Cornelius a Lapide

Commentarius in Apocalypsin, Caput VII

Index

Synopsis Capitis

Signantur ab angelo electi, ne tangantur plagis impiorum, puta duodecim millia ex singulis tribubus Israel. Deinde, vers. 9, Joannes videt innumeram turbam ex Gentibus stantem ante thronum Dei cum stolis albis et palmis, gratias agentes et laudantes Deum et Agnum.

Textus Vulgatae: Apocalypsis 7:1-17

1 Post haec vidi quatuor angelos stantes super quatuor angulos terrae, tenentes quatuor ventos terrae ne flarent super terram, neque super mare, neque in ullam arborem. 2 Et vidi alterum angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi: et clamavit voce magna quatuor angelis, quibus datum est nocere terrae et mari, 3 dicens: Nolite nocere terrae, et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum. 4 Et audivi numerum signatorum, centum quadraginta quatuor millia signati, ex omni tribu filiorum Israel. 5 Ex tribu Juda duodecim millia signati: ex tribu Ruben duodecim millia signati: ex tribu Gad duodecim millia signati: 6 ex tribu Aser duodecim millia signati: ex tribu Nephthali duodecim millia signati: ex tribu Manasse duodecim millia signati: 7 ex tribu Simeon duodecim millia signati: ex tribu Levi duodecim millia signati: ex tribu Issachar duodecim millia signati: 8 ex tribu Zabulon duodecim millia signati: ex tribu Joseph duodecim millia signati: ex tribu Benjamin duodecim millia signati. 9 Post haec vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat, ex omnibus gentibus, et tribubus, et populis, et linguis: stantes ante thronum, et in conspectu Agni, amicti stolis albis, et palmae in manibus eorum: 10 et clamabant voce magna, dicentes: Salus Deo nostro, qui sedet super thronum, et Agno. 11 Et omnes angeli stabant in circuitu throni, et seniorum, et quatuor animalium: et ceciderunt in conspectu throni in facies suas, et adoraverunt Deum, 12 dicentes: Amen. Benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor, et virtus, et fortitudo Deo nostro in saecula saeculorum. Amen. 13 Et respondit unus de senioribus, et dixit mihi: Hi, qui amicti sunt stolis albis, qui sunt? et unde venerunt? 14 Et dixi illi: Domine mi, tu scis. Et dixit mihi: Hi sunt, qui venerunt de tribulatione magna, et laverunt stolas suas, et dealbaverunt eas in sanguine Agni. 15 Ideo sunt ante thronum Dei, et serviunt ei die ac nocte in templo ejus: et qui sedet in throno, habitabit super illos: 16 non esurient, neque sitient amplius, nec cadet super illos sol, neque ullus aestus: 17 quoniam Agnus, qui in medio throni est, reget illos et deducet eos ad vitae fontes aquarum, et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum.

Introductio: Quomodo Hoc Caput Pertinet Ad Sextum Sigillum

Hoc caput pertinet ad sextum sigillum, estque altera ejus pars. Nam post hoc caput, statim initio sequentis capitis VIII, septimum sigillum subnectitur, et reseratur. Itaque est hoc caput pars sexti sigilli, sed ita ut simul sit quasi praeambulum et praeparatio ad caput sequens, et ad septimum sigillum. Cum enim cap. VI praecedenti, in priore parte sexti sigilli dixisset fore horrenda signa in terra, sole, luna, stellis et caelo, quae extrema supplicia mundo, id est impiis portendant et intentent, quae nimirum in septimo sigillo per septem angelorum tubas et plagas exhibentur: hinc, ne plagae hae et supplicia pios et sanctos fideles cum impiis simul involvant et affligant, signantur hoc capite pii et sancti, ut angeli plagas immissuri in orbem et impios, caveant ne hosce signatos tangant, aut plagis suis afficiant. Sicut enim Deus Exodi XII, 7, percussurus per angelum primogenita Aegyptiorum, jussit prius signari domos Hebraeorum, ut angelus percutiens eas transiliret, et non tangeret; rursum sicut Ezechiel. IX, 4, Deus percussurus Jerusalem et Judaeos sceleratos, jubet prius in ea signari sanctos, ne illi cum sceleratis perimantur: ita pariter jubebit in fine mundi signari Sanctos, ne communibus orbis plagis involvantur. Unde cap. IX, vers. 4, dicitur: «Praeceptum est locustis, ne laederent foenum terrae, neque omne viride, nisi tantum homines qui non habent signum Dei in frontibus suis.»

Dices: Hi signati vers. 9, dicuntur habere stolas albas et palmas, ac esse ante thronum Dei: ergo sunt beati in caelo, non autem militantes in terra. Respondeo, S. Joannem per visionem vidisse eos in caelo, quia signati et conscripti erant cives in caelo: revera autem adhuc existebant et militabant in terra, uti patet ex jam dictis. Quia enim quos Joannes per spiritum propheticum vidit in caelo, quia eo per Dei praedestinationem et praescientiam destinabantur: ideoque eorum gloriam futuram quasi praesentem enarrat, perinde ac Prophetae de futuris loquuntur ac si praesentia aut praeterita forent, ut significent ea tam certo eventura, ac si jam facta essent. Porro hi signati ex Judaeis, erunt fideles conversi e Judaeis ad Christum partim ante Antichristum, partim et potiori parte post Antichristum: eo enim caeso omnis Israel convertetur ad Christum, uti inferius dicam.

Quare minus congruae, minusque probabiles sunt aliorum sententiae, quas hic recensebo, ut lectori plene et plane satisfaciam.

Imprimis ergo Ambrosius, sicut per priorem sexti sigilli partem, in fine cap. sexti recensitum, accepit Judaeorum reprobationem: ita hic per alteram ejusdem sigilli partem, accipit Gentium omnium vocationem, electionem et glorificationem tum in terra, tum in caelo.

Secundo, Lyranus, Aureolus et Viegas, sicut priorem partem retulerunt ad persecutionem Diocletiani, ita hanc referunt ad Ecclesiae pacem mox secutam sub Constantino, profligatis quatuor angelis, id est, quatuor tyrannis, itaque hic Constantini cum illis bella et victorias describi.

Tertio, Primasius, Haymo et Ansbertus haec referunt ad tempus quod Christum antecessit.

Quarto, verisimilius Andreas, Beda, Ribera et Pererius: Sicuti, inquiunt, priore parte sigilli sexti tristia Antichristi tempora, mundique supplicia Joannes, vel potius Christus, reseravit: ita hic Ecclesiae laetitiam et felicitatem, mox post Antichristum secuturam, cum innumeri ex Judaeis et Gentibus eligentur ad gratiam et gloriam, subtexit. Verum, ut recte objicit Alcazar, non servant ipsi acoluthiam, sive debitam Apocalypsis sequelam et ordinem. Perperam enim ponunt haec inter sigilla, cum ipsi censeant sigilla omnia continere ea, quae praeambula erunt Antichristo, non posthuma. Rursum, perverso ordine, ponunt haec post Antichristum futura in fine sexti sigilli, ante septimum, quod continet plagas praevias Antichristo. Tertio, haec signatio signatorum non fiet directe et proprie ad gloriam, sed ad hoc, ne angeli plagis suis eos attingant. Potest tamen haec expositio commode explicata, cum nostra conciliari eique accommodari.

Quinto, Alcazar putat hanc signationem Sanctorum non pertinere ad sextum sigillum, sed esse praeambulum septimi sigilli. Quia enim ipse censet primis quatuor sigillis recenseri felicitatem Judaeorum in Christum credentium, tribus vero ultimis infelicitatem et plagas incredulorum et rebellium, ac praesertim excidium eorum per Titum; hinc censet signari hic Christianos, qui Judaeis in Jerusalem erant permixti, ut ex ea egrediantur, itaque plagas ejus septimo sigillo reserandas evadant. Ita factum est: nam Dei monitu evaserunt ipsi in Pellam urbem, ait Eusebius, lib. III Histor., cap. V. Quocirca congrue Dei nutu, inquit Alcazar, haec urbs, vel anterius, vel posterius, a Christianis dicta est Pella, id est mirabilis separatio, quia Deus mira sua providentia eos ibidem servavit, ac separavit a Judaeis pereuntibus in Jerusalem; sicut olim terram Gessen separavit a reliqua Aegypto, cum eam a muscis, grandine, tenebris aliisque plagis Aegypti servavit intactam et immunem: Pella enim hebr. derivatur a rad. פלא pala, id est separavit, vel mirabilem fecit. Unde Exodi cap. VIII, vers. 22, ubi nos legimus: «Faciam mirabilem terram Gessen,» pro faciam mirabilem, hebr. est הפליתי hiphleti, a rad. pala, q. d. Ego faciam illam Pellam, ego illam ab Aegypto dividam, et mirabilem reddam. Similiter Exodi IX, 4: «Faciet Dominus mirabile,» hebr. est הפלא hiphla, hoc est, faciet pele, faciet mirabile, et separabit Gessen a reliqua Aegypto.

Verum haec omnia subverso ejus fundamento (de quo superius saepius actum est) corruunt, et ingeniosae tantum allusiones sunt, ludusque ingenii.

Versus 1: Quatuor Angeli Tenentes Quatuor Ventos

1. POST HAEC VIDI QUATUOR ANGELOS STANTES SUPER QUATUOR ANGULOS TERRAE, TENENTES QUATUOR VENTOS TERRAE, NE FLARENT SUPER TERRAM, NEQUE SUPER MARE, NEQUE IN ULLAM ARBOREM. — Quatuor primarii sunt venti, flantes a quatuor orbis partibus, puta Aquilo a Septentrione, Auster a Meridie, Eurus ab Oriente, Zephyrus et Favonius ab Occidente. Et hos quatuor tantum nominabant veteres, teste Plinio, lib. II, cap. XLVII. Verum posterioribus saeculis nautae hosce quatuor in plures alios subdiviserunt, et singulis duos, imo quatuor laterales addiderunt.

Quaeres, quinam sint hi quatuor angeli et quatuor venti? Respondet primo Ambrosius, quatuor angelos esse Romanum Imperium, quatuor ventis, id est mundi plagis, imperans. Sic et Primasius, Ansbertus, Anselmus et Beda per quatuor angelos accipiunt quatuor praecipua mundi regna, quae, cum Christus venit in mundum, tenebant ventos, id est pacem, laetitiam, opes et commoda orbis, quia suis rapinis et caedibus homines divexabant.

Secundo, Aureolus et Lyranus: Quatuor angeli, inquiunt, fuerunt quatuor tyranni tempore Constantini, puta Maximinus in Oriente, Severus in Italia, Licinius in Aegypto, Maxentius Romae, qui tenuerunt ventos, id est, doctores, ne disseminarent fidem Christi. Sic fere et Ambrosius, Primasius, Beda, Anselmus, Richardus, Ansbertus, Rupertus, Hugo, Dionysius, Pannonius et Viegas.

Tertio et melius, Andreas Caesariensis, Ribera et Pererius proprie accipiunt angelos, qui justitiae Dei administri in fine mundi improbos affligent, sicut terrae motu, obscuratione solis et stellarum, ita et cohibitione ventorum, summaque malacia, ita ut nec folium arboris agitetur. Quae ingens est plaga: per hanc enim necesse est consequi primo, ut mare navigari nequeat; secundo, ut fructus tempestivam maturitatem consequi nequeant; tertio, ut aer crassus et infectus non possit depurari, nec attenuari, sed corrumpi et putrescere debeat; ac consequenter quarto, omnia quae in terris vivunt, tabescere, deficere et emori. Venti enim suo flatu fovent omne vivens, ut pulchre docet Seneca, lib. V Natural. Quaest. t. XVIII. Unde vers. 3, idipsum explicat Joannes dicens: «Nolite nocere terrae et mari,» scilicet tenendo ventos, ne flent in terra.

Quarto et optime, Alcazar putat Angelos hosce fuisse quasi quatuor Aeolos, ventorum dominos, qui eos quasi furentes vinculis et carcere fraenent, ut ait Virgilius, ne flent et saeviant in terram. Unde hi angeli graece vocantur κρατούντας, id est tenentes et comprimentes ventos, sicut qui rabidum molossum tenet et comprimit, ne dimissus in obvios irruat; quomodo Virgilius Aeolum vocat tempestatum potentem. Itaque angeli hi nocebant terrae, non tenendo, sed laxando ventos: hi enim laxati vehementi impetu et insano murmure furentes, saevissimam excitabant tempestatem. Probatur primo, nam quod hic dicitur, angelos hos tenuisse ventos ne flarent, id eis dictum et jussum fuit antequam servi Dei signarentur; ergo hoc ipsum non fuit plaga, sed potius retinaculum plagae: mox enim jubet eis angelus, ut nullam plagam terrae inferant, donec servi Dei signentur; retentio ergo ventorum praecessit plagam, ac consequenter non fuit plaga. Secundo, quamvis malacia et compressio ventorum damnum aliquod inferat, idipsum tamen lentum est, remissum et languidum: multo autem vehementius et horribilius damnum inferunt venti, idque subito, si omnes eis habenae laxentur, adeo ut arbores, domos, templa, turres et palatia prosternant; qualem tempestatem ante paucos annos vidimus in Belgio altera Paschatis. Sic enim ait Daniel, cap. VII, vers. 2: «Ecce quatuor venti caeli pugnabant in mari.» Tertio, compressio ventorum aeque nocebat signatis, atque non signatis; frustra ergo dicitur eis: «Nolite nocere terrae et mari, etc., quoadusque signemus servos Dei nostri.» Secus est in laxatione ventorum: in hac enim jubentur eos ita laxare et moderari, ut procellas excitent quae impios plectant, pios autem et signatos non attingant. Sensus ergo est, q. d. Vos, o quatuor angeli, qui praeestis quatuor ventis, eosque paratis laxare, ut tempestates concitent, quibus plectantur impiissimi hoc aevo in fine saeculorum homines, retinete eos donec signemus servos Dei nostri, ut scilicet mox eos laxaturi, ita eos laxetis et dirigatis, ut solos impios eorumque domos, hortos et arbores feriant, signatis autem abstineant.

Nota hic quatuor ventis, utpote e quatuor orbis partibus prodeuntibus, quatuor praesidere angelos, puta singulos singulis; unus ergo praeest vento Orientali, secundus Occidentali, tertius Aquilonari, quartus Meridionali. Discimus ergo hic ventos eorumque motus et gyros, non tam a vapore, aliave causa naturali (quam difficile est reddere, aut mente capere: unde in ea laborat Aristoteles, et omnes Physici), quam ab angelis concitari, agi ac dirigi. Deus enim per angelos regit et moderatur orbem, sicut dominus per aurigam regit et moderatur equos et currum.

Porro hosce ventos, procellas et tempestates recte poni in sexto sigillo, jungique cum obscuratione solis, lunae et stellarum, patet ex eo quod Christus haec omnia conjungat Lucae XXI, 25, dicens: «Erunt signa in sole, et luna, et stellis, et in terris pressura gentium, prae confusione sonitus maris et fluctuum;» hunc enim sonitum, et hosce fluctus excitabunt venti. Quare non recte Alcazar hosce ventos refert ad septimum sigillum, putatque illos cum eo idem esse: septem enim plagas septimo sigillo contentas censet non esse aliud, quam horum ventorum, sive tempestatis ab iis excitatae in septem procellas sive nimbos divisionem: hosce enim nimbos excitabunt venti quatuor contrarii, inter se conflictantes. Nam hosce ventos, ab illis septem plagis septimi sigilli, aliam et diversam esse plagam, patet tum ex dictis, tum ex ipsismet septem plagis, ut patet eas intuenti cap. VIII; nam, v. g. vi ventorum non potuit excitari plaga quarta, quae ibidem describitur, vers. 12, scilicet percussio solis, lunae et stellarum: nec quinta, quae describitur cap. IX, vers. 1, scilicet apertura abyssi: nec sexta, vers. 14, scilicet solutio quatuor angelorum, qui ligati sunt in Euphrate. Quod enim Alcazar hasce plagas interpretatur ignorantiam, concupiscentiam et iram, Judaeis a Deo inflictas, patet mysticum esse, non litterale.

Quaeres an hi quatuor angeli sint boni, an mali, puta daemones? Noster Martinus Delrio, lib. II De Magia, Quaest. XI, censet esse genios Alastores, id est, truces et saevos daemones, citatque pro hac sententia Clementem Romanum, lib. IV Recognit.; Hieronymum, lib. VII in Isaiam; Augustinum, lib. V Contra Julianum, cap. III, et alios. Ratio est, quia nocent: ergo videntur esse mali. Verum haec ratio non concludit: nam etiam boni angeli nocuerunt, cum incenderunt Sodomam tanquam vindices Dei, Genes. XIX. Rursum, per eosdem multae aliae plagae orbi immittentur in fine mundi, ut patebit cap. VIII et sequent. Adde, angeli cum mali sunt, solet Scriptura iis addere aliquod epithetum alienans, vel ex circumstantiis satis significans, se non bonos, sed malos intelligere. Denique hi angeli sunt proprii et directi executores divinae providentiae, ejusque loco sunt praesides ventorum, ut eos moderentur et dirigant, praesertim ad puniendum impios, et ad tuendum pios: ergo sunt boni, non mali. Confirmatur, quia, Ezech. I, Deus vectus curru Cherubico, stipatus quatuor Cherubinis (qui utique boni erant, non mali), pergit ad exscindendam Jerusalem: ergo pari modo per angelos bonos peraget plagas ultimas, quibus orbis excidium conficiet. Ita Alcazar, Ribera, Pererius et alii.

«Ne flarent,» — donec Dei voluntate cognita, angeli laxarent eos ad flandum; hanc autem hic cognoverunt per alium angelum dicentem: «Nolite nocere (laxando ventos) terrae et mari, quoadusque signemus servos Dei nostri.» Unde liquet, postquam signati fuerunt servi Dei, revera angelos laxasse ventos, ac per eos graves procellas et clades impiis intulisse: licet id reipsa factum esse, in sequentibus non narretur.

Ubi nota moraliter, Deum per angelos ita moderari vim et ictus fulminum, tonitruorum, ventorum, grandinum et aliarum procellarum, ut hunc tangant, non illum; hunc agrum, non illum; hanc urbem aut regionem, non illam; praesertim ut impios eorumque agros et bona affligant, non pios, uti hic juberi et fieri videmus. Hoc est quod ait Psaltes Psal. CXLVIII, 8: «Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum ejus.» Quocirca dum tonat, fulminat, grandinat, etc., metuant impii, ac per contritionem, vel etiam confessionem Deo se reconcilient, ne hisce ejus plagis tangantur.

Cum ergo ait: «Ne flarent,» intelligit flatum non communem et ordinarium, sed validissimum et vehementissimum, ita ut venti furere videantur, ac saevissimas procellas et tempestates concitent, quibus gravissimas tam in mari, quam in terra clades et damna impiis inferant. Tales enim erunt in fine mundi.

Versus 2: Alter Angelus Ascendens Ab Ortu Solis

2. ET VIDI ALTERUM ANGELUM ASCENDENTEM AB ORTU SOLIS, HABENTEM SIGNUM DEI VIVI. — Quis hic? Primo, Ambrosius censet hunc angelum esse Christum, quia ab Isaia, cap. IX, juxta Septuaginta, vocatur «Magni consilii angelus,» et a Zacharia, cap. VI, vers. 12, «Vir oriens.» Clamor hujus angeli significat efficaciam Christi, qua effecit ut in sua nativitate, sublatis bellis, esset ubique pax, ut hac ratione citius ipse suum Evangelium per omnes gentes spargeret. Huc refertur expositio Ansberti, Primasii, Haymonis, Anselmi, Richardi et Bedae, censentium angelum hunc esse Christum, qui ascendit ab ortu solis, quia mane surrexit, et Apostolos statim misit ad illuminandum orbem. Hic suo clamore coercet daemones, ne impediant praedicationem Evangelii.

Secundo, Alcazar censet hunc angelum esse Spiritum Sanctum, qui fideles signat se ipso suaque gratia, eosque ab omni plaga liberos et incolumes praestat; aut potius angelum hunc esse ipsam Spiritus Sancti gratiam: haec enim formaliter fideles et sanctos signat.

Tertio, Aureolus et Lyranus per angelum hunc accipiunt Constantinum Magnum, qui quatuor tyrannos jam dictos, Evangelii praedicationem impedientes, profligavit: ex quo ingens Ecclesiae pax, laetitia et propagatio est consecuta. Hic habet signum Dei vivi, id est signum crucis, quod e caelo ei contra Maxentium pugnaturo, quasi victoriae omen datum est cum hac inscriptione: In hoc signo vinces. Unde tunc multi baptizati, et in baptismo a sacerdotibus signo crucis signati sunt.

Quarto, Victorinus et Gagneius, per angelum hunc accipiunt Eliam, qui saeviente Antichristo, ei, ejusque angelis, id est ministris, se opponet, multosque convertet ad Christum, eosque cruce Christi signabit et insigniet. Haec sententia in speciem est plausibilis.

Quinto, S. Bonaventura, in prologo Vitae S. Francisci, asserit hunc angelum esse S. Franciscum ejusque asseclas Franciscanos. S. Franciscus enim signum Dei vivi, puta crucis, praetulit, cum Christi crucifixi sacra stigmata corpori suo coelitus impressa sensit. Idem praeferunt Franciscani, puta signum poenitentialis crucis, et habitum cruci conformem, ut omnes ad poenitentiam et crucis amplexum excitent. Idipsum S. Bonaventurae certo revelatum esse scribit S. Bernardinus, tom. II, serm. 60, in principio. Idem dicit Leo X Pontifex, et alii, quorum verba et sententias citat Sedulius in elogiis S. Francisci, et Antonius Daça, lib. De Stigmatibus.

Sexto et optime, Ribera et Pererius censent hunc verum fuisse angelum. Hic dicitur ascendisse, quia prius descenderat e caelo, eratque in terra, ut hominum salutem curaret et tueretur. Rursum, quia cum sole quasi oriri, et in horizontem, in quo erat S. Joannes, ascendere videbatur: quocirca dicitur ascendisse «ab ortu solis,» tum quia venerat ut laeta et prospera nuntiaret, tum quia novam laetitiam, et quasi lucem afferebat. Nasci enim ab Oriente idem est quod exoriri tanquam novum solem, ad illustrandum eos qui in tenebris et umbra mortis sedent. Quomodo de Judaeis ab Aman et a morte liberatis dicitur, «quod eis a nova lux oriri visa est,» Esther VIII, 16. Et Malach. cap. IV, vers. 2, ait: «Orietur vobis timentibus nomen meum Sol justitiae, et sanitas in pennis ejus.» Habet hic angelus «signum,» graece σφραγίδα, id est sigillum, quod frontibus electorum imprimat, «Dei vivi,» qui scilicet suos a communi exitio impiis parato in fine mundi servabit et vivificabit. Vox enim «vivi» est epithetum Dei. Deus enim est ipsa vita increata, quae omnis angelorum, hominum, animalium et plantarum vitae, tum naturalis, tum spiritalis, tum beatae, tum gloriosae fons est et auctor. Quodnam fuerit hoc signum, jam dicam.

Versus 3: Quoadusque Signemus Servos Dei Nostri In Frontibus Eorum

3. QUOADUSQUE SIGNEMUS SERVOS DEI NOSTRI IN FRONTIBUS EORUM. — Alludit ad servos, sive mancipia, quae olim ab hero stigmate fronti inusto, aeque ac pecora, notabantur, ut si fugerent, vel errarent, aut caperentur, ex stigmate cognosceretur cujus heri vel domini essent, eique redderentur. Sic Paulus ait se stigmata Domini Jesu in corpore suo portare, Galat. cap. VI. Vide dicta Ezech. IX, 4.

Rursum et potius, alludit, inquit Pererius, primo, ad sanguinem Agni paschalis, quo signabantur domus Hebraeorum, ne percuterentur ab angelo caedente primogenitos Aegyptiorum, Exodi XII. Secundo, alludit ad titulum tiarae pontificis: tiarae enim inscriptus erat hic titulus: «Sanctum Domino,» Exodi XXVIII, ut ex eo quasi signo cognosceretur, quod esset pontifex Dei sancti.

Tertio et maxime, alludit ad signum tau, quo signati sunt gementes in Jerusalem, idque in fronte, Ezech. IX, 4. Unde sequitur hoc signum fuisse signum crucis Christi: hujus enim formam habebat littera tau; hoc etiam signum impressum erat domibus et ostiis Hebraeorum, uti docet S. Hieronymus in Isaiae LXVI, cujus verba citavi Exodi XII, 7. Ratio est, quia nemo a morte aeterna (quae hisce plagis hacque morte temporali Antichristianis infligenda significatur et inchoatur) liberari potest, nisi virtute crucis Christi, et nisi hoc crucis signo insigniatur.

Denique alludit ad Esdrae lib. IV, cap. II, vers. 38: «Surgite, et state, et videte numerum signatorum in convivio Domini;» de quo plura vers. 14, in fine. Vox «signemus» tacite continet mandatum, quo jubet hic angelus aliis ut secum signent servos Dei. Unde Arabicus vertit, «donec signetis servos Dei super frontes eorum.»

Signabunt ergo angeli in fine mundi electos signo crucis: Primo, per sacerdotes signo crucis in Baptismo et Confirmatione visibiliter eos consignando.

Secundo, spiritualiter inducendo et exhortando eos per se et per praecones Evangelii ad liberam, publicam et constantem fidei et crucis Christi coram Antichristianis aliisque ejus hostibus professionem usque ad mortem. Hujus enim publicae professionis symbolum est frons. Nam, ut ait Cicero, De Petit. consul.: «Janua animi frons est;» unde et frons dicitur a ferendo (licet Varro deducat a foraminibus oculorum, quae sunt in fronte), quod indicia animi vel hilaris, vel moesti, vel timidi, vel audacis prae se ferat, ut ait Plinius, lib. XI, cap. XXXVII. Hinc rursum ostentatio est in fronte, ait Cicero; unde ipse orat. I in Catilin.: «Sit,» ait, «inscriptum in fronte uniuscujusque civis, quid de republica sentiat.» Frontones ergo, animosos et resolutos sui cultus professores diligit et signat Deus. Haec signatio est spiritalis, fitque per gratiam Christi. Unde de ea ait Paulus, Ephes. I, 13: «Signati estis Spiritu promissionis Sancto;» et cap. IV, vers. 30: «In Spiritu Sancto Dei signati estis.» Et de Christo ait Joannes, cap. VI, vers. 27: «Quem Pater signavit Deus.» Clare vero Paulus, II Corinth. I, 21: «Qui, ait, confirmat nos vobiscum in Christo, et qui unxit nos Deus: qui et signavit nos, et dedit pignus Spiritus in cordibus nostris.» Vide ibi dicta.

Tertio, Andreas Caesariensis: «Tempore, inquit, Antichristi signo crucis fideles se distinguent et secernent ab infidelibus et Antichristianis. Tunc enim fideles intrepide, citraque ruborem signum crucis Christi in eorum conspectu deferent, uti cruces et rosaria publice deferunt et gestant Helvetii Catholici, ut inter medios haereticos profiteantur suam fidem, seque esse orthodoxos, Christi et Virginis Deiparae cultores.» Graecum enim σφραγίδα significat sigillum visibile et expressum. Idem exigit τὸ «in frontibus»: signum enim in fronte est visibile et omnibus conspicuum. Sic in die Cinerum, omnes Christiani in Ecclesia signantur in fronte cruce cinerea: quin et omnes dum surgunt, dum orant, dum prandent, dum incumbunt, et alias saepe per diem signant se cruce in fronte. Qui adeo usitatus et vetus est mos, ut Tertullianus, lib. De Corona militis, cap. III, dicat: «Ad omnem progressum atque promotum, ad omnem aditum et exitum, ad vestitum et ad calceatum, ad lavacra, ad mensas, ad lumina, ad cubilia, ad sedilia, quaecumque nos conversatio exercet, frontem crucis signaculo terimus.» Nota: Non ait: Signamus, sed «terimus;» ita enim crebro signabant frontem, ut eam terere viderentur. Idem docet S. Cyprianus, epist. 63, et lib. III Testim. ad Quirinum, cap. XXII, et alii quos ibidem contra Calvinistas citat Pamelius. Simili ergo modo angeli in fine mundi «signabunt» sua suggestione, id est, excitabunt fideles et sanctos ut signent se signo crucis, illudque in fronte visibiliter forment, pingant aut gestent, quasi symbolum Christi et christianismi, quo se ab Antichristianis omnibusque impiis discriminent. Eodem modo milites Christiani cum Godefrido Bullonio, S. Ludovico et aliis, per decem expeditiones pro recuperanda terra sancta contra Saracenos pugnaturi, quasi insigne belli sacri gestabant signum crucis, uti etiamnum nonnulli Ordines gestant. Unde vocabantur expeditiones Cruciatae, de quibus singulis fuse agit Gretserus, tom. III De Cruce, lib. II toto. Sic et Episcopi crucem auream vel argenteam, ipse vero summus Pontifex adamantinam, etiam dum celebrat, gestat in pectore. Hi enim quasi duces fidelium in bello sacro ad tuendam Christi crucem debent esse fortes ut adamantes.

Denique, si quis proprie ad litteram, ut verba sonant, velit et contendat, quod angeli per se signabunt fideles, videlicet illos designando et denotando per signum crucis, quod invisibiliter et spiritualiter in frontibus eorum formabunt et imprimant; idque ad hoc, ut per hanc designationem et denotationem angeli, plagas sequentes illaturi, sciant quos percutere debeant, quos praeterire et servare: si quis, inquam, hoc sentiat, itaque hunc locum exponat, non traham cum eo contentiosum funem. Angeli enim ignorant secreta cordium et conscientiarum, nec in iis vident gratiam et dona Dei: haec enim pendent a libero hominis arbitrio (quod solus penetrat Deus, qui scrutatur renes et corda). Quocirca nesciunt an quis sit Dei servus et amicus; multo magis nesciunt an quis sit praedestinatus et electus ad gloriam, nisi id Deus eis revelet, aut aliquo signo indicet. Quocirca jubentur hic Sancti signari, ut ex hoc signo angeli percussores eos cognoscant, eosque in mente et memoria sua consignent, ut eos a plagis indemnes servent. Verum quid in hac re verius sit, mox indicabo.

Signantur ergo hic fideles tum in frontibus, tum in mentibus angelorum, illi, qui in fine mundi cum abundabit iniquitas, ac praesertim in persecutione Antichristi, dirissima patientur, fortesque et constantes in fide et pietate persistent, ideoque eligentur ad vitam aeternam. Signantur, inquam, speciali Dei providentia et gratia ad hoc, ne communibus orbis cladibus involvantur, neve cum impiis reprobis paria mala et plagas, quas angeli eis inferent, patiantur, sed iis eximantur. Ad hanc signationem et sigillationem sponsus invitat sponsam, dicens Cantic. VIII: «Pone me ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum.» Quod S. Ambrosius, lib. De Isaac, cap. VIII, sic explicat: «Signaculum,» inquit, «Christus in fronte est, signaculum in corde, signaculum in brachio: in fronte, ut semper confiteamur; in corde, ut semper diligamus; in brachio, ut semper operemur.» Quare Origenes, homil. 8 in Diversos: «Gaudentes,» ait, «hoc signum (crucis) levemus in fronte, quod daemones, cum viderint, contremiscant. Nam qui aurea capitolia non timent, crucem timent.» Signum enim crucis est tacita invocatio, aeque ac professio Christi crucifixi. Hinc a SS. Patribus vocatur frontis decus, fidele signum, arma caelestia, cassis Christiana, munimentum vitae, magnum bonum, salutaris armatura, scutum inexpugnabile, gladius et flagrum regium, quod omnem diaboli impetum fundit; vivificum signum, insuperabilis Christianorum armatura, immortale vexillum, quo viso daemones contremiscunt. Citat Patres noster Gretserus, lib. IV De Cruce, cap. LXIV.

Ita signo Tau in fronte signatus fuit R. P. Henricus Garnetus, e Societate Jesu, Angliae martyr. «Cum enim Sociis in Anglia per viginti annos magna cum laude in quotidianis mortis periculis praefuisset, tandem anno Domini 1606, die tertia maii, pro Catholica fide gloriosum obiit martyrium. Catholicus, qui spectator aderat, purpuratam sanguine spicam, ex substrato martyris corpori stramine religiose sustulit: quam dum domi conspicatur attentius, vividam Patris imaginem in ea expressam conspexit. Verticem capitis ingens cingebat corona. Crux in fronte rutilabat stellae inclusa, signaculum cordis illius utique, in quo fasciculus myrrhae commorabatur; ut ideo etiam optata Inventioni crucis dicata die, martyrii palmam sit consecutus. Sub mento Cherubinus visebatur alatus, vel angelicam ejus puritatem, vel sapientiam et doctrinam, vel utrumque indicans. Quia enim ad justitiam erudivit multos, Doctorum laurea decoratur, et quasi stella inter Cherubinos lucet in perpetuas aeternitates. Imago haec vultus ejus in spica saepius excusa, per omnes Christianorum provincias sparsa est.» Miraculosam autem hanc ejus effigiem in prototypo etiamnum perdurare, viri graves oculati testes mihi constanter affirmarunt. Primis Ecclesiae temporibus moris erat Christianis signum crucis, aut nomen Jesu candentibus notis carni inurere, uti testatur Procopius in cap. XLIV Isaiae.

«S. Wenceslaus, Bohemiae rex et martyr, cum adolescens in aula Ottonis imperatoris vitam ageret angelicam, ideoque a principibus caeteris despiceretur, cruce aurea divinitus signatus, ab angelis in conspectum Imperatoris perductus est: quo viso commotus Imperator, eum in suum consessum recepit, et brachio S. Viti magnisque muneribus donavit. Haec crucis signatio martyrii fuit praenuntia, quod ipse fortiter obiit ante templi fores orans, caesus a fratre Boleslao, qui coronae ejus et regno Bohemiae inhiabat, anno Domini 938.» Ita Aeneas Sylvius, qui postea creatus Pontifex, vocatus est Pius II, in Histor. Bohem., XIV, Baronius, anno jam dicto, et alii.

Quaeres, an haec signatio ostensa Joanni sit tantum futura realiter, an vero fuerit tantum visio imaginaria, imaginarie tantum futura?

Respondeo, fuisse visionem imaginariam. Id patet primo, ex eo quod ait: «Et vidi.» Visus est ergo S. Joannes sibi videre angelum clamantem et dicentem: «Nolite nocere terrae, etc., quoadusque signemus servos Dei nostri.» Et mox vidit eum singulos signantem, et colligentem numerum signatorum 144 millia. Secundo, quia vers. 9 pariter vidit in caelo cum palmis, stolis et coronis, animas fidelium Gentilium, qui adhuc vivebant in terra, et aeque ac Judaei signabuntur, ne laedantur ab angelo ventorum praeside, qui per ventos clades illaturus est orbi. Ergo haec omnia fuerunt visio imaginaria. Nec enim hae animae erant beatae, sed beandae, nec revera habebant, aut habiturae erant coronas, palmas et stolas, cum sint animae et spiritus; sed per hasce symbolice repraesentabatur Joanni earum victoria et gloria.

Tertio, quia plane alludit Joannes ad Ezech. IX, ubi signantur signo Tau pii gementes, quos Deus in excidio Hierosolymae per Chaldaeos, intactos servari volebat. Illa autem signatio fuit tantum imaginaria, ut ibi dixi. Nam Ezechieli in visione tantum signari videbantur ab angelo gementes, ac signati servari, non signati occidi: ut per hoc significaretur gementes pios, quasi ab angelo signatos et protectos, a caede Chaldaeorum fore immunes; alios vero omnes, utpote impios, ab eis occidendos. Talis prorsus fuit et haec visio signatorum Joanni exhibita. Ratio est, quia angeli, cum sint puri spiritus, non egent signo Tau, crucis aut aliarum rerum sensibilium, ut cognoscant qui sint servi Dei et servandi, qui non; sed sufficit eis minimum Dei vel angeli alterius indicium, sive revelatio. In fine ergo mundi Deus vel per se, vel per angelum indicabit angelis plagas illaturis, dicetque: Ne percutiatis tales et tales, v. g. talem Petrum, Jacobum, Joannem, Agnetem; hi enim servi mei et amici sunt. Ex hoc enim indicio, angeli eos in mente et memoria signabunt, cavebuntque ne plagas eis inferant: non ergo signabunt eos angeli visibiliter in frontibus.

Haec tamen visio imaginaria fundamentum habebat in re, significabatque signationem realem, qua Sancti in fine mundi, tum in Baptismo et Confirmatione; tum per persecutionem et martyriorum tolerantiam, in iisque fidei de Christo crucifixo professionem publicam; tum proprie per formationem et gestationem signi crucis re ipsa signabuntur cruce, uti paulo ante dixi, idque ad hoc, ut ostendant se servos Dei et Christi crucifixi: ostendant, inquam, non angelis percussoribus, sed hominibus, praesertim Antichristi ministris et asseclis: coram iis enim profitebuntur suam fidem et religionem Christianam, cujus symbolum est crux; sicut ex adverso Antichristus suos asseclas signabit suo signo et charactere: de quo audiemus, cap. XIII, vers. 16.

Crux ergo est signaculum amicorum et electorum Dei, ideoque non fugienda, sed ambienda; uti multis ostendi Ezech. IX, 4. Deus enim cum cruce simul dat robur et consolationem, ad eam laete et fortiter ferendam, uti aiebat S. Teresa. Hoc est enim quod ipse promisit dicens Ps. XC: «Cum ipso sum in tribulatione.» Hinc viri prudentes et sancti quotidie orant per crucem, utque Deus eam indies augeat, ac majorem semper immittat. Certi sunt enim primo, per hoc gratiam et spiritus robur pariter sibi additum iri; secundo, se similiores esse Christo crucifixo, ideoque Deo esse gratissimos. Si quid enim Deo gratius esset quam crux, utique illud dedisset Filio suo. Tertio, per crucem crescere patientiam, humilitatem, charitatem omnesque virtutes. «Virescit enim vulnere virtus.» Quocirca uti calx aqua, ita humilis tolerantia et charitas afflictione et persecutione magis accenditur et inflammatur. Hoc est quod aiebat Paulus: «Sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum abundat consolatio nostra,» II Cor. cap. 1, vers. 5. Et Psaltes: «Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam,» Psal. XCIII, vers. 19. Quocirca a Deo jugiter petebat S. Teresa: «Domine, da aut pati aut mori.» Et S. Xaverius in naufragiis, persecutionibus aliisque periculis et aerumnis maximis orabat: «Domine, ne auferas a me hanc crucem, nisi des majorem.» Christus enim in hac vita non invenitur, nec apparet, nisi in cruce, ut aiebat S. Martinus, teste Sulpitio. Atque haec est causa, cur Martyres tam avidi fuerint tormentorum et martyrii, ut ad ea quasi ad epulas hilares accederent, imo procurrerent.

Mirabile est, quod legimus in actis SS. Ruffinae et Secundae, sororum et martyrum, 10 julii. Cum enim judex curaret Ruffinam acerbe flagellari in praesentia Secundae, ut eam percelleret et flecteret, Secunda accensa desiderio patiendi pro Christo, magna et constanti voce ita judicem compellavit: «Quid agis, o perverse, et inimice omnis virtutis? Cur honore afficis sororem meam, et me relinquis intactam, ut non sim particeps ejus coronae et gloriae?» Cui judex: «Stultior videris esse sorore tua.» Ait illa: «Nec soror mea stulta est, nec ego; quia ambae sumus Christianae, ac proinde aequum est ut ambae pro Christo feriamur: nam animus et fortitudo Christianis crescit in plagis et tormentis.» Cumque judex ei minaretur violentiam stupri, respondit: «Nequit virgo perdere virginitatem, nisi ipsa eam ex mente abjiciat, et flagitio consentiat. Si enim vis ei invitae inferatur, id tormentum est: tormentum autem praemium et coronam adauget. Fac ergo quod vis; praepara ignes, gladios, furcas, equuleos, bestias: quo plus tormentorum dederis, eo magis, tantumque ex aequo augebis coronam nostram.» Quocirca in bulliens oleum ambae immissae, sed illaesae exeuntes, projectae in Tiberim; ibi quoque servatae ab angelo, tandem praecisione capitis gloriosum obiere martyrium.

Mystice, Matthias Sueciae, praeceptor S. Bernardini Senensis, qui Apocalypsin usque ad cap. XV spiritaliter, subtiliter et pie explicat, exstatque apud me manuscriptus: Servi, inquit, Dei dicuntur habere in frontibus signum divinae contemplationis, sicut vers. 9 dicuntur in manibus habere palmas bonae actionis. E contrario servi Antichristi, cap. XIII, dicuntur habere characterem bestiae in dextera manu, et in frontibus: qui character est perversa actio in opere, et malignitatis studium in mente. Signantur, imo signant seipsos fideles signo crucis, qui severe suis cupiditatibus imperant easque mortificant et crucifigunt, ut fiant viri pii et spiritales, Christique crucem imitentur: hoc enim signo spiritus Christi notat ipsos, et hac ratione remanent ipsi immunes et liberi, ut eos nulla tangat vexatio, nulla e septem angelorum plagis; liberi ergo sunt a fame, bello, peste, ignorantia, concupiscentiis, furiis et obduratione: licet enim eas sentiant, aut iis subinde tententur, tamen amore et virtute crucis Christi omnia fortiter tolerant et superant. Quocirca D. Taulerus in opusc. quod Vaticinium inscripsit, pag. 671: «Signum, inquit, Tau in frontibus habent omnes, qui per fidem Christi vivam in quodam melioris vitae initio atque profectu inventi fuerint: atque ii erunt immunes ab his plagis, quas Joannes describit cap. IX, sub obscuris quidem verbis, sed luce clarius a B. Hildegarde detectis.» Hactenus ea in operibus B. Hildegardis non inveni.

SERVOS, — sive qui jam sunt servi, sive qui paulo post convertendi sunt, et futuri servi Christi, firmi scilicet et constantes usque ad finem vitae. Hi enim in praescientia Dei jam existunt, suntque signati. Nam, ut ait Apostolus II Timoth. II, 19: «Firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: Cognovit Dominus qui sunt ejus; et discedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini.» Vide ibi dicta.

Versus 4: Et Audivi Numerum Signatorum, 144 Millia

Vers. 4. ET AUDIVI NUMERUM SIGNATORUM, CENTUM QUADRAGINTA QUATUOR MILLIA.

Multi putant hic numerum definitum poni pro indefinito. Unde primo, Aureolus et alii censent hoc numero tantum significari plurimos fore convertendos tempore Constantini Imperatoris tam ex Judaeis, quam ex Gentibus; signatos enim et numeratos esse Judaeos, turbam vero innumeram vers. 9, esse Gentilium. Verum, quia pauci Judaei fuerunt conversi ad Christum tempore Constantini, uti et deinceps, hinc Lyranus per Israel accipit quoslibet fideles, tam ex Gentibus, quam ex Judaeis. Hi enim sunt Israel secundum spiritum, non secundum carnem; et hi plurimi fuerunt tempore Constantini.

Secundo, Primasius, Ambrosius, Haymo, Ausbertus, Anselmus, Beda, Ribera, Richardus, hunc numerum mystice accipiunt: censent enim eo significari numerum omnium electorum. Hi enim filii sunt Israelis, et duodecim Patriarcharum: filii, inquam, vel naturales, ut Judaei; vel spirituales per fidei imitationem, ut Gentiles. Hisce subscribit Alcazar, sed ita, ut hunc numerum accipiat, non universe de electis omnibus quovis saeculo futuris, sed tantum de primis Christianis, qui eo tempore vivebant quo septem plagae in pertinaces Judaeos (ut ipse censet) Christum abnegantes effusae sunt. Christianis, inquam, tam Judaeis, quam Gentilibus. Hi enim aeque ut illi, sunt spirituales verique Israelitae, ac filii duodecim Apostolorum, qui veri sunt Israelis Dei Patriarchae. Juda ergo, inquit, est Petrus, libere et veraciter confitens Christum, quod sit Filius Dei vivi: Benjamin est Joannes, minimus et ultimus apostolorum in hac vita viventium: Manasse, id est oblivio, est Matthaeus, quia oblitus est sui telonii. Dan omittitur, quia convenit Judae proditori, cujus reprobatione occultissimi Dei judicii mirum exstitit documentum. In ejus locum succedit Levi, id est Matthias. Cuique horum tribuuntur duodecim millia, quia quisque plurimos convertit, juxta illud Isaiae LX, 22: «Minimus erit in mille, et parvulus in gentem fortissimam.» Addit in fine capitis suspicari se hoc numero 144 millium, non omnes fideles primos, sed tantum primarios, scilicet eos qui socii fuerunt Apostolorum in praedicando et propagando Evangelio, ac fidelium duces significari: unde eis tribui numerum duodenarium, quia hic est numerus collegii Apostolorum, quorum ipsi cunei et quasi decuriae fuerunt. Verum repugnat textus: ait enim, «Donec signemus servos Dei,» non duces, uti fatetur Alcazar: qui proinde tandem ab hac suspicione resilit ad priorem suam expositionem.

Verum cum, ut dixi initio capitis, haec omnia spectent ad sextum sigillum, ac in eo conjungantur cum obscuratione solis et lunae, stellarum casu et coeli recessu, etc., ideoque spectent ad finem mundi, et ad tempora Antichristi: hinc sequitur hunc numerum 144 millium signatorum tantum esse eorum, qui in fine mundi tum ante Antichristum, tum sub ipso, tum maxime post ipsum occisum (hi enim erunt plurimi) ad Christum convertentur, et salvabuntur. Tunc enim omnis Israel salvus fiet, ait Apostolus, Rom. cap. XI, praedicante eis Elia, uti praedixit Malach. cap. IV: ita Irenaeus, lib. V, cap. IX, et cap. XXX, Andreas Caesariensis, Pannonius, Ribera et Pererius. In fine ergo mundi ex singulis Judaeorum tribubus, duodecim millia convertentur ad Christum: duodecim enim millia multiplicata per duodecim faciunt 144 millia.

Nota: Haec signatio, cum sit sexti sigilli, fiet ante Antichristum. Tunc enim angeli signabunt, id est, signare incipient, electos (ne ventorum clades, uti dixi vers. 1, eis inferant), eosque signare pergent ipso etiam tempore Antichristi, imo post Antichristum: tunc enim plures convertentur; omnes enim toto hoc tempore, puta in fine mundi, signandi et eligendi, hic describuntur, simulque recensentur hoc sexto sigillo, ut integer eorum numerus constet, praesertim quia in mente, praescientia et praedestinatione Dei omnes, etiam futuri, jam sunt signati. Praescientia enim divina, in qua haec vidit Joannes, omnia tempora complectitur. Unde et Joannes statim post hos signatos in terra, transvolat ad turbam Gentilium in terra aeque signatam, sed in coelo quasi existentem, jamque beatam et gloriosam; quia videlicet, esto in terra adhuc consisteret, tamen ad illam beatitudinem et gloriam a Deo signata erat et conscripta, brevique ab eo beanda et glorificanda.

Quaeres, an in fine mundi praecise ex singulis Judaeorum tribubus duodecim millia, non plures, nec pauciores signandi et salvandi sint, ita ut Judaei ex omnibus tribubus salvandi, praecise futuri sint 144 millia? Affirmat Ribera, additque neminem ex tribu Dan (quia ea hic omittitur) salvandum fore. Verisimilius Andreas Caesariensis, Pererius et alii censent plures ex singulis tribubus salvandos esse, et per duodecim millia significari omnes. Probatur id primo, quia non est verisimile ex qualibet tribu in fine mundi nascituros, aeque ac salvandos, fore praecise eodem numero, ut ne unus quidem amplius e Juda, quam ex Ruben, aliave tribu nascatur et salvetur; non etiam dignum videtur Apocalypseos majestate, ad hasce praecisas minutias descendere, etiam si verae essent. Secundo, non est verisimile nullum omnino ex tribu Dan salvandum esse: Danitae enim cum videbunt Antichristum occisum, seque ab eo delusos, eum exsecrabuntur, et saluti suae consulent. Tertio, quia Apostolus docet Roman. XI, 26, quod tunc omnis Israel salvus fiet; Israel, inquam, non spiritalis et fidelis, uti explicat Ribera, sed carnalis sive naturalis: de eo enim agit Apostolus, ut patet intuenti. Hic enim eo usque derelictus a Deo, tunc ab eo suscipietur et eligetur. Hoc est quod ait Christus Matth. cap. XVII, 11, quod «Elias venturus est, et restituet omnia;» omnes autem Judaei ex una tribu plures erunt quam duodecim millia, et universi plures erunt quam 144 millia. Nam olim ex una tribu Juda bellatores erant sexcenta millia, quibus si parvulos, senes, feminas, ancillas addas, habebis facile trigesies centena millia, sive tres milliones hominum ex Juda; quin etiamnum in una provincia duntaxat invenies plusquam 144 millia Judaeorum. Erunt ergo in fine mundi plures Judaei, ac consequenter plures salvandi quam 144 millia: totidem tamen hic nominantur, quia vere totidem, puta duodecim millia e singulis tribubus salvabuntur, sed non tantum. Erunt enim multo plures: vocantur tamen duodecim millia, quia duodenarius symbolum est perfectionis et universitatis: fuerunt enim duodecim Patriarchae veteris, et totidem novi Testamenti, puta Apostoli, ad quorum familiam omnes signandi pertinebunt. Audi Bedam, et ex eo Petrum Bongum, lib. De Numer. mysteriis, in duodenario: «Quia in quibuscumque singuli fidelium virtutibus profecerunt, antiquorum necesse est Patrum semper fide roborentur, atque informentur exemplis. Ad augmentum autem perfectionis pertinet ipsa duodecies multiplicari, et ad summam millenarium perfici, qui est denarius numerus quadratus solidus (decies enim decem faciunt centum: decies centum faciunt mille), Ecclesiae significans stabilem vitam: quare etiam duodenario signatur, quia per orbem quadratum, id est, per quatuor mundi cardines in fide consistit SS. Trinitatis. Ternarius enim quater ductus duodecim conficit. Hinc Christus duodecim elegit Apostolos, ut mundi salutem quem verbo praedicaturi erant, suo quoque numero repraesentarent.» Sic et S. Augustinus lib. III De Doctrina Christian., XXXI, docet numero 144 significari universitatem. Est enim quadratus: duodecies enim duodecim faciunt 144. Significat ergo integram et perfectam fidelium Judaeorum multiplicationem, eorumque inter se miram concordiam, et quasi ex quadro et aequo commensurationem. Idem docent passim alii Interpretes. Vide duodenarii symbola et attributa, quae recensui Ezech. XLVIII, initio capitis.

Vers. 4. Ex Omni Tribu.

Nota: Omittitur hic tribus Dan, et pro ea ponitur tribus Levi, ait S. Hieronymus, lib. I Contra Jovinianum, quia, ut tradit S. Irenaeus, lib. V, cap. XXX; S. Augustinus, Quaest. XXII in Josue; Theodoretus, Quaest. ult. in Genes.; Ambrosius, lib. De Praedict. Patriarch., cap. VII; Hippolytus, tract. De Consummat. saeculi; S. Gregorius, XXXI Moral., XVIII; item Cyrillus, Isidorus, Eucherius, Prosper, Ruffinus et alii, quos citant Ribera et Pererius; item Andreas, Haymo, Richardus, Anselmus, Beda, Rupertus, Lyranus et alii hic, ex tribu Dan orietur Antichristus, ideoque Danitae pene omnes illum ut contribulem suum sequentur, sicuti Simeonitae secuti sunt ducem tribus suae Zambri, in fornicatione et cultu Beelphegor, ideoque tribus illa pene a Deo excisa est, uti dixi Num. XXV.

Probant idipsum Patres citati, primo, ex Genes. XLIX, 17: «Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita;» qui locus vel ad litteram, vel certe allegorice intelligitur de Antichristo, uti ibidem docui. Secundo, ex Jerem. VIII, 16: «A Dan auditus est fremitus equorum ejus, a voce hinnituum pugnatorum ejus commota est omnis terra.» Quae verba ad litteram loquuntur de Nabuchodonosor, allegorice de Antichristo. Quare non recte Abulensis in Genes. XLIX, 17, ait incertam esse hanc traditionem; pejus Oleaster ait eam esse fabulosam; praesertim cum fundamentum habeat in S. Scripturae sensu, vel litterali, vel allegorico. Adhuc enim Judaei servant suas divisiones et origines tribuum, ut hic dicat se esse ex tribu Juda, ille ex Levi, iste ex Dan, sive vere hoc dicant, sive fallantur. Plerique ergo Danitae, id est, qui putabunt et jactabunt se esse ex tribu Dan, suum cognatum Antichristum sequentur, ideoque peribunt: quae causa est cur hic non signentur.

Versus 5: Ex Tribu Juda — Ordo Duodecim Tribuum

Vers. 5. EX TRIBU JUDA.

Non servatur hic ordo nativitatis, nec excellentiae tribuum, sed ordo conversionis ad Christum, ait Ribera: putat enim ipse, in fine mundi primo convertendam esse tribum Juda, utpote ex qua natus est Christus, deinde tribum Ruben, deinde tribum Gad, et ita consequentes. Verum, licet de tribu Juda ratio ab eo allata probabilis sit, nulla tamen de aliarum ordine ratio probabilis adferri potest, quin potius promiscue videntur ex singulis tribubus Judaei, praedicante Elia, convertendi ad Christum.

Mysticam causam hujus ordinis dat Ambrosius, Primasius, Rupertus, Beda et Viegas: Quia, inquiunt, in conversione hominis et vita spirituali primus est Judas, id est confessio verae fidei et peccatorum suorum. Secundus est Ruben, id est filius visionis. Filii visionis sunt opera virtutum quae praescribit ipsa fides. Tertius est Gad, id est accinctus ad tentationes superandas. Nam, ut ait Sapiens: «Fili, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem.» Quartus est Aser, id est beatus. «Beatus enim est vir,» ait S. Jacobus, «qui suffert tentationem: quoniam, cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae.» Quintus est Nephthali, id est latitudo: quia qui vicit tentationes cordis, magnam latitudinem et fiduciam in Deo acquirit. «Quia,» inquit Rupertus, «hujus beatitudinis firma spe securi, non angustantur, sed firma spe gaudentes, in tribulatione patientes, cum Psalmographo decantant: In tribulatione dilatasti mihi. Et iterum: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatares cor meum. Et cum matre Samuelis, exultantes dicunt: Dilatatum est cor meum super inimicos meos; propterea Nephthalim succedit, quod est latitudo, quasi post tentationem victam et beatitudinem partam, cordis et oris dilatatio subsequatur.» Sextus est Manasse, id est oblivio: quia qui tentationis victor divinam experitur consolationem, terrenorum omnium obliviscitur. Septimus est Simeon, id est auditio: quia qui terrena obliviscitur, capax est ut audiat et percipiat divina. Octavus est Levi, id est mutuatus: quia qui totus ad Deum aspirat, peregrinum se in mundo, et quasi mutuatum arbitratur. Nonus est Issachar, id est merces, quae tali peregrino ampla debetur. Decimus est Zabulon, id est habitatio: quia in tali inhabitat Deus. Undecimus est Joseph, id est additio vel incrementum: quia talis quotidie gratia et virtute accrescit. Duodecimus est Benjamin, id est filius dexterae: quia talis ad dexteram Dei evehitur in coelo.

Rursum possumus, inquit Viegas, haec ad Ecclesiam referre. Ipsa enim in Juda, est in fidei confessione fortissima: in Ruben, bonis operibus foecunda: in Gad, tentationibus et persecutionibus probata: in Nephthali, charitate dilatata: in Manasse, ea quae ante sunt obliviscens: in Simeone, divinis auditionibus et revelationibus illustrata: in Levi, caelibatu continentium illustris: in Issachar, futurae mercedis exspectatione suspensa: in Zabulon, Dei ipsius habitaculum: in Joseph, mire propagata: in Benjamin, ad dexteram Dei collocata. Vide et dicta Num. I et II.

Paulo aliter Matthias Sueciae, praeceptor S. Bernardini: Duodecim, inquit, gratias et virtutes Deus dat servis suis, quibus eos ordinat ad divinam contemplationem, nimirum priores sex pertinent ad purgandas malas cogitationes, inter quas prima est Juda, id est confessio; secunda Ruben, id est cognitio; tertia Gad, id est promptitudo; quarta Aser, id est benignitas; quinta Nephthali, id est latitudo, puta lata bonitas et beneficentia; sexta Manasse, id est oblivio malorum. Posteriores sex ordinantur ad mentis per bonas cogitationes illuminationem. In his prima est Simeon, id est obedientia; secunda est Levi, id est poenitentia; tertia Issachar, id est prudentia; quarta Zabulon, id est perseverantia; quinta Joseph, id est sapientia; sexta Benjamin, id est charitas.

Versus 8: Ex Tribu Joseph — Duodecim Millia Signati

Vers. 8. EX TRIBU JOSEPH, — id est, ex tribu Ephraim, qui licet junior, a patre Josepho, vel potius ab avo Jacobo, Genes. XLVIII, 14, praelatus est Manasse seniori: unde retinuit nomen patris ut dignior. Hinc tribus Ephraim amplior et nobilior (quia regalis) fuit, quam tribus Manasse.

Porro suffecisset dicere: Ex singulis duodecim tribubus signati sunt duodecim millia; sed iterat hunc numerum per singulas tribus dicendo: «Ex tribu Juda 12 millia signati, ex tribu Joseph 12 millia signati,» etc., tum quia hic mos est Hebraeorum, uti ostendi Num. VII, 18; tum quia Deus, aeque ac Joannes, hac iteratione sortis cujusque tam felicis et beatae delectatur, et quasi cum ipsis signatis dissuaviatur, ut significet quanti eos faciat, simulque illos ipsos sigillatim compellando et designando honoret et decoret, sibique acceptissimos esse judicet. Ita Alcazar. Rursum, ut ostendat quanti haec signatio sit facienda a nobis, quantumque conari debeamus ut inter signatos inveniamur, nimirum ut per bona opera certam nostram electionem et vocationem faciamus, ut ait Petrus. Si enim inter signatos reperiamur, bene viximus; si non, praestaret nunquam esse natos, praestaret saxa et bruta fuisse potius quam homines.

Duodecim Millia Signati.

Pro signati graece ἐσφραγισμένα, id est signo notati, sigillati, signo quasi sigillo obsignati; τὸ signati in Graeco non exprimitur, nisi hic in fine et in principio. Interpres tamen recte et fideliter in singulis tribubus illud repetiit et expressit, quia in singulis intelligitur.

Versus 9: Post Haec Vidi Turbam Magnam

Vers. 9. POST HAEC VIDI TURBAM MAGNAM.

Nota: Haec turba distinguitur a 144 millibus signatorum: licet enim id negare videatur Ticonius et Andreas, tamen communiter asserunt alii omnes, idque patet ex textu; nam signati sunt definito et certo numero, scilicet 144 millia, haec autem turba est innumera; illi sunt ex omni tribu filiorum Israel, haec ex omnibus Gentibus: illi ergo sunt Judaei, hi Gentiles. Unde de his ait Joannes: «Post haec (post recensitos Judaeos signatos) vidi turbam magnam,» quia Gentiles initio Ecclesiae post Judaeos conversi sunt. Judaeis enim primo promissus fuit Christus, justitia et salus: eis ergo primus locus datur et debetur. Quare minus recte Alcazar censet turbam hanc esse eamdem cum signatis: quasi quos prius Joannes audivit numeratos et signatos, postea viderit eosdem quasi turbam innumeram. Censet enim ipse signatos Israelitas, non esse carnales, sed spiritales, puta fideles tam ex Gentibus, quam ex Judaeis primitivae Ecclesiae. Dices: Cur ergo signantur et numerantur Judaei? nil autem tale dicitur de Gentilibus, qui aeque a Deo signati et numerati sunt? Respondeo quia Judaei, ut dixi, fuerunt primi in regno Dei, iique pauci, unde facile numerabiles; Gentiles vero fuere posteriores, iique plurimi et quasi innumerabiles. Porro Gentiles, aeque ac Judaei, signati fuerunt. Hoc enim intelligitur ex eo quod promisit vers. 3: «Donec signemus servos Dei nostri.» Itaque cum ait: «Post haec vidi turbam magnam ex omnibus Gentibus,» intellige signatorum; de his enim agitur: τὸ ergo signati, quod in Judaeis expressum est, hic in Gentibus subintelligitur; sicut e converso stolae, palmae, gloria et hymnodia, quae turbae Gentilium in sequentibus attribuitur, a paritate Judaeis signatis attribuenda significatur.

Quaeres: Quaenam haec est turba magna? Primo, Ambrosius, Ticonius et Beda censent esse Beatos omnes, qui Dei visione fruuntur. Secundo, Joachim censet esse Martyres quolibet saeculo occisos. Tertio, Lyranus censet esse Martyres occisos a Diocletiano. Hi enim fuerunt innumeri, adeo ut uno mense occisa sint ab eo 17 millia Christianorum, teste Eusebio; ac a Maximiano tota Thebaeorum legio simul. Quarto, Aureolus censet esse Gentiles conversos ad Christum, tempore Constantini Imperatoris. Verum ex dictis patet haec spectare ad Gentiles Christianos, qui futuri sunt in fine mundi sancti, ideoque signati et electi, ac intacti futuri a plagis septem angelorum septimi sigilli, de quibus cap. seq. Hi enim licet adhuc in terra militarent, tamen Joannes spiritu prophetico praevidens eorum constantiam et victoriam usque in finem vitae, vidit pariter eorum gloriam et coronam, ipsosque quasi victores et triumphatores in coelesti beatitudine; coronis, stolis, et palmis amictos, ut dixi initio cap. Ita Ribera et Pererius.

Porro turbam Beatorum magnam fore, colligere licet ex ingenti numero solorum Martyrum, qui tamen caeteris Sanctis minor est. Nam sub uno Diocletiano, quolibet mense caesa sunt 17 millia Martyrum: multiplica hunc numerum per decem annos, quibus ea persecutio duravit, invenies vicies centena millia, sive duos milliones Martyrum. Unde non excedit fidem, posse nos in singulis totius anni diebus honorare triumphos Martyrum, tanquam tali die in caelis coronatorum, usque ad triginta millia. Quin etiam ex antiquarum scripturarum monumentis haberi legimus in lib. III Revelationum S. Brigittae, solum Romae, qualibet die in anno, 7 millium Martyrum posse festa celebrari. De sanctis vero Confessoribus, si cum Martyribus conjungantur, in eodem lib. Revel. ita dicitur: «Si mensurares terram centum pedum in longitudine, et totidem in latitudine, ut seminares eam plenam puris granis tritici, quolibet vero granum daret fructum centuplum, adhuc essent plures Martyres et Confessores Romae a S. Petri tempore usque ad Coelestinum,» nempe illius aetatis Summum Pontificem. Atque hae sane revelationes magnam apud nos et doctos viros, teste Joanne Cardinali de Turrecremata, qui eas descripsit, auctoritatem obtinuerunt. Quid igitur erit ab Adam usque ad nostra tempora, et non in una tantum urbe Roma, sed in universo terrarum orbe; non unius tantum ordinis aut chori Sanctos recensere, sed omnes Patriarchas, Prophetas, Apostolos et Apostolicos viros, Martyres, Virgines, Confessores, omnis generis, aetatis, sexus et conditionis justos et electos? «Suspice coelum,» dixit Abrahae Deus, «et numera stellas si potes, sic erit semen tuum. Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et velut arenam, quae est in littore maris.» Haec autem divina promissio non tam ad carnalem, quam ad spiritualem referenda est propagationem: «illa enim repetita comparatione coelestium stellarum,» ait S. Augustinus lib. XVI De Civit., XXIII, «mihi magis promissa videtur posteritas coelesti felicitate sublimis.» Ita noster Thomas Massutius, lib. VIII Caelest. Convers., cap. V. Sane Thomas Bozius, De Signis Eccles. lib. XII, cap. XXII, ex historiis et actis Martyrum colligit, in sola Roma extitisse plusquam trecenta millia Martyrum, inter quos antesignani fuere 27 Summi Pontifices. Noster Franciscus Arias, lib. III De Imit. Christi, cap. XXXII et seqq., per singula saecula, provincias et persecutiones discurrendo, ostendit ingentem fuisse numerum Martyrum, ac tandem in fine cap. XXXV, concludit facile quolibet die anni numerari et coli posse triginta Martyrum millia; quae si per annos a Christo hucusque elapsos multiplices, efficient undecim milliones Martyrum. Idem censent alii apud Genebrardum in Psal. LXXVIII, vers. 4. Ex dictis aestimare licet quod in fine mundi omnium omnino Sanctorum et electorum, qui quovis saeculo ubivis gentium vixerunt, numerus aliquot centenos milliones conficiet: reproborum vero longe major erit turba, quae plures non tantum centenos, sed et millenos milliones efficiet. Saepe enim ex mille hominibus, imo ex decem millibus vix unus salvatur, uti probant revelationes quas recensui Num. cap. XIV, vers. 30.

Quam Dinumerare Nemo Poterat.

Quia erat collecta ex omnibus Gentibus totius orbis, ac proinde ingens, et quasi innumera, cum Judaei, utpote pauci, scilicet una gens tantum, jam numerati fuerint, repertique 144 millia. Est hyperbole: vere enim erat finita, imo pauca respectu pereuntium. Quare facile ab angelo numerari poterat: dicitur tamen innumera, quia homo, v. g. Joannes eam videns, eamdem numerare non poterat.

Ex Omnibus Gentibus Et Tribubus.

Vox tribubus non significat ex omni omnino particulari familia, aliquos in fine mundi fore fideles et salvandos; sed sumitur generice pro familiis amplis et famosis, quae numerosum populum, et multas particulares familias ab eadem stirpe prognatas complectuntur, quales sunt in Scotia et alibi. Scotia enim distributa est in primarias familias Hamiltoniorum, Gordoniorum, Haiorum et aliorum, ita ut quisque etiam plebeius sciat, ex qua familia sit prognatus, et ad quam pertineat: atque quaeque familia suum habet caput, scilicet primogenitum familiae, qui fere est Comes vel Baro: ac tempore belli, si v. g. inter Comites oriatur dissensio, quisque suam tribum, suaeque tribus et familiae caput sequitur, illiusque causam quasi suam, ad mortem usque tuetur. Alludit ad XII tribus Israel: hae enim tales fuerunt quales jam dixi, ideoque singulae populum ingentem constituerunt. Rursum alludit ad familias et tribus filiorum Noë, Genes. cap. X. Hae enim in fabrica turris Babel a Deo in varias terras, aeque ac linguas, dispersae et dispertitae, varias nationes et populos procrearunt.

Stantes Ante Thronum, Et In Conspectu Agni.

Graece ἐνώπιον τοῦ θρόνου καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἀρνίου, id est, coram throno et coram Agno; ergo non tantum videntur a Deo, sed et vident Deum et Agnum: habent enim oculos non clausos, sed apertos; ergo sunt beati. Erant enim in terra; sed Joannes per visionem vidit eos quasi beatos in coelo, quia mox a Deo erant beandi, utpote qui puritatem, constantiam, et vitae coelestis imitationem, illius felicitatem et gloriam quasi jam inchoabant et praecipiebant.

Nota τὸ stantes. Ex eo enim B. Petrus Damianus, lib. III, epist. 8, reprehendit Archiepiscopum Bisuntinum, quod permittat clericos et laicos tempore officii divini in ecclesia sedere: Quia, inquit, S. Joannes hic vidit omnes Sanctos, et vers. 11 omnes Angelos non sedentes, sed stantes coram Deo. Sic eosdem illi assistere, non sedere vidit Daniel, cap. VII, vers. 10, et Isaias Seraphinos, cap. VI, vidit stantes. «Ubi Seraphini,» inquit, «sedere non audent, sedet homo luteus, et tanquam pannus menstruatae luridus et immundus?» Sic et Moses jussu Dei stetit coram eo Deut. V, 31, Exod. III, 5; sic et Elias, III Reg. XVIII, 15; et David, II Reg. VI, 14; Aaron quoque et Levitae jubentur stare in conspectu Dei, Num. III, 6, tum quia stare est vigilantis, reverentis et attenti, sedere dormitantis, audentis et torpidi; tum quia «cum oramus, tunc velut in acie contra malignorum hostium tentamenta confligimus.» Unde Cantic. VII, 1: «Quid videbis,» ait, «in Sulamite, nisi choros castrorum?»

Amicti Stolis Albis.

Stola alba, uti dixi cap. VI, vers. 11, erat vestis honoris, gloriae et triumphi. Hinc erat vestis sacerdotalis, puta poderis byssina. Et ad hanc hic alluditur; ait enim vers. 14: «Laverunt stolas suas, etc.; ideo sunt ante thronum Dei, et serviunt ei die ac nocte in templo ejus.» Erunt enim Sancti in coelo reges et sacerdotes Dei, uti dixi cap. V, vers. 10. Stola ergo haec significat Sanctorum, primo, conscientiae puritatem, castitatem et candorem; secundo, inde consequentem serenitatem, hilaritatem et laetitiam; tertio, felicitatem et gloriam; quarto, hymnos, gratiarum actiones et doxologias, quas quasi sacerdotes jugiter canant Deo, qui eis dedit victoriam, triumphum et gloriam aeternam. Unde S. Gregorius in Marci XVI, ubi mulieres venientes ad Christi sepulcrum, dicuntur vidisse «Angelum coopertum stola candida:» Stola candida, inquit, significat gaudium et solemnitatem mentis.

Licet hoc loco haec S. Joannis verba et oracula pie meditari et admirari. «Vidi turbam magnam.» O turbam sine turba ordinatissimam, maximam, felicissimam! «Ex omnibus gentibus.» O pulchram et variegatam ex tot gentibus varietatem! «Et linguis.» O musicam harmonicam omnium linguarum dissona consonantia, consonoque concentu Deum laudantium! «Stantes ante thronum.» O stationem augustam Deum intuentium et contemplantium! «Et in conspectu Agni.» O conspectum gloriosum Agnum stipantium, et comitantium quocumque ierit! «Amicti stolis albis.» O splendidas stolas immortalitatis et gloriae! «Et palmae in manibus eorum.» O palmas magnificas triumphantium! O nobilem victoriam et triumphum! «Et clamabant voce magna.» O laetas voces, o jubilos perpetuos!

Quaeritur hic, an stolae vere fuerint albae, an vero purpureae? Petrus Faber, lib. II Agonistic., cap. XII, censet hic alludi ad hieronicas, id est ad sacros victores, puta ad eos qui in sacris ludis et certaminibus Jovi, Marti, Apollini aliisque diis dicatis, victores evadebant, qui albis, et subinde purpureis, stolis donabantur. Itaque censet ipse stolas hasce albas fuisse purpureas. Audi eum: «Stolas albas Martyribus attribuit S. Joannes, quia haec nivea puraque vestis olim magistratuum erat ac sacerdotum, teste Plutarcho: quae tamen purissimo Agni sanguine tinctae, inardescentem defaecatissimi veluti muricis ruborem imbiberant. Nam quod dicitur, eos stolas dealbasse, idem est quod depurasse.» Probat id primo, nam sanguine non dealbantur, sed rubricantur, itaque depurantur vestes. Graecum ergo λευκαίνειν, id est dealbare, sumitur pro καθαρίζειν, ut ait S. Joannes cap. I, vers. 7, id est mundare, et pro λαμπρύνειν, id est clarum, pellucidum, atque omnibus maculis detersis purum et nitentem, λευχείτονα, candidatum seu candidum reddere. Stolae ergo λευκαί, id est albae dicuntur, quia ὑπόλευκαι, διάλευκαι, vel μεσόλευκαι, id est subalbae, puta purpureo-albae, sive rubro-albae erant. Secundo, quia vestis propria Martyrum est rubra, sive purpurea, qua et Ecclesia in eorum festis utitur, Missasque celebrat. Hae ergo dicuntur albae, id est splendentes et fulgidae, quomodo in transfiguratione Christi ait Lucas cap. IX, vers. 29, quod vestis ejus erat alba, et ἐξαστράπτων, id est effulgurans. Et Christi vestis alba, qua indutus ab Herode remissus est ad Pilatum, fuit splendida: hoc enim significat Graecum λαμπρά, Lucae XXIII, 11; unde a Syro vocatur coccinea. De martyribus enim hunc locum accipiunt S. Augustinus, serm. 11 De Sanctis, et S. Gregorius, hom. 17 in Ezechiel. Tertio, quia alludit Joannes ad hieronicas: horum autem triumphantium vestes saepe erant purpureae. Unde de purpura ait Plinius, lib. IX, cap. XXXVI: «In triumphali miscebatur auro.» Quarto, quia λευκόν Graecis saepe idem est quod nitidum, limpidum, splendidum. Unde aqua, ver, aestas, fluvius, sermo, versus vocantur λευκά, id est alba, hoc est serena, nitida, lucida. Quinto, quia purpureum subinde idem est, quod candidum et fulgidum. Sic enim cycnus vocatur purpureus, id est candidus et splendidus.

Ex adverso Alcazar censet albas stolas plane fuisse candidas, non purpureas, idque videtur verius. Nam primo, vincenti cap. III, vers. 5, promisit Christus vestes albas, non purpureas. Secundo, quia alluditur ad stolas sacerdotales: hae autem erant byssinae et candidae. Tertio, quia alludit ad Isaiae I, 18: «Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur: et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt.» Quarto, quia Christi in transfiguratione vestis facta est alba quasi nix, ex mira Christi luce et gloria: talis autem erit et horum servorum Christi, ut patet cap. XIX, vers. 14: ubi de Sanctis jam gloriosis, Christum ducem equo albo insidentem sequentibus ad praelium cum Antichristo ineundum, dicitur: «Et exercitus qui sunt in coelo, sequebantur eum in equis albis, vestiti byssino albo et mundo.» Quinto, quia saepe triumphantium, aeque ac magistratuum, vestes erant candidae, uti fatetur Faber. Sexto, quia esto purpureum ponatur subinde pro albo, nunquam tamen album ponitur pro purpureo.

Ad primum, respondeo sanguine Christi dici animas dealbari metaphorice, id est emundari. Nam sanguis Christi proprie et physice non tangit animam, ut eam suo colore tingat, inficiat et purpuret. Hoc est quod ait Joannes epist. I, cap. 1, vers. 7: «Sanguis Christi emundat nos ab omni peccato.» Itaque, ut notat Alcazar, consideratur hic sanguis Christi instar saponis efficacissimi, qui maculas omnes et sordes penitus erodit et abstergit, itaque lintea facit candida, esto ipse non sit candidus.

Ad secundum, respondeo animas hasce fuisse non tantum Martyrum, sed quorumvis fidelium Sanctorum et electorum, qui post baptismum vel paenitentiam tentationibus et persecutionibus omnibus, praesertim Antichristi, fortiter et constanter restiterunt, ideoque vestem candidam baptismo acceptam, aut poenitentia renovatam non sordidarunt, sed candidam conservarunt, uti docent Ticonius, Beda et alii. Fateor tamen inter eos multos fore Martyres; verum et horum stolae, quia animas tantum vestiunt, non corpora, sunt candidae: quia gloria beatifica, quam stola significat, cum sit spiritalis lux et claritas, potius candori quam rubori comparatur: lux enim est candida, non rubea. Unde in hymno Te Deum laudamus, canit Ecclesia: «Te Martyrum candidatus laudat exercitus.» Quod ergo Martyribus datur color rubeus, fit propter eorum corpora, ut repraesentet sanguinem ab eis effusum mereri purpuram et regnum coeleste. Quocirca verisimile est, etiam in coelo dotem claritatis, quae erit in corporibus Martyrum, ita candidam fore, ut simul sit rubea, sive vermiculata ex candido et purpureo, uti cum D. Soto dixi Daniel. XII, 3.

Jam ergo animae omnium Sanctorum, etiam Martyrum, habent stolam candidam, id est gloriam beatificam; post resurrectionem vero corpora Martyrum habebunt claritatem candidam quidem, sed ita ut ei insit aliqua purpurei species et reflexio: quomodo videmus in gemmis quibusdam candidis et pretiosissimis rubrum inesse halitum, et purpuream quasi animam. Nimius enim candor, praesertim lucis, ita splendescit, ut rubescere et purpurascere videatur, uti patet in fulgure. Et hoc est quod de Christo in transfiguratione ait Lucas.

Ad tertium, quartum et quintum patet responsio ex dictis.

Porro, Martyres vestiuntur candidis, primo, quia candida designat eos pro cana candidaque fide usque ad mortem decertasse. Color enim candidus notat fidei antiquitatem et canitiem. Unde a Virgilio vocatur «cana fides;» ita Giraldus, Syntag. I. Secundo, quia candida vestis symbolum est victoriae et triumphi. Hinc Apocal. III, 5: «Qui vicerit, inquit, vestietur vestimentis albis.» Quocirca Tertullianus, lib. De Corona milit.: «Totus, ait, de Apostolo armatus, et de martyrii candida, laurea melius coronatus, donativum Christi in carcere exspectat.» Et S. Cyprianus, serm. De Lapsis, sub initium: «Adest militum Christi cohors candida, qui persecutionis ferociam turbulentam stabili congressione fregerunt.»

Tertio, quia color albus indicium est pacis, quam Martyres post praelium aeternam in caelis adipiscuntur. Hinc olim deditionis pacisque petitio, non nisi sublata alba veste, firma et rata habebatur. Unde Aeneas, lib. III Aeneid., ex candore equorum, qui in conspectu Italiae apparuerunt, pacis omen accepit. Tamberlanes obsidens urbem, primo die vexillum candidum, quasi signum pacis, si se dederent, praetendebat; secundo die, atrum; tertio die, cruentum. Quarto, candida notat gloriam et immortalitatem, ac praesertim dotem claritatis Martyrum. Hinc Angeli post resurrectionem Christi apparuerunt Magdalenae et Apostolis in stolis candidis. Hac de causa S. Antonius veniens Alexandriam candidatum se stitit judici, ut ab eo martyrii lauream adipisceretur. Audi de eo S. Athanasium in Epistol. ad solitariam vitam agentes: «Candente praecinctus veste, procedentem judicem suo provocabat aspectu, flagrans cupiditate martyrii.» Ita SS. Gervasius et Protasius Martyres, albati apparuerunt S. Ambrosio, cum ipse indicio S. Pauli eorum corpora quaesivit et invenit, ut ipse refert in Epist. circulari, quam de hac inventione scripsit ad Episcopos Italiae.

Symbolice S. Bernardus, serm. 1 De die Pascha: «Agmina,» inquit, «haec sunt Sanctorum dealbatorum, qui laverunt stolas suas, et candidas eas fecerunt in sanguine Agni; quia exivit cum eo, et in eo aqua dealbans, et testimonium perhibet ipse qui vidit. Aut certe, candidas in sanguine Agni novelli, sanguine lacteo, candido et rubicundo, sicut habes in Cantico Canticorum, cap. v: Dilectus meus, ait sponsa, candidus et rubicundus, electus ex millibus.» Praeclare S. Hieronymus, tom. II, epist. 11: «Fruatur,» ait, «ille virtutis corona, et ob quotidiana martyria stolatus Agnum sequatur.»

ET PALMAE IN MANIBUS EORUM. — Palma apud Historicos, et sacros et profanos, symbolum est victoriae. Unde et in templo Salomonis, aeque ac Ezechielis, palmae erant insculptae, quasi ingredientibus ostentantes bravium, si pro Deo generose certarent et vincerent, uti fusius dixi Ezech. cap. XLI, in fine cap. Haec enim turba quam vidit Joannes, est victorum: nam de iis ait cap. XV, vers. 2: «Vicerunt bestiam (id est Antichristum) et imaginem ejus, et numerum nominis ejus.» Praeclare S. Augustinus, serm. 11 De Sanctis: «Stolis fulgent albis, et palmas in manibus habent, quia praemia in operibus habent, dum corpora quae pro Domino ignibus ustulari, a bestiis dilacerari, flagris absumi, per praecipitia dissolvi, ungulis abradi, omnimodo poenarum genere passi sunt dissipari, per resurrectionem glorificata recipiunt,» hoc est, in die judicii se recepturos sperant, imo credunt.

Alludit ad victores in Olympicis aliisque certaminibus, praesertim sacris, id est ad hieronicas: hi enim veste alba, florida et triumphali, atque palma, subinde etiam corona palmea donabantur. Unde et Tertullianus, lib. De Fuga in persecutione, sub initium, docet hic similitudinem desumi a re athletica. «A quo,» inquit, «certamen edicitur, nisi a quo corona et praemia proponuntur? Legis edictum agonis istius, quibus praemiis ad victoriam invitat (dicens cap. III, vers. 5: Qui vicerit, hic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen ejus de libro vitae), ita agnosces ad eundem agonothetam pertinere certaminis arbitrium, qui invitat ad praemium.» Rursum, hieronice etiam post mortem coronabantur, eisque divinis prope honores habebantur, imo vocabantur Joves. Ita Pausanias in Arcadicis, fol. 219, tradit olim in agonibus, praesertim sacris, victori datam fuisse φοινικοῦν στέφανον, id est palmeam coronam; additque a Theseo, cum a Creta rediens apud Delum Apollini agonem instaurasset, coronas palmeas victoribus datas, indeque isti consuetudini factum initium, cujus palmae apud Delum Homerum quoque meminisse. Et Plutarchus in Theseo: «Ludos,» ait, «eum edidisse ferunt in Delo, ac victores ab illo tunc primum palmae ramis donatos.»

Porro palmam hanc in medio stadii loco eminentiore, in mensam spectandam proponebant, uti ex S. Chrysostomo, Virgilio et aliis docet Petrus Faber, lib. II Agonist., xxv. Causam dat Plutarchus in Sympos., Quaest. IV, in fine: «In certaminibus,» inquit, «placuit palmam signum esse victoriae, quoniam ejus indolis est, ut urgentibus opprimentibusque non cedat,» sed fortius assurgat. Rursum, palma significat manibus et laborando acquiri victoriam. Nam a similitudine palmae, id est concavae manus, quae in digitos desinens decore patet, dicta est palma arbor, quod illius adinstar comam habeat in cacumine circum extensam, et ramos in digitorum modum protensos. Unde et fructus ejus dactylos, id est digitos, vocamus, quod digitorum sint similes. Hinc et palma victori in manum dabatur, quasi palma palmae: manu enim et palma certando, acquiritur palma triumphi.

Quocirca Romae in Capitolio, bis bello Persei enata palma victoriam portendit. Sic et palma Trallibus in basi Caesaris Dictatoris, circa bella ejus civilia exorta, ejus triumphos praemonstravit, teste Plinio, lib. XVII, cap. xxv. Hic verum istud: «Aurum tibi domi nascitur.» Sic Claudianus in Laud. Stiliconis: «Cum totis exurgens ardua pennis, / Ipsa duci sacras Victoria panderet aedes, / Et palma viridi gaudens, et amicta trophaeis.»

Insuper palma in Persei capite enata procellis prostrata est, et eodem loco ficus enata, M. Messalae et G. Cassii lustro, a quo tempore pudicitiam subversam Piso gravis auctor prodit, ait Plinius, lib. XVII, cap. xxv. Ita mollities castitatis, deliciae virtutis robur auferunt. Iis victa est Roma, quae nullis armis vinci potuerat, cum, ut ait Juvenalis: «Saevior armis luxuria incubuit.»

Palma ergo hic datur Sanctis futuris in fine mundi, quia acre habebunt certamen cum carne, mundo et daemone, ac praesertim cum Antichristo aliisque impiis, ac plerique occumbent Martyres; imo omnes erunt Martyres, saltem in voto et praeparatione, et quantum erit ex parte Antichristi. Ipse enim omnes fideles sibi reluctantes, edicto communi ad mortem damnabit, uti fecerunt olim Decius, Diocletianus et alii tyranni. Nam, ut docet S. Cyprianus, Martyres dici possunt omnes illi, qui, decretis principum infidelium et tyrannorum, pro Christi fide damnantur ad mortem. Unde et Confessores olim, qui in carcere degebant, sententiam mortis exspectantes, vocantur Martyres. Hinc S. Cyprianus scripsit librum ad hosce Martyres, quo eos ad martyrium reipsa obeundum animat. Gaudeant ergo, et in Domino glorientur hoc titulo martyrii Religiosi, qui hoc aevo in Japone, China, Anglia, etc., edictis principum infidelium vel haereticorum proscribuntur, et ad necem damnantur.

Notat Hugo cardinalis folia palmae esse instar gladii vel pugionis arcta et acuta, ut vere laedant et pungant tangentem, ac per hoc significari primo, gladium quo feriuntur Martyres, in palmam, id est triumphum, verti. Secundo, palmam gloriae non nisi gladio, id est dimicatione, comparari. Sic et malum punicum symbolum est martyrii, de quo dicitur Cantic. IV: «Sicut fragmen mali punici, ita genae tuae;» quia, ut explicat Beda, inter omnia poma solum punicum est coronatum, ac granis rubicundum; ideoque significat pulcherrimam et pretiosissimam Martyrum sanguine suo russatorum ac purpuratorum coronam. «Palma,» inquit S. Ambrosius, sermone 24, «Martyribus suavis est ad cibum, umbrosa ad requiem, honorabilis ad triumphum, semper virens, semper vestita foliis, semper parata victoriae, atque ideo non marcescit palma, quia Martyrum victoria non marcescit.» Pulchre Tertullianus, Apolog. L: «Praelium,» ait, «est nobis, quod provocamur ad tribunalia, ut illic sub discrimine capitis pro veritate certemus. Ea victoria habet et gloriam placendi Deo, et praedam vivendi in aeternum: ergo vincimus cum occidimur, evadimus cum obducimur. Licet nunc Sarmenticios et Semaxios appelletis, quia ad stipitem dimidii axis revincti sarmentorum ambitu exurimur. Hic est habitus victoriae nostrae, haec palmata vestis, tali curru triumphamus.» Palmatam vocat vestem et tunicam, quod ei palmae essent intextae, quae etiam Livio, lib. X, nota est in triumphis, a quibus togam palmatam dictam esse notavit quoque Servius in lib. XI Aeneidos. Censet Paschalius, lib. VI De Coronis, cap. xxi, Tertullianum alludere ad palmas nascentes in rupe Vulcani, quae ardet perpetuo. Etsi enim ibi radices palmae ignitis saxis angustiantur, tamen et florent, et uberes fructus edunt; quod instar miraculi est: ita Martyres inter sarmenta et ignes virent, et fructus coelestis charitatis et fortitudinis producunt.

Insuper palma salsum solum diligit, a fimo aliena est, ait Ruellius, lib. I De Natura stirpium, cap. cxviii. Ita virtus sale patientiae condita non patitur se vitiorum sordibus inquinari, sed intaminatis fulget honoribus. Idem de palma docet Theophrastus, lib. II Histor. plant., cap. vi: «Solum,» ait, «arenosum salsuginosumque concupiscit; idcirco ubi tale non est, agricolae salem aspergunt.» Plutarchus, lib. De Orac. silentio, scribit in templo a Cypselo consecrato, palmam fuisse aeneam, ad cujus radices sculptae visebantur plurimae ranae et hydri: palma ranis obsessa significat quod virtuti comes sit invidia. Rursum palma succisa renascitur: mirumque de ea accepimus cum phoenice ave, quae putatur ex hujus palmae argumento nomen accepisse (φοῖνιξ enim palmam et phoenicem significat), iterum mori et renasci ex seipsa, ait Plinius, lib. XIII, cap. IV. Ita Martyres morientes renascuntur ad immortalem vitam. «Te stante virebo.»

Insuper Q. Calaber describens clypeum Achillis, ait in eo effictum fuisse montem divinae virtutis, in quo ipsa stabat palmae vertici pedibus innitens, ardua, ad coelum pertingens. Virtus enim, ut ait Claudianus in Consul. Theodosii: «Divitiis animosa suis, immotaque cunctis / Casibus, ex alta mortalia despicit arce.»

Horatius, lib. I Carm., profitetur homines heroicis et palmatis virtutum victoriis evehi ad deos, et humanitatem pene cum divinitate commutare: «Palmaque nobilis / Terrarum dominos evehit ad deos.» Ita heroes et Martyres Dei robur et gloriam participant, suntque quasi dii quidam terrestres.

Denique Plutarchus in Sympos., et ex eo Carolus Paschalius, lib. VI De Coronis, cap. xx et xxi, notat palmam primo, esse longissimae vitae; secundo, non aliunde quam ex seipsa renasci; tertio, perpetuo virore superare laurum, oleam, myrtum, quarum arborum foliis cadentibus alia succedunt, cum ipsa nihil amittat sui. Palmam ergo censeri pulchritudine, jugi virore, invicto robore, ideoque esse symbolum heroicae virtutis et victoriae. Hinc a Virgilio, V Aeneid., palma vocatur ardua, sicut ad virtutem non itur nisi per ardua. Quocirca Tertullianus, Contra Gnosticos: «Pyctes,» inquit, «ipse non queritur, dolere se non vult: corona premit vulnera, palma sanguinem obscurat; plus victoriarum est quam injuriarum.» Et rursum: «Innumera multitudo albati, et palmis victoriae insignes revelantur (hoc loco Apocal.), scilicet de Antichristo triumphales.»

Porro Olympionicarum praemium erat palma, eamque gestabant manibus; alii etiam capite ex ea coronato. Hinc Virgilius, III Georg.: «Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae.» Et Cassiodorus, Variar. lect. lib. VIII, cap. xxii: «Certantes,» ait, «in stadio numerosior corona glorificat, Olympicos currus frequens palma nobilitat.» Hinc in Actis Martyrum passim legimus hunc illumve Martyrem gladio, igne, cruce, etc., palmam martyrii adeptum. Martyribus ergo quasi legitimis hieronicis, verisque Olympionicis palma hic a S. Joanne, imo a Christo assignatur. Ita S. Paphnutius Anachoreta, palmae affixus, palmam martyrii obtinuit, cujus diem natalem recolit Ecclesia die 26 septembris, de quo eleganter Poeta: «Palma est victorum: palmae tu affixus es; ergo / Laetus obi, quoniam non nisi victor obis.»

Ita S. Petrum Episcopum Alexandriae Martyrem capite plexum, fideles in throno Episcopali (in quo vivens humilitatis studio sedere noluerat) collocarunt cum palmis in signum victoriae, hymnosque Deo cecinerunt. Quin et audita vox e coelo: «Petrus principium Apostolorum, Petrus finis Martyrum Episcoporum Alexandrinorum.» Ita habet ejus Vita.

Versus 10: Et Clamabant Voce Magna

10. ET CLAMABANT VOCE MAGNA (ingenti gratitudinis, exultationis et jubilationis affectu): SALUS DEO NOSTRO, QUI SEDET SUPER THRONUM, ET AGNO. — Subaudi, tribuatur; vel quasi dicant: Apprecamur et congratulamur toto corde Deo suam salutem, gloriam et felicitatem, a quo omnis nostra aliorumque salus et gloria dimanavit. Ipse enim non tantum a plagis angelorum, in fine mundi orbi inferendis, sed et a peccato ac damnatione aeterna salvavit, vitaque, salute et beatitudine aeterna donavit nos. Unde Vatablus et Erasmus Graecum σωτηρία, id est salus, vertunt salvatio, quasi dicant: Quod salvati sumus, hoc debemus Deo et Christo. «Magna,» inquit S. Augustinus, serm. 11 De Sanctis, «voce salutem Deo decantant, qui magna gratiarum actione recolunt, non sua se virtute, sed ipso auxiliante, tribulationum impugnantium superasse certamina.»

Versus 11: Et Omnes Angeli

11. ET OMNES ANGELI, — applaudentes clientum suorum, puta hominum signatorum et electorum, saluti, pro eaque Deo gratias agentes, eumque collaudantes. Vide dicta cap. V, vers. 11 et 12.

Versus 12: Dicentes: Amen. Benedictio Et Claritas

12. DICENTES: AMEN. — «Amen» hoc primum dupliciter accipi potest: Primo, ut sit nomen, significans veritas, fidelitas, stabilitas, quasi hoc sit primum elogium et epithetum, quod angeli tribuunt Deo, q. d. Deo tribuatur veritas, celebretur ab omnibus Dei veritas, qua fideliter usus est, et promisit servos suos a se signatos per tot tentationes et procellas in portum salutis deduxit. Vide dicta cap. III, vers. 12. Ita Ribera.

Secundo et simplicius, «Amen» potest accipi ut adverbium, quasi applaudant turbae Beatorum cantanti: «Salus Deo nostro et Agno:» hisce enim quasi alterna voce et choro respondent angeli, «Amen,» quasi dicant: «Fiat, fiat.» Unde et Biblia Romana, atque alia post «Amen» ponunt punctum; quo dane significat «Amen» esse clausulum doxologiae praecedentis, ac non pertinere ad novam eorum doxologiam quae sequitur: «Benedictio et claritas.» Cum enim omnes Beati suam protulissent, Angeli eam confirmant dicentes: «Amen;» ac insuper ex ingenti gratitudinis affectu novam suam subjungunt, cui iterum subnectunt «Amen.»

Ubi notat Alcazar hanc τοῦ Amen iterationem significare vehementem asseverationem, ortam ex majori penetratione majorique admiratione divinae bonitatis, quae homines miseros et peccato perditos, per Christi sanguinem et mortem ad tantam salutem et gloriam evexit.

Benedictio Et Claritas.

BENEDICTIO ET CLARITAS. — Graece δόξα, id est gloria; subaudi, tribuatur Deo, quasi dicant: Omnes Angeli, homines et creaturae benedicant et glorificent Deum, qui hosce suos signatos adeo fideliter, sapienter et benefice salvavit et beavit. Hinc Syrus et Arabicus pro claritas, vertunt gloria. Benedictio proprie est boni imprecatio, ut cum quis voto aut verbo alteri bene precatur: Dei est efficax, hominis inefficax.

Et Gratiarum Actio.

ET GRATIARUM ACTIO. — Graece εὐχαριστία. Hoc elogium hic ponitur pro divinitate, quae tribuitur Agno cap. V, vers. 12; nam cetera sex elogia quae dantur ibi Agno, dantur hic Deo. Angeli hic indicant homines beatos immensas Deo agere gratias, monentque viventes et militantes ut idem agant. Hi enim beati, vel potius beandi in fine mundi, erunt in gravissimis persecutionibus, tentationibus et periculis damnationis: tentabit enim eos modis omnibus Antichristus, tentabit mundus, caro, omnesque daemones. Cum ergo evaserint ad portum salutis, palmamque assequentur, dum videbunt se tot salutis naufragia, tot peccandi discrimina, in quibus milleni et milleni, imo eorum socii, contubernales, parentes, filii, cognati, amici, perierunt et damnati sunt, tota eorum mens et spiritus in gratiarum actionem effundetur, corque eorum gaudium suum non capiet, imo prae gaudio creparet, nisi Deus illud contineret, praesertim dum videbunt se collocatos in tanta felicitate, gloria et regno coelesti, in eaque confirmatos et securos, ut ab ea nunquam possint excidere, sed plane certi sint eam fore sibi perpetuam, et in omnem aeternitatem duraturam. Unde totis praecordiis canent: «Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: equum et ascensorem projecit in mare.» Et reliqua quae Moses cum Hebraeis, transito mari Rubro et submerso Pharaone, cecinerunt, Exodi xv; ac praesertim illud: «Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam.» Quamobrem optima ratio impetrandi a Deo donum perseverantiae, et pertingendi ad salutem et beatitudinem, est jugis gratiarum actio. Haec enim est inchoatio vitae coelestis, haec est stimulus ad iter hoc in coelum usque jugiter prosequendum; haec est tacita invocatio Dei, quae novam et continuam ab eo gratiam elicit et provocat. Nam, ut ait S. Chrysostomus, homil. 26 ad Pop.: «Optima beneficiorum custos est, ipsa memoria beneficiorum et perpetua gratiarum confessio.» Et noster Thomas Theodidactus, lib. II De Imitatione Christi, cap. x: «Esto gratus pro minimis, et eris dignus majora accipere. Qui gratiam Dei retinere desiderat, sit gratus pro gratia data, patiens pro ablata; oret ut redeat, cautus sit et humilis ne amittat.» Et superius: «Ideo non possunt in nobis dona gratiae fluere, quia ingrati sumus auctori, nec totum refundimus fontali origini. Semper enim debetur gratia digne gratias referenti; et aufertur ab elato, quod dari solet humili.»

Locus Moralis De Gratiarum Actione.

Est hic ergo locus moralis de gratiarum actione. Quam enim illa sit necessaria, utilis, sancta, Deo grata, liquet ex eo quod in utroque Testamento saepe a Deo sit praecepta et sancita sub gravi culpa et poena, non utique ad Dei ipsius (quid enim Deo accedit ex homunculorum gratitudine?), sed ad nostrum commodum. Vere S. Augustinus in Psal. cxxxiv, initio: «Si,» inquit, «non laudaverint servi Dominum, ingrati, irreligiosi erunt. Quid faciunt non laudando Dominum, nisi ut severum sentiant Dominum?» Itaque statim ab initio creationis mundi, Deus jussit hoc beneficium hebdomadatim recoli, ac gratias agi, ideoque ex tunc instituit et sanctificavit sabbatum, Genes. II, 3. Sic beneficium conservationis et gubernationis rerum creatarum, grata memoria jussit recoli et expendi primo quoque die mensis, ideoque instituit festum Neomeniae, Numer. xxviii, 11, uti ibi docui. Sic beneficium liberationis a Pharaone et Aegypto, memori gratitudine rememorari quotannis jussit celebrando Pascha, Exod. xii, 27. Datae legis memoriam jussit renovari in Pentecoste; protectionis et deductionis per desertum 40 annis, in festo Tabernaculorum, et ita de ceteris. Quin et Levit. cap. vii, vers. 12, peculiare sacrificium pro gratiarum actione, cum suis libaminibus et caeremoniis sanxit. Deut. vero cap. xxvi, vers. 2: «Tolles,» inquit, «de cunctis frugibus tuis, etc., accedesque ad sacerdotem, et dices: Profiteor hodie coram Domino Deo tuo quod ingressus sum in terram, pro qua juravit patribus nostris, ut daret eam nobis.» Sic frugum decimas et primitias exegit in gratiarum actionem, ut ipsae essent quasi homagium terrae sanctae, Hebraeis quasi in feudum datae.

Longe clarius, arctius et saepius haec gratiarum actio in novo Testamento praescribitur. Christus eam sanxit verbo et exemplo. Matth. cap. xiv, 19, Luc. ix, 13, quinque hominum millia in deserto pasturus quinque panibus et duobus piscibus, conjectis oculis in coelum gratias Deo egit, panesque benedixit, atque hac prece et gratiarum actione quasi vim multiplicandi et nutriendi elicuit, ut pauci panes tot millia satiarent, «docens nos,» ait S. Chrysostomus, hom. 50 ad Popul., «non esse ad mensam accedendum, quousque gratias agamus ei qui cibum nobis praebuit.» Rursum Luc. cap. xvii, vers. 17, leprosorum a se mundatorum ingratitudinem increpans: «Nonne,» inquit, «decem mundati sunt? et novem ubi sunt? Non est inventus qui rediret, et daret gloriam Deo, nisi hic alienigena.» S. Paulus, Ephes. v, 3: «Omnis,» ait, «immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos, etc., sed magis gratiarum actio.» Et vers. 20: «Psallentes in cordibus vestris Domino, gratias agentes semper pro omnibus, in nomine Domini nostri Jesu Christi, Deo et Patri.» Philip. iv, 6: «Nihil solliciti sitis; sed in omni oratione et obsecratione, cum gratiarum actione, petitiones vestrae innotescant apud Deum.» Colos. III, 15: «Pax Christi exultet in cordibus vestris, in qua et vocati estis in uno corpore, et grati estote.» Et cap. iv, vers. 2: «Orationi instate, vigilantes in ea gratiarum actione.» I Thess. v, 16: «Sine intermissione orate, in omnibus gratias agite: haec est enim voluntas Dei in Christo Jesu, in omnibus vobis.» II Thess. cap. i, vers. 3: «Gratias agere debemus semper Deo pro vobis.» Et sane quis Christianorum considerans tum communia, tum privata beneficia, quae in dies, imo singulis horis a Deo haurit et sentit, eaque tot tantaque, non jugiter dicat cum Psalte: «Benedic, anima mea, Dominum, qui coronat te in misericordia et miserationibus.» Certe coronat, cingit et circumvallat nos Deus undique suis donis et miserationibus, idque quotidie.

Gratiarum Actio Est Victima Novi Testamenti.

Gratiarum actio ergo propria est Sanctorum novi Testamenti, ob ingentes gratias et dona, quae ipsi in eo per Christum acceperunt, et quotidie accipiunt. Hoc praedixit Isaias, LI, 3: «Consolabitur,» ait, «Dominus Sion, et ponet solitudinem ejus quasi hortum Domini. Gaudium et laetitia invenietur in ea, gratiarum actio et vox laudis.» Hinc enim primo, vocatur ipsa sacrificium laudis: hoc enim laudis, est novi Testamenti, cum veteris sacrificia fuerint boum et victimarum. Psalm. xLix, vers. 13: «Numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem hircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua.» Et vers. 23: «Sacrificium laudis honorificabit me; et illic iter, quo ostendam illi salutare Dei.» Quae verba citans S. Augustinus, lib. I Contra adversarios legis, cap. xviii, subdit: «Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum?» Et unde majores agendae sunt gratiae Deo, quam pro ipsius gratia per Jesum Christum Dominum nostrum? Quod totum fideles in Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum.

Secundo, quia unicum et praestantissimum legis novae sacrificium et Sacramentum, Christus gratias agens Patri, ad gratiarum actionem pro beneficiis omnibus, praesertim redemptionis nostrae, instituit, quod inde dictum est Eucharistia, id est gratiarum actio, uti docet S. Chrysostomus, hom. 26 in Matth.

Tertio, S. Paulus, I Timoth. cap. ii, vers. 1, inter orationes ultimum, id est dignissimum, locum dat gratiarum actioni: «Obsecro,» inquit, «primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominibus,» etc., uti docet et explicat Cassianus, Collat. lib. IX, cap. xiv, et S. Chrysostomus, homil. 1 ad Populum: «Magnus,» ait, «thesaurus est gratiarum actio, magnae divitiae, inconsumptum bonum, armatura fortis; sicut blasphemia ingentem jacturam intendit iis qui pejerare solent, plura insuper perire facit. Perdidisti pecunias: si gratias egeris, animam lucratus es, et majores nactus es divitias, quia Dei benevolentiam hausisti amplius. Si vero blasphemaveris, et salutem tuam amisisti, et animam occidisti.»

Quarto, quia hoc unicum est quod Deo praestare possumus et debemus, quodque ei maxime est honorificum et gratum. Unde S. Augustinus, De Spir. et Litt., XI: «Cultus,» ait, «Dei in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata; unde in ipso verissimo et singulari sacrificio, Domino Deo nostro gratias agere admonemur. Deus enim bonorum nostrorum non indiget.» Disce hic tempore S. Augustini in Missa ante Canonem, sacerdotem excitasse praesentes ad gratiarum actionem, dicendo: «Gratias agamus Domino Deo nostro;» ac ministrum pro praesentibus respondisse: «Dignum et justum est.» S. Chrysostomus, homil. 8 in epist. ad Coloss.: «Si in adversis,» inquit, «gratias agis, primo, laetificas Deum; secundo, diabolum pudefacis; tertio, quod male factum est, nihil esse facis: nam et tu simul gratias agis, et Deus dolorem amputat, et diabolus abscedit.»

Quinto, quia Dei in nos beneficia omnem gratiarum actionem et laudem exsuperant; unde S. Chrysostomus, hom. 62 in Matth.: «Putasne,» ait, «si quotidie pro eo qui nos tam mirifice amat moriamur, condignas nos posse referre gratias, imo vero minimum quid reddere? Nequaquam.» Et S. Augustinus, lib. VII De Civit., cap. xxxi: «Pro eo quod sumus, quod vivimus, quod caelum terramque conspicimus, quod habemus mentem atque rationem, quod obrutos peccatis non deseruit, misitque nobis verbum suum, etc., quae corda, quot linguae ad agendas gratias satis esse contenderent?»

Sexto, S. Chrysostomus in Psalm. xLix: «Nihil,» ait, «aeque facit in virtute crescere, atque cum Deo assidue versari et colloqui, eique perpetuo gratias agere et psallere.» Causam dat S. Bernardus, serm. 13 in Cant.: «Ad locum,» ait, «unde exeunt, revertantur gratiarum flumina, ut iterum fluant. Qualiter? inquis. Qualiter dicit Apostolus: In omnibus gratias agentes. Quidquid sapientiae, quidquid te virtutis habere confidis, Dei virtuti, Dei sapientiae deputa Christo.» Dicamus ergo jugiter et ubique: «Deo gratias. Gratiae Patri et Filio, et Spiritui Sancto: sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.»

Ita fecerunt omnes Sancti. Vis exempla? David rex Psalm. cxv, vers. 12: «Quid,» ait, «retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi?» Porro David multos scripsit psalmos Eucharisticos: talis enim est psalmus viii, cii, ciii, cvi, cx, cxiii, CXVI, CXVII, CXXXIV et CXXXV, in quo singulis versiculis proposito novo Dei beneficio, subjungitur hoc hemistichium intercalare et Eucharisticum: «Quoniam in aeternum misericordia ejus.» Tales quoque sunt CXXXVII, CXLIII, CXLIV, CXLVI, CXLVII, CXLVIII, CXLIX, CL. Christus, Joan. xi, 41, suscitaturus Lazarum: «Pater,» ait, «gratias ago tibi, quoniam audisti me.» Rursum instituturus sanctam Eucharistiam, gratias agens Patri, ab eo petiit et impetravit virtutem transsubstantiandi panem in suum corpus, et vinum in suum sanguinem. Paulus, Rom. i, 8: «Primum quidem,» ait, «gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis.» Et cap. vi, vers. 17: «Gratias Deo quod fuistis servi peccati; obedistis autem ex corde in eam formam doctrinae in quam traditi estis.» I Corinth. cap. i, vers. 4: «Gratias ago Deo meo semper pro vobis.» II Corinth. cap. ii, vers. 14: «Deo autem gratias, qui semper triumphat (id est triumphare facit) nos in Christo Jesu.» Cap. ix, vers. 15: «Gratias Deo super inenarrabili dono ejus,» scilicet eleemosynae vestrae. Ephes. cap. i, vers. 16: «Non cesso gratias agens pro vobis.» Philip. i, 3: «Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri.» II Timoth. i, 3: «Gratias ago Deo, cui servio a progenitoribus in conscientia pura.» Denique tam creber est Paulus in gratiarum actione, quam in nomine Jesu nominando et iterando. Quid enim aliud est nominare Jesum, quam confiteri salvatorem et salutem ab eo acceptam? Poenitentes ergo, et olim peccatores assidue dicant cum Paulo, I Tim. cap. i, vers. 12: «Gratias ago ei qui me confortavit, Christo Jesu Domino nostro; quia fidelem me existimavit, ponens in ministerio, qui prius blasphemus fui, et persecutor, et contumeliosus. Fidelis sermo, et omni acceptione dignus: quod Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum.» Rursum cum Isaia, cap. i, vers. 9: «Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus.» Et cum Psalte et S. Magdalena: «Misericordias Domini in aeternum cantabo. Misericordiae Domini, quia non sumus consumpti;» ac cum S. Augustino converso a S. Ambrosio concinant hymnum: «Te Deum laudamus, te Dominum confitemur.» Legant et imitentur Confessiones ejusdem S. Augustini, quae non sunt aliud quam gratiarum actiones continuae. Denique, quia Deo pro tanta gratia nil rependere possunt, rependant proximis, qui Dei imago sunt, ac quoscumque possunt convertant, ut ex hostibus Dei amicos et filios ejus efficiant, qui jugiter pro se suisque gratias Deo agant, eumque verbis et vita celebrent.

Sancti vero et innocentes canant Christo in se concepto et nato innocentiae Eucharisticum, dicantque cum Virgine Christum Dei dono concipiente: «Magnificat anima mea Dominum, et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo; quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus.» Et cum S. Anna concepto Samuele: «Exsultavit cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum in Deo meo. Non est sanctus, ut est Dominus: Dominus mortificat, et vivificat; deducit ad inferos, et reducit. Pedes sanctorum suorum servabit.»

S. Augustinus, epist. 5 ad Marcellinum: «Quid melius,» inquit, «et animo geramus, et ore promamus, et calamo explanemus quam Deo gratias? Hoc nil dici brevius, nec audiri laetius, nec intelligi gratius, nec agi fructuosius potest.» Idem in Psalm. cxxxii, docet communem Monachorum et Religiosorum sui aevi (uti etiamnum apud multos eadem in usu est) salutationem fuisse, ut sibi occurrentes dicerent: «Deo gratias,» ideoque a Circumcellionibus Donatistis irrisos fuisse, et per scomma vocatos «Deo gratias.» Quod refellens S. Augustinus: «Vide, inquit, si non debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem suum? Nonne enim locus est gratulationis, quando se invicem vident qui habitant in Christo? Et tamen vos Deo gratias nostrum ridetis, Deo laudes vestrum plorant homines.»

Denique Ecclesia per sacerdotes nomine omnium fidelium quotidie gratias agit Deo, jubetque ut idipsum singuli agant, dum in Praefatione Missae jubet ab omnibus vel audiri devota et consona mente, vel recitari et cani: «Vere dignum et justum est, aequum et salutare, nos tibi semper et ubique gratias agere, Domine sancte, Pater omnipotens, aeterne Deus, per Christum Dominum nostrum: per quem majestatem tuam laudant angeli, adorant Dominationes, tremunt Potestates, coeli coelorumque Virtutes, ac beata Seraphim socia exultatione concelebrant. Cum quibus et nostras voces ut admitti jubeas deprecamur, supplici confessione dicentes: Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth; pleni sunt coeli et terra gloria tua: Hosanna in excelsis. Benedictus qui venit in nomine Domini: Hosanna in excelsis.»

Porro non tantum in prosperis, sed et in adversis aeque Deo gratias agere debemus, ac dicere cum Psalte, Psalm. xxxiii: «Benedicam Dominum in omni tempore.» Ita S. Job bonis et illis omnibus spoliatus, gravique ulcere a daemone percussus: «Dominus, inquit, dedit, Dominus abstulit: sit nomen Domini benedictum;» qua voce vicit et confudit diabolum, ait S. Chrysostomus, hom. 2 in epist. ad Rom. Ita Angeli et Beati hic gratias agunt Deo pro tribulatione et lucta, quae eis fuit materia et causa tantae victoriae et gloriae. S. Augustinus in illud Psalm. CXLIV, Per singulos dies benedicam te, inquit: «Sive ergo in ejus donis, sive in ejus flagellis, lauda eum qui tibi aut blanditur dando, ne deficias; aut corripit exsultantem, ne pereas. Laus flagellantis medicina est vulneris.» S. Basilius, homil. in Julittam: «Nullo, inquit, tuo merito plecteris? gaudium tibi ingerat futurorum spes. Justo es supplicio addictus? gratias agito quod hic potius luas poenas, quam in futuro.» Uti fecit Mauritius Imperator, in cujus conspectu cum filii et uxor trucidarentur a Phoca Imperatore, ad singulos exclamabat: «Justus es, Domine, et rectum judicium tuum.» S. Hieronymus in cap. v ad Ephes.: «Christianorum,» ait, «propria virtus est, etiam in his quae adversa putantur, gratias referre Creatori, ac dicere: Benedictus Deus; minora me scio sustinere quam mereor. Hic animus Christiani est. Hic crucem suam tollens sequitur Salvatorem; quem nec orbitas, nec damna debilitant.» S. Gregorius a Longobardis aliisque aerumnis pressus et pene oppressus, ac coactus calamum de tabula tollere, Commentaria in Ezech. gratiarum actione ita concludit: «Taedet animam meam vitae meae, quia versa est in luctum cithara mea, et organum meum in vocem flentium. Quid igitur restat, nisi ut inter flagella quae ex nostris iniquitatibus patimur, cum lacrymis gratias agamus? Ipse enim qui nos creavit, etiam pater nobis factus est per adoptionis spiritum, quem dedit. Et aliquando filios pane nutrit, aliquando flagello corrigit, quia per dolores et munera ad haereditatem perpetuam erudit. Sit itaque gloria omnipotenti Domino nostro Jesu Christo, qui vivit et regnat cum Patre in unitate Spiritus Sancti Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.» S. Bernardus, serm. 21 in Cant.: «Eris,» inquit, «inter adversa et prospera mutabilium temporum; tenens quamdam aeternitatis imaginem, benedicens Dominum in omni tempore.» Vere S. Chrysostomus, hom. 8 in epist. ad Coloss.: «Nihil,» inquit, «hac lingua sanctius, quae in adversis Deo gratias agit. Certe non inferior est lingua Martyrum: utraque pariter coronatur.» Martyres equidem in tormentis, licet acerbissimis, ob martyrii tamen lauream exsultabant, et toto corde Deo gratias agebant. Ita Theodorus Martyr, dum toto corpore laceraretur, canebat: «Benedicam Dominum in omni tempore.» Ita S. Laurentius: «Gratias, inquit, ago tibi, Domine Jesu, quia januas tuas ingredi merui.» Ita tres pueri in fornace Babylonia cecinerunt: «Benedicite omnia opera Domini Domino, laudate et superexaltate eum in saecula,» Daniel. III. Ita Deo gratias egerunt in ignibus cum jubilo S. Agnes, S. Caecilia, S. Lucia aliaeque plurimae.

Denique S. Chrysostomus, homil. 10 in epist. ad Coloss., viri cujusdam sancti pulchram orationem et formulam gratias agendi recenset: «Novi, inquit, ego virum sanctum qui ita orabat: Gratias agimus tibi pro omnibus beneficiis tuis, a primo die usque in hunc praesentem indignis nobis impensis, sive nota nobis sint, sive incognita; tam pro occultis, quam pro manifestis, quae vel opere nobis, vel sermone facta sunt; et quae voluntariis, et quae invitis sunt praestita; pro omnibus quae immeritis nobis sunt exhibita, pro afflictionibus, pro quiete, pro gehenna, pro supplicio, pro regno coelesti.» Causam subdit: «Multis enim nos Deus etiam invitos beneficiis afficit, multis etiam et pluribus quoque ignaros.»

Honor. — Singulis septem hisce elogiis in Graeco praeponitur articulus η ad emphasin, q. d. Illa claritas, illa sapientia, ille honor, etc., scilicet summus, immensus et divinus tribuatur Deo, uti debetur.

Virtus. — Graece η δύναμις, id est illa potentia, puta omnipotentia divina et increata, qua omnia ex nihilo creavit, potestque mille, imo infinitos mundos alios aliis semper perfectiores creare, et creatos conservare, vegetare et perficere.

Et Fortitudo. — Graece η ισχύς, id est illud robur immensum, cui nihil potest resistere, quo attingit a fine usque ad finem fortiter, et tamen disponit omnia suaviter: fortitudo ergo significat robustam executionem externam; virtus vero, internam Dei potentiam.

Deo Nostro, — scilicet tam hominum beatorum quam angelorum: homines enim beati sunt angelorum cives et quasi fratres. Utique enim sunt filii et haeredes Dei.

In Saecula Saeculorum, — per omnia saecula sibi continuo succedentia, per omnem aeternitatem. Immenso affectu et jubilo angeli apprecantur Deo aeternitatem horum septem elogiorum, per modum congratulationis. Nihil enim ei sua hac apprecatione reipsa addere, uti nec demere possunt. Vere ergo dixit S. Basilius: «Laus Dei est opus Angelorum.» Quocirca S. Ephrem in lib. De Beatitudinibus, has tres quasi primarias assignat. Prima: «Beatus, qui factus est sicut Seraphim et Cherubim, et in divino ac spirituali officio nunquam est segnis, sed assiduus glorificat Dominum.» Secunda: «Beatus, qui in cella sua in Domino, tanquam Angelus coelestis, castas retinet cogitationes, suoque collaudat eum ore, qui omnium spirituum potestatem habet.» Tertia: «Beatus, qui semper spirituali gaudio plenus est, nec in portando suavi jugo Domini pigrescit: coronabitur enim in gloria.»

Et S. Bernardus, serm. 11 in Cantic.: «Nihil, ait, ita proprie quemdam in terris repraesentat coelestis habitationis statum, sicut alacritas laudantium Deum, dicente Scriptura: Beati qui habitant in domo tua, Domine: in saecula saeculorum laudabunt te.» Et S. Augustinus in Psal. CXLIV: «Sicut, inquit, ejus (Dei) magnitudinis non est finis, sic tuae laudis non erit finis.» Idem in Psal. LXVIII: «Non potest, ait, esse laus Dei nisi in sanctis ejus. Nam qui male vivunt, non eum laudant, et si praedicant lingua, blasphemant vita.» Unde idem in Psalm. XXXII, 1, Exultate, justi, in Domino: «Ipsi, inquit, laudant Dominum, qui subdunt se Domino.» Et in Psal. CXL: «Transi, ait, ad tuam vituperationem, et laudabis Dominum.» Et in Psal. LXXXIII: «Si deficies, ait, ab amore, deficies a laude.» Denique epist. 120 ad Honoratum, docet quod laus Dei sit sacrificium novi Testamenti: explicans enim illud Psal. XXI, Qui timetis Dominum, laudate eum, ait: «Quis autem veraciter laudat, nisi qui sinceriter amat? Tantumdem est ergo ac si diceret: Qui timetis Dominum, amate eum. Timentes enim Deum homines veteris Testamenti currebant cum sacrificiis ad templum; nunc vero in gratia novi Testamenti, qui timetis Dominum, laudate eum.» Et rursum Psal. XLIX: «Immola Deo sacrificium laudis.»

Vis ergo assidue laudare Deum? vis aemulari angelorum vocem et vitam? accipe, rumina, et crebro usurpa, cum eisque jubila quinque eorum sit Sanctorum hymnos.

Primus sit Seraphicus Isaiae VI, 3, et Cherubicus Apoc. IV, 8: «Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus exercituum: plena est omnis terra gloria ejus. Omnis spiritus laudet Dominum.»

Secundus Angelicus Lucae II, 14: «Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis.» «Benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor, et virtus, et fortitudo Deo nostro in saecula saeculorum. Amen,» Apocal. cap. VII, vers. 12.

Tertius Paulinus Rom. XI, 33: «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula. Amen.»

Quartus Ecclesiasticus ex officio S. Trinitatis: «Benedicta sit sancta Trinitas, et indivisa unitas; confitebimur ei, quia fecit nobiscum misericordiam suam. Quoniam creasti nos in brachio tuo, redemisti nos in sanguine Christi tui, sanctificasti nos in Spiritu tuo ex omni tribu, et lingua, et populo, et natione; et fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes, et regnabimus super terram. Benedicam ergo Dominum in omni tempore,» tam desolationis, quam consolationis; tam adversitatis, quam prosperitatis.

Quintus Davidicus, Psal. CII, 1: «Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus. Benedic, anima mea, Domino, et noli oblivisci omnes retributiones ejus. Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas. Qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te in misericordia et miserationibus. Qui replet in bonis desiderium tuum. Quid enim mihi est in coelo, et a te quid volui super terram? Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum.»

O Sacra Trinitas, Trina Unitas, Una Deitas! O Trina Charitas, Una Felicitas, Felix Aeternitas, tua et nostra. Amen.

Versus 13: Et Respondit Unus De Senioribus

13. ET RESPONDIT UNUS DE SENIORIBUS. — «Respondit,» id est, mecum colloqui coepit, me interrogavit ut me erudiret, sicut praeceptor interrogat discipulum ut eum doceat et erudiat. Hoc enim est Hebraeis ענה ana, id est respondit. Hinc Christus Dominus, et alii saepe, dum ordiuntur sermonem, in Scriptura dicuntur respondere. Quis fuerit hic senior, incertum est. Lyranus vult fuisse S. Petrum, Alcazar S. Lucam, qui conscripsit in Actis Apostolorum, signatos Christi gratia, id est Gentes credentes in Christum. Vide dicta cap. V.

Versus 14: Hi Sunt Qui Venerunt De Tribulatione Magna

14. HI SUNT QUI VENERUNT DE TRIBULATIONE MAGNA. — Graece est duplex articulus: ἐκ τῆς θλίψεως τῆς μεγάλης, q. d. Ex illa tribulatione, illa, inquam, ingenti et celebri, de qua Christus Matth. XXIV, vers. 21: «Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio mundi, neque fiet. Et nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro,» id est, nullus homo salvaretur. Alludit ad egressum Hebraeorum ex Aegypto: Aegyptus enim hebr. vocatur Misraim, id est tribulatio, angustia, a rad. צרה tsara, id est arctavit, afflixit, tribulavit. Ita enim Hebraei ante Mosen afflicti fuerunt in Aegypto, indeque a Mose liberati et educti. Sicut enim in signatis v. 4, allusit ad domos Hebraeorum signatas sanguine agni paschalis: ita hic alludit eodem in voce «tribulatione,» et in voce «agni,» q. d. Sicut olim Hebraei fuerunt in magna tribulatione sub Pharaone, sed signati et quasi abluti sanguine agni paschalis, ex ea per Mosen liberati fuerunt: ita et hi fideles in fine mundi erunt in magna tribulatione et tentatione, tum carnis, tum mundi, maxime Antichristi; sed signati cruce, et abluti sanguine Agni, ex ea eluctabuntur, ac generose eam superabunt; imo multi obibunt martyrium, ideoque donabuntur stolis albis et palmis, et quasi victores ducentur ante thronum Dei. Disce hic: sicut frigus hiemis parturit et parit fruges aestatis, ita tribulatio praesens parturit et parit coronas aeternas. Hoc est quod ait aeterna Veritas: «Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum,» Matth. V, 10.

Vide hic quam nobile et gloriosum sit pati pro Christo, nimirum fortia agere Romanum est, fortia pati Christianum. Ita Apostoli «ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati,» Act. V. Ita Paulus: «Mihi,» ait, «absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo,» Galat. VI, 14. Ita S. Chrysostomus in exilio pro Christo, fame, siti, febri, fatigatione, solis ardore, hostium Isaurorum incursu dire exagitatus, et tandem exanimatus, excelso animo exsultabat, aliosque similia patientes animabat, et ad exsultandum in persecutionibus excitabat. Unde scribens ad carcere detentos Episcopos, epistol. 4, ex septem: «Beati,» ait, «vos ob carcerem, ob catenas, ob injecta vincula! Beati, inquam, et ter beati, imo saepius! Totum orbem vobis conciliastis: ubique terrarum et marium canuntur vestra praeclara facinora, fortitudo, constans sententia, animusque minime servilis. Nihil quod aliis videtur grave, vos deseruit: non minae, quae innumeras mortes nuntiabant; non tribunal, non carnifex, non tormentorum coacervationes; non judex, qui ignem ab ore flabat; non adversarii, qui frendebant dentibus, et innumeris aliis insultandi modis gestiebant; non tantae calumniae, non impudentissimae accusationes, non mors ante oculos quotidie proposita; sed haec omnia vobis uberem potius consolationis materiam praestitere. Et idcirco clari quidem vos: et celebrant et praedicant vos omnes, non amici solum, sed et inimici ipsi qui haec effecerunt. Tanta res est virtus, ut etiam illam impugnantes admirentur. Tanta res est malitia, ut etiam ii qui operantur, condemnent. Et ita in hac vita res vestrae se habent. Quae autem in coelis sunt, quis sermo digne explicabit? Inscripta sunt nomina vestra in libro vitae; cum sanctis Martyribus connumerati estis.» Idem epist. 118: «Carcerem incolitis, et catena vincti estis, et cum squalidis et sordidis inclusi. Ecquid tandem hoc nomine beatius fingi queat? Quid enim habet tale aurea corona cingens caput, quale catena propter Deum manum circumdans? Quid tale ingentes et splendidae domus, quale carcer caliginis ac sordium, atque ingentis foetoris et calamitatis plenus, Dei causa? Quae cum ita sint, gaudete et exsultate, coronis caput cingite, tripudiate, quod molestiae in quas incidistis, magnam vobis commodorum materiam comparent. Hoc nimirum semen est, messem omni sermone sublimiorem praenuntians: hoc luctae, victoriam et palmas afferentes: hoc navigatio, amplum et uberem quaestum conciliantes. Haec igitur animo repetentes, gaudete et laetamini, nec ullum tempus intermittite, quin Deum in omnibus rebus collaudetis, ac mortiferas diabolo plagas inferatis, ingentemque vobis ipsis in coelis mercedem recondatis. Non enim sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis.» Idem epistola 130 ad suos Antiochenos: «Hoc,» ait, «habetote nos stomachi imbecillitate liberatos esse, commodeque valere, ac nec obsidione, nec latronum incursionibus, nec loci solitudine, nec sexcentorum adversorum casuum turba, nec denique ullo alio hujus loci incommodo dejici ac conturbari: verum ingenti securitate, otio ac quiete frui, ac singulis diebus de rerum vestrarum statu in cura esse.» Ibi denique scripsit ad Olympiadem ultimam lucubrationem vere auream, Quod nemo laeditur, nisi a seipso: «Id enim pharmacum,» inquit, «tibi sufficit.» Haec fuit cycnaea aurei oris vox. Nam paulo post febri et itineris incommodis confectus, evocatus in coelum a S. Basilisco Martyre, candidas vestes induens, quasi candidatus coeli Martyr, canensque: «Gloria sit Deo omnium causae,» speciosos illos pedes extendit, atque excusso pulvere mortalis vitae migravit ad Christum anno aetatis 52, Christi 407, ait Palladius in Dialog., et ex eo Baronius. Idem sapiebat S. P. Ignatius, fundator Societatis nostrae, qui tanti aestimabat persecutiones ac vincula, quibus pro Christo saepe fuerat constrictus, ut diceret, si quae a Deo creata sunt omnia altera in parte staterae collocarentur, in altera carcer, catenae, probra, vix illa omnia prae istis momentum ullum apud se habitura. Neque vero creatam ullam naturam posse laetitiam talem in anima procreare, quae aequare possit gaudium illud Spiritus Sancti, quod Deus infundit mentibus eorum qui multa magnaque pro ejus amore pertulerunt. Ex quo interrogatus a Patre quodam: «Quaenam esset compendiosissima ad perfectionem via,» respondit: «Si multa adversa magnaque pro Christi amore patiare. Pete hanc gratiam a Deo. Nam cui Dominus hoc tribuit, multum tribuit: hoc enim uno beneficio multa magnaque ejus continentur beneficia.» Ita P. Ribadeneira oculatus et auritus testis, lib. V Vitae ejus, cap. X.

Symbolice et tropologice Alcazar (licet ipse putet hunc esse sensum litteralem), tribulatio haec est captivitatis, peccati et exulceratae conscientiae infelicitas, ex qua evadunt qui ad Christum confugiunt: lavant enim stolas in sanguine Agni; itaque ad laetissimam sortem, puta bonae conscientiae felicitatem, transgrediuntur, atque a daemonis servitute transferuntur in virorum sacerdotalium numerum, qui justitiae indumentis ornati, Deo in ejus templo deserviunt.

Et Laverunt.

(aliqui legunt ἐπλάτυναν, id est dilataverunt. Ita Vatablus et Erasmus, sed perperam: legendum est enim cum Complut. ἔπλυναν, id est laverunt, ut dealbarent eas, ut sequitur) STOLAS suas, — id est vestimenta et corpora sua, id est seipsos et conscientias suas deputarunt et sanctificarunt per sanguinem et merita Christi. Est metaphora et catachresis: loquitur enim de purificatione animae spirituali, per metaphoram lotionis stolae corporalis, nobis notae; sed per eam intelligit lotionem animae: animae enim quasi stola et vestis est conscientia, vel sordida, vel pura et munda. Nam, ut ait S. Hieronymus, vel potius Maximus Taurinensis (illi enim tribuit Marcianus, illiusque stylum redolet, epist. De Viro perfecto, quae extat tom. IX operum S. Hieronymi): «Nobis ovium vellera, et operatio mulieris indumenta procurant: illis (animabus) faciunt merita vestimentum.»

Porro hi Sancti laverunt animae suae stolam, primo, in baptismo; secundo, in poenitentia et aliis Sacramentis; tertio, crebro gemitu, oratione et compunctione; quarto, per opera misericordiae; quinto, per continuam charitatis, patientiae omniumque virtutum exercitationem et fervorem; sexto, per martyrium. Hisce enim omnibus sanguinem et merita Christi nobis applicamus, eoque nos quasi abluimus et dealbamus, ut albi, id est puri et mundi, magis magisque in dies evadamus. Selemnus amnis amoris est remedium, quo qui loti fuerint, cupiditatis obliviscuntur, ait Pausanias in Achaicis. Selemno nobilior et efficacior est Christi sanguis, qui amores omnes impuros restinguit, et, ut ait S. Chrysostomus, regiam in nobis imaginem reformat.

Alludit omnibus hisce visionibus S. Joannes ad illustrem illam visionem Esdrae, lib. II, cap. XXXIV et sequent. Ubi primo, beatos et signatos, aeque ac Joannes hic, eorumque praemia ita depingit: «Exspectate pastorem vestrum, requiem aeternitatis dabit vobis; quoniam in proximo est ille, qui in fine saeculi adveniet. Parati estote ad praemia regni, quia lux perpetua lucebit vobis per aeternitatem temporis; fugite umbram saeculi hujus; accipite jucunditatem gloriae vestrae: jucundamini gratias agentes ei, qui vos ad coelestia regna vocavit;» quae verba transtulit Ecclesia in officium Ecclesiasticum tempore Paschali. Subdit Esdras de signatis: «Surgite, et videte numerum signatorum in convivio Domini: qui se de umbra saeculi transtulerunt, splendidas tunicas a Domino acceperunt. Recipe, Sion, numerum tuum, et conclude candidatos tuos, qui legem Domini compleverunt. Filiorum tuorum quos optabas, plenus est numerus.» Pergit deinde ad turbam, quam hic vers. 9, et deinceps describit Joannes, aitque: «Ego Esdras vidi in monte Sion turbam magnam, quam numerare non potui, et omnes canticis collaudabant Dominum. Et in medio eorum erat juvenis statura celsus, eminentior omnibus illis, et singulis eorum capitibus imponebat coronas, et magis exaltabatur. Ego autem miraculo tenebar. Tunc interrogavi angelum, et dixi: Qui sunt hi, Domine? Qui respondit mihi: Hi sunt qui mortalem tunicam deposuerunt, et immortalem sumpserunt, et confessi sunt nomen Dei. Modo coronantur, et accipiunt palmas. Et dixi angelo: Ille juvenis quis est, qui eis coronas imponit, et palmas in manus tradit? Et respondens dixit mihi: Ipse est Filius Dei, quem in saeculo confessi sunt. Ego autem magnificare eos coepi, qui fortiter pro nomine Domini steterunt.»

Dealbaverunt.

deputarunt, emundarunt illas. Stolae enim hae sunt conscientiae, quae proprie nec rubri, nec albi coloris sunt capaces. Vide dicta vers. 9.

Versus 15: Ideo Sunt Ante Thronum Dei

15. IDEO SUNT ANTE THRONUM DEI. — Alludit ad thronum Dei in templo (hoc enim mox nominabit); in eo enim Deus sedebat in Sancto sanctorum super propitiatorium et Cherubim. Hic ergo erat thronus Dei in templo: similem vidit hic Joannes in templo coelesti. Significat primo, animas hasce esse in coelo beatas: habent enim in conspectu praesentem Deum, ejusque visione fruuntur et beantur. Secundo, eas mire esse charas et familiares Deo, ac cum eo jugiter versari, sicut summi et intimi principes jugiter versantur cum rege. Tertio, eas esse quasi sacerdotes: «Serviunt enim ei die ac nocte in templo ejus,» Graece λατρεύουσιν, id est latria colunt, nimirum juge thymiama adorationis, laudis et gratiarum actionis ei offerentes, ut patet ex dictis vers. 10, et cap. V, vers. 9. Alludit enim ad sacerdotes et Levitas, qui cum suis stolis, id est lineis tunicis, serviebant tabernaculo, die ac nocte illud custodiendo, et sacrificia aliaque munia obeundo et consummando. Nam alioqui in coelo empyreo non est nox, sed jugis unus idemque dies clarae et beatae aeternitatis. Nocte ergo et die, id est, semper seu tota die. Meminit noctis, quia sacerdotes tota nocte per vices in templo vigilabant, ac vicissim imponebant altari partes sacrificii jugis, puta agni vespertini: hoc enim tota nocte cremabatur, ut dixi Levit. VI, 9.

Habitabit Super Illos,

eos jugiter intuendo, regendo, protegendo, beando, seque suaque omnia illis ostendendo et communicando, quasi e turri suae potentiae et providentiae, qua quasi habitat super illos, illisque quasi incumbit. Est metalepsis; nec enim Deus proprie habet domum aut habitaculum: «Domini enim est terra et plenitudo ejus.»

Versus 16: Non Esurient, Neque Sitient Amplius

16. NON ESURIENT, NEQUE SITIENT AMPLIUS, NEC CADET SUPER ILLOS SOL, NEQUE ULLUS AESTUS. — Alludit ad Isaiae XLIX, 10, ubi iisdem verbis utitur Isaias. Tam Isaias, quam Joannes, alludit ad athletas et pugiles victores, atque ad hieronicas jam emeritos, ut notat Petrus Faber, lib. II Agonist., cap. XII. Milites enim et pugiles saepe sitim et famem patiuntur; saepe sub dio degere, ac in medio solis ardore aggeres agere, castra munire, excubare, urbes invadere, hostem aggredi, et cum eo dimicare debent; at jam victores et emeriti, ab hisce omnibus liberi, quiete et bravio donantur. Ita accidit et animabus hisce beatis, q. d. Beati olim in hac vita certantes, fortiterque tolerantes famem, sitim, solem et aestum, id est mille labores, dolores, aerumnas et molestias, jam transacto omnium certaminum tempore, quasi arena et pulvere excedentes, ab iis omnibus deinceps erunt immunes, ac aeterna quiete gaudio et triumpho, quem in stadio suis illis laboribus et aerumnis fortiter toleratis meruerunt, perfruentur.

Mystice Ambrosius per aestum accipit tentationes. Et Alcazar: «Sermo,» inquit, «est de cupiditatis fame et siti, ac de aestu luxuriae atque invidiae.»

Versus 17: Quoniam Agnus Qui In Medio Throni Est

17. QUONIAM AGNUS QUI IN MEDIO THRONI EST (eo sensu quem dedi cap. V, vers. 6), REGET ILLOS, — Graece ποιμανεῖ, id est pascet eos, quasi pastor diligentissimus et amantissimus suarum ovium. Alludit ad Isaiae cap. XLIX, 10: «Quia miserator eorum reget eos, et ad fontes aquarum potabit eos.» Alludit rursum Isaias ad bonos Pastores gregum: illorum enim adinstar Christus, tum in terra, tum maxime in coelo (de quo hic agitur) suas oves, id est electos, pabulis uberrimis pascit, et limpidissimis fontibus potat, mollique aura et umbrosis arborum foliis opacat, ait Alcazar: licet ipse haec referat ad Ecclesiam militantem, quam Deus pascit SS. Sacramentis, sacra Scriptura et mysteriorum fidei contemplatione, quae famem explent, sitimque extinguunt cupiditatum hujus vitae bonis inhiantium; et leni divini spiritus aura, atque umbra protectionis suae, et optimorum exemplorum, arcet luxuriae, invidiae et caeterarum animi appetitionum aestus, eamque incitat et roborat ad solidarum virtutum exercitationem. Verum haec moralia sunt, non litteralia. Agit enim ad litteram de Beatis, quos Deus pascit in coelo.

Tropologice tamen haec apposite fidelibus in hac vita Deo in spiritu et veritate ex toto corde servientibus, ac praesertim Religiosis, accommodari possunt. Hi enim inchoant vitam coelestem, beatam et angelicam. Unde primo, Deo quasi in templo jugiter assistunt: est enim religio quasi coelum quoddam terrenum, ait Climachus, gradu 4; sive paradisus Dei terrestris, ac templum, ait S. Bernardus, serm. 1 De Dedicat. Eccles. Quamobrem ab eodem S. Bernardo ad Fratres de Monte Dei, Religiosi vocantur angeli terrestres, et homines coelestes: corpus enim habent in terra, sed animum et mentem in coelo.

Secundo, de his vere dici potest, quod λατρεύουσιν, id est, religionis cultu et latria jugiter serviunt Deo, quia se totos divino cultui dicant et consecrant: faciunt enim omnes suas actiones ex praescripto Regulae et Superiorum, puta ex obedientiae voto; itaque omnes eorum actiones sunt actus religionis et cultus divini, tum quia fiunt ex voto, tum quia fiunt ex obedientia, quae a virtute religionis imperatur. Obedientiae enim jugum susceperunt unius Dei amoris, et honoris causa: propter Deum enim obediunt homini.

Tertio, amicti sunt stolis albis, easque dealbaverunt in sanguine Agni in ipso Religionis ingressu. Hic enim est instar baptismi: confert enim iis plenam peccatorum omnium remissionem, omnemque culpam et poenam abolet, quasi secundus sancti propositi baptismus, ut docent S. Hieronymus ad Demetriadem, et S. Bernardus, lib. De Praecept. et Dispens.; Thomas Waldensis, De Sacram., tit. IX, cap. VIII; Sylvester verbo Religio III, dub. 23, et alii.

Quarto, habent palmas in manibus, quia saeculum cum suis pompis reliquerunt et vicerunt. Rursum, in dies se suosque affectus domant et vincunt. Unde B. Laurentius Justinianus, lib. De Monast., cap. XVIII: «Quid aliud,» inquit, «dixerim Religiosorum monasteria et Deo famulantium loca, quam stadia militaria et spiritalia castra pugnantium?» Unde Religiosi a S. Basilio Nazianzeno, Chrysostomo, Cassiano et aliis vocantur Ascetae, id est, exercitatores, quasi luctatores, athletae et pugiles in stadio et agone virtutis.

Quinto, sunt in conspectu Agni, quia jugiter Christum Christique crucem prae oculis habent, ac totos se Christo crucifixo unire, seque in eum transformare conantur; unde vocantur crucifixi a Cassiano, lib. IV, cap. XXXII.

Rursum, suam vocationem, gratiam, libertatem, donaque omnia Christo accepta referent; ideoque jugiter clamant: «Salus Deo nostro qui sedet super thronum, et Agno. Benedictio, claritas, et sapientia, et gratiarum actio;» quocirca mutua eorum inter se consultatio est: «Deo gratias.»

Sexto, «Hi sunt qui venerunt de tribulatione magna» afflictae et perturbatae conscientiae ex recordatione peccatorum, quibus in saeculo obstricti, et diabolo quasi mancipati versabantur. Rursum «ex tribulatione,» quam variam in mundo, et cum mundo, carne et sanguine habuerunt, praecipue dum statum mutarunt, atque a mundo ad Religionem transierunt.

Septimo, serviunt Deo die ac nocte per assiduas meditationes, psalmodias, orationes, perque continuos charitatis, zeli, patientiae, aliarumque virtutum actus. Unde, ut ait Eusebius, lib. I Demonst. Evang., cap. VIII: «Quasi ab hac mortali vita sejuncti, ipsumque duntaxat corpus in terra gerentes, cogitatione vero atque animo in ipso coelo degentes, quasi quidam coelites, reliquorum omnium vitam despiciunt; quippe qui pro converso genere, summo omnium Deo sacrati sint.» Et S. Ambrosius, epist. 82: «Haec angelorum militia est, semper esse in Dei laudibus.»

Octavo: «Qui sedet in throno, habitat super illos.» Sunt enim ipsi in domo ac familia Dei, Deique potentiam semper in mente gerunt, eique in omni difficultate et negotio dicunt: «Sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri. Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum.» Quocirca Deus a suis illis invocatus, iis adest, eos pascit et protegit in corpore et spiritu, eisque dicit idipsum quod olim dixit Abrahae, Genes. XV: «Noli timere, ego protector tuus, et merces tua magna nimis.» Et illud Psal. XC: «Qui habitat in adjutorio Altissimi, in protectione Dei coeli commorabitur;» et illud Psalm. XXXIII: «Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Multae tribulationes justorum, et de omnibus his liberabit eos Dominus;» maxime vero illud Zachariae II: «Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei.»

Nono, «Non esuriunt, neque sitiunt;» quia famem deliciarum, sitim opum et bonorum abdicarunt et extinxerunt: unde non regnat inter eos cupiditas vel ambitio, nulla ibi est sollicitudo prolium et familiae, nec concupiscentiae aestus et ardores sentiunt; quia omnem peccandi illecebram et materiam a se, per claustra et septa sua removerunt. Quocirca eis convenit illud S. Bernardi, serm. 21 in Cant.: «Eris,» inquit, «inter adversa et prospera mutabilium temporum tenens quamdam aeternitatis imaginem, utique hanc inviolatam et inconcussam constantis animi aequabilitatem; benedicens Dominum in omni tempore, proindeque vindicans tibi etiam in hujus mutabundi saeculi dubiis certisque defectibus perennis quodam modo incommutabilitatis statum, dum te coeperis renovare in illud insigne antiquum similitudinis aeterni Dei, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Quippe sicut ipse est, ita et tu eris in hoc mundo, nec in adversis timidus, nec in prosperis dissolutus.»

Decimo: «Agnus regit illos, et deducit illos ad vitae fontes aquarum.» Agnus enim inter eos versatur, eos illuminat, inflammat, roborat, vitales gratiarum fontes immittit. Est enim Agnus hic quasi herus et paterfamilias, uti olim fuit in coetu Apostolico. Quid enim sunt aliud Religiones, quam collegia Apostolorum et Societates Jesu? Itaque in his verum est illud Proverb. XVIII: «Turris fortissima nomen Domini; ad ipsum currit justus, et exaltabitur.» Quin et seipso crebro pascit eos Agnus in Eucharistia: nusquam enim crebrior ejus usus et dignior, quam in Religione.

Undecimo: «Abstergit Deus omnem lacrymam ab oculis eorum,» tum in hac vita lacrymas compunctionis et poenitentiae leniens et mulcens laetitia sanctae, serenae et hilaris conscientiae, atque consolationibus divinis et gaudiis coelestibus; tum potius in altera vita hoc ipsum, et caetera quae praecesserunt, longe cumulatius praestabit.

Denique collecti sunt ex omni gente, tribu et lingua, atque in eadem domo quasi fratres habitantes fraterne se diligunt, omniaque habent communia. Nam, ut ait S. Basilius, Constit. 19: «Eis sunt communes animi, mentes, corpora, victus, vestis. Communis Deus, communis pietatis mercatura, communia praemia et certamina, communes labores et coronae; ubi multi unus, et unus non solus, sed in pluribus. Hi vitae communitate retenta angelorum vitam aemulantur.» Vide Hieronymum Platum, lib. I De Bono status Relig., cap. I, XIII, XVI, XVII, XXII, et lib. II, cap. LI, XIV, XVII, XVIII.

Et Absterget Deus Omnem Lacrymam Ab Oculis Eorum,

sicut mater abstergit lacrymulas sui parvuli, dum eum uberibus admovet; et sicut agonotheta abstergit guttas sudoris et sanguinis, omnemque pulverem ab athleta et pugile, dum is in agone cum hoste certando victor evasit et bravium promeruit. Unde Syrus vertit, delebit, vel diluet omnem lacrymam ab oculis eorum.

Et Deducet

(graece ποιμανεῖ, id est pascet, sive reget et minabit quasi pastor) EOS AD VITAE FONTES (id est ad vivos (unde pro ζωῆς, id est vitae, aliqui legunt ζώσας, id est vivos) perennesque fontes) AQUARUM — omnis gratiae et gloriae beatificae. Hi fontes erunt una Dei immensi (id est summi, omnisque boni) visio et fruitio, quae unus est fons originalis, multos continens particulares fontes, inde scaturientes, puta plenitudinem scientiae omnium rerum, abundantiam omnis gaudii, thesaurum infinitum opum coelestium, exuberantiam honoris et gloriae, aggregationem deliciarum, voluptatum et bonorum omnium, de quibus dixi Isaiae cap. XXV, in fine, et cap. XXXIII, vers. 20.

Notat Vitalis Cardinalis in Speculo morali sacrae Scripturae, verbo pulchritudo, delicias spiritales potius denotari per potum quam cibum, ob septem causas et analogias. Prima est, quod potus tam claritate quam colore delectet aspectum; secunda, quod sua subtilitate sine medio immutet gustum; tertia, quod sua limpiditate ad membra singula deportet, eisque inseparabiliter uniat nutrimentum; quarta, quod sua potestate restauret deperditum; quinta, quod sua subtilitate penetret corpus totum: unde famelici et deficientes, hausto vino, statim resumunt vigorem et vires; sexta, quod sua satietate sedet sitim, et tamen edendi provocet appetitum; septima, quod sua facilitate et suavitate facile subeat intima ventris.

Addit hisce septem dotibus potius denotari septem praemia, vel dotes praemii Beatorum, scilicet primo, contemplationem sine discontinuatione; secundo, fruitionem sine interruptione; tertio, dilectionem sine separatione; quarto, potentiam sine corruptione; quinto, sapientiam sine occultatione; sexto, munditiam sine rebellione; septimo, concordiam sine discretione. Deinde haec septem adaptat totidem classibus sanctorum: primum, fidei Patriarcharum; secundum, spei Prophetarum; tertium, fervori Apostolorum; quartum, fortitudini Martyrum; quintum, prudentiae Doctorum; sextum, temperantiae Virginum; septimum, justitiae Confessorum.