae ministrorum dignitate. Per vestes albas significatur egregia sanctitas et castimonia, quam poscit sacerdotalis status. Coronae aureae in capite significant honorem maximum et splendorem, qui dignitati sacerdotum proprius est, juxta illud Psalm. viii, 6: «Gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum: omnia subjecisti sub pedibus ejus.» Alludit ad Eccli. xlv, 14, ubi de Aaronis corona dicitur: «Corona aurea super mitram ejus, expressa signo sanctitatis, et gloria honoris: opus virtutis.» Rursum corona significat potestatem judiciariam in absolutione peccatorum; olim enim judices coronati ad judicandum sedebant, teste Demosthene. Denique corona significat eos esse reges et principes in regno Dei, id est in Ecclesia, in eaque totos Dei cultui esse addictos et consecratos. Unde in hac sacerdotum excellentia ac dignitate, mirum in modum Dei ipsius gloria et majestas elucet. Aurea enim corona olim nunquam nisi eximiis viris data; unde Apuleius, lib. IX Metamorph.: «Dignus Hercules solus coronam auream capite gestare.» Tertullianus, lib. De Idol., docet sacerdotum, sed provincialium duntaxat, coronam auream fuisse. «Tantum enim, inquit, honoris nomine conferebatur his qui familiaritatem regum merebantur.» Regum enim erat corona aurea, eaque non crassa et solida, sed ex lamina auri diducta et attenuata, ut significarent, illis parum auri esse satis, cujus virtus imperat auro, nec tam regem opus habere auro, quam rempublicam rege aureo, uti ex Xenophonte, lib. I Paedia Cyri, docet Carolus Paschalius, lib. IX De Coronis, cap. ix, ubi etiam recenset Gentiles censuisse aurum Jove esse prognatum, ideoque non nisi regibus et viris divinis attribui: inde dictum est «aurum coronarium,» quod regibus dabatur: de quo vide Lipsium, lib. II De Magnit. Rom., cap. ix. Ita Procopius, lib. I Belli Goth., scribit Theodatum, regem Gothorum, «pactum cum Petro, Justiniani Imperatoris duce, decedere tota Sicilia, et quotannis mittere Justiniano coronam auream trecentarum librarum.» Porro Festus: «Triumphales, inquit, coronae sunt, quae imperatori victori aureae praeferuntur, quae antiquis temporibus propter paupertatem laureae fuerunt.»

Notat Alcazar, notat. 4, hosce 24 thronos, et seniores in eis sedentes, repraesentare chorum angelorum qui vocantur Throni; atque in Ecclesia (forte et in caelo) primum ordinem esse Seraphinorum, secundum Thronorum, tertium Cherubinorum. Thronorum enim munus est portare Deum, ait S. Dionysius, Caelest. Hierarch., cap. 11; unde et Sophronius, D. Thomas et alii, Thronos vocant sedes Dei. Porro, Throni vocantur angeli juxta Deum sedentes in thronis, imo S. Chrysostomus opinari videtur Thronorum chorum praecellere chorum Seraphinorum, quod Deo nihil videatur esse propius, quam Dei ipsius sedes.

Rursum, hos tres ordines repraesentare tria attributa Dei, scilicet potentiam, sapientiam et bonitatem. Adhaec Cherubinis repraesentari Dei sedem in hac visione; dicitur enim de eo: «Qui sedes super Cherubim;» Dei autem sedes sunt Christiani justi. Thronis vero 24 seniores, Seraphinis mystica quatuor animalia, id est Episcopos, repraesentari et respondere: Episcopi enim debent ut Seraphini charitate ardere, eaque alios inflammare. Itaque Cherubinis respondent in terris fideles sancti, Thronis sacerdotes, Seraphinis Episcopi, uti hic throno Dei, quem faciebant junctis alis Cherubini, repraesentantur fideles; thronis vero sacerdotum seniores, et quatuor animalibus Episcopi. Denique in Thronis, ait, monentur sacerdotes, ne ita aliorum salutem curent, ut suam negligant, sed semper cogitent se ad hoc vocatos esse, ut ipsimet sint throni Dei.

Verum Ecclesia jam in caelesti hierarchia summos ponit Seraphim, secundos Cherubim, tertios Thronos. Rursum haec visio spectat ad Deum, ejusque regnum caeleste et gloriosum, non ad regnum quod Deus habet in Ecclesia militante, uti vult Alcazar. Alioqui fateor in his thronis, et eorum sessoribus 24, alludi ad Thronos, qui sunt tertius ordo angelorum, uti superius dixi.

Octavo, Vilalpando, part. II, lib. IV, cap. xlv, putat hos 24 seniores repraesentare 24 Cherubinos positos in templo Salomonis. Censet enim ipse duodecim Cherubinos positos fuisse in Sancto prae foribus oraculi, et totidem positos fuisse in Sancto sanctorum circa arcam. Per hos autem repraesentari universitatem angelorum qui Deo assistunt, indeque vocari seniores, quia scilicet angeli creati sunt ab olim, puta ab initio mundi. Verum nec ex Scripturis, nec ex Josepho, nec aliunde probari potest in templo praecise fuisse 24 Cherubinos. Adde seniores nunquam vocari angelos, sed homines digniores. Denique angeli significantur hic per septem lampades, et per quatuor animalia; non ergo per seniores.

Nono et magis genuine, Haymo, Maldonatus in Notis, et Ribera: 24 seniores, inquiunt, sunt omnes Patres et Sancti illustriores, tam veteris, quam novi Testamenti. Duodecim enim sunt Apostoli in novo, sub quibus omnes viros Apostolicos accipe; et duodecim sunt Patriarchae et Prophetae veteris Testamenti, sub quibus omnes Sanctos illustres veteris Testamenti accipe. Esto enim non omnes Patriarchae fuerint sancti, tamen quia Patriarchae fuerunt Israelis, sive populi Dei, hinc apte significant Sanctos illustres veteris Ecclesiae aut progenitores, aut propagatores. Duodenarius enim numerus perfectus est, significans omnia. Componitur enim ex tribus in quatuor ductis; ter enim quatuor faciunt duodecim. Tria significant fidem, spem et charitatem SS. Trinitatis; quatuor significant quatuor mundi plagas, ex quibus universi Sancti confluent. Sic etiam Richardus, Beda, Rupertus et Viegas per 24 seniores accipiunt praestantissimos Sanctos, ac praecipuos Praelatos et Doctores utriusque Testamenti. Hos secutus Pererius, simplicissime et planissime putat a Joanne hic in coelo visos fuisse praecise 24 illustriores Sanctos et heroes solius veteris, vel potius tam novi quam veteris Testamenti, puta ex novo duodecim Apostolos, ubi pro S. Joanne adhuc vivente, oportet Paulum substituere; ex veteri vero hos aut similes: Abelem (hic enim fuit primus in orbe virgo et martyr, primusque ponitur ab Apostolo in catalogo Sanctorum veteris Testamenti, Hebr. xi, 4), Noe, Abraham, Isaac, Jacob, Mosen, Samuelem, Davidem, Isaiam, Jeremiam, Ezechielem et Danielem.

Id ita esse patet primo, nam ubique in sequentibus definite inducuntur hi 24 seniores, illique Deum celebrant, imo et S. Joanni loquuntur. Unde cap. vii, vers. 13, ait: «Unus de senioribus dixit mihi.» Secundo, omnes consentiunt quatuor animalia esse quatuor angelos, et quatuor Evangelistas; ergo 24 seniores sunt alii insigniores Sancti. Tertio, quia hi 24 seniores in hac visione non inducuntur ut judices, sed ut conscii et interpretes mysteriorum divinae providentiae circa Ecclesiam, et ea quae in Ecclesia usque ad finem mundi futura sunt. Vocantur seniores ob antiquitatem, gravitatem, sapientiam, prudentiam et virtutem, ex quibus omnibus sunt venerabiles. Vestiti sunt albis, id est, innocentia, laetitia et gloria pleni sunt. Habent coronas in capite, tum quia reges sunt, tum quia victores illustres generose certando et vincendo regnum Christi obtinuerunt: sunt ergo hi 24 seniores quasi senatus Ecclesiae triumphantis, et assessores Dei.

Porro, praecise eos delectos fuisse 24, non est mirum: sic enim Christus praecise elegit duodecim Apostolos, quatuor Evangelistas et 72 discipulos: sic olim elegit Deus duodecim Patriarchas, et duodecim Prophetas minores. Pari modo hic duodecim seniores elegit ex novo Testamento, et totidem ex veteri. Sicut enim duodenarius est numerus perfectus, significans universitatem, puta omnes in isto genere: ita et potius numerus 24. Nam hic est duplum duodenarii, et duodenarius geminatus. Rursum, sicut sol 24 horis cursum absolvit, obitque et illustrat totum orbem: ita et hi 24 quasi soles illustrant Ecclesiam successive, scilicet quisque suo seculo. Plura hujus numeri 24 mysteria vide apud Aretam hic, et Petrum Bongum, lib. De Numerorum mysteriis, pag. 444.

Hosce 24 seniores repraesentant Cardinales, adeoque thronos, solium, totumque hoc caput eleganter repraesentat Consessus (vulgo Capella) Pontificis, in qua videtur imago coelestis Jerusalem, ut merito ex illa haec deprompta videatur. Pontifex enim, quasi Vicarius Dei, Deum repraesentat; septem prisci Diaconi, septem spiritus Deo assistentes; Cardinales, seniores 24; Agnus, Christum, qui in Missa offertur; liber signatus, librum Evangeliorum. Denique Patriarchae, et Episcopi mitrati et pontificalibus induti, Poenitentiarii, Canonici, omnisque Praelatorum, sacerdotum et ministrorum ordinata multitudo et magnificentia, aeque ac symphonia coelestis, repraesentant innumeram Angelorum et Sanctorum multitudinem gloriosam, quae Deo jugiter jubilat et psallit. Simili modo septem Episcopi Asiae, subjecti S. Joanni, repraesentant septem Episcopos Cardinales Pontifici subditos; septem Ecclesiae adumbrantur per septem Ecclesias Romanas, structura, Indulgentiis et peregrinationibus totius orbis celebres, quas Romani, aeque ac exteri, crebro obire solent, opemque Martyrum et Sanctorum, qui ibidem innumeri sepulti sunt, supplices implorare. Talia plura sunt, adeo ut ex Apocalypsi caeremoniae et magnificentia Ecclesiae Romanae desumpta et expressa videantur; ut merito S. Fulgentius eam intuens et admirans dixerit: «Si sic splendet Roma terrestris, quomodo fulgebit Jerusalem coelestis.» Denique instar horum 24 seniorum, Cassianus scripsit totidem Patrum in eremo Deo angelice servientium 24 Collationes, quas ut ad sanctitatem et perfectionem perutiles, crebro lectitare solebat S. Thomas Aquinas. Idipsum profitetur de se Cassianus, Collat. ultima, cap. 1.

Symbolice Pineda in Job cap. xix, vers. 19, num. 3, censet in his 24 senioribus, qui sunt quasi senatores et consiliarii divinae sapientiae, notari quales debeant esse principum consiliarii, nimirum, primo, ut jugiter astent principi, princepsque nil sine eorum consilio agat. Nam, ut ait Sapiens, Proverb. xi, 14: «Ubi non est gubernator, populus corruit: salus autem, ubi multa consilia.» Peccavit hac in re Nero, qui nunquam senatus consilio usus est, imo eum oderat; hinc misere periit damnatus a senatu. Et Hieronymus, Siciliae rex, qui quantumvis gravi in re «neque convocavit, neque consuluit publicum consilium;» quocirca aeque ut Nero periit: «senatus» enim est «mens, ratio, intelligentia reipublicae,» ait Cicero, imo ejusdem «fundamentum.»

Secundo, ut senes sint; senes enim experientia et prudentia pollent. Quocirca Plutarchus, tract. Num seni sit gerenda respublica? respondet: «Maxime salva est civitas, ubi consilia senum, juvenum arma obtinent.» Sic rex Agamemnon consiliarium habebat Nestorem senem.

Tertio, ut sint «circumamicti vestimentis albis,» ut scilicet candore et sinceritate animi polleant, nullaque cupiditas aut metus rectum eorum judicium obfuscet et depravet.

Quarto, ut habeant coronam in capite, hoc est, praediti sint libertate et animo regali, ideoque non obsequantur cupiditatibus principum, sed libere quod rectum et aequum est pronuntient. Hinc Demetrius Phalereus, teste Plutarcho in Apophthegmat., sapienter monuit Ptolemaeum Philadelphum, ut libros illos legeret, quibus docentur reges et principes, quomodo debeant gubernare. Hi enim libere loquuntur, eaque dicunt quae nemo subinde regibus privatim dicere auderet.

Quinto, ut non sint proprii judicii, neque pervicaces in tuenda sua sententia contra collegas, aut praesidem. Nam hosce seniores videas procidentes ante thronum, et adorare viventem in saecula saeculorum, et mittere coronas suas ante thronum.

Sexto, ut exacte servent secretum. Sic enim hi seniores versantur circa librum signatum, nec quisquam eum reserat, sed omnes eum Agno reserandum permittunt. Hinc Theodoricus, rex Gothorum sapiens, licet haereticus, Senarco Comiti scribens, lib. IV, cap. III, laudat eum dicens: «Arcana nostra morum probitate claudebas, multorum conscius, nec tamen cum plura nosses elatus. Collegis gratia, superioribus humilitate placuisti.» Verissime Valerius Maximus, lib. II, cap. 1, taciturnitatem in senatoribus vocat «optimum atque tutissimum rerum administrandarum vinculum.» Scribit Curtius, lib. IV De Consiliariis regum Persarum: «Arcana regum mira celant fide; non metus, non spes elicit vocem qua prodantur occulta: vetus disciplina regum silentium vitae periculo sanxerat. Nec rem magnam sustineri posse credunt ab eo, cui tacere grave sit.» Hac de causa Philippides munus consiliarii detrectavit. Cum enim Lysimachus rex ei quodam tempore dixisset: «Quanam mearum rerum te impertiam?» Respondit: «Qua lubet, modo ne arcano ullo.» Testis Plutarchus, lib. De Curiositate.

Versus 5: Et de Throno Procedebant Fulgura, et Voces, et Tonitrua

5. ET DE THRONO (Dei, non seniorum) PROCEDEBANT FULGURA, ET VOCES, ET TONITRUA. — Hisce enim symbolis Deus suam potentiam, majestatem et magnificentiam ostendit, uti patuit in Sina, cum ibi daretur lex a Deo, Exodi xix, 16. Rursum, haec significant iram et terrorem Dei, qui maxime apparebit in fine mundi, de quo audiemus in sexto sigillo libri signati, quem Deus, cap. v, porriget Christo. Voces videntur distingui a tonitruis, quasi sint hominum, vel angelorum horribiles clamores. Ita Alcazar hic voces humanas cum coelestibus tonitruis consociat. Nisi dicas esse epexegesin, atque et poni pro id est, «voces et (hoc est, id est) tonitrua;» aut hendiadym «voces et tonitrua,» id est voces tonantes, vel tonitrua vocalia, quasi articulatas et humanas voces proferant. Talia enim audivit Joannes, cap. x, vers. 3: «Locuta sunt, ait, tonitrua voces suas.» Et cap. xix, vers. 6, audivit «vocem tonitruorum magnorum dicentium: Alleluia.»

Mystice, voces sunt praedicatio, fulgura sunt energia et efficacia verbi Dei: hoc enim cor peccatoris penetrat quasi fulgur. Tonitrua sunt minae gehennae, judicii et irae Dei. Discat hic praedicator se jam voces, jam tonitrua, pro auditorum molli vel dura dispositione promere debere. Sic et Joannes et Jacobus a Christo vocantur Boanerges, id est filii tonitrui, Marci III. Vide Psalm. xxviii.

Rursum, haec procedunt a throno Dei, id est ab iis qui sua sanctitate se fecerunt thronos Dei, in quibus quasi residet et loquitur Deus. Per tales enim Deus jaculatur quasi tonitrua et fulmina, quibus corda audientium penetrat, sauciat et immutat. Vanus enim et inanis est concionatoris docti et eloquentis labor, nisi a Deo Deique gratia et sanctitate, dicendi, persuadendi, et corda feriendi ac vulnerandi efficaciam sugat et hauriat. Nisi enim concio a magna Dei cognitione et amore promanet, frigida est et evanida. Ita Ambrosius. Sic quoque Ticonius, Rupertus et Richardus, nisi quod hi tres per fulgura accipiunt miracula, quae hi 24 seniores ope Dei ediderunt, idque primo, quia, sicut fulgur longe lateque coruscat, ita et splendor miraculorum multos ad Christum traxit, et trahit. Secundo, quia, sicut e nubibus fulgura, ita a Sanctis miracula promanant. Tertio, sicut fulgur elicit pluviam, ita miracula eliciunt poenitentiam et lacrymas. Quarto, sicut fulgur, aut potius fulmen hominem perstringit et afflat, ut specie corporis exterius manente sibi simili, interius ejus ossa comminuat, imo incineret: sic miracula homine exterius eodem manente, mentem comminuunt et commutant, ut plane alius sit homo quam ante fuerat. Ita Viegas.

Huc accedit Alcazar, qui hunc sensum affert ut litteralem, cum potius videatur esse mysticus et moralis. Thronus, ait, Dei, sunt Christiani omnes, qui excellenti Dei cognitione et amore, in suo corde sedem Deo fabricant, ac in conversione animarum acriter et strenue laborant. Ab his procedunt voces, id est sermones pii conjuncti fulguribus et tonitruis: quia conjunctam habent coelestem virtutem, quam significat tonitru; et piae vitae ac sancti exempli illustrationem, quam significat fulgur. Hinc fulgura hic praeponuntur; ait enim: «Fulgura et voces, et tonitrua:» prius enim fulgur oculis videtur, quam tonitru auribus percipiatur, ut significetur quod optimi exempli lux verborum virtutem et robur antecedere debeat. Sic in gentilismi tenebris primorum Christianorum sanctitas, et vitae sanctissimae fulgura, ac tonitrua potentium et efficacium verborum, ostenderunt veri Dei thronum in Ecclesia Christiana reperiri. Haec ergo tonitrua et fulgura, sicut Ecclesiae laetissima et festivissima sunt, ita Ecclesiae hostibus sunt horribilia et formidanda, illis enim quasi displosis quibusdam bombardis Antichristus cum Gentibus bellum gessit, easque suæ ditioni subjecit. Tradunt enim Physici sic generari fulgur et tonitru: intra nubem inclusa exhalatio ignea per antiperistasin circumstantis frigoris accenditur, fitque flamma et ignis. Deinde fit quod contingit in sclope, sive bombarda, dum disploditur. Nam cum flamma et materia accensa celerrime se dilatet, necesse est nubem extemplo magna cum vehementia disrumpi, et latentis ignis lucem oculis, auribus discissæ nubis strepitum objici: sic et ignis charitatis in cordibus fidelium succensus, sua vi et impetu celerrime se dilatat ad proximos, ac omnes difficultates sibi obluctantes superat, foras prodire gestiens. Atque ejus virtutis effectus est, ut oculi externam illam internæ sanctitatis manifestationem, aures doctrinæ sonitum et efficacitatem excipiant. Porro, quo major est ignis repugnantia dum e nube erumpit, eo vehementius editur tonitruum et intermicantius fulgetrum, si ingens fuerit in nube ignis accensus. Ita primi Christiani ingenti igne divino succensi, quo magis Gentiles repugnabant, eo fortius prædicationis tonitru et sanctitatis fulgur ediderunt, uti patet ex dictis et gestis SS. Martyrum et Apostolorum.

ET SEPTEM LAMPADES ARDENTES ANTE THRONUM, QUI SUNT SEPTEM SPIRITUS DEI. — Alludit ad septem lucernas candelabri, quæ erant in tabernaculo Mosis, et in templo Salomonis, puta in Sancto, quibus septem planetæ repræsentabantur. Templum enim cœli typum et speciem referebat; in cœlo enim, quasi in templo et throno suo, residet Deus. Unde ejus gloria divina nobis abscondita, per lampades quasi illustratur, et aliquatenus videnda proponitur; sicut in tabernaculo candelabrum ante Sanctum sanctorum, illud aliquatenus illustrabat, ut ipsum, Deusque in ipso residens per caliginem videri possent. Simili modo lampades accensæ suspenduntur ante tabernaculum, in quo sancta Eucharistia asservatur.

Quæres: Quænam sunt hæ septem lampades? Multi, quos recensui cap. 1, vers. 4, per septem spiritus, et consequenter per septem lampades, accipiunt septem dona Spiritus Sancti. Hæc dicuntur lampades, quia homines illuminant et inflammant. Sunt ante thronum Dei, ut significetur Deum illa præ oculis et ad manum habere, ut ad placitum cuilibet ea offerat et distribuat.

Secundo et magis genuine, ut dixi cap. 1, vers. 4, septem hi spiritus et lampades sunt septem primarii angeli, quibus commissa est cura hominum, præsertim Ecclesiæ et fidelium. Hi dicuntur lampades, quia in se Dei cognitione lucent, ejusque amore ardent; et quia illuminant et accendunt homines cognitione, et timore pariter ac amore Dei, æternæque salutis et felicitatis; atque ostendunt illis Dei providentiam, ejusque testes sunt. Unde Eccles. v, 5, ait: «Ne dicas coram angelo: Non est providentia.»

Mystice, Alcazar per septem has lampades accipit septem divinæ providentiæ dotes et virtutes, quas recensui cap. 1, vers. 4.

Versus 6: Mare Vitreum Simile Crystallo; Quatuor Animalia Plena Oculis

6. ET IN CONSPECTU SEDIS TANQUAM MARE VITREUM SIMILE CRYSTALLO. — Syrus: Et ante thronum tanquam mare vitri, quod simile est crystallo. Arabicus: Et ante sedem Dei mare vitri, simile gelu, vel glaciei, aut crystallo. Vitri, hoc est vitreum, id est pellucidum, et consequenter tranquillum; nisi enim aqua sit tranquilla, non est pellucida, sed turbida et opaca: sicut mare Rubrum vocatur vitreum, quia pellucidum, ut ab Horatio, lib. IV Carminum, ode 2:

Vitreo daturus nomina Ponto.

Et lib. III, ode 13:

O fons Blandusiæ splendidior vitro.

Sic et Virgilius Nereidas depingens, marinis nymphis vitreum colorem tribuit, cum ait IV Georg.:

Milesia vellera Nymphæ
Carpebant, hyali saturo fucata colore.

Et Ovidius, epist. Sapphus:

Est nitidus, vitroque magis perlucidus amnis.

Quæres: Quodnam hoc mare vitreum? Primo, Primasius, Beda, Richardus et Rupertus accipiunt Sacramentum baptismi, per quem transire debent ituri ad sedem et ad conspectum Dei. Porro baptismus vocatur mare vitreum, ob puritatem et claritatem, quam menti affert. Similis est crystallo, quia sicut hæc ex mari, id est ex aquis, tollit instabilitatem (eas enim conglaciat), et ex vitro fragilitatem (crystallus enim indurescit ut lapis): ita baptismus habet maris amplitudinem, vitri perspicuitatem, et crystalli firmitatem et soliditatem. Sicut enim vitrum solis radiis est pervium, ita anima baptizata radiis gratiæ a Deo illustratur, ait Hugo. Rursum, ut inquit Rupertus, fideles in hac vita sunt vitrei, id est lucidi, sed fragiles, infirmi, mortales; verum post resurrectionem erunt similes crystallo, id est solidi, robusti et immortales.

Secundo, Dionysius Carthusianus: Mare vitreum, inquit, est pœnitentia, ob analogias maris vitrei jam applicatas baptismo, quæ pari, aut potiori ratione possunt applicari pœnitentiæ; et quia pœnitentia est mare, ob amaritudinem et copiam lacrymarum: simile crystallo, ob firmitatem propositi de peccatis deinceps cavendis, et vita nova ineunda.

Huc accedit Alcazar, qui censet mare vitreum ad litteram referre ingens illud vas aquæ in templo, quod a capacitate vocabatur mare æneum, sed hoc discrimine, quod hic fuerit vitreum, cum in templo Salomonis esset æneum. Ergo mare vitreum, inquit, est stagnulum, sive ingens crater, aut fons magnus aqua plenus, confectus ex nitidissimo vitro pellucido et fragili. Porro mare hoc vitreum, perinde ac mare æneum, sustentabatur a duodecim bobus æneis, eratque instar perfecti hemisphærii, habens labium lilii repandi, et crassitudinem trium unciarum. Sicut ergo mare æneum, quo lavabant se sacerdotes sacrificaturi, erat symbolum pœnitentiæ, ita et mare vitreum. Hinc primo, sustentatur a duodecim bobus, id est a duodecim Apostolis, eorumque successoribus; hi enim sunt administri pœnitentiæ. Secundo, vetus mare erat æneum, id est opacum, quia ænigmaticum: nostrum est vitreum, quia Sacramentorum novæ legis, præsertim pœnitentiæ, significatio, vis et efficacia tralucet, omnibusque clara est et perspicua, juxta illud Zachar. cap. xiii, 1: «Erit fons patens domui David, in ablutionem peccatoris et menstruatæ.» Rursum, sicut mare proluit omnia mortalium mala, ut ait Euripides in Iphigenia, sic et pœnitentia. Tertio, sicut olim tempore S. Joannis scribit Plinius, lib. XXXVI, cap. xxvi, ex nitro (quod salis est species) et arena permixta translucentes fluxisse rivos, et hanc fuisse vitri originem; jam vero vitrum fit ex cineribus filicis, similiumque herbarum salsarum, qui cum arena permixti, igneque ardentissimo excocti, conglutinantur et durescunt, atque ex admixto bitumine perspicui et pellucidi fiunt; inde enim vitrum habet perspicuitatem: ita ex memoria mortis et cinerum in quos resolvitur corpus humanum, atque ex sale timoris judicii et vindictæ divinæ, ac ex fide et luce rerum cœlestium et divinarum, quam infundit Deus, nascitur pœnitentia, quæ igne contritionis et charitatis in ardenti passionis Christi fornace excoquitur et ferruminatur. Quarto, addit Plinius, «cœptus addi et vitro magnes lapis:» magnes autem, quia naves et nautarum viam dirigit, sapientiæ est symbolum, quæ mater est pœnitentiæ. Rursum, sicut magnes trahit ferrum, ita Dei charitas ad se trahit peccatores per pœnitentiam. Quinto, ingens ejus capacitas a qua mare vocatur, notat gratiæ copiam et abundantiam, quæ pœnitentibus omnibus datur. Sexto, labium lilii repandi notat vasis facilitatem, qua aquam suam omnibus accedentibus communicat, ut ea quisque se abluat: ita facilem et obviam omnibus se offert pœnitentia, et per eam venia et gratia. Hic sensus appositus est, sed moralis potius quam litteralis.

Tertio, Joachim: Mare vitreum, ait, est S. Scriptura, quia hæc pellucida est quasi speculum, in quo homines sua peccata speculantur, ut ea pœnitentia et lacrymis abluant, juxta illud Christi, Joann. cap. xv, vers. 3: «Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis.» Hic sensus litteralis est quasi vastum mare; vitrum speculare est sensus moralis: in eo enim speculamur et corrigimus mores nostros; crystallus, quia firma et perdurans, est sensus spiritualis et anagogicus, qui est de regno Beatorum glorioso et æterno. Sic et Ambrosius: Mare, ait, æneum (quod erat in templo Salomonis) est vetus Testamentum; mare vitreum est novum Testamentum.

Quarto, Ribera per mare vitreum accipit præsens sæculum, per quod quasi per mare transimus ad portum beatitudinis; dicitur vitreum, id est pellucidum, tum quia aer hic pellucidus est, tum quia hominum in eo degentium, cogitationes arcanæ Deo pellucent et patent. Unde dicitur hoc mare esse in conspectu Dei. Hinc Sancti dicuntur stare super hoc mare vitreum, cap. xv, 2.

Quinto, Andreas Cæsariensis affert duas expositiones: Primo, mare vitreum, ait, sunt aquæ quæ sunt super firmamentum, vel sunt ipsum cœlum crystallinum, adeoque omne cœlum, quod instar crystalli fulget et pellucet: in hoc mari stellæ quasi pisces natant et emicant. Secundam mox afferam.

Sexto et maxime genuine, Pererius: Mare vitreum, ait, est cœlum empyreum, quod est sedes Dei, Angelorum et Beatorum. Hoc dicitur mare, ob amplitudinem, quia vastissimum est. Alludit ad cœlos empyreo vicinos et subjectos, quia ex primogenia aquarum abysso a Deo efformati sunt: unde hebr. vocantur שמים scamaim, id est illic aquæ, uti dixi Genes. cap. 1, 7; empyreum vocatur vitreum, ob subtilitatem et tranquillitatem: unde et cap. xxi, Joannes comparat cœlestem Jerusalem vitro et crystallo: Joannes enim vidit hic gloriam Dei in cœlo empyreo. In hoc quasi mari, emicant Angeli et Beati quasi pisces, uti eos in illo pingunt pictores nostri. Unde Andreas Cæsariensis et Aretas censent mare vitreum esse ipsosmet Angelos et Beatos. Per mare, ait Aretas, significatur immensa multitudo; per vitrum splendor, puritas et tranquillitas; per crystallum soliditas et firmitas gloriæ et felicitatis beatarum et angelicarum mentium. Solet enim Scriptura Dei majestatem hac angelorum multitudine, fortitudine et gloria repræsentare, indeque dicitur Deus Sabaoth, id est exercituum. Illi enim semper sunt in conspectu Dei. Hoc est quod ait Daniel, cap. vii, vers. 10: «Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei.» Hoc ergo cœlum est mare vitreum, sed et aureum; est enim ibi mare bonorum omnium, sicut in gehenna est mare malorum omnium.

ET IN MEDIO SEDIS, ET IN CIRCUITU SEDIS QUATUOR ANIMALIA. — Proprie animalia non poterant esse in medio sedis, et simul in ejus circuitu, uti ait Ambrosius præsertim, quia in medio sedis sedebat ipse Rex, puta Deus: unde Alcazar tripliciter exponit: Primo, «in medio sedis,» id est consessus hujus, scilicet inter Deum et 24 seniores. Secundo: Sedes, ait, hic sumenda est late cum hypopodio, sive suppedaneo, ita amplo, ut quatuor haec animalia per quatuor latera distributa caperet. Tertio, «in medio sedis,» id est spatii, in quo erat sedes.

Secundo, Pererius respondet ea non simul fuisse in medio sedis et ejus circuitu, sed successive; ambulabant enim, inquit, et nunc ambibant sedem, nunc in medium sedis ambitum procedebant.

Tertio, Ribera censet tria fuisse in circuitu sedis, quartum, scilicet aquilam, in altum se librasse intra ambitum sedis, ut quasi attingeret pectus sedentis, ideoque dicere Joannem: «Quartum animal simile aquilae volanti.»

Prima explicatio videtur maxime congrua, ut «in medio sedis» sit idem quod intra ambitum sedis, puta in ipso sedis hypopodio, amploque ejus ambitu; vult enim Joannes per «in medio» tantum significare haec animalia proxima fuisse sedi et sedenti, scilicet in throno sedisse regem, circa thronum proxime fuisse quatuor animalia, circa haec animalia vero sedisse 24 seniores. Illud vero in circuitu significat haec quatuor animalia non uno loco stetisse, sed per quatuor sedis angulos et latera fuisse disposita.

Mystice S. Ambrosius citatus in Glossa, haec refert ad residentiam et curam Pastorum: «In circuitu, inquit, sedis quatuor animalia stant, quia doctores populum sibi commissum, et a visibilibus, et ab invisibilibus hostibus, quanta virtute possunt, defendunt; in medio sedis consistunt, quia unumquemque eorum ut in virtutibus omnibusque bonis operibus proficiat, admonere non desinunt.»

Versus 7: Animal Primum Simile Leoni, Secundum Simile Vitulo

7. PRIMUM ANIMAL SIMILE LEONI, ET SECUNDUM SIMILE VITULO, etc.

Arabicus, secundum simile tauro.

Quaeres an integra animalia, an capita tantum, vel partes aliae horum animalium apparuerint Joanni, ac consequenter quae fuerit forma et figura horum quatuor animalium?

Primo, noster Hieronymus Prado in Ezech. 1, sect. 7, et Vilalpando, tom. II, lib. IV, cap. XLI, ac Pererius censent haec animalia per omnia eadem esse cum quatuor Cherubim Ezechielis, cap. 1, ac consequenter haec, aeque ut illa, habuisse singula tantum faciem et figuram humanam, sed alas aquilae, jubas leonis, et ungulam bovis. Erant enim quadriformia, ita ut unumquodque animal videretur compositum esse ex quatuor: perinde ergo erant, ac si homo vestiret se jubis leonis, alis aquilae, et ungula bovis: ac talia erant quatuor. Erant enim omnia uniformia, ac consequenter singula erant quadriformia, modo jam dicto.

Probant primo, quia si habuissent capita leonina, bovina et aquilina, cum figura humana, fuissent monstra. Ad haec S. Joannes distinguit similitudinem a facie, aitque primum animal simile leoni, secundum simile vitulo; in tertio vero non dicit, simile homini, sed «habens faciem quasi hominis:» ergo primum simile erat leoni in jubis; secundum, vitulo in ungula; tertium vero tantum faciem habebat hominis; unde et de quarto subditur: «Simile aquilae volanti,» q. d. Simile erat aquilae in alis et volatu, non vero in facie.

Secundo, quia S. Dionysius, Sophronius, Basilius, Cyrillus, Rupertus et alii dicunt eadem animalia hic vidisse Joannem, quae vidit Ezechiel cap. 1; illa autem singula erant quadriformia, sed capite humano: ergo et haec.

Verum, Ezechiel. 1, ex verbis claris prophetae docui singulos Cherubinos Ezechielis habuisse quatuor facies, scilicet veram faciem leonis, aquilae et bovis, aeque ac hominis; ergo et hic Joanni visa est vera facies leonis, aquilae et bovis, aeque ac hominis. Confirmatur, quia ait: «Primum animal simile leoni, et secundum simile vitulo:» similitudo autem et forma animalium maxime spectatur ex facie. Idem diserte docet S. Dionysius, De Coelesti Hierarchia, cap. xv, ubi loquens de tribus faciebus leonis, aquilae et vituli, eas vocat effigies bestiarum, et faciei bovis assignat cornua. Rursum, in aquila notat oculorum aciem et vim, qua adverso et irretorto intuitu solem intuetur. Et cap. II, agens de aquila Ezechielis, ait eam effictam fuisse «ad aquilarum recurvis rostris effigiem.» Habebat ergo haec aquila rostrum et faciem aquilae, non os et faciem hominis. Denique S. Joannes dicens: «Tertium animal habens faciem quasi hominis,» hoc ipso significat primum, secundum et quartum non habuisse faciem hominis (per hanc enim tertium a caeteris distinguit), sed primum leonis, secundum vituli, quartum aquilae.

Atque hic videtur sensus Ecclesiae, quae haec animalia ita concipit et passim depingit. Porro quod Prado haec verba: «Primum animal simile leoni, secundum vitulo,» sic explicat, q. d. Prima facies cujusque animalis similis erat leoni, secunda vitulo, tertia homini, quarta aquilae, convellitur ex tertio, de quo ait Joannes: «Tertium animal habens faciem quasi hominis;» quis enim hoc sic exponat, q. d. Tertia facies erat habens faciem hominis?

Ad primum respondi Ezechiel. I, Cherubim quadrifaciales fuisse non tam monstra, quam hieroglyphica, qualia multa vidit Daniel: sunt enim visiones symbolicae, non res verae; uti et symbolicum Agnum accipere librum, ejusque sigilla reserare vidit cap. v. Unde non mirum si hae leonis, bovis et aquilae facies et ora locuta sint, et ediderint vocem articulatam et humanam. Simili enim modo Joannes, cap. viii, vers. 13, vidit aquilam volantem et clamantem: «Vae, vae, vae habitantibus in terra!» Quomodocumque enim ea concipias, monstrosa sunt. Singula enim plena sunt oculis, et habent alas senas. Denique monstrosum est faciei et figurae hominis addere jubas, alas et ungulas. Ad illud tertii animalis: «Habens faciem quasi hominis,» respondebo in fine hujus quaestionis.

Ad secundum respondeo, haec animalia fuisse eadem cum illis Ezech. cap. 1, quoad primariam ideam, non quoad accidentia et emblemata omnia. Alludit ergo Joannes ad illa; non tamen illa ipsa quoad omnia repraesentat. Sic saepe S. Joannes et alii alludunt ad visiones Danielis, Ezechielis et aliorum; non tamen illae ipsius cum hisce sunt eaedem omnino, sed potius aliis et aliis partibus, vel ornamentis, pro materiae varietate vestitae et interstinctae. Ezechiel ergo vidit quatuor animalia per omnia sibi invicem similia, quorumquodque habebat quaternas facies, ita ut quaternis quasi animalibus vestitum, et ex iis quasi conflatum et compactum videretur: Joannes vero haec animalia ab Ezechiele ita composita, et in unum compacta dissolvit, atque ex uno facit quatuor, cuique dans proprium suum vultum et formam.

Secunda sententia est communis et vulgata, scilicet quatuor haec animalia tota et integra talia fuisse, qualia hic nominantur, ut primum v. g. animal, quod dicitur simile leoni, habuerit caput, pectus, jubam, pedes omniaque membra leonina: sic et secundum vituli, et tertium hominis, ac quartum aquilae: sicut cap. v, vers. 6, Christus inter haec animalia constitutus, per omnia visus est habere formam Agni occisi, et ita passim in Ecclesiis et alibi videmus haec animalia depicta.

Probatur haec sententia primo, quia hoc plane videntur verba Joannis significare, dum ait: «Primum animal simile leoni, secundum simile vitulo,» etc. Si enim unum tantum membrum horum animalium habuissent, non recte diceretur totum animal fuisse simile leoni, vitulo, etc. Sed dici debuisset, caput v. g. et faciem animalis fuisse similem leoni, uti de suis Cherubim ait Ezechiel, cap. 1. Secundo, quia S. Dionysius, Caelest. Hierar., cap. xiii, Seraphinis dat multos pedes. His autem similes erant Cherubini: erant ergo quadrupedes; qua figura erant sphynges Aegyptiorum, quas ex Cherubinis Salomonis fuisse depictas, docet Clemens Alexandrinus, lib. V Stromat. Tertio, quia hi in Cherubinis stipabant et agebant currum Dei, Ezech. 1, 19. Unde Cherubim per metathesim idem est quod רכובים recubim, id est curules, vel currum agentes. Hocque esse genuinum etymon Cherubim, contendit Prado; erant ergo quadrupedes; erant ergo integra animalia, puta integer, et membris omnibus perfectus bos, integer leo, integra aquila, aeque ut tertium animal erat integer homo. Quarto, quod non habuerint speciem humanam significat illud: «Tertium animal habens faciem quasi hominis,» q. d. In facie, et consequenter in capite, o 6, collo caeterisque omnibus erat homo; alia vero non erant homines, sed pure animalia. Unde Syrus vertit, et illud animal tertium habet aspectum (vel effigiem, figuram, vultum, personam) sicut filius hominis, vel homo; favet et Josephus, qui, lib. III Antiq., cap. vi, scribit Cherubinos Mosis esse animalia nova et mira specie, nec hactenus visa.

Tertio, non minus probabiliter et concinne, imo probabilius et concinnius Alcazar censet haec quatuor animalia non integra fuisse, sed tantum capita animalium; quoad cetera enim membra habuisse speciem ut figuram humanam (erant enim animalia non vera et naturalia, sed symbolica et hieroglyphica); primum ergo animal habebat caput leonis, alas senas, ac plenum erat oculis; quoad pectus, ventrem, tibias, pedes, brachia, manus et cetera omnia erat homo; sic secundum habebat caput vituli, quartum aquilae cum senis alis, et plenum erat oculis; quoad omnia cetera erat homo: quem tamen si quis cum Prado et Pererio in primo animali vestire velit jubis, in secundo ungula, ut similiora sint leoni et vitulo, non repugnabo.

Probatur primo, quia quoad primariam speciem et figuram, haec animalia erant eadem cum illis Ezech. cap. 1; illa autem tantum facies habebant animalium cum alis, quoad cetera erant homines: ergo et haec.

Secundo, quia erant proxima Deo, praecedebantque 24 seniores: ergo erant specie humana; indecens enim et incongruum videtur, si leo, bos, vel aquila praeponatur homini, praesertim apud thronum Dei. Secus est de Christo, cui Joannes non aliam formam dat quam Agni, ob causas quas afferam cap. v, vers. 6.

Tertio, quia significabant angelos, puta Cherubinos (unde assidue laudant Deum); hi autem dum apparent et pinguntur, speciem habent hominis, non aliorum animalium.

Quarto, quia cap. vi haec quatuor animalia ordine quodque suo Joannem evocant et educunt: «Veni, inquiunt, et vide,» atque ostendunt ei quatuor equos successive, scilicet album, rufum, nigrum et pallidum, qui quatuor Ecclesiae status futuros repraesentabant: hae autem actiones hominum sunt, non animalium. Hinc consequenter videtur quod capite quidem horrida, et facies quidem fuerint humana, ita tamen ut nonnihil immutata haberent similitudinem leonis, vituli et aquilae, ac viderentur esse facies leonis, vituli et aquilae. Id ita esse probatur, quia non dicit Joannes: Vidi leonem, vel vidi faciem leonis, sed, Vidi animal simile leoni; ergo non erat leo, sed quamdam cum leone in vultu habebat similitudinem. Sic videmus, et vulgo dicimus: Hic homo habet vultum taurinum, ille leoninum, iste intuitum et nasum aquilinum, alius caninum: quomodo Achilles apud Homerum, Iliade a, Agamemnonem vocat κυνῶπα, id est caninum vultum habentem; sunt enim homines nonnulli ita magna fronte, ita torvo vultu, ut tauri esse videantur; alii ita ore diducto, saevo et crudeli, ut leonis; alii ita acuto, ringenti et impudenti, ut canes referre videantur. Et sic nonnulli pictores pingunt haec animalia vultu nec plane humano, nec plane leonino, vitulino et aquilino; sed medio, id est partim humano, partim leonino, vitulino et aquilino. Magna enim inter vultum hominis, et leonis, ac vituli est similitudo, ut in picturis saepe dubites an facies sit hominis, an animalis; ac paucis variatis facile unam in aliam transmutes, aut unam cum alia commisceas. Ita ergo et hic facies humana cum aliis commixta videtur, ut eis esset similis. Et sic haec animalia parum habent monstri et deformitatis, quam alioqui haberent, si capiti leonis, vituli et aquilae subderes corpus humanum. Denique in Cherubinis Ezechielis, singulorum primaria facies erat hominis, licet cum tribus aliis conjuncta; ergo et hic facies humana fuit commixta cum facie leonis, vituli et aquilae.

Ad primum argumentum secundae sententiae responderi potest, a capite sumi denominationem animalis; est enim caput prima et potissima animalis pars. Ad secundum, S. Dionysius dicit Seraphinos habuisse multos pedes, quia non habuerunt unum, sed duos; binarius enim est prima species numeri, sive multitudinis, ac de eo primo dicitur, quod sit multus. Constat enim Seraphinos, Isaiae vi, fuisse bipedes, non quadrupedes.

Porro quod pictores haec quatuor animalia pinxerint integra et quadrupedia, non mirum. Cum enim ipsi essent sensus S. Scripturae imperiti, secuti sunt nuda Scriptura verba, quae cum dicat: «Primum animal simile leoni,» hinc leonem pinxerunt, similiter et vitulum, et aquilam. Ad tertium, stipatores currus sunt bipedes, non quadrupedes; sunt enim homines, puta famuli et asseclae sui heri. Ad haec Cherub non significat curulem, sed multa scientia pollentem. Porro I Paralip. xxviii, 18, vocatur quadriga Cherubim, quia Cherubim extensis suis alis super arcam, quasi sedem et vehiculum, puta bigam sive currum (hinc enim tantum significat hebraice mercaba, quod Interpres vocat quadrigam) Deo exhibebant; unde Deus dicitur inequitare et vehi super Cherubim; non autem quod Cherubim essent quadrupedes. Consentiunt enim Interpretes Cherubinos Mosis aeque ac Ezechielis fuisse bipedes, non quadrupedes. Ad quartum, dicit Joannes: «Tertium animal habens quasi faciem hominis,» ut illud a ceteris distingueret; facie enim distinguebantur, non corpore: omnia enim habebant corpus humanum, sed capita diversa, scilicet primum habebat caput leonis, secundum vituli, tertium hominis, quartum aquilae. Si enim dixisset: «Tertium animal simile homini,» non satis distinxisset illud a ceteris; poterat enim et aliud esse homini simile quoad figuram totius corporis excepto capite, uti erant cetera tria animalia: ut hoc tollat, clareque formam tertii exprimat, ait illud non tantum corpore, sed et facie fuisse simile homini, cum alia corpore quidem, sed non facie homini essent similia. Igitur haec facies hominis magis confirmat, quam enervet hanc sententiam. Hinc et de aliis non ait: Habens faciem leonis, vituli, aquilae; sed, Simile leoni, aquilae, vitulo, quia facies proprie soli homini competit, non aliis animalibus, q. d. Hoc animal habebat faciem hominis totumque erat homo; cetera in vultu similia erant leoni, vitulo et aquilae; facies ergo hominis distinguebat hoc animal a vultibus ceterorum.

Porro Josephus videtur Cherubinorum formam voluisse tegere, ut eos magis mirabiles et reverendos redderet Tito et Romanis. Sic et alibi in laudem suae gentis nonnulla exornando super, imo contra veritatem addit. Adde fuisse mira animalia, quia erant juvenes alati: tale enim animal hactenus in orbe non est visum.

Denique eadem animalia visa fuerunt Ezech. cap. 1, quae Joanni hic, nisi quod Ezechieli visa sunt confusa, quaterna scilicet in unum compacta: Joanni vero clarius visa sunt distincta, divisa scilicet, et quasi dissecta. Ezechielis autem animalia tantum habebant facies quatuor animalium; cetera erant homines: ergo et quatuor haec animalia a Joanne visa habebant tantum quatuor animalium facies, sed singula singulas; quoad cetera vero erant homines. Causa cur Ezechielis animalia quaternas habuerint facies, Joannis vero singulas, est, quia symbola rerum divinarum, quae veteri Testamento convoluta, tecta et obscura erant, in novo Testamento divisa, discreta, plana et explicata exhibentur. Moralem causam dat Alcazar hic, pag. 377: quia, inquit, cap. vi significandum erat nos virorum Apostolicorum (hi enim mystice significantur per haec quatuor animalia) fortitudine invitari ad clare et distincte contemplandam divinae providentiae fortitudinem, in primo sigillo latentem; et eorumdem beneficentia excitari similiter ad Dei beneficentiam intuendam sub secundo sigillo; aequitate, ad aequitatem in tertio; et sapientia, ad sapientiam in quarto: fortitudinis enim symbolum est leo, beneficentiae bos, aequitatis homo, sapientiae aquila: quorum proinde faciem et speciem divisam et distinctam habent haec quatuor Dei animalia; unde a singulis animalibus ex ordine accersitur Joannes, ad has dotes et virtutes in sigillis totidem sigillatim intuendas. «Veni, inquiunt, et vide.» Sed de hoc inferius.

Quaeres: Quidnam sint haec quatuor animalia?

Omissis insulsis haereticorum expositionibus, qui per leonem Apostolos accipiunt, per bovem Constantinum Imperatorem, per hominem Lutherum et Calvinum, aquilam adhuc exspectant; primo, Aureolus existimat per ea significari ad litteram quatuor sedes Patriarchales: Leo, ait, est Hierosolymitana, ob constantiam Apostolorum ibidem. Vitulus est Antiochena, quia subdidit colla Apostolis agentibus Hierosolymae. Homo est Alexandrina, ob viros doctissimos, ut Origenem, Clementem, Didymum, Cyrillum, Athanasium, Panthaenum, Heraclam, aliosque quos partim doctores habuit, partim Episcopos. Aquila est Constantinopolitana, in qua viri magnae contemplationis floruerunt, uti S. Chrysostomus, Nazianzenus et alii. Hae quatuor sunt in circuitu throni Dei, id est Cathedrae Romanae in qua sedet Vicarius Christi.

Secundo, Aretas hisce quatuor animalibus significari putat quatuor virtutes cardinales, in leone fortitudinem, in vitulo justitiam, in aquila temperantiam, in homine prudentiam.

Tertio, Origenes, homil. in Ezechielem, et ex eo Nazianzenus apud Sixtum Senensem, lib. II, censent per haec quatuor animalia significari quatuor facultates et vires animae humanae, Homo est vis rationalis, leo irascibilis, bos concupiscibilis, aquila est conscientia, sive spiritus.

Quarto, Ausbertus, Hieronymus, Abulensis et alii censent esse Christum, qui in incarnatione fuit homo, in passione vitulus, in resurrectione leo, in ascensione aquila.

Quinto, alii censent esse quatuor Doctores Ecclesiae, scilicet hominem esse facilem S. Gregorium, leonem fortem Ambrosium, bovem laboriosum et solidum Hieronymum, aquilam sublimem Augustinum.

Sexto, Galfridus apud Sixtum Senensem, putat hae quatuor esse typum boni Praelati, qui debet esse fortis ut leo, laboriosus ut bos, clemens et compatiens ut homo, contemplativus ut aquila. Sic et Pererius ac Viegas putant in quatuor hisce animalibus omnes Ecclesiae Praelatos repraesentari.

Septimo, Aretas per hoc quadriforme animal accipit mundum, tam magnum, quam parvum, qui ex quatuor elementis consistit; leo enim significat ignem, bos terram, homo aerem, aquila aquam: ex aqua enim aves creavit Deus.

Octavo, alii opinantur hisce quatuor significari quatuor attributa divinae providentiae. Haec enim fortis est ut leo, velox et penetrans ut aquila, suavis et amabilis ut homo, longanimis et patiens ut bos. Bos enim significat laborem fortem et pertinacem concertationem, ait Philastrius, lib. De Haeresib., § De quatuor animalibus.

Nono, Alcazar hisce quatuor putat significari non tantum quatuor Evangelistas, sed viros sanctissimos, qui majoris sunt perfectionis et dignitatis, quam 24 seniores. Itaque, inquit, sicuti thronus Dei sunt fideles sancti, 24 seniores sunt sacerdotes: sic quatuor animalia, sive angeli Cherubini et Seraphini sunt Apostoli virique Apostolici, puta Episcopi: hi enim in caelo terreno, id est in Ecclesia, supremum tenent gradum, suntque potestate sua proximi Deo. Hi sunt Cherubim scientia et sapientia, sunt Seraphim ardore et zelo, habent quatuor facies: Primo, leonis magnanimitatem et fortitudinem imperterritam. Hinc leo hebr. vocatur לבי labi, a לב leb, id est cor, quia ingens habet cor, robur et animum. Unde II Reg. xvii, de viro magnanimo dicitur: «Cujus cor est sicut cor leonis.» Secundo, iidem habent bovis beneficentiam: bos enim arando parat fruges, quin et ex bobus putrefactis apes et bombyces procreantur; bos ergo est symbolum beneficentiae. Tertio, habent hominis rationem et aequitatem. Quarto, aquilae perspicacitatem, sapientiam et prudentiam, qua a Deo participata comprehendunt sapientes in astutia sua: sicut «aquilarum pennae mixtae reliquarum alitum pennis eas devorant,» ut ait Plinius, lib. X, vers. 3. Verum haec omnia licet apposita videantur, tamen symbolica sunt et mystica, non litteralia et genuina. Nam S. Joannes haec quatuor animalia describit, quasi quatuor naturas intelligentes, quae in caelis beatae coram Deo semper versentur, atque secretorum Dei consciae Deum jugiter laudent. Quare necesse est haec quatuor, vel esse quatuor homines beatos, vel quatuor angelos.

Decimo, multi putant esse quatuor Evangelistas; nam iis hanc visionem adaptat Ecclesia, dum eam legit in officio Ecclesiastico eorumdem. Atque licet varii varie iis hae quatuor animalia adaptent, uti S. Augustinus, tract. 36 in Evangel. S. Joannis, tom. IX, per leonem accipit S. Matthaeum, per hominem S. Marcum; alii alios, ut videre est apud Pererium, pag. 302, et Viegas: tamen plures planius sic accommodant, ut leo sit S. Marcus, cujus facies, ut habet Ezechiel, est leonis, quia principium ejus Evangelii incipit a clamore et rugitu S. Joannis, quasi leonis in deserto. Rugit enim dicens: «Ego vox clamantis in deserto, parate viam Domini.» Vitulus est S. Lucas, cujus principium incipit a sacerdotio veteri Zachariae. Homo est S. Matthaeus, cujus principium est humana genealogia Christi. Aquila est S. Joannes, qui a divinitate Verbi incipit. Ita S. Hieronymus et Gregorius in cap. 1 Ezech., Victorinus, Beda, Ambrosius, Haymo et alii hic. Audi S. Ambrosium proemio in S. Lucam: «Plerique, inquit, putant ipsum Dominum nostrum in quatuor Evangelii libris, quatuor animalium forma hujus capitis de Deo, de 24 senioribus, de quatuor animalibus Joanni nuntiantibus hanc prophetiam, præsens est: ergo in hac visione Joannes, videns et visus — id est prophetans et prophetiam audiens — præsens fuit, sicut Isaias, Jeremias, Daniel et alii Prophetæ præsentes erant, non futuri, cum de futuris prophetabant. Rursum in cap. vi, vers. 7, audivit Joannes a quarto animali, puta ab aquila, sibi dictum: 'Veni et vide;' non autem poterat Joannes a seipso instrui, præsertim de re futura præsens, neque potuit esse simul in terra et simul in cælo.

Tertio, S. Matthæus, imo et Joannes, sunt inter duodecim Apostolos, ac consequenter inter 24 seniores; ergo non sunt inter quatuor animalia ad litteram, sed mystice tantum.

Dico ergo cum Pererio, et Hieronymo Prado in cap. I Ezechielis, hæc quatuor animalia ad litteram esse eadem cum iis quæ vidit Ezechiel cap. 1, ac consequenter esse quatuor primarios angelos, assistentes, principes ac administros Dei, circa curam Ecclesiæ, et circa salutem et regimen hominum totiusque orbis. Hinc fingitur eis similitudo quatuor nobilissimorum animalium, quibus significantur insignia dignitatis tam Dei, quam ipsorum: aquila significat celsitudinem et sapientiam Dei; homo, ejus bonitatem et mansuetudinem; bos, patientiam, justitiam, religionem et cultum: leo, fortitudinem et potentiam. Quarum quatuor proprietatum participes sunt hi angeli, easque in seipsis repræsentant. Ita S. Dionysius, Cœlest. Hierarch. xv. Vide dicta Ezech. I, in fine capitis, Quæst. III. Pererius hæc paulo aliter applicat pag. 303, in fine. Eos fuisse angelos patet, quia faciem et formam plane alludunt ad quatuor Cherubinos Ezechielis cap. 1, ut dixi: illi autem erant angeli. Secundo, quia proxima sunt throno Dei; eique angeli proxime adstant. Tertio, quia plena sunt oculis, et habent senas alas; alæ autem significant celerrimos angelos. Adhæc jugiter canunt «Sanctum;» sunt ergo similia Seraphinis Isaiæ, ut infra dicam. Insuper cap. vi evocant Joannem, et educunt: 'Veni, inquiunt, et vide,' atque ostendunt ei quatuor equos, repræsentantes quatuor futuros status Ecclesiæ. Hæc autem sunt officia angelorum qui præsident regimini Ecclesiæ: solet enim Deus Prophetis prophetias dare de rebus Ecclesiæ, eosque illustrare per angelos quibus præsident, ut patet ex sequentibus et Daniele.

Dices: Cap. 1, vers. 4, et Tobiæ xii, 15, dicuntur idem homo, idem leo, idem vitulus, idem aquila. Homo, quia natus ex Maria; leo, quia fortior; vitulus, quia hostia; aquila, quia resurrectio.'

Nota primo: Tradunt Patres hæc quatuor animalia significare totidem proprietates Christi in Evangeliis expositas. Leo significat regiam Christi fortitudinem, quam maxime ostendit in resurrectione et post eam; vitulus significat sacerdotium Christi consummatum in cruce; homo, ejus humanitatem; aquila, divinitatem ejusque in cælum ascensum.

Nota secundo, hæc animalia maxime distingui faciebus suis, quia Evangelistæ maxime distinguuntur in principio: nonnulli postea in progressu eadem habent, omnesque hæ quatuor proprietates et dignitates Christi proponunt et narrant. Hinc et Ezech. cap. 1, vers. 6, singula animalia habere quaternas facies dicuntur, scilicet quia singula quarta complectuntur initia trium aliorum, imo et totam aliorum narrationem. Ita Primasius.

Nota tertio, hæc animalia in uno ordine apud Ezechielem, in alio hic poni. Ezechiel enim secutus est ordinem temporis, quo singuli Evangelistæ scripserunt, scilicet primus est homo, id est Matthæus; secundus leo, id est Marcus; tertius vitulus, id est Lucas; quartus aquila, id est S. Joannes. At Joannes secutus est ordinem rerum, in quo primus est leo, id est Marcus, quia incipit a prædicatione Joannis præcursoris Christi. Sequitur Lucas, quia prisca sacrificia, a quibus incipit Lucas, fuerunt typus Christi, et ad adventum Christi cesserunt ei loco, ac cessarunt. Tertius est Matthæus, quia veteri Legi occultæ et ejus sacrificiis successit fides humanitatis Christi, et per miracula ejus fides divinitatis ejusdem: humanitatis ejus originem et seriem narrat Matthæus, divinitatis Joannes, et consequenter Matthæus tertius, Joannes quartus.

Sed hic sensus videtur accommodatitius et mysticus, non litteralis et genuinus. Nam ex verbis S. Joannis certum est eum loqui de iisdem animalibus (esto enim Isidorus Clarius id neget, tamen S. Hieronymus, Richardus, Ansbertus, Rupertus, Hugo, Prado et alii passim asserunt: vide Viegam sect. 12, in fine hujus capitis) de quibus Ezechiel cap. 1; illa autem erant angeli: vocat enim ea Ezechiel Cherubinos, qui currum gloriæ Dei stipant: ergo et hæc.

Secundo, quia Joannes, quem communiter intelligunt per quartum animal, puta aquilam, adhuc erat vivens, neque adhuc erat Evangelista, quia nondum scripserat Evangelium: quomodo ergo hic visus est non tantum ut Evangelista, sed etiam ut beatus in cælo? Respondet Ribera, hæc animalia repræsentata fuisse Joanni, non qualia tunc erant, sed qualia futura erant in ultimo tempore, de quo prophetavit. Verum, licet ipsa prophetia futura sit, vel potius de futuro, tamen visio non sunt quatuor, sed septem spiritus seu angeli adstantes Domino. Respondeo: Sicut in regno et republica sæpe sunt triumviri, deinde septemviri, sic et in cælo primi principales angeli sunt quatuor, deinde septem.

Dices secundo: Cap. v, vers. 9, hæc quatuor animalia dicunt: 'Redemisti nos, Domine, in sanguine tuo;' angeli autem non redimuntur a Christo, sed homines. Respondeo: Hi angeli hoc dicunt cum aliis et pro aliis, scilicet 24 senioribus et aliis Sanctis. Loquuntur enim eorum voce communi, quatenus sunt eorum custodes et curatores. Hinc et ipsi gestant insignia redemptionis Christi, ut ostendi in Ezechiele I. Et nominatim bos, sive vitulus, mortem et sacrificium Christi significat. Sic legatus alicubi missus loquitur nomine, non suo, sed regis sui; et protector nomine reipublicæ: ejus enim personam et vocem suscipit et gerit.

Dices tertio: Joannes cap. vii, vers. 11, ait se audivisse cum quatuor animalibus vocem multorum angelorum; ergo ipsi non erant angeli, sed quid ab eis distinctum. Respondeo: Hi quatuor erant quasi principes aliorum angelorum, simul cum eis canentes et clamantes: sicut in choro præfectus et præcentor est quasi princeps musicorum cum eo canentium: præit enim et dirigit omnes, et omnes cum eo concentu et harmonia canunt.

Putant aliqui hos quatuor Cherubinos esse Michaelem, Gabrielem, Raphaelem et Urielem, ut dixi in Ezech. 1. Sed si ipsi sunt ex septem spiritibus adstantibus Deo, et ab eo missis, de quibus dixi cap. 1, vers. 4, tunc non possunt esse ex quatuor animalibus, sive Cherubinis; quia hæc visa sunt a Joanne in hoc capite simul cum septem spiritibus, ut ab eis distincta. Nisi quis dicat in hac symbolica visione, eosdem visos a Joanne ut septem spiritus quatenus mittuntur a Deo, et quatuor ex eis simul visos ut quatuor animalia, quatenus Deo jugiter adstant, et ferunt ejus insignia dignitatis. Nam similiter septem spiritus vocantur in hoc capite septem lampades, et mox cap. v, vers. 6, iidem vocantur septem cornua Agni. Visi ergo simul sunt et ut lampades, et ut cornua. Sed cum Deus abundet angelis et inter eos officia distribuat, ut aula cælestis sit instar exercitus castrorum in acie instructorum, hinc potius videtur eorum nonnullos esse Assistentes, qui ferant insignia dignitatis Dei, et hi videntur significari per quatuor animalia; alii vero sunt Ministri, et hi videntur repræsentari per septem lampades, cornua et spiritus tam Dei, quam Agni. Adde quod in sequentibus hi septem spiritus aperte distinguantur a quatuor animalibus. Nam cap. vi, vers. 1 et seqq., singula quatuor animalia vocant S. Joannem ad aperitionem singulorum quatuor primorum sigillorum libri signati, ut ea conspiciat; septem vero spiritus canunt in septem tubis, et canendo evocant septem plagas mundi cap. viii, vers. 2, et cap. xvi, vers. 1. Qui sint igitur hi quatuor Cherubini, et qui septem hi spiritus, sciunt cives cæli, et nos sciemus, cum eorum curiam ingressi fuerimus, eisque consociati eis fruamur.

PLENA OCULIS ANTE ET RETRO. — Ezechiel, cap. 1, vers. 18, conspexit hos oculos in rotis currus Cherubici, non in ipsis Cherubinis; Joannes vero in ipsis animalibus, puta Cherubinis: licet Lyranus et ex eo noster Prado, in Ezech. 1, 18, censeant Ezechielem, aeque ac Joannem, vidisse multitudinem oculorum tam in Cherubinis, quam in rotis: e rotis enim, ubi exprimuntur, intelligendum est eos fuisse, imo fortiore ratione, in Cherubinis; et propterea cum in rotis non essent vivi et humani, sed symbolici et quasi picti, quales videntur in cauda pavonis, hinc consequenter tales fuisse et in ipsis Cherubinis. Verum omnes alii passim hic accipiunt veros oculos: sic enim accipiuntur sequenti capite, vers. 6, cum dicit Agnum habere septem oculos; et tales etiam videntur fuisse in rotis Ezechielis: «Spiritus enim vitæ erat in rotis;» erant ergo quasi vivæ rotæ, ac consequenter videbantur habere vivos oculos. Dices: Hi oculi cum rotis volvebantur perpetua revolutione per terram, ergo non erant veri, nec vivi; fuissent enim ad terram impacti et læsi. Respondet Alcazar, hos oculos non tetigisse terram, sed vel ad latera rotarum fuisse dispositos, vel interius fuisse positos, et quasi cancellis inclusos, ut non posse tangi vel lædi. Unde et hinc recte infert hæc animalia fuisse nuda: erant enim «plena oculis ante et retro,» quales Argum Poetæ finxerunt.

Nunc sensus est, «plena oculis ante et retro,» q. d. Hæc animalia, puta hi Angeli, hi Cherubini, sunt acutissimi intellectus et scientiæ, tam naturalis quam supernaturalis; omnia vident, præterita et futura, ut puri et meri oculi esse videantur. Hinc sapientissimi sunt et prudentissimi in administratione mundi et Ecclesiæ. Hac de causa, et per hoc symbolum, antiqui Ægyptii Deum, et Dei providentiam, depingebant ut oculum baculo aut sceptro insidentem. Per multitudinem oculorum, ait Andreas Cæsariensis, significatur mira virtus qua cælestes et beati spiritus valent radios divinitatis bibere.

Mystice: Prælatus, doctor, prædicator debet esse plenus scientia et sapientia, tam contemplativa quam activa, ut instar Argi sit plenus oculis.

ET TERTIUM ANIMAL HABENS FACIEM QUASI HOMINIS. — Facie ergo distinguebatur a ceteris, scilicet quod haberet faciem humanam, alia vero faciem leonis, vituli et aquilæ: tertium ergo erat homo. Dices: Cur eum non vocat hominem, sed animal? Respondeo: Quia erat unum ex quatuor animalibus: alia enim tria erant animalia, sed quartum erat homo, qui et ipse est animal, sed bipes, erectum et rationale. Adde.

Allegorice, Victorinus putat per senas alas quatuor animalium, id est per 24 alas (sexies enim quatuor sunt 24) significari 24 libros veteris Testamenti, quibus nititur et volat per totum orbem fides et praedicatio novi Testamenti. Addit Ambrosius sedilia 24 seniorum, id est 24 libros veteris Testamenti, in quatuor animalibus novi Testamenti conversos esse in alas, quia jam spiritualiter intelligimus ea quae Judaei carnaliter intelligebant, sicque evolamus ad res divinas.

Tropologice, Joachim: Quatuor animalia sunt quatuor ordines et status in Ecclesia. Leo significat fortitudinem fidei Apostolorum, bos invictam patientiam et victimam Martyrum, homo Doctorum sapientiam, aquila Virgines angelice viventes, et Religiosos contemplationi addictos: hi duabus alis, scilicet poenitentia et misericordia, velant pedes et confusionem suam; duabus, scilicet humilitate et patientia, velant faciem suam, et laudem bonorum operum suorum; duabus, scilicet fide et spe, volant ad coelestia: habent oculos undique, quia omnia prospiciunt; ante et retro, quia praeterita deflent, futura bona et mala aeterna provident.

In circuitu. — Multa Biblia haec aliter dispungunt, nectuntque praecedentibus hoc modo: «Habebant alas senas in circuitu, et intus plena sunt oculis.» Verum Romana utrumque referunt ad sequentia, et legunt: «In circuitu et intus plena sunt oculis.» «Intus,» id est, intra alas, q. d. Tam intra alas quam extra, tam intrinsecus quam extrinsecus plena sunt oculis. Itaque opponit τὸ «in circuitu» ei quod sequitur, «intus.» Cum ergo «intus» idem sit quod interius, intrinsecus, intra alas, sequitur τὸ «in circuitu» idem esse quod exterius, extra alas, forinsecus, circumcirca. Addit Alcazar forte Joanni revelatum fuisse animalia praeter oculos multiplices, quos habebant ante et retro, etiam interius plena esse oculis, qui, si intima nudarentur viscera, apparerent et viderentur. Haec omnia significant Cherubinos quaquaversum esse perspicacissimos et providentissimos, ut non nisi oculi esse videantur.

QUARTUM SIMILE AQUILAE VOLANTI. — «Volanti,» non actu, sed in praeparatione; extendebat enim et librabat alas in suo loco consistens, quasi paratum ad volandum. «Volanti» ergo idem est, quod volaturienti, aut volare volenti et paranti.

Versus 8: Alas Senas; Requiem Non Habebant Die ac Nocte Dicentia Sanctus, Sanctus, Sanctus

8. SINGULA EORUM HABEBANT ALAS SENAS. — Alludit ad Seraphinos Isaiae cap. VI, vers. 2. Hisce ergo quoad alas, uti et quoad voces «Sanctus, sanctus, sanctus,» similia erant haec animalia Joannis. Quocirca, aeque ut Seraphini Isaiae, duabus velabant faciem, duabus pedes, duabus volabant, id est, habebant eas extentas quasi parati et expediti ad volandum. Vide dicta Isaiae VI.

Ezechiel vidit Cherubinos quaternis tantum alis instructos, Isaias vero et Joannes senis; ubi Prado, Vilalpando et Pererius censent, tam illos Ezechielis, quam hos Joannis in alis aeque ac in caeteris fuisse omnino similes, imo eosdem. Ergo Ezechielis Cherubinos praeter quatuor alas habuisse duas manus, quas Joannes hic, aeque ac Isaias cap. VI, vocat alas. Seraphinos enim praeter alas habuisse manus patet, Isaiae VI, 6, cum dicitur: «Volavit ad me unus de Seraphim, et in manu ejus calculus.» Isaias ergo et Joannes, ipsa brachia et manus angelorum vocant alas, quia quod in homine est brachium, hoc in ave et angelo est ala. Unde et ab ala vocatur axilla id, quod sub brachio est concavum. Porro animalia Joannis praeter alas habuisse manus patet cap. V, vers. 8, ubi singula tenent citharas et phialas, utique non pedibus, nec alis, sed manibus. Verum contrarium est verius, scilicet manus ab alis, aeque ac animalia haec Joannis, et Seraphinos Isaiae a Cherubinis Ezechielis hac parte, scilicet alarum numero, distingui: Ezechielis enim erant Cherubini, Isaiae erant Seraphini vere et proprie dicti; Ezechielis quaternas habebant alas, Isaiae vero et Joannis senas. Praeter alas tam illi Ezechielis, quam hi Isaiae et Joannis, habebant sua brachia et manus, uti patet ex locis et versibus jam citatis. Ita Alcazar, qui et addit, duas alas quibus vultum tegebant, fuisse in modum crucis insertas et conjunctas, uti pingitur Seraphinus qui sacra Christi crucifixi stigmata S. Francisco infixit. Similiter Prado censet, duabus imis alis in modum crucis collatis, tecta fuisse eorum femora; itaque repraesentasse, imo gestasse crucem, quasi stemma et insigne Christi.

Denique pedes Cherubinorum omnium Ezechielis erant vitulini, id est ungulam fissam habentes instar vituli: tales fuisse et horum animalium Joannis, aeque ac Seraphinorum Isaiae pedes contendit Hieronymus Prado. Verum nihil tale ait Joannes, vel Isaias; licet enim in multis Cherubini Seraphinis fuerint similes, tamen in multis quoque fuere dissimiles. Quare si cum Alcazar et Prado dicamus haec animalia fuisse humana specie, excepta facie, congruentius videtur dare eis pedes humanos, non vitulinos: tales enim sunt hominum et angelorum, cum apparent aut pinguntur; talesque habuerunt Cherubini supra arcam in tabernaculo Mosis.

Haec ergo fuit figura et idea horum quatuor animalium: erant corpore et specie humana, ac consequenter et capite et facie humana, ut videtur: hominem hunc vocari animal, quia senas habebat alas, quae sunt animalium, puta avium; rursum plenus erat oculis, ut non tam homo, quam novum quoddam animal esse videretur.

Porro senarius symbolum est perfectionis: significant ergo senae alae in angelis hisce quatuor, v. u. volandi perfectissimam, scilicet primo, summam eorum quaquaversum agilitatem; secundo, mentis elevationem, et perspicaciam ad penetrandas res altissimas et profundissimas in Deo; tertio, celerrimam erga Deum obedientiam et executionem.

Sed nonnihil inflexa et immutata, ita ut primi facies accederet ad similitudinem faciei leoninae, essetque similis leoni; secundi vitulo, quarti aquilae, tertii vero tota plane et perfecte erat humana: haec enim species videtur decentior; secundo, reliqua corporis parte plane erant homines, bipedes scilicet et statura erecta; tertio, alas habebant senas, duabus velabant caput, duabus pedes, duabus volabant; quarto, ante et retro, sub alis et extra circumcirca plena erant oculis; quinto, habebant manus, et in manibus phialas et citharas, Apoc. V, vers. 8; sexto, non habebant requiem, sed jugiter canebant Deo: Sanctus, sanctus, sanctus; septimo, erant proximi throno Dei, eumque a quatuor lateribus stipabant et ambiebant; octavo, stabant quasi volaturientes, parati ad omnem Dei nutum, avidique ad volandum, ut Dei jussa statim exequerentur.

Hinc sequitur inter animalia Joannis et Cherubinos Ezechielis esse sextuplex discrimen: Primum, quatuor facies in singulis animalibus vidit Ezechiel, Joannes tantum unam; secundum, apud Ezechielem prima facies erat hominis, secunda leonis, tertia bovis, quarta aquilae: apud Joannem prima facies est leonis, secunda bovis, tertia hominis, quarta aquilae; tertium, haec Joannis uti et Seraphim Isaiae, pedes habebant hominum, illa Ezechielis vitulorum; quartum, haec Joannis, uti et Isaiae, habebant senas alas: illa Ezechielis, quaternas: carebant enim duabus, quibus priora vultum tegebant; pergebant enim ad bellum, puta ad excidium Hierosolymae: ergo oculos apertos habere debebant, ut hostem cernerent et ferirent: haec vero adorant et laudant Deum, unde ex reverentia tantae majestatis velant oculos; quintum, haec Joannis erant in ipso throno Dei, et in ejus circuitu: illa Ezechielis habebant super caput firmamentum, quasi scabellum pedum Dei; sextum, haec Joannis binas habuerunt manus, illa Ezechielis quaternas.

REQUIEM NON HABEBANT. — Graece οὐκ ἔχουσιν, id est, non habent, quasi dicat: Vidi quod haec animalia sine cessatione jugiter laudabant Deum, contenta mente et voce clamando: Sanctus, sanctus, sanctus; quia hi angeli assidue toto corde et ore praedicant et celebrant SS. Trinitatem. Idem faciunt quatuor Evangelistae, quos allegorice haec quatuor animalia, puta hi quatuor angeli, repraesentant. Nam in coelis per seipsos, in terris per quatuor sua Evangelia non aliud quam fidem, amorem, cultum et laudem SS. Trinitatis hominibus concinunt et appraedicant. Vide quod sit officium, quae occupatio angelorum? quid jugiter faciant? non aliud sane quam laudare Deum. Hoc Ecclesia imitatur in perenni psalmodia, dicitque cum Psalte: «In conspectu angelorum psallam tibi;» hoc faciunt pii et sancti, qui semper corde et ore canunt: «Benedicam Dominum in omni tempore,» quorum vita est continua Dei laus. Illi sunt angeli terrestres: Dei enim laus est juge et otiosum angelorum negotium, ac negotiosum otium.

Angelici ergo ordinis sunt, qui semper laudant Deum. Sunt in Ecclesia poenitentes, sunt qui vacant operibus misericordiae, sunt qui docent, sunt qui regunt; sed in summo gradu positi sunt, qui assidue tam in adversis, quam prosperis, laudant Deum. Quinimo angeli id ipsum nos docuerunt, scilicet psallere, canere: Sanctus, sanctus, sanctus; vel, quod quasi idem est, canere: «Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.» Summa enim SS. Trinitatis gloria, est summa ejusdem sanctitas. Nam, uti narrat Socrates, lib. VI, cap. XXXVI, cum Constantinopoli Ariani odas suae haereseos canerent, dicentes: «Ubi sunt, qui tria unam dicunt esse potentiam?» S. Joannes Chrysostomus instituit, ut Orthodoxi ex adverso canerent trisagion et homousion, idque alternatim, uti in Choro fit. Subdit deinde Socrates: «Dicendum autem et hoc, unde consuetudo responsoriorum hymnorum in Ecclesia initium cepit. Ignatius, Antiochiae Syriae tertius ab Apostolo Petro Episcopus, una cum Apostolis aliquando conversatus, visionem angelorum per responsorios hymnos S. Triadem laudantium vidit, et modum visionis Antiochenae Ecclesiae tradidit; unde et ad omnes Ecclesias ista traditio manavit. Et haec est ratio hymnorum responsoriorum,» id est eorum qui alternae canuntur per antiphonas, uti fit in choro. S. Ignatius ergo est auctor psalmodiae alternae, sive chori. Itaque sicut angeli in coelis, ita fideles et Sancti in hac vita, quasi angeli terrestres, jugiter canunt: «Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto,» sive ter Sanctus; canunt, inquam, toto corde, ore et opere, toto affectu et spiritu, quasi dicant:

Si mihi sint linguae centum, sint oraque centum,

imo si solus haberem omnium hominum et angelorum ora et linguas; si cor haberem tam amplum et vastum, ut caperet corda omnium animalium et omnium creaturarum: illud et illa tota, quot quantaque essent, in SS. Trinitatis doxologiam expromerem et effunderem, quia omnis haec laus pro ejus dignitate et merito exilis esset, et nullius pretii. Qui ergo vult aemulari et inchoare angelorum vitam, officium et felicitatem, terrena transcendat, omnia tam felicia quam infelicia nihili aestimet, in coelis conversetur, ibique cum sanctis angelis perpetim celebret et glorificet Deum et SS. Trinitatem, dicatque cum S. Paulo, Rom. XI: «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula. Amen.» Noster P. Nicolaus Serarius piam et eruditam doxologiae hujus, «Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto,» explicationem edidit, qua simul praxim docet eamdem per modum rosarii recitandi et iterandi; ut, sicut in rosario Beatae Virginis recitamus quinquagies «Ave Maria,» et quinquies «Pater noster,» in rosario SS. Trinitatis recitemus quinquagies «Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto,» et quinquies «Pater noster,» ut ita continenter eamdem glorificemus.

Rursum S. Basilius explicans Psalm. XXXIII, 1: «Semper laus ejus in ore meo,» quaerit quomodo semper, etiam in somno, cibo, opere, possimus laudare Deum? ac respondet dupliciter: Primo, «Cogitatio, inquit, quae de Deo semel impressa est, et velut sigillo obsignata in praecipua animae parte, nimirum in mente, potest laus Dei recte appellari semper in anima existens;» secundo, si faciet cuncta ad Dei gloriam, ita ut facta dictaque ipsius omnia, omnisque spiritualis operatio vim laudis habeant. Sive enim bibat justus, sive edat, sive quid aliud agat, omnia ad Dei gloriam facit. Talis etiam cum dormit, cor vigilat, juxta verbum dicentis in Cantic.: «Ego dormio, et cor meum vigilat.» Quasi enim tenor quidam soni semel editi, ac diutius auribus insonantis, sunt illa quae per somnum recurrunt imagines conceptae interdiu cogitationis.

SANCTUS, SANCTUS, SANCTUS. — Alludit S. Joannes ad Seraphinos Isaiae; hisce enim quoad alas et voces similia erant haec quatuor animalia, sicuti quoad quaternas facies similes erant Cherubinis Ezechielis. Videtur enim Joannes utramque visionem, scilicet tam Ezechielis, quam Isaiae connectere, et sua hac una complecti.

Nota primo: Pro Sanctus, sanctus, sanctus, hebr. Isaiae VI, 3, est קדוש קדוש קדוש cados, cados, cados, quod significat id quod ob suam puritatem a rebus immundis et profanis, imo a caeteris, puta a creatis omnibus, separatum et sanctum, ideoque summe venerandum et adorandum est; radix enim קדש cadas, significat separare, ac esse separatum, sanctum ac sacrum.

Hinc Graecum ἅγιος, id est sanctus, ait Origenes, et ex eo Beda, dicitur quasi α, id est sine, γῆ, id est terra. Verum sic dicendum esset ἅγιος spiritu leni, non ἅγιος, aspirate. Potius ergo ἅγιος idem est quod ἄγιος id est colendum et venerandum, puta numen aut numinis particeps.

Latinum sanctus deducitur a sancire, id est sanguine victimae firmare, uti eodem veteres firmabant sua pacta et foedera: quia vero ita sancte et religiose inita ac confirmata violare nefas erat, hinc sanctum idem est quod integrum, incorruptum, intemeratum et inviolabile.

Sanctus ergo Deus Pater, sanctus Deus Filius, sanctus Deus Spiritus Sanctus. Hinc trisagium hoc quotidie in sacrificio usurpat et celebrat Ecclesia. Vide dicta Isaiae VI, 3.

Porro in hoc trisagio mysterium Sanctissimae Trinitatis repraesentari docent S. Basilius, Epiphanius et alii quos citat et sequitur Leo Castrius, Isaiae VI. Item Damascenus. Felix Papa, Concilium Chalcedonense et Constantinopolitanum secundum, quod fuit generale quintum, hoc decretum celebratum contra Petrum Gnapheum, qui trisagio addebat: «Qui crucifixus es pro nobis, miserere nobis.» Pro Trinitate enim volebat inducere quaternitatem: ponebat enim duos filios, unum immortalem, alterum mortalem et crucifixum.

Triophthalmos cum onyche nascitur, res hominis simul oculos exprimens, ait Plinius, lib. XXXVII, cap. XI. Triophthalmos tres oculos habens commixtos, et una luce fulgentes, symbolum est Sanctissimae Trinitatis, quam S. Nazianzenus in Odis vocat φάος ἓν τριλαμπές, id est, lux una triplici face (quasi oculo) collucens.

Nota: Sanctitas est ipsa justitia, rectitudo et perfectio mentis; haec autem consistit in conformitate voluntatis et actionis cum lege aeterna, quae est in mente Dei: ex adverso peccatum, quod directe contrarium est sanctitati, non est aliud quam difformitas et praevaricatio legis aeternae. Sicut enim perfectio naturalis rerum consistit in eo, quod res quaelibet sit commensa suae regulae, puta ideae, juxta quam est facta: ita perfectio moris consistit in commensione et adaequatione voluntatis cum lege aeterna, juxta quam oportet operari. Sicut enim idea in mente Dei est mensura perfectionis naturalis cujusque rei creatae: ita lex aeterna in mente Dei, est mensura perfectionis moralis et sanctitatis naturae rationalis in omnibus operibus bonis. Is enim perfectus est et sanctus, cujus volitiones et actiones plane conveniunt cum lege aeterna. Quocirca cum voluntas divina idem sit cum mente divina et lege aeterna, sequitur quod ipsa essentialiter sit sanctitas increata et infinita, adeo ut sanctitas creaturarum, puta angelorum et hominum omnium, ad divinam comparata, sit instar nihili, et veluti impuritas quaedam: sicut entitas, potentia, sapientia, dominium creaturarum comparatum cum entitate, potentia, sapientia, dominio Dei, est tantum umbra entitatis, potentiae, sapientiae, dominii. Unde Christus, Matth. XIX: «Quid me interrogas de bono? unus est bonus Deus.» Et in doxologia Missae: «Tu solus Sanctus, tu solus Dominus.»

Hinc secundo, sanctitas est ipsa innocentia et puritas ab omni labe, inquit S. Dionysius, cap. XII Divin. Nom.; et Apostolus, I Corinth. VII, ait virginem esse sanctam, id est castam puramque corpore et spiritu; sicut enim labes et macula moralis consistit in difformitate actionis a lege aeterna: ita moralis pulchritudo, puritas et sanctitas consistit in conformitate actionum cum lege aeterna. Quocirca Deus est sanctus, quia est purissimus spiritus. Hinc angeli, quia hanc puritatem prae caeteris participant, sunt sanctissimi; homines quoque quo magis a contactu, adhaesione et amore rerum terrenarum, utpote faeculentarum, sordidarum et vilissimarum, mentem avocant, eamque ad Deum et divina attollunt et trahunt, eo sunt fiuntque sanctiores. Sanctitas enim consistit in contactu et amore rerum divinarum, utpote spiritualium et purissimarum, puta in conjunctione cum Deo. Haec etiam facit homines spiritales, coelestes, angelicos et divinos.

Hinc tertio, sanctitas est ipsa mentis integritas, ipsa virtus, praesertim charitas, ipsa gratia, ipsa gloria: haec enim omnia commensa sunt legi aeternae. Hac de causa Psal. CXLIV, dicitur Deus «justus in omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis,» quia in omnibus insignem aliquam virtutem ostendit, nimirum vel misericordiam et beneficentiam, vel justitiam et scelerum vindictam. Sic Deus in opere incarnationis et redemptionis hominum ostendit se sanctissimum, id est summe misericordem et beneficum: utpote qui quasi oblitus tot offensarum et injuriarum hominum, ad eos sanctificandos sibique reconciliandos miserit Filium suum in carnem, imo in mortem crucis, quod maxime spectant hi Seraphini Isaiae et Joannis. Hoc est quod ait Psaltes: «Confessio et pulchritudo in conspectu ejus, sanctimonia et magnificentia in sanctificatione ejus,» Psalm. XCV, 6. Et Moses Exodi XV, 11: «Quis similis tui, magnificus in sanctitate, terribilis atque laudabilis, faciens mirabilia?» Jam quia charitas et amor divinus est sanctitas, hinc, sicut duplex est amor divinus, nimirum essentialis, communis tribus personis, et notionalis, proprius singulis: ita duplex est et sanctitas. Nam Pater et Filius immenso amore se invicem amantes, producunt amorem notionalem, eumque sanctissimum: qui proinde nuncupatur Spiritus Sanctus, quia Pater et Filius, ejus productores et spiratores, sanctissimi sunt, et per castissimum ac sanctissimum amorem eumdem producunt et spirant.

Huic sanctitati divinae et immensae, quasi numini sacratissimo, summam debemus reverentiam, cultum et latriam per sacrificia, preces, oblationes, vota, etc.; summam item gratitudinem, amorem et obsequium, quod nos peccatores peccato liberarit, et suae sanctitatis per Christum participes effecerit; insuper summam imitationem: vult enim Deus nos imitari ejus, non omnipotentiam, omniscientiam, magnificentiam, etc., sed bonitatem et sanctitatem. Hoc enim nos facit justos, sanctos, gratos Deo, imo filios et haeredes Dei. Hinc sancit ipse Levit. XI: «Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum.» Et Christus Matth. V, 48: «Estote ergo perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est.» Et Apostolus, Hebr. XII, 14: «Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum.» Quare licet mundus sit velut templum quoddam divinitatis ipsius praesentia sanctificatum, ut ipsam ubique praesentem, omnia creantem, sustentantem, providentem, exornantem spectemus, ubique veneremur, laudemus et celebremus, semperque in ejus praesentia velut in sacro quodam templo nos versari cogitemus: tamen proprie et potiori ratione templum Dei est anima sancta, juxta illud Apostoli: «Vos enim estis templum Dei vivi, sicut dicit Deus, quoniam inhabitabo in illis, et inambulabo inter eos, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi populus,» II Corinth. VI, 16.

Quocirca saepe in fundum animae recipere nos debemus, ibique Deum per gratiam praesentem et inhabitantem, seposita omni alia cogitatione et cura, pro modulo nostro sancte colere et venerari. Sanctitas enim animae est fides, spes, charitas, religio, oratio, patientia in adversis, continentia, caeteraeque virtutes. Unde S. Gregorius, lib. VI, in cap. XVI, lib. I Regum: «Sanctificatio, ait, corporis pudicitia est, sanctificatio mentis charitas et humilitas.» Huc nos invitat et excitat aurea sententia S. Basilii, homil. De Spiritu Sancto: «Deus, inquit, est quisque Sanctorum. Dictum enim illis a Deo est: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes; et: Deus deorum (utique sanctorum) locutus est, et videbitur Deus Deorum (videlicet sanctorum) in Sion. Necesse est autem divinum esse spiritum, et ex Deo esse, qui diis divinitatis est causa.» Et S. Bernardus, epist. 23 ad Atconem: «Deus, ait, cum sit mirabilis in majestate sua, etiam in Sanctis suis gloriosus apparere dignatur, ne solus habeat gloriam.» Idem serm. 25 inter parvos: «Tria, ait, sunt quae faciunt hominem sanctum: victus sobrius, actus justus, sensus pius, etc. Tria sunt quae mortem Sanctorum faciunt pretiosam: quies a labore, gaudium de novitate, securitas de aeternitate.» Denique ad hoc venit Sanctus sanctorum Christus Dominus in mundum, ut «serviamus illi in sanctitate et justitia coram ipso, omnibus diebus nostris,» Lucae I, 75. Nostrum ergo est sancta vita sanctificare sanctitatem divinam, omnesque ad eamdem sanctitatem exhortari et traducere, itaque sanctissimum Dei nomen et gloriam apud omnes toto orbe propagare et celebrare. Haec est vera et consummata sanctitas.

Symbolice, trisagion non solum continet mysterium SS. Trinitatis, sed totum Apostolorum Symbolum, totamque Evangelicam doctrinam. Cum enim Seraphini Patri aeterno acclamant, «Sanctus,» significant sanctitatem Patris ostendi in mundi creatione; cum «Sanctus» acclamant Filio, significant ejus sanctitatem in mundi redemptione; cum «Sanctus» acclamant Spiritui Sancto, significant eum esse sanctificatorem et beatificatorem Ecclesiae, quia in hisce tribus, creationis, redemptionis et sanctificationis operibus (ad quae referuntur duodecim articuli Symboli totumque Evangelium) apparet trina sanctitas trium personarum; atque quia in his apparet omnipotentia Dei, ejusque universale dominium, hinc additur ab animalibus: «Dominus Deus omnipotens.» Ita Alcazar. In Lauretano et Hispano exemplaribus ἅγιος, id est sanctus, novies repetitur, forte ut significetur cuilibet trium personarum acclamari ter «sanctus;» nam quaelibet est ter sancta, id est sanctissima, uti et terque quaterque beata, id est beatissima, ita ut significetur SS. Trinitatem omnibus novem, id est omnibus angelorum choris, omni-sanctam acclamari. Verum vera lectio est ut tantum ter «sanctus» legatur, uti legitur in Isaiæ vi.

QUI ERAT, ET QUI EST, ET QUI VENTURUS EST. — Vide dicta cap. 1, vers. 4; hic tamen ordo nonnihil mutatur, nam cap. 1 primo ponit «qui est:» ait enim: «Qui est, qui erat, et qui venturus est.» Causam transpositionis dat Alcazar: Cap. 1, ait, hoc triplici nomine notatur providentia Dei circa Ecclesiam, q. d. Nunc quidem «est» Redemptor, qui olim «erat» promissor et figurator, et tandem «venturus est» ut opus suum plene perficiat. At hic agitur de mysterio et doxologia SS. Trinitatis: hinc decebat ut inciperetur a «qui erat,» qui est Pater; hic enim est Antiquus dierum, qui erat ante mundum, et ante omnia secula. Rursum ordo trium illorum operum, quæ tribus personis attribuuntur, est iste: creatio, redemptio, et sanctificatio perfecta. «Qui erat» refertur ad creationem; «qui est,» ad redemptionem, «et qui venturus est,» ad sanctificationem Ecclesiæ, sive potius ad ejus beatificationem et glorificationem, ut dixi cap. 1.

Versus 9-10: Seniores Procidebant et Mittebant Coronas Suas ante Thronum

9. ET CUM DARENT ILLA ANIMALIA GLORIAM, ET HONOREM, ET BENEDICTIONEM — clamando: «Sanctus, sanctus, sanctus;» hæc ergo tria, «gloria, honor et benedictio,» sunt idem quod Trisagion, sive triplex «sanctus.» Hoc enim Sanctissimæ Trinitati ingeminando, summe glorificarunt, honoraverunt et benedixerunt eam, id est laudaverunt et celebrarunt Dei sanctitatem quam in se habet.

Sedenti in throno, qui vivit in sæcula sæculorum — q. d. Qui non solum vivit in se, sed et ipsa est increata et æterna vita, et causa vitæ omnium Angelorum, hominum et animalium: vitæ, inquam, tam naturalis, quam supernaturalis per gratiam, et gloriosæ et beatæ. Hoc est quod ait Joan. 1, 4: «In ipso vita erat, et vita erat lux hominum.» Et Psalm. xxxv, 10: «Apud te est fons vitæ.»

10. PROCIDEBANT VIGINTI QUATUOR SENIORES ANTE SEDENTEM IN THRONO, ET ADORABANT. — Alcazar adorationem hanc accipit pro sacrificio Missæ. 24 enim seniores, ait, sunt sacerdotes Ecclesiæ, qui per mare vitreum, id est per pœnitentiam, ad hoc sacrificium se præparant, quod continet excellentissimam Dei adorationem et SS. Trinitatis glorificationem, ob pretiosissimam victimam Deo gratissimam quæ ei offertur, scilicet ipsum unigenitum Filium ejus; unde in Canone vocatur «sacrificium laudis.» Hic sensus mysticus est, non litteralis. Ad litteram enim agit de præcipuis Sanctis utriusque Testamenti, qui jam beati in cælo Deum, et tres divinas personas vident, adorant et celebrant.

Nota hic triplex reverentiæ gestum, quo eximia notatur humilitas et veneratio seniorum: primo enim, procidunt et facies in terram jaciunt quasi humum osculaturi; secundo, adorant; tertio, coronas suas projiciunt ante Deum. Primum significat festinationem alacrem et profundam reverentiam; secundum, justum Deo debitum latriæ cultum; tertium, totam animi veritatem, sinceritatem et gratitudinem, dum se ipsis exuunt coronis et omni dignitate, eamque tanquam a se abdicant, et Deo, ut suo vero Domino, resignant ac reddunt.

MITTEBANT (Syrus, præibant; Arabicus, deposuerunt, reliquerunt) CORONAS SUAS ANTE THRONUM — quasi Deo regnum suum quod in cælo obtinuerunt, victorias, triumphos et coronas ab eo acceptas referentes: sicut Romani triumphatores Capitolium ascendebant, et post triumphum coronas triumphales Jovi Capitolino, quasi auctori suo, dedicabant, ut testatur Alexander ab Alexandro, lib. VI Genial., cap. vi. Ita Rupertus hic, lib. IV, in fine: «Considerantes, ait, non meritis suis, sed prævenientis et subsequentis misericordia gratiæ se coronas obtinuisse, etc., ipsi tantam dignitatem suam non levipendunt, totumque quod meriti sunt, humili reverentia ei ascribunt. Mittunt ergo ante thronum coronas suas, id est quidquid virtutis, quidquid dignitatis habent, cum gratiarum actione Deo offerunt.» Ita Pontifex tiaræ suæ inscriptum gestabat: «Sanctum Domino,» q. d. Tota mea sacerdotalis dignitas, omnis pontificalis consecratio et sanctitas, mihi est a Deo; unde palam et continenter profiteor hanc meam pontificalem sanctitatem non esse meam, sed Dei, imo me ad hoc pontificem fuisse consecratum, ut illam jugiter prædicem et celebrem. Discant reges et principes terreni ab his 24 senioribus, qui in cælo reges sunt, suas opes, sceptra et regna a Deo accepta referre, eaque ei offerre, ut iis ad nutum Dei in ejus obsequium et cultum utantur: sic enim felices et longævi, imo æterni erunt, ut Deus eis promittit Deut. xvii, 14, Sapient. VI, 22.

Quocirca «antiquitus,» ait Plinius, lib. XVI, cap. IV, «nulli corona dabatur, nisi Deo. Hinc Homerus illas tantum cælo dat, et bello universo: privatim autem nulli, ne in certaminibus quidem.»

Alcibiades apud Platonem, dialog. 3, postquam coronam Socrati offerret, dixit se diis coronas dedicaturum, omniaque quæ dari solent, si videret diem illum quo ea fierent quæ a Socrate dicta sunt. Hinc Tertullianus, lib. De Corona Militis, docet Christianos coronis uti non debere, quia eis utuntur «hi quos mundus credidit deos.» Etenim corona primo symbolum est perfectionis et complementi. Solus autem Deus est perfectissimus, omniumque corona et complementum. Secundo, victoriæ et triumphi; tertio, felicitatis; quarto, imperii et regni; quinto, majestatis et gloriæ: quæ originaliter et plene soli Deo competunt, et ab eo ad creaturas, præsertim ad Sanctos, derivantur et communicantur per rivulos. Sic S. Cæciliæ et S. Valeriano coronas ex liliis et rosis contextas detulit angelus e cælo, quasi virginitatis et martyrii lauros, ac Christi tesseras, in cujus rosis flos sanguinis, et in liliis candor corporis renitebat, dicens: «Has coronas immaculato corde et puro corpore custodite, quia de Paradiso Dei eas vobis attuli.» Sic habent Acta S. Cæciliæ, et ex iis S. Aldhelmus, De Virginit., XXIII. «Certent nunc singuli, accipiant vel candidam de opere, vel purpuream de passione coronam,» ait S. Cyprianus, epist. 9.

Porro alludit hic S. Joannes ad lib. IV Esdræ II, vers. 46, ubi Esdras vidit pulcherrimum juvenem, scilicet Filium Dei, coronas Sanctorum capitibus imponentem, de qua eleganti visione plura dicam cap. vii, 13.

Sic ad litteram omnes Sancti sua merita et coronas Deo obtulerunt et resignarunt. Isaias, cap. xxvi, vers. 12: «Domine, dabis pacem nobis: omnia enim opera nostra operatus es nobis.» Jeremias, cap. xvii, vers. 14: «Salva me, et salvus ero: quoniam laus mea tu es. Et non sum turbatus te pastorem sequens: et diem hominis non desideravi, tu scis.» Regius Propheta, Psalm. xv, 5: «Dominus pars hæreditatis meæ et calicis mei, tu es qui restitues hæreditatem meam mihi.» Et Psalm. cxiii, 9: «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.» Et Psalm. lxi, 8: «In Deo salutare meum et gloria mea: Deus auxilii mei et spes mea in Deo est.» Et Psalm. iii, 3: «Tu autem, Domine, susceptor meus es, gloria mea et exaltans caput meum.» Porro hujus filius et regni successor Salomon, I Paralip. xxix, 11: «Tua est, ait, Domine, magnificentia, et potentia, et gloria, atque victoria, et tibi laus; cuncta enim, quæ in cælo sunt et in terra, tua sunt: tuum, Domine, regnum, et tu es super omnes principes. Tuæ divitiæ, et tua est gloria, tu dominaris omnium: in manu tua virtus et potentia: in manu tua magnitudo et imperium omnium.» Daniel cap. ix, vers. 7: «Tibi, Domine, justitia, nobis autem confusio faciei: tibi misericordia et propitiatio.»

Sic et B. Virgo: «Magnificat, ait, anima mea Dominum, quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus.» Et Judith, occiso Holoferne, cap. xvi, vers. 3: «Dominus conterens bella, Dominus nomen est illi.» Et Moses cum Hebræis, transito mari Rubro et submerso Pharaone, Exodi xv, vers. 1: «Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est: equum et ascensorem dejecit in mare. Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem,» etc.

Et S. Petrus, epist. I, cap. 1, 3: «Benedictus Deus, et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui secundum magnam misericordiam suam regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis, in hæreditatem incorruptibilem, et incontaminatam, et immarcescibilem, conservatam in cælis vobis.» Et S. Jacobus, cap. 1, vers. 17: «Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum.» Et S. Paulus, Ephes. cap. 1, 3: «Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in cælestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Qui prædestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum, secundum propositum voluntatis suæ, in laudem gloriæ gratiæ suæ, in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo.» Et II Corinth. IV, 7: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex nobis.»

Sic S. Agnes in flammis posita Deo resignavit virginitatis et martyrii coronam, dicens: «Omnipotens, adorande, colende, tremende Pater Domini nostri Jesu Christi, te benedico, quia per Filium tuum unigenitum evasi manus impiorum, et inpollutam viam transivi diaboli spurcitias. Te benedico, Pater laudande, qui me etiam inter flammas impavidam ad te venire permittis. Ecce, quod credidi jam video; quod speravi jam teneo; quod concupivi amplector. Te confiteor labiis et corde, te toto desidero visceribus. Ecce ad te venio, viventem et verum Deum.» Ita refert S. Ambrosius, lib. IV, epist. 34.

Sic B. Agatha, cum mammæ abscissionem, carcerem, ignem, etc. superasset, jam animam efflans, manibus in cælum extensis: «Domine, ait, Jesu Christe, bone magister, gratias tibi ago, quia fecisti me carnificum tormenta vincere: jube me, Domine, ad te venire, quem ineffabiliter sitio, et ad tuam immarcescibilem gloriam feliciter pervenire.» Quid enim, ait S. Augustinus, bona opera nostra, nisi Dei dona sunt? Cum ergo Deus coronat bona nostra, quid coronat nisi dona sua? Hæc est veritas, qua fugatur vanitas gloriæ.

Sancti enim, dum vident in se aliquid boni, æque vident illud esse a Deo, non a se: unde non se efferunt, sed potius se magis sub Deo humiliant. Dicamus ergo jugiter cum Psalte, Psalm. cii: «Benedic, anima mea, Domino, et omnia, quæ intra me sunt, nomini sancto ejus. Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus. Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus.» Ubi S. Augustinus: «Lætemur, ait, quia vicimus. Nos qui in nobis victi eramus, in illo (Deo) vicimus. Te ergo coronat, quia dona sua coronat, non merita tua.» Hæc est vera sapientia, si scieris quid sis a te, quid a Deo, quid in te sit tuum, quid Dei. A te abyssus es nihili, ignorantiæ et peccati. A Deo es homo, sapiens, sanctus, etc. Hæc ergo Deo, illa tibi tribue. Quanto ista clarius perspicies, et illa plenius effeceris, tanto sapientior et sanctior, æque ac humilior fies.

Versus 11: Dignus Es, Domine Deus Noster, Accipere Gloriam et Honorem et Virtutem

11. DICENTES: DIGNUS ES, DOMINE DEUS NOSTER, ACCIPERE GLORIAM, ET HONOREM, ET VIRTUTEM. — Sicut quatuor animalia trisagion cecinerunt Deo, ita ad eorum imitationem idem hic canunt 24 seniores (unde Græca quædam exemplaria hic addunt: «Quia sanctus es»). Nam «virtus» hic idem est quod benedictio et laus virtutis, per metonymiam. Sicut cap. v, vers. 12, dicitur: «Dignus est Agnus accipere virtutem et divinitatem,» id est laudem et doxologiam suæ virtutis et divinitatis. Pro virtutem græce est δύναμιν, id est fortitudinem, q. d. Dignus es, Domine, qui ex ore nostro, et omnium hominum et Angelorum accipias confessionem et laudem tuæ immensæ potentiæ et fortitudinis, qua omnia creasti, quaque nos aliosque fideles nobis subditos, victores effecisti: dignus es ut hæc tua virtus et robur ab omnibus laudetur et celebretur. Græca plures Dei titulos continent. Habent enim: ἄξιος εἶ, ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν ὁ ἅγιος, id est, dignus es, Domine ac Deus noster sancte, accipere, etc.

QUIA PROPTER (per) VOLUNTATEM TUAM ERANT (erant, id est fuerunt, extiterunt, suam essentiam et existentiam acceperunt, dum, ut sequitur, ex nihilo facta) ET CREATA SUNT, — τὸ enim et est exegeticum, explicatque τὸ erant, quasi dicat: «Erant et,» id est, «creata sunt.» Alii: «Erant,» inquiunt, id est, conservata sunt et conservantur, quasi ob duplex beneficium, scilicet creationis et conservationis, gratias agant Deo; sequitur enim: «Et creata sunt.» Secundo complures pro ἦσαν, id est erant, legunt εἰσι, id est sunt; quæ lectio facillima et planissima est. Ita legit et Vatablus, Erasmus et multi alii. Tertio, Ansbertus: «Erant,» inquit, creaturæ ante creationem in æternis mentis divinæ ideis, in æterno Dei decreto, quo ab omni ævo decreverat, ut in tempore a se crearentur. Unde hujus decreti executionem subdit dicens: «Et creata sunt.»

Quarto, Alcazar τὸ erant refert ad esse naturæ, vero et creata sunt ad esse gratiæ, per quam natura per peccatum perdita, quasi de novo creata et instaurata est, q. d. Deo debent homines non tantum esse naturæ, quod creaturæ omnes per productionem antiquam in Genesi acceperunt; sed etiam novum esse gratiæ, quod illis impertitum est cum facti sunt novæ creaturæ, ut ait S. Paulus, et divinæ consortes naturæ, ut ait S. Petrus. Verum sic potius dixisset, recreata, aut nove, vel rursum creata sunt, non autem absolute, «creata sunt:» hoc enim significat opus primæ creationis, qua res omnes ex nihilo Deus produxit et condidit. Porro sub hac quasi radice, hi seniores intelligunt simul opus recreationis, sive redemptionis, gratiæ et salutis. Ideo enim mittunt suas coronas ante thronum, quasi sua merita et salutem Deo accepta ferentes, quasi dicant: Tu, Domine, es creator et auctor omnium rerum, omnium bonorum tam naturalium quam supernaturalium; tibi ergo nostram gloriam debemus. tibi nos nostraque omnia offerimus et referimus, imo non nostra, sed tua tibi reddimus.

Denique notat Alcazar hic per omnia ad templum et vasa templi Salomonis alludi, nisi quod arca, utpote Mosaica, versa sit in arcum cœlestem, puta iridem pulcherrimam Christi; et pro mensa panum propositionis sit liber signatus quem in manu habebat sedens in throno; pro altari thymiamatis sint phialæ aureæ plenæ odoramentorum, cap. v, vers. 8; pro altari holocaustorum sit 24 seniorum adoratio, id est sacrificium Missæ.

Itaque in veteri Testamento illustria erant novem hæc: primo, thronus Dei; secundo, arca testamenti; tertio, dignitas principum sacerdotum ab Aarone prognatorum; quarto, doctrina legis divinæ quæ ibi prædicabatur; quinto, candelabrum aureum cum septem lucernis; sexto, mensa panum propositionis; septimo, mare æneum; octavo, Cherubini ingentes quos fecit Salomon; nono, sacrificia quæ Deo offerebantur. Hisce totidem magis illustria, et ex æquo respondentia eodem ordine successerunt in novo Testamento, quæ Joannes hic recenset. Nam primo, thronus Dei hic sunt Cherubini et propitiatorium, non corporale et vetus, sed spirituale et novum, puta Christus, ejusque fideles Christiani; secundo, pro arca fœderis apparuit arcus cœlestis ex smaragdo; tertio, pro 24 principibus sacerdotum surrogantur hic 24 seniores; quarto, pro legis doctrina tonitrua et fulgura exaudiuntur; quinto, septem candelabri lucernis substituuntur septem cœlestes lampades; sexto, pro mensa panum propositionis proponitur liber signatus mirabilis in manu Altissimi; septimo, pro mari æneo vitreum mare oculis subjicitur; octavo, pro Cherubinis Salomonis quatuor animalia admiranda et valde mystica adstant Deo; nono, pro priscis victimis cruentis surrogatur incruentum Missæ sacrificium.

Hæc apposita sunt, sed mystica, non litteralia, uti vult Alcazar. Adde non satis congrue arcam in arcum, mensam in librum transformari: licet enim grammatice, sive quoad grammata et litteras vox arca facile in vocem arcus transeat et commutetur, non tamen res ipsa: alia est enim arcæ, alia arcus, præsertim iridis forma et figura. Ita videmus subinde viros doctos, dum minutius et studiosius allusiunculas et elegantias quasdam vel grammaticales, vel historicas consectantur, a solido et vero sanctæ Scripturæ sensu aberrare. Cætera satis congrue sibi invicem respondent: verum ad litteram accipienda sunt de templo non terreno, id est Ecclesia, sed cœlesti. Templum enim Salomonis sicut allegorice Ecclesiam militantem, ita anagogice significavit et repræsentavit cœlum, sive Ecclesiam triumphantem, de qua ad litteram hic agit S. Joannes.